herodotus — Greek (Herodotus)
Public-domain text, provided for transparency by Scriptorium Press


======== Histories — Book 1 (Clio) ========

̔Ηροδότου  ̔Αλικαρνησσέος  ἱστορίης  ἀπόδεξις  ἥδε,  ὡς  μήτε  τὰ  γενόμενα  ἐξ  ἀνθρώπων  τῷ  χρόνῳ  ἐξίτηλα  γένηται,  μήτε  ἔργα  μεγάλα  τε  καὶ  θωμαστά,  τὰ  μὲν  ̔́Ελλησι  τὰ  δὲ  βαρβάροισι  ἀποδεχθέντα,  ἀκλεᾶ  γένηται,  τά  τε  ἄλλα  καὶ  δι'  ἣν  αἰτίην  ἐπολέμησαν  ἀλλήλοισι.  Περσέων  μέν  νυν  οἱ  λόγιοι  Φοίνικας  αἰτίους  φασὶ  γενέσθαι  τῆς  διαφορῆς.  τούτους  γὰρ  ἀπὸ  τῆς  ̓Ερυθρῆς
καλεομένης  θαλάσσης  ἀπικομένους  ἐπὶ  τήνδε  τὴν  θάλασσαν,  καὶ  οἰκήσαντας  τοῦτον  τὸν  χῶρον  τὸν  καὶ  νῦν  οἰκέουσι,  αὐτίκα  ναυτιλίῃσι  μακρῇσι  ἐπιθέσθαι,  ἀπαγινέοντας  δὲ  φορτία  Αἰγύπτιά  τε  καὶ  ̓Ασσύρια  τῇ  τε  ἄλλῃ  ἐσαπικνέεσθαι  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  ̓́Αργος.  τὸ  δὲ  ̓́Αργος  τοῦτον  τὸν  χρόνον  προεῖχε  ἅπασι  τῶν  ἐν  τῇ  νῦν  ̔Ελλάδι  καλεομένῃ  χωρῇ.  ἀπικομένους  δὲ  τούς  Φοίνικας
ἐς  δὴ  τὸ  ̓́Αργος  τοῦτο  διατίθεσθαι  τὸν  φόρτον.  πέμπτῃ  δὲ  ἢ  ἕκτῃ  ἡμέρῃ  ἀπ'  ἧς  ἀπίκοντο,  ἐξεμπολημένων  σφι  σχεδόν  πάντων,  ἐλθεῖν  ἐπὶ  τὴν  θάλασσαν  γυναῖκας  ἄλλας  τε  πολλάς  καὶ  δὴ  καὶ  τοῦ  βασιλέος  θυγατέρα:  τὸ  δέ  οἱ  οὔνομα  εἶναι,  κατὰ  τὠυτὸ  τὸ  καὶ  ̔́Ελληνές  λέγουσι,  ̓Ιοῦν  τὴν  ̓Ινάχου:  ταύτας  στάσας  κατά  πρύμνην  τῆς  νεὸς  ὠνέεσθαι
τῶν  φορτίων  τῶν  σφι  ἦν  θυμός  μάλιστα:  καὶ  τοὺς  Φοίνικας  διακελευσαμένους  ὁρμῆσαι  ἐπ'  αὐτάς.  τὰς  μὲν  δὴ  πλεῦνας  τῶν  γυναικῶν  ἀποφυγεῖν,  τὴν  δὲ  ̓Ιοῦν  σὺν  ἄλλῃσι  ἁρπασθῆναι.  ἐσβαλομένους  δὲ  ἐς  τὴν  νέα  οἴχεσθαι  ἀποπλέοντας  ἐπ'  Αἰγύπτου.  οὕτω  μὲν  ̓Ιοῦν  ἐς  Αἴγυπτον  ἀπικέσθαι  λέγουσι  Πέρσαι,  οὐκ  ὡς  ̔́Ελληνές,  καὶ  τῶν  ἀδικημάτων  πρῶτον  τοῦτο  ἄρξαι.  μετὰ  δὲ
ταῦτα  ̔Ελλήνων  τινάς  （οὐ  γὰρ  ἔχουσι  τοὔνομα  ἀπηγήσασθαι）  φασὶ  τῆς  Φοινίκης  ἐς  Τύρον  προσσχόντας  ἁρπάσαι  τοῦ  βασιλέος  τὴν  θυγατέρα  Εὐρώπην.  εἴησαν  δ'  ἄν  οὗτοι  Κρῆτες.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ἴσα  πρὸς  ἴσα  σφι  γενέσθαι,  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ̔́Ελληνας  αἰτίους  τῆς  δευτέρης  ἀδικίης  γενέσθαι:  καταπλώσαντας  γὰρ  μακρῇ  νηί  ἐς  Αἶαν  τε  τὴν  Κολχίδα  καὶ  ἐπὶ  Φᾶσιν  ποταμόν,
ἐνθεῦτεν,  διαπρηξαμένους  καὶ  τἄλλα  τῶν  εἵνεκεν  ἀπίκατο,  ἁρπάσαι  τοῦ  βασιλέος  τὴν  θυγατέρα  Μηδείην.  πέμψαντά  δὲ  τὸν  Κόλχων  βασιλέα  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  κήρυκα  αἰτέειν  τε  δίκας  τῆς  ἁρπαγῆς  καὶ  ἀπαιτέειν  τὴν  θυγατέρα.  τοὺς  δὲ  ὑποκρίνασθαι  ὡς  οὐδὲ  ἐκεῖνοι  ̓Ιοῦς  τῆς  ̓Αργείης  ἔδοσάν  σφι  δίκας  τῆς  ἁρπαγῆς:  οὐδὲ  ὤν  αὐτοὶ  δώσειν  ἐκείνοισι.  δευτέρῃ  δὲ  λέγουσι  γενεῇ  μετὰ
ταῦτα  ̓Αλέξανδρον  τὸν  Πριάμου,  ἀκηκοότα  ταῦτα,  ἐθελῆσαί  οἱ  ἐκ  τῆς  ̔Ελλάδος  δι'  ἁρπαγῆς  γενέσθαι  γυναῖκα,  ἐπιστάμενον  πάντως  ὅτι  οὐ  δώσει  δίκας.  οὐδὲ  γὰρ  ἐκείνους  διδόναι.  οὕτω  δὴ  ἁρπάσαντος  αὐτοῦ  ̔Ελένην,  τοῖσι  ̔́Ελλησι  δόξαι  πρῶτὸν  πέμψαντας  ἀγγέλους  ἀπαιτέειν  τε  ̔Ελένην  καὶ  δίκας  τῆς  ἁρπαγῆς  αἰτέειν.  τοὺς  δέ,  προϊσχομένων  ταῦτα,  προφέρειν  σφι  Μηδείης  τὴν  ἁρπαγήν,  ὡς  οὐ
δόντες  αὐτοὶ  δίκας  οὐδὲ  ἐκδόντες  ἀπαιτεόντων  βουλοίατό  σφι  παρ'  ἄλλων  δίκας  γίνεσθαι.  μέχρι  μὲν  ὤν  τούτου  ἁρπαγάς  μούνας  εἶναι  παρ'  ἀλλήλων,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  ̔́Ελληνας  δὴ  μεγάλως  αἰτίους  γενέσθαι:  προτέρους  γὰρ  ἄρξαι  στρατεύεσθαι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  ἢ  σφέας  ἐς  τὴν  Εὐρώπην.  τὸ  μέν  νυν  ἁρπάζειν  γυναῖκας  ἀνδρῶν  ἀδίκων  νομίζειν  ἔργον  εἶναι,  τὸ  δὲ  ἁρπασθεισέων
σπουδήν  ποιήσασθαι  τιμωρέειν  ἀνοήτων,  τὸ  δὲ  μηδεμίαν  ὤρην  ἔχειν  ἁρπασθεισέων  σωφρόνων:  δῆλα  γὰρ  δὴ  ὅτι,  εἰ  μὴ  αὐταὶ  ἐβούλοντο,  οὐκ  ἂν  ἡρπάζοντο.  σφέας  μὲν  δὴ  τοὺς  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  λέγουσι  Πέρσαι  ἁρπαζομενέων  τῶν  γυναικῶν  λόγον  οὐδένα  ποιήσασθαι,  ̔́Ελληνας  δὲ  Λακεδαιμονίης  εἵνεκεν  γυναικὸς  στόλον  μέγαν  συναγεῖραι  καὶ  ἔπειτα  ἐλθόντας  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  τὴν  Πριάμου  δύναμιν  κατελεῖν.
ἀπὸ  τούτου  αἰεὶ  ἡγήσασθαι  τὸ  ̔Ελληνικὸν  σφίσι  εἶναι  πολέμιον.  τὴν  γὰρ  ̓Ασίην  καὶ  τὰ  ἐνοικέοντα  ἔθνεα  βάρβαρα  οἰκηιεῦνται  οἱ  Πέρσαι,  τὴν  δὲ  Εὐρώπην  καὶ  τὸ  ̔Ελληνικόν  ἥγηνται  κεχωρίσθαι.  οὕτω  μὲν  Πέρσαι  λέγουσι  γενέσθαι,  καὶ  διὰ  τὴν  ̓Ιλίου  ἅλωσιν  εὑρίσκουσι  σφίσι  ἐοῦσαν  τὴν  ἀρχήν  τῆς  ἔχθρης  τῆς  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας.  περὶ  δὲ  τῆς  ̓Ιοῦς  οὐκ  ὁμολογέουσι
Πέρσῃσι  οὕτω  Φοίνικες:  οὐ  γὰρ  ἁρπαγῇ  σφέας  χρησαμένους  λέγουσι  ἀγαγεῖν  αὐτήν  ἐς  Αἴγυπτον,  ἀλλ'  ὡς  ἐν  τῷ  ̓́Αργεϊ  ἐμίσγετο  τῷ  ναυκλήρῳ  τῆς  νέος:  ἐπεὶ  δ'  ἔμαθε  ἔγκυος  ἐοῦσα,  αἰδεομένη  τοὺς  τοκέας  οὕτω  δὴ  ἐθελοντήν  αὐτήν  τοῖσι  Φοίνιξι  συνεκπλῶσαι,  ὡς  ἂν  μὴ  κατάδηλος  γένηται.  ταῦτα  μέν  νυν  Πέρσαι  τε  καὶ  Φοίνικες  λέγουσι:  ἐγὼ  δὲ  περὶ  μὲν
τούτων  οὐκ  ἔρχομαι  ἐρέων  ὡς  οὕτω  ἢ  ἄλλως  κως  ταῦτα  ἐγένετο,  τὸν  δὲ  οἶδα  αὐτὸς  πρῶτον  ὑπάρξαντα  ἀδίκων  ἔργων  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας,  τοῦτον  σημήνας  προβήσομαι  ἐς  τὸ  πρόσω  τοῦ  λόγου,  ὁμοίως  σμικρὰ  καὶ  μεγάλα  ἄστεα  ἀνθρώπων  ἐπεξιών.  τὰ  γὰρ  τὸ  πάλαι  μεγάλα  ἦν,  τὰ  πολλὰ  σμικρὰ  αὐτῶν  γέγονε:  τὰ  δὲ  ἐπ'  ἐμεῦ  ἦν  μεγάλα,  πρότερον
ἦν  σμικρά.  τὴν  ἀνθρωπηίην  ὤν  ἐπιστάμενος  εὐδαιμονίην  οὐδαμὰ  ἐν  τὠυτῷ  μένουσαν,  ἐπιμνήσομαι  ἀμφοτέρων  ὁμοίως.  Κροῖσος  ἦν  Λυδὸς  μὲν  γένος,  παῖς  δὲ  ̓Αλυάττεω,  τύραννος  δὲ  ἐθνέων  τῶν  ἐντός  ̔́Αλυος  ποταμοῦ,  ὃς  ῥέων  ἀπὸ  μεσαμβρίης  μεταξὺ  Συρίων  τε  καὶ  Παφλαγόνων  ἐξιεῖ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ἐς  τὸν  Εὔξεινον  καλεόμενον  πόντον.  οὗτος  ὁ  Κροῖσος  βαρβάρων  πρῶτος  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν
τοὺς  μὲν  κατεστρέψατο  ̔Ελλήνων  ἐς  φόρου  ἀπαγωγήν,  τοὺς  δὲ  φίλους  προσεποιήσατο.  κατεστρέψατο  μὲν  ̓́Ιωνάς  τε  καὶ  Αἰολέας  καὶ  Δωριέας  τοὺς  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ,  φίλους  δὲ  προσεποιήσατο  Λακεδαιμονίους.  πρὸ  δὲ  τῆς  Κροίσου  ἀρχῆς  πάντες  ̔́Ελληνες  ἦσαν  ἐλεύθεροι:  τὸ  γὰρ  Κιμμερίων  στράτευμα  τὸ  ἐπὶ  τὴν  ̓Ιωνίην  ἀπικόμενον  Κροίσου  ἐὸν  πρεσβύτερον  οὐ  καταστροφὴ  ἐγένετο  τῶν  πολίων  ἀλλ'  ἐξ
ἐπιδρομῆς  ἁρπαγή.  ἡ  δὲ  ἡγεμονίη  οὕτω  περιῆλθε,  ἐοῦσα  ̔Ηρακλειδέων  ἐς  τὸ  γένος  τὸ  Κροίσου,  καλεομένους  δὲ  Μερμνάδας.  ἦν  Κανδαύλης,  τὸν  οἱ  ̔́Ελληνές  Μυρσίλον  ὀνομάζουσι,  τύραννος  Σαρδίων,  ἀπόγονος  δὲ  ̓Αλκαίου  τοῦ  ̔Ηρακλέος.  ̓́Αγρων  μὲν  γὰρ  ὁ  Νίνου  τοῦ  Βήλου  τοῦ  ̓Αλκαίου  πρῶτος  ̔Ηρακλειδέων  βασιλεὺς  ἐγένετο  Σαρδίων,  Κανδαύλης  δὲ  ὁ  Μύρσου  ὕστατος.  οἱ  δὲ  πρότερον  ̓́Αγρωνος  βασιλεύσαντες
ταύτης  τῆς  χώρης  ἦσαν  ἀπόγονοὶ  Λυδοῦ  τοῦ  ̓́Ατυος,  ἀπ'  ὅτευ  ὁ  δῆμος  Λύδιος  ἐκλήθη  ὁ  πᾶς  οὗτος,  πρότερον  Μηίων  καλεόμενος.  παρὰ  τούτων  ̔Ηρακλεῖδαι  ἐπιτραφθέντες  ἔσχον  τὴν  ἀρχήν  ἐκ  θεοπροπίου,  ἐκ  δούλης  τε  τῆς  ̓Ιαρδάνου  γεγονότες  καὶ  ̔Ηρακλέος,  ἄρξαντες  μὲν  ἐπὶ  δύο  τε  καὶ  εἴκοσι  γενεᾶς  ἀνδρῶν  ἔτεα  πέντε  τε  καὶ  πεντακόσια,  παῖς  παρὰ  πατρὸς  ἐκδεκόμενος
τὴν  ἀρχήν,  μέχρι  Κανδαύλεω  τοῦ  Μύρσου.  οὗτος  δὴ  ὦν  ὁ  Κανδαύλης  ἠράσθη  τῆς  ἑωυτοῦ  γυναικός,  ἐρασθεὶς  δὲ  ἐνόμιζέ  οἱ  εἶναι  γυναῖκα  πολλὸν  πασέων  καλλίστην.  ὥστε  δὲ  ταῦτα  νομίζων,  ἦν  γάρ  οἱ  τῶν  αἰχμοφόρων  Γύγης  ὁ  Δασκύλου  ἀρεσκόμενος  μάλιστα,  τούτῳ  τῷ  Γύγῃ  καὶ  τὰ  σπουδαιέστερα  τῶν  πρηγμάτων  ὑπερετίθετο  ὁ  Κανδαύλης  καὶ  δὴ  καὶ  τὸ  εἶδος  τῆς
γυναικὸς  ὑπερεπαινέων.  χρόνου  δὲ  οὐ  πολλοῦ  διελθόντος  （χρῆν  γὰρ  Κανδαύλῃ  γενέσθαι  κακῶς）  ἔλεγε  πρὸς  τὸν  Γύγην  τοιάδε.  “Γύγη,  οὐ  γὰρ  σε  δοκέω  πείθεσθαι  μοι  λέγοντι  περὶ  τοῦ  εἴδεος  τῆς  γυναικός  （ὦτα  γὰρ  τυγχάνει  ἀνθρώποισι  ἐόντα  ἀπιστότερα  ὀφθαλμῶν）,  ποίεε  ὅκως  ἐκείνην  θεήσεαι  γυμνήν.”  ὃ  δ'  ἀμβώσας  εἶπε  “δέσποτα,  τίνα  λέγεις  λόγον  οὐκ  ὑγιέα,  κελεύων  με  δέσποιναν
τὴν  ἐμὴν  θεήσασθαι  γυμνήν;  ἅμα  δὲ  κιθῶνι  ἐκδυομένῳ  συνεκδύεται  καὶ  τὴν  αἰδῶ  γυνή.  πάλαι  δὲ  τὰ  καλὰ  ἀνθρώποισι  ἐξεύρηται,  ἐκ  τῶν  μανθάνειν  δεῖ:  ἐν  τοῖσι  ἓν  τόδε  ἐστί,  σκοπέειν  τινὰ  τὰ  ἑωυτοῦ.  ἐγὼ  δὲ  πείθομαι  ἐκείνην  εἶναι  πασέων  γυναικῶν  καλλίστην,  καὶ  σέο  δέομαι  μὴ  δέεσθαι  ἀνόμων.”  ὃ  μὲν  δὴ  λέγων  τοιαῦτα  ἀπεμάχετο,  ἀρρωδέων  μὴ  τί
οἱ  ἐξ  αὐτῶν  γένηται  κακόν,  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “θάρσεε,  Γύγη,  καὶ  μὴ  φοβεῦ  μήτε  ἐμέ,  ὡς  σέο  πειρώμενος  λέγω  λόγον  τόνδε,  μήτε  γυναῖκα  τὴν  ἐμήν,  μὴ  τὶ  τοι  ἐξ  αὐτῆς  γένηται  βλάβος.  ἀρχήν  γὰρ  ἐγὼ  μηχανήσομαι  οὕτω  ὥστε  μηδέ  μαθεῖν  μιν  ὀφθεῖσαν  ὑπὸ  σεῦ.  ἐγὼ  γάρ  σε  ἐς  τὸ  οἴκημα  ἐν  τῷ  κοιμώμεθα  ὄπισθε
τῆς  ἀνοιγομένης  θύρης  στήσω.  μετὰ  δ'  ἐμὲ  ἐσελθόντα  παρέσται  καὶ  ἡ  γυνὴ  ἡ  ἐμὴ  ἐς  κοῖτον.  κεῖται  δὲ  ἀγχοῦ  τῆς  ἐσόδου  θρόνος:  ἐπὶ  τοῦτον  τῶν  ἱματίων  κατὰ  ἕν  ἕκαστον  ἐκδύνουσα  θήσει,  καὶ  κατ'  ἡσυχίην  πολλὴν  παρέξει  τοι  θεήσασθαι.  ἐπεὰν  δέ  ἀπὸ  τοῦ  θρόνου  στείχῃ  ἐπὶ  τὴν  εὐνήν  κατὰ  νώτου  τε  αὐτῆς  γένῃ,  σοὶ  μελέτω  τὸ
ἐνθεῦτεν  ὅκως  μὴ  σε  ὄψεται  ἰόντα  διὰ  θυρέων.”  ὃ  μὲν  δὴ  ὡς  οὐκ  ἐδύνατο  διαφυγεῖν,  ἦν  ἕτοιμος:  ὁ  δὲ  Κανδαύλης,  ἐπεὶ  ἐδόκεε  ὥρη  τῆς  κοίτης  εἶναι,  ἤγαγε  τὸν  Γύγεα  ἐς  τὸ  οἴκημα.  καὶ  μετὰ  ταῦτα  αὐτίκα  παρῆν  καὶ  ἡ  γυνή.  ἐσελθοῦσαν  δὲ  καὶ  τιθεῖσαν  τὰ  εἵματα  ἐθηεῖτο  ὁ  Γύγης.  ὡς  δὲ  κατὰ  νώτου  ἐγένετο  ἰούσης
τῆς  γυναικός  ἐς  τὴν  κοίτην,  ὑπεκδὺς  ἐχώρεε  ἔξω,  καὶ  ἡ  γυνὴ  ἐπορᾷ  μιν  ἐξιόντα.  μαθοῦσὰ  δὲ  τὸ  ποιηθέν  ἐκ  τοῦ  ἀνδρὸς  οὔτε  ἀνέβωσε  αἰσχυνθεῖσα  οὔτε  ἔδοξε  μαθεῖν,  ἐν  νοῶ  ἔχουσα  τίσεσθαι  τὸν  Κανδαύλεα.  παρὰ  γὰρ  τοῖσι  Λυδοῖσι,  σχεδὸν  δὲ  καὶ  παρὰ  τοῖσι  ἄλλοισι  βαρβάροισι  καὶ  ἄνδρα  ὀφθῆναι  γυμνόν  ἐς  αἰσχύνην  μεγάλην  φέρει.  τότε  μὲν  δὴ
οὕτω  οὐδέν  δηλώσασα  ἡσυχίην  εἶχε.  ὡς  δὲ  ἡμέρη  τάχιστα  ἐγεγόνεε,  τῶν  οἰκετέων  τοὺς  μάλιστα  ὥρα  πιστοὺς  ἐόντας  ἑωυτῇ,  ἑτοίμους  ποιησαμένη  ἐκάλεε  τὸν  Γύγεα.  ὁ  δὲ  οὐδὲν  δοκέων  αὐτήν  τῶν  πρηχθέντων  ἐπίστασθαι  ἦλθε  καλεόμενος:  ἐώθεε  γὰρ  καὶ  πρόσθε,  ὅκως  ἡ  βασίλεια  καλέοι,  φοιτᾶν.  ὡς  δὲ  ὁ  Γύγης  ἀπίκετο,  ἔλεγε  ἡ  γυνὴ  τάδε.  “νῦν  τοί  δυῶν  ὁδῶν
παρεουσέων  Γύγη  δίδωμί  αἵρεσιν,  ὁκοτέρην  βούλεαι  τραπέσθαι.  ἢ  γὰρ  Κανδαύλεα  ἀποκτείνας  ἐμέ  τε  καὶ  τὴν  βασιληίην  ἔχε  τὴν  Λυδῶν,  ἢ  αὐτόν  σε  αὐτίκα  οὕτω  ἀποθνήσκειν  δεῖ,  ὡς  ἂν  μὴ  πάντα  πειθόμενος  Κανδαύλῃ  τοῦ  λοιποῦ  ἴδῃς  τὰ  μὴ  σε  δεῖ.  ἀλλ'  ἤτοι  κεῖνόν  γε  τὸν  ταῦτα  βουλεύσαντα  δεῖ  ἀπόλλυσθαι,  ἢ  σε  τὸν  ἐμὲ  γυμνήν  θεησάμενον  καὶ
ποιήσαντα  οὐ  νομιζόμενα.”  ὁ  δὲ  Γύγης  τέως  μὲν  ἀπεθώμαζε  τὰ  λεγόμενα,  μετὰ  δὲ  ἱκέτευε  μὴ  μιν  ἀναγκαίῃ  ἐνδέειν  διακρῖναι  τοιαύτην  αἵρεσιν.  οὔκων  δὴ  ἔπειθε,  ἀλλ'  ὥρα  ἀναγκαίην  ἀληθέως  προκειμένην  ἢ  τὸν  δεσπότεα  ἀπολλύναι  ἢ  αὐτὸν  ὑπ'  ἄλλων  ἀπόλλυσθαι:  αἱρέεται  αὐτὸς  περιεῖναι.  ἐπειρώτα  δὴ  λέγων  τάδε.  “ἐπεί  με  ἀναγκάζεις  δεσπότεα  τὸν  ἐμὸν  κτείνειν  οὐκ  ἐθέλοντα,  φέρε
ἀκούσω  τέῳ  καὶ  τρόπῳ  ἐπιχειρήσομεν  αὐτῷ.”  ἣ  δὲ  ὑπολαβοῦσα  ἔφη  “ἐκ  τοῦ  αὐτοῦ  μὲν  χωρίου  ἡ  ὁρμή  ἔσται  ὅθεν  περ  καὶ  ἐκεῖνος  ἐμέ  ἐπεδέξατο  γυμνήν,  ὑπνωμένῳ  δὲ  ἡ  ἐπιχείρησις  ἔσται.”  ὡς  δὲ  ἤρτυσαν  τὴν  ἐπιβουλήν,  νυκτὸς  γενομένης  （οὐ  γὰρ  ἐμετίετο  ὁ  Γύγης,  οὐδέ  οἱ  ἦν  ἀπαλλαγὴ  οὐδεμία,  ἀλλ'  ἔδεε  ἤ  αὐτὸν  ἀπολωλέναι  ἢ  Κανδαύλεα）  εἵπετο
ἐς  τὸν  θάλαμον  τῇ  γυναικί,  καί  μιν  ἐκείνη,  ἐγχειρίδιον  δοῦσα,  κατακρύπτει  ὑπὸ  τὴν  αὐτὴν  θύρην.  καὶ  μετὰ  ταῦτα  ἀναπαυομένου  Κανδαύλεω  ὑπεκδύς  τε  καὶ  ἀποκτείνας  αὐτὸν  ἔσχε  καὶ  τὴν  γυναῖκα  καὶ  τὴν  βασιληίην  Γύγης  τοῦ  καὶ  ̓Αρχίλοχος  ὁ  Πάριος  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  χρόνον  γενόμενος  ἐν  ἰάμβῳ  τριμέτρῳ  ἐπεμνήσθη.  ἔσχε  δὲ  τὴν  βασιληίην  καὶ  ἐκρατύνθη  ἐκ  τοῦ
ἐν  Δελφοῖσι  χρηστηρίου.  ὡς  γὰρ  δὴ  οἱ  Λυδοὶ  δεινόν  ἐποιεῦντο  τὸ  Κανδαύλεω  πάθος  καὶ  ἐν  ὅπλοισι  ἦσαν,  συνέβησαν  ἐς  τὠυτὸ  οἳ  τε  τοῦ  Γύγεω  στασιῶται  καί  οἱ  λοιποὶ  Λυδοί,  ἤν  μὲν  τὸ  χρηστήριον  ἀνέλῃ  μιν  βασιλέα  εἶναι  Λυδῶν,  τόν  δὲ  βασιλεύειν,  ἤν  δὲ  μή,  ἀποδοῦναι  ὀπίσω  ἐς  ̔Ηρακλείδας  τὴν  ἀρχήν.  ἀνεῖλέ  τε  δὴ  τὸ  χρηστήριον
καὶ  ἐβασίλευσε  οὕτω  Γύγης.  τοσόνδε  μέντοι  εἶπε  ἡ  Πυθίη,  ὡς  ̔Ηρακλείδῃσι  τίσις  ἥξει  ἐς  τὸν  πέμπτον  ἀπόγονον  Γύγεω.  τούτου  τοῦ  ἔπεος  Λυδοί  τε  καί  οἱ  βασιλέες  αὐτῶν  λόγον  οὐδένα  ἐποιεῦντο,  πρὶν  δὴ  ἐπετελέσθη.  τὴν  μὲν  δὴ  τυραννίδα  οὕτω  ἔσχον  οἱ  Μερμνάδαι  τοὺς  ̔Ηρακλείδας  ἀπελόμενοι,  Γύγης  δὲ  τυραννεύσας  ἀπέπεμψε  ἀναθήματα  ἐς  Δελφοὺς  οὐκ  ὀλίγα,  ἀλλ'  ὅσα
μὲν  ἀργύρου  ἀναθήματα,  ἔστι  οἱ  πλεῖστα  ἐν  Δελφοῖσι,  πάρεξ  δὲ  τοῦ  ἀργύρου  χρυσὸν  ἄπλετον  ἀνέθηκε  ἄλλον  τε  καὶ  τοῦ  μάλιστα  μνήμην  ἄξιον  ἔχειν  ἐστί,  κρητῆρες  οἱ  ἀριθμὸν  ἓξ  χρύσεοι  ἀνακέαται.  ἑστᾶσι  δὲ  οὗτοι  ἐν  τῷ  Κορινθίων  θησαυρῷ,  σταθμὸν  ἔχοντες  τριήκοντα  τάλαντα:  ἀληθέι  δὲ  λόγῳ  χρεωμένῳ  οὐ  Κορινθίων  τοῦ  δημοσίου  ἐστὶ  ὁ  θησαυρός,  ἀλλὰ  Κυψέλου  τοῦ
̓Ηετίωνος.  οὗτος  δὲ  ὁ  Γύγης  πρῶτος  βαρβάρων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  ἐς  Δελφοὺς  ἀνέθηκε  ἀναθήματα  μετὰ  Μίδην  τὸν  Γορδίεω  Φρυγίης  βασιλέα.  ἀνέθηκε  γὰρ  δὴ  καὶ  Μίδης  τὸν  βασιλήιον  θρόνον  ἐς  τὸν  προκατίζων  ἐδίκαζε,  ἐόντα  ἀξιοθέητον:  κεῖται  δὲ  ὁ  θρόνος  οὗτος  ἔνθα  περ  οἱ  τοῦ  Γύγεω  κρητῆρες.  ὁ  δὲ  χρυσός  οὗτος  καὶ  ὁ  ἄργυρος  τὸν  ὁ  Γύγης
ἀνέθηκε,  ὑπὸ  Δελφῶν  καλέεται  Γυγάδας  ἐπὶ  τοῦ  ἀναθέντος  ἐπωνυμίην.  ἐσέβαλε  μέν  νυν  στρατιὴν  καὶ  οὗτος  ἐπείτε  ἦρξε  ἔς  τε  Μίλητον  καὶ  ἐς  Σμύρνην,  καὶ  Κολοφῶνος  τὸ  ἄστυ  εἷλε:  ἀλλ'  οὐδὲν  γὰρ  μέγα  ἀπ'  αὐτοῦ  ἄλλο  ἔργον  ἐγένετο  βασιλεύσαντος  δυῶν  δέοντα  τεσσεράκοντα  ἔτεα,  τοῦτον  μὲν  παρήσομεν  τοσαῦτα  ἐπιμνησθέντες,  ̓́Αρδυος  δὲ  τοῦ  Γύγεω  μετὰ  Γύγην  βασιλεύσαντος  μνήμην
ποιήσομαι.  οὗτος  δὲ  Πριηνέας  τε  εἷλε  ἐς  Μίλητόν  τε  ἐσέβαλε,  ἐπὶ  τούτου  τε  τυραννεύοντος  Σαρδίων  Κιμμέριοι  ἐξ  ἠθέων  ὑπὸ  Σκυθέων  τῶν  νομάδων  ἐξαναστάντες  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  καὶ  Σάρδις  πλὴν  τῆς  ἀκροπόλιος  εἷλον.  ̓́Αρδυος  δὲ  βασιλεύσαντος  ἑνὸς  δέοντα  πεντήκοντα  ἔτεα  ἐξεδέξατο  Σαδυάττης  ὁ  ̓́Αρδυος,  καὶ  ἐβασίλευσε  ἔτεα  δυώδεκα,  Σαδυάττεω  δὲ  ̓Αλυάττης.  οὗτος  δὲ  Κυαξάρῃ  τε
τῷ  Δηιόκεω  ἀπογόνῳ  ἐπολέμησε  καὶ  Μήδοισι,  Κιμμερίους  τε  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἐξήλασε,  Σμύρνην  τε  τὴν  ἀπὸ  Κολοφῶνος  κτισθεῖσαν  εἷλε,  ἐς  Κλαζομενάς  τε  ἐσέβαλε.  ἀπὸ  μέν  νυν  τούτων  οὐκ  ὡς  ἤθελε  ἀπήλλαξε,  ἀλλὰ  προσπταίσας  μεγάλως:  ἄλλα  δὲ  ἔργα  ἀπεδέξατο  ἐὼν  ἐν  τῇ  ἀρχῇ  ἀξιαπηγητότατα  τάδε.  ἐπολέμησε  Μιλησίοισι,  παραδεξάμενος  τὸν  πόλεμον  παρὰ  τοῦ  πατρός.  ἐπελαύνων  γὰρ  ἐπολιόρκεε
τὴν  Μίλητον  τρόπῳ  τοιῷδε:  ὅκως  μὲν  εἴη  ἐν  τῇ  γῇ  καρπὸς  ἁδρός,  τηνικαῦτα  ἐσέβαλλε  τὴν  στρατιήν:  ἐστρατεύετο  δὲ  ὑπὸ  συρίγγων  τε  καὶ  πηκτίδων  καὶ  αὐλοῦ  γυναικηίου  τε  καὶ  ἀνδρηίου.  ὡς  δὲ  ἐς  τὴν  Μιλησίην  ἀπίκοιτο,  οἰκήματα  μὲν  τὰ  ἐπὶ  τῶν  ἀγρῶν  οὔτε  κατέβαλλε  οὔτε  ἐνεπίμπρη  οὔτε  θύρας  ἀπέσπα,  ἔα  δὲ  κατὰ  χώρην  ἑστάναι:  ὁ  δὲ
τὰ  τε  δένδρεα  καὶ  τὸν  καρπὸν  τὸν  ἐν  τῇ  γῇ  ὅκως  διαφθείρειε,  ἀπαλλάσσετο  ὀπίσω.  τῆς  γὰρ  θαλάσσης  οἱ  Μιλήσιοι  ἐπεκράτεον,  ὥστε  ἐπέδρης  μὴ  εἶναι  ἔργον  τῇ  στρατιῇ.  τὰς  δὲ  οἰκίας  οὐ  κατέβαλλε  ὁ  Λυδὸς  τῶνδε  εἵνεκα,  ὅκως  ἔχοιεν  ἐνθεῦτεν  ὁρμώμενοι  τὴν  γῆν  σπείρειν  τε  καὶ  ἐργάζεσθαι  οἱ  Μιλήσιοι,  αὐτὸς  δὲ  ἐκείνων  ἐργαζομένων  ἔχοι  τι  καὶ
σίνεσθαι  ἐσβάλλων.  ταῦτα  ποιέων  ἐπολέμεε  ἔτεα  ἕνδεκα,  ἐν  τοῖσι  τρώματα  μεγάλα  διφάσια  Μιλησίων  ἐγένετο,  ἔν  τε  Λιμενηίῳ  χώρης  τῆς  σφετέρης  μαχεσαμένων  καὶ  ἐν  Μαιάνδρου  πεδίῳ.  τὰ  μέν  νυν  ἓξ  ἔτεα  τῶν  ἕνδεκα  Σαδυάττης  ὁ  ̓́Αρδυος  ἔτι  Λυδῶν  ἦρχε,  ὁ  καὶ  ἐσβάλλων  τηνικαῦτα  ἐς  τὴν  Μιλησίην  τὴν  στρατιήν:  Σαδυάττης  οὗτος  γὰρ  καὶ  ὁ  τὸν  πόλεμον  ἦν
συνάψας:  τὰ  δὲ  πέντε  τῶν  ἐτέων  τὰ  ἑπόμενα  τοῖσι  ἓξ  ̓Αλυάττης  ὁ  Σαδυάττεω  ἐπολέμεε,  ὃς  παραδεξάμενος,  ὡς  καὶ  πρότερον  μοι  δεδήλωται,  παρὰ  τοῦ  πατρὸς  τὸν  πόλεμον  προσεῖχε  ἐντεταμένως.  τοῖσι  δὲ  Μιλησίοισι  οὐδαμοὶ  ̓Ιώνων  τὸν  πόλεμον  τοῦτον  συνεπελάφρυνον  ὅτι  μὴ  Χῖοι  μοῦνοι.  οὗτοι  δὲ  τὸ  ὅμοιον  ἀνταποδιδόντες  ἐτιμώρεον:  καὶ  γὰρ  δὴ  πρότερον  οἱ  Μιλήσιοι  τοῖσι  Χίοισι
τὸν  πρὸς  ̓Ερυθραίους  πόλεμον  συνδιήνεικαν.  τῷ  δὲ  δυωδεκάτῳ  ἔτεϊ  ληίου  ἐμπιπραμένου  ὑπὸ  τῆς  στρατιῆς  συνηνείχθη  τι  τοιόνδε  γενέσθαι  πρῆγμα:  ὡς  ἅφθη  τάχιστα  τὸ  λήιον,  ἀνέμῳ  βιώμενον  ἅψατο  νηοῦ  ̓Αθηναίης  ἐπίκλησιν  ̓Ασσησίης,  ἁφθεὶς  δὲ  ὁ  νηὸς  κατεκαύθη.  καὶ  τὸ  παραυτίκα  μὲν  λόγος  οὐδεὶς  ἐγένετο,  μετὰ  δὲ  τῆς  στρατιῆς  ἀπικομένης  ἐς  Σάρδις  ἐνόσησε  ὁ  ̓Αλυάττης.  μακροτέρης  δέ
οἱ  γινομένης  τῆς  νούσου  πέμπει  ἐς  Δελφοὺς  θεοπρόπους,  εἴτε  δὴ  συμβουλεύσαντός  τευ,  εἴτε  καὶ  αὐτῷ  ἔδοξε  πέμψαντα  τὸν  θεὸν  ἐπειρέσθαι  περὶ  τῆς  νούσου.  τοῖσι  δὲ  ἡ  Πυθίη  ἀπικομένοισι  ἐς  Δελφοὺς  οὐκ  ἔφη  χρήσειν  πρὶν  ἢ  τὸν  νηὸν  τῆς  ̓Αθηναίης  ἀνορθώσωσι,  τὸν  ἐνέπρησαν  χώρης  τῆς  Μιλησίης  ἐν  ̓Ασσησῷ.  Δελφῶν  οἶδα  ἐγὼ  οὕτω  ἀκούσας  γενέσθαι:  Μιλήσιοι  δὲ
τάδε  προστιθεῖσι  τούτοισι,  Περίανδρον  τὸν  Κυψέλου  ἐόντα  Θρασυβούλῳ  τῷ  τότε  Μιλήτου  τυραννεύοντι  ξεῖνον  ἐς  τὰ  μάλιστα,  πυθόμενον  τὸ  χρηστήριον  τὸ  τῷ  ̓Αλυάττῃ  γενόμενον,  πέμψαντα  ἄγγελον  κατειπεῖν,  ὅκως  ἄν  τι  προειδὼς  πρὸς  τὸ  παρεὸν  βουλεύηται.  Μιλήσιοι  μέν  νυν  οὕτω  λέγουσι  γενέσθαι.  ̓Αλυάττης  δέ,  ὡς  οἱ  ταῦτα  ἐξαγγέλθη,  αὐτίκα  ἔπεμπε  κήρυκα  ἐς  Μίλητον  βουλόμενος  σπονδὰς  ποιήσασθαι  Θρασυβούλῳ
τε  καὶ  Μιλησίοισι  χρόνον  ὅσον  ἂν  τὸν  νηὸν  οἰκοδομέῃ.  ὃ  μὲν  δὴ  ἀπόστολος  ἐς  τὴν  Μίλητον  ἦν,  Θρασύβουλος  δὲ  σαφέως  προπεπυσμένος  πάντα  λόγον,  καὶ  εἰδὼς  τὰ  ̓Αλυάττης  μέλλοι  ποιήσειν,  μηχανᾶται  τοιάδε:  ὅσος  ἦν  ἐν  τῷ  ἄστεϊ  σῖτος  καὶ  ἑωυτοῦ  καὶ  ἰδιωτικός,  τοῦτον  πάντα  συγκομίσας  ἐς  τὴν  ἀγορὴν  προεῖπε  Μιλησίοισι,  ἐπεὰν  αὐτὸς  σημήνῃ,  τότε  πίνειν  τε
πάντας  καὶ  κώμῳ  χρᾶσθαι  ἐς  ἀλλήλους.  ταῦτα  δὲ  ἐποίεέ  τε  καὶ  προηγόρευε  Θρασύβουλος  τῶνδε  εἵνεκεν,  ὅκως  ἂν  δὴ  ὁ  κῆρυξ  ὁ  Σαρδιηνὸς  ἰδών  τε  σωρὸν  μέγαν  σίτου  κεχυμένον  καὶ  τοὺς  ἀνθρώπους  ἐν  εὐπαθείῃσι  ἐόντας  ἀγγείλῃ  ̓Αλυάττῃ:  τὰ  δὴ  καὶ  ἐγένετο.  ὡς  γὰρ  δὴ  ἰδών  τε  ἐκεῖνα  ὁ  κῆρυξ  καὶ  εἶπας  πρὸς  Θρασύβουλον  τοῦ  Λυδοῦ  τὰς
ἐντολὰς  ἀπῆλθε  ἐς  τὰς  Σάρδις,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  δι'  οὐδὲν  ἄλλο  ἐγένετο  ἡ  διαλλαγή.  ἐλπίζων  γὰρ  ὁ  ̓Αλυάττης  σιτοδείην  τε  εἶναι  ἰσχυρὴν  ἐν  τῇ  Μιλήτῳ  καὶ  τὸν  λεὼν  τετρῦσθαι  ἐς  τὸ  ἔσχατον  κακοῦ,  ἤκουε  τοῦ  κήρυκος  νοστήσαντος  ἐκ  τῆς  Μιλήτου  τοὺς  ἐναντίους  λόγους  ἢ  ὡς  αὐτὸς  κατεδόκεε.  μετὰ  δὲ  ἥ  τε  διαλλαγή  σφι  ἐγένετο  ἐπ'
ᾧ  τε  ξείνους  ἀλλήλοισι  εἶναι  καὶ  συμμάχους,  καὶ  δύο  τε  ἀντὶ  ἑνὸς  νηοὺς  τῇ  ̓Αθηναίῃ  οἰκοδόμησε  ὁ  ̓Αλυάττης  ἐν  τῇ  ̓Ασσησῷ,  αὐτός  τε  ἐκ  τῆς  νούσου  ἀνέστη.  κατὰ  μέν  τὸν  πρὸς  Μιλησίους  τε  καὶ  Θρασύβουλον  πόλεμον  ̓Αλυάττῃ  ὧδε  ἔσχε.  Περίανδρος  δὲ  ἦν  Κυψέλου  παῖς  οὗτος  ὁ  τῷ  Θρασυβούλῳ  τὸ  χρηστήριον  μηνύσας:  ἐτυράννευε  δὲ  ὁ  Περίανδρος
Κορίνθου:  τῷ  δὴ  λέγουσι  Κορίνθιοι  （ὁμολογέουσι  δέ  σφι  Λέσβιοι）  ἐν  τῷ  βίῳ  θῶμα  μέγιστον  παραστῆναι,  ̓Αρίονα  τὸν  Μηθυμναῖον  ἐπὶ  δελφῖνος  ἐξενειχθέντα  ἐπὶ  Ταίναρον,  ἐόντα  κιθαρῳδὸν  τῶν  τότε  ἐόντων  οὐδενὸς  δεύτερον,  καὶ  διθύραμβον  πρῶτον  ἀνθρώπων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  ποιήσαντά  τε  καὶ  ὀνομάσαντα  καὶ  διδάξαντα  ἐν  Κορίνθῳ.  τοῦτον  τὸν  ̓Αρίονα  λέγουσι,  τὸν  πολλὸν  τοῦ  χρόνου  διατρίβοντα  παρὰ
Περιάνδρῳ  ἐπιθυμῆσαι  πλῶσαι  ἐς  ̓Ιταλίην  τε  καὶ  Σικελίην,  ἐργασάμενον  δὲ  χρήματα  μεγάλα  θελῆσαι  ὀπίσω  ἐς  Κόρινθον  ἀπικέσθαι.  ὁρμᾶσθαι  μέν  νυν  ἐκ  Τάραντος,  πιστεύοντα  δὲ  οὐδαμοῖσι  μᾶλλον  ἢ  Κορινθίοισι  μισθώσασθαι  πλοῖον  ἀνδρῶν  Κορινθίων.  τοὺς  δὲ  ἐν  τῷ  πελάγεϊ  ἐπιβουλεύειν  τὸν  ̓Αρίονα  ἐκβαλόντας  ἔχειν  τὰ  χρήματα.  τὸν  δὲ  συνέντα  τοῦτο  λίσσεσθαι,  χρήματα  μὲν  σφι  προϊέντα,  ψυχὴν  δὲ
παραιτεόμενον.  οὔκων  δὴ  πείθειν  αὐτὸν  τούτοισι,  ἀλλὰ  κελεύειν  τοὺς  πορθμέας  ἢ  αὐτὸν  διαχρᾶσθαί  μιν,  ὡς  ἂν  ταφῆς  ἐν  γῇ  τύχῃ,  ἢ  ἐκπηδᾶν  ἐς  τὴν  θάλασσαν  τὴν  ταχίστην:  ἀπειληθέντα  δὴ  τὸν  ̓Αρίονα  ἐς  ἀπορίην  παραιτήσασθαι,  ἐπειδή  σφι  οὕτω  δοκέοι,  περιιδεῖν  αὐτὸν  ἐν  τῇ  σκευῇ  πάσῃ  στάντα  ἐν  τοῖσι  ἑδωλίοισι  ἀεῖσαι:  ἀείσας  δὲ  ὑπεδέκετο  ἑωυτὸν  κατεργάσασθαι.  καὶ
τοῖσι  ἐσελθεῖν  γὰρ  ἡδονὴν  εἰ  μέλλοιεν  ἀκούσεσθαι  τοῦ  ἀρίστου  ἀνθρώπων  ἀοιδοῦ,  ἀναχωρῆσαι  ἐκ  τῆς  πρύμνης  ἐς  μέσην  νέα.  τὸν  δὲ  ἐνδύντα  τε  πᾶσαν  τὴν  σκευὴν  καὶ  λαβόντα  τὴν  κιθάρην,  στάντα  ἐν  τοῖσι  ἑδωλίοισι  διεξελθεῖν  νόμον  τὸν  ὄρθιον,  τελευτῶντος  δὲ  τοῦ  νόμου  ῥῖψαί  μιν  ἐς  τὴν  θάλασσαν  ἑωυτὸν  ὡς  εἶχε  σὺν  τῇ  σκευῇ  πάσῃ.  καὶ  τοὺς
μὲν  ἀποπλέειν  ἐς  Κόρινθον,  τὸν  δὲ  δελφῖνα  λέγουσι  ὑπολαβόντα  ἐξενεῖκαι  ἐπὶ  Ταίναρον.  ἀποβάντα  δέ  αὐτὸν  χωρέειν  ἐς  Κόρινθον  σὺν  τῇ  σκευῇ,  καὶ  ἀπικόμενον  ἀπηγέεσθαι  πᾶν  τὸ  γεγονός.  Περίανδρον  δὲ  ὑπὸ  ἀπιστίης  ̓Αρίονα  μὲν  ἐν  φυλακῇ  ἔχειν  οὐδαμῇ  μετιέντα,  ἀνακῶς  δὲ  ἔχειν  τῶν  πορθμέων.  ὡς  δὲ  ἄρα  παρεῖναι  αὐτούς,  κληθέντας  ἱστορέεσθαι  εἴ  τι  λέγοιεν  περὶ  ̓Αρίονος.
φαμένων  δὲ  ἐκείνων  ὡς  εἴη  τε  σῶς  περὶ  ̓Ιταλίην  καί  μιν  εὖ  πρήσσοντα  λίποιεν  ἐν  Τάραντι,  ἐπιφανῆναί  σφι  τὸν  ̓Αρίονα  ὥσπερ  ἔχων  ἐξεπήδησε:  καὶ  τοὺς  ἐκπλαγέντας  οὐκ  ἔχειν  ἔτι  ἐλεγχομένους  ἀρνέεσθαι.  ταῦτα  μέν  νυν  Κορίνθιοί  τε  καὶ  Λέσβιοι  λέγουσι,  καὶ  ̓Αρίονος  ἐστὶ  ἀνάθημα  χάλκεον  οὐ  μέγα  ἐπὶ  Ταινάρῳ,  ἐπὶ  δελφῖνος  ἐπὲων  ἄνθρωπος.  ̓Αλυάττης  δὲ  ὁ
Λυδὸς  τὸν  πρὸς  Μιλησίους  πόλεμον  διενείκας  μετέπειτα  τελευτᾷ,  βασιλεύσας  ἔτεα  ἑπτὰ  καὶ  πεντήκοντα.  ἀνέθηκε  δὲ  ἐκφυγὼν  τὴν  νοῦσον  δεύτερος  οὗτος  τῆς  οἰκίης  ταύτης  ἐς  Δελφοὺς  κρητῆρά  τε  ἀργύρεον  μέγαν  καὶ  ὑποκρητηρίδιον  σιδήρεον  κολλητόν,  θέης  ἄξιον  διὰ  πάντων  τῶν  ἐν  Δελφοῖσι  ἀναθημάτων,  Γλαύκου  τοῦ  Χίου  ποίημα,  ὃς  μοῦνος  δὴ  πάντων  ἀνθρώπων  σιδήρου  κόλλησιν  ἐξεῦρε.  τελευτήσαντος  δὲ
̓Αλυάττεω  ἐξεδέξατο  τὴν  βασιληίην  Κροῖσος  ὁ  ̓Αλυάττεω,  ἐτέων  ἐὼν  ἡλικίην  πέντε  καὶ  τριήκοντα:  ὃς  δὴ  ̔Ελλήνων  πρώτοισι  ἐπεθήκατο  ̓Εφεσίοισι.  ἔνθα  δὴ  οἱ  ̓Εφέσιοι  πολιορκεόμενοι  ὑπ'  αὐτοῦ  ἀνέθεσαν  τὴν  πόλιν  τῇ  ̓Αρτέμιδι,  ἐξάψαντες  ἐκ  τοῦ  νηοῦ  σχοινίον  ἐς  τὸ  τεῖχος.  ἔστι  δὲ  μεταξὺ  τῆς  τε  παλαιῆς  πόλιος,  ἣ  τότε  ἐπολιορκέετο,  καὶ  τοῦ  νηοῦ  ἑπτὰ  στάδιοι.  πρώτοισι
μὲν  δὴ  τούτοισι  ἐπεχείρησε  ὁ  Κροῖσος,  μετὰ  δὲ  ἐν  μέρεϊ  ἑκάστοισι  ̓Ιώνων  τε  καὶ  Αἰολέων,  ἄλλοισι  ἄλλας  αἰτίας  ἐπιφέρων,  τῶν  μὲν  ἐδύνατο  μέζονας  παρευρίσκειν,  μέζονα  ἐπαιτιώμενος,  τοῖσι  δὲ  αὐτῶν  καὶ  φαῦλα  ἐπιφέρων.  ὡς  δὲ  ἄρα  οἱ  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  ̔́Ελληνες  κατεστράφατο  ἐς  φόρου  ἀπαγωγήν,  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἐπενόεε  νέας  ποιησάμενος  ἐπιχειρέειν  τοῖσι  νησιώτῃσι.  ἐόντων  δέ  οἱ
πάντων  ἑτοίμων  ἐς  τὴν  ναυπηγίην,  οἳ  μὲν  Βίαντα  λέγουσι  τὸν  Πριηνέα  ἀπικόμενον  ἐς  Σάρδις,  οἳ  δὲ  Πιττακὸν  τὸν  Μυτιληναῖον,  εἰρομένου  Κροίσου  εἴ  τι  εἴη  νεώτερον  περὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  εἰπόντα  τάδε  καταπαῦσαι  τὴν  ναυπηγίην:  “ὦ  βασιλεῦ,  νησιῶται  ἵππον  συνωνέονται  μυρίην,  ἐς  Σάρδις  τε  καὶ  ἐπὶ  σὲ  ἐν  νόῳ  ἔχοντες  στρατεύεσθαι.”  Κροῖσον  δὲ  ἐλπίσαντα  λέγειν  ἐκεῖνον  ἀληθέα
εἰπεῖν  “αἲ  γὰρ  τοῦτο  θεοὶ  ποιήσειαν  ἐπὶ  νόον  νησιώτῃσι,  ἐλθεῖν  ἐπὶ  Λυδῶν  παῖδας  σὺν  ἵπποισι.  τὸν  δὲ  ὑπολαβόντα  φάναι  “ὦ  βασιλεῦ,  προθύμως  μοι  φαίνεαι  εὔξασθαι  νησιώτας  ἱππευομένους  λαβεῖν  ἐν  ἠπείρῳ,  οἰκότα  ἐλπίζων.  νησιώτας  δὲ  τί  δοκέεις  εὔχεσθαι  ἄλλο  ἤ,  ἐπείτε  τάχιστα  ἐπύθοντό  σε  μέλλοντα  ἐπὶ  σφίσι  ναυπηγέεσθαι  νέας,  λαβεῖν  ἀρώμενοι  Λυδούς  ἐν  θαλάσσῃ,  ἵνα  ὓπερ
τῶν  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  οἰκημένων  ̔Ελλήνων  τίσωνταί  σε,  τοὺς  σὺ  δουλώσας  ἔχεις;”  κάρτα  τε  ἡσθῆναι  Κροῖσον  τῷ  ἐπιλόγῳ  καί  οἱ,  προσφυέως  γὰρ  δόξαι  λέγειν,  πειθόμενον  παύσασθαι  τῆς  ναυπηγίης.  καὶ  οὕτω  τοῖσι  τὰς  νήσους  οἰκημένοισι  ̓́Ιωσι  ξεινίην  συνεθήκατο.  χρόνου  δὲ  ἐπιγινομένου  καὶ  κατεστραμμένων  σχεδὸν  πάντων  τῶν  ἐντὸς  ̔́Αλυος  ποταμοῦ  οἰκημένων:  πλὴν  γὰρ  Κιλίκων  καὶ  Λυκίων  τοὺς
ἄλλους  πάντας  ὑπ'  ἑωυτῷ  εἶχε  καταστρεψάμενος  ὁ  Κροῖσος.  εἰσὶ  δὲ  οἵδε,  Λυδοί,  Φρύγες,  Μυσοί,  Μαριανδυνοί,  Χάλυβες,  Παφλαγόνες,  Θρήικες  οἱ  Θυνοί  τε  καὶ  Βιθυνοί,  Κᾶρες,  ̓́Ιωνες,  Δωριέες,  Αἰολέες,  Πάμφυλοι  κατεστραμμένων  δὲ  τούτων  καὶ  προσεπικτωμένου  Κροίσου  Λυδοῖσι,  ἀπικνέονται  ἐς  Σάρδις  ἀκμαζούσας  πλούτῳ  ἄλλοι  τε  οἱ  πάντες  ἐκ  τῆς  ̔Ελλάδος  σοφισταί,  οἳ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἐτύγχανον  ἐόντες,  ὡς
ἕκαστος  αὐτῶν  ἀπικνέοιτο,  καὶ  δὴ  καὶ  Σόλων  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος,  ὃς  ̓Αθηναίοισι  νόμους  κελεύσασι  ποιήσας  ἀπεδήμησε  ἔτεα  δέκα  κατά  θεωρίης  πρόφασιν  ἐκπλώσας,ἵνα  δὴ  μή  τινα  τῶν  νόμων  ἀναγκασθῇ,  λῦσαι  τῶν  ἔθετο.  αὐτοὶ  γὰρ  οὐκ  οἷοί  τε  ἦσαν  αὐτὸ  ποιῆσαι  ̓Αθηναῖοι:  ὁρκίοισι  γὰρ  μεγάλοισι  κατείχοντο  δέκα  ἔτεα  χρήσεσθαι  νόμοισι  τοὺς  ἄν  σφι  Σόλων  θῆται.  αὐτῶν  δὴ  ὦν
τούτων  καὶ  τῆς  θεωρίης  ἐκδημήσας  ὁ  Σόλων  εἵνεκεν  ἐς  Αἴγυπτον  ἀπίκετο  παρὰ  ̓́Αμασιν  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  Σάρδις  παρὰ  Κροῖσον.  ἀπικόμενος  δὲ  ἐξεινίζετο  ἐν  τοῖσι  βασιληίοισι  ὑπὸ  τοῦ  Κροίσου:  μετὰ  δὲ  ἡμέρῃ  τρίτῃ  ἢ  τετάρτῃ  κελεύσαντος  Κροίσου  τὸν  Σόλωνα  θεράποντες  περιῆγον  κατὰ  τοὺς  θησαυρούς,  καὶ  ἐπεδείκνυσαν  πάντα  ἐόντα  μεγάλα  τε  καὶ  ὄλβια.  θεησάμενον  δέ  μιν
τὰ  πάντα  καὶ  σκεψάμενον  ὥς  οἱ  κατὰ  καιρὸν  ἦν,  εἴρετο  ὁ  Κροῖσος  τάδε.  “ξεῖνε  ̓Αθηναῖε,  παρ'  ἡμέας  γὰρ  περὶ  σέο  λόγος  ἀπῖκται  πολλὸς  καὶ  σοφίης  εἵνεκεν  τῆς  σῆς  καὶ  πλάνης,  ὡς  φιλοσοφέων  γῆν  πολλὴν  θεωρίης  εἵνεκεν  ἐπελήλυθας:  νῦν  ὦν  ἐπειρέσθαι  με  ἵμερος  ἐπῆλθέ  σε  εἴ  τινα  ἤδη  πάντων  εἶδες  ὀλβιώτατον.”  ὃ  μὲν  ἐλπίζων  εἶναι  ἀνθρώπων
ὀλβιώτατος  ταῦτα  ἐπειρώτα:  Σόλων  δὲ  οὐδὲν  ὑποθωπεύσας  ἀλλὰ  τῷ  ἐόντι  χρησάμενος  λέγει  “ὦ  βασιλεῦ,  Τέλλον  ̓Αθηναῖον.”  ἀποθωμάσας  δὲ  Κροῖσος  τὸ  λεχθὲν  εἴρετο  ἐπιστρεφέως:  “κοίῃ  δὴ  κρίνεις  Τέλλον  εἶναι  ὀλβιώτατον;”  ὁ  δὲ  εἶπε  Τέλλῳ  τοῦτο  μὲν  τῆς  πόλιος  εὖ  ἡκούσης  παῖδες  ἦσαν  καλοί  τε  κἀγαθοί,  καί  σφι  εἶδε  ἅπασι  τέκνα  ἐκγενόμενα  καὶ  πάντα  παραμείναντα:  τοῦτο  δὲ
τοῦ  βίου  εὖ  ἥκοντι,  ὡς  τὰ  παρ'  ἡμῖν,  τελευτὴ  τοῦ  βίου  λαμπροτάτη  ἐπεγένετο:  γενομένης  γὰρ  ̓Αθηναίοισι  μάχης  πρὸς  τοὺς  ἀστυγείτονας  ἐν  ̓Ελευσῖνι,  βοηθήσας  καὶ  τροπὴν  ποιήσας  τῶν  πολεμίων  ἀπέθανε  κάλλιστα,  καί  μιν  ̓Αθηναῖοι  δημοσίῃ  τε  ἔθαψαν  αὐτοῦ  τῇ  περ  ἔπεσε  καὶ  ἐτίμησαν  μεγάλως.”  ὣς  δὲ  τὰ  κατὰ  τὸν  Τέλλον  προετρέψατο  ὁ  Σόλων  τὸν  Κροῖσον  εἴπας
πολλά  τε  καὶ  ὀλβία,  ἐπειρώτα  τίνα  δεύτερον  μετ'  ἐκεῖνον  ἴδοι,  δοκέων  πάγχυ  δευτερεῖα  γῶν  οἴσεσθαι.  ὃ  δ'  εἶπε  “Κλέοβίν  τε  καὶ  Βίτωνα.  τούτοισι  γὰρ  ἐοῦσι  γένος  ̓Αργείοισι  βίος  τε  ἀρκέων  ὑπῆν,  καὶ  πρὸς  τούτῳ  ῥώμη  σώματος  τοιήδε:  ἀεθλοφόροι  τε  ἀμφότεροι  ὁμοίως  ἦσαν,  καὶ  δὴ  καὶ  λέγεται  ὅδε  ὁ  λόγος.  ἐούσης  ὁρτῆς  τῇ  ̔́Ηρῃ  τοῖσι  ̓Αργείοισι
ἔδεε  πάντως  τὴν  μητέρα  αὐτῶν  ζεύγεϊ  κομισθῆναι  ἐς  τὸ  ἱρόν,  οἱ  δέ  σφι  βόες  ἐκ  τοῦ  ἀγροῦ  οὐ  παρεγίνοντο  ἐν  ὥρῃ:  ἐκκληιόμενοι  δὲ  τῇ  ὥρῃ  οἱ  νεηνίαι  ὑποδύντες  αὐτοὶ  ὑπὸ  τὴν  ζεύγλην  εἷλκον  τὴν  ἅμαξαν,  ἐπὶ  τῆς  ἁμάξης  δέ  σφι  ὠχέετο  ἡ  μήτηρ:  σταδίους  δὲ  πέντε  καὶ  τεσσεράκοντα  διακομίσαντες  ἀπίκοντο  ἐς  τὸ  ἱρόν.  ταῦτα  δέ
σφι  ποιήσασι  καὶ  ὀφθεῖσι  ὑπὸ  τῆς  πανηγύριος  τελευτὴ  τοῦ  βίου  ἀρίστη  ἐπεγένετο,  διέδεξέ  τε  ἐν  τούτοισι  ὁ  θεὸς  ὡς  ἄμεινον  εἴη  ἀνθρώπῳ  τεθνάναι  μᾶλλον  ἢ  ζώειν.  ̓Αργεῖοι  μὲν  γὰρ  περιστάντες  ἐμακάριζον  τῶν  νεηνιέων  τὴν  ῥώμην,  αἱ  δὲ  ̓Αργεῖαι  τὴν  μητέρα  αὐτῶν,  οἵων  τέκνων  ἐκύρησε:  ἡ  δὲ  μήτηρ  περιχαρής  ἐοῦσα  τῷ  τε  ἔργῳ  καὶ  τῇ  φήμῃ,
στᾶσα  ἀντίον  τοῦ  ἀγάλματος  εὔχετο  Κλεόβι  τε  καὶ  Βίτωνι  τοῖσι  ἑωυτῆς  τέκνοισι,  οἵ  μιν  ἐτίμησαν  μεγάλως,  τὴν  θεὸν  δοῦναι  τὸ  ἀνθρώπῳ  τυχεῖν  ἄριστον  ἐστί.  μετὰ  ταύτην  δὲ  τὴν  εὐχὴν  ὡς  ἔθυσάν  τε  καὶ  εὐωχήθησαν,  κατακοιμηθέντες  ἐν  αὐτῷ  τῷ  ἱρῷ  οἱ  νεηνίαι  οὐκέτι  ἀνέστησαν  ἀλλ'  ἐν  τέλεϊ  τούτῳ  ἔσχοντο.  ̓Αργεῖοι  δὲ  σφέων  εἰκόνας  ποιησάμενοι  ἀνέθεσαν  ἐς
Δελφοὺς  ὡς  ἀριστῶν  γενομένων.”  Σόλων  μὲν  δὴ  εὐδαιμονίης  δευτερεῖα  ἔνεμε  τούτοισι,  Κροῖσος  δὲ  σπερχθεὶς  εἶπε  “ὦ  ξεῖνε  ̓Αθηναῖε,  ἡ  δ'  ἡμετέρη  εὐδαιμονίη  οὕτω  τοι  ἀπέρριπται  ἐς  τὸ  μηδὲν  ὥστε  οὐδὲ  ἰδιωτέων  ἀνδρῶν  ἀξίους  ἡμέας  ἐποίησας;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  Κροῖσε,  ἐπιστάμενόν  με  τὸ  θεῖον  πᾶν  ἐὸν  φθονερόν  τε  καὶ  ταραχῶδες  ἐπειρωτᾷς  ἀνθρωπηίων  πρηγμάτων  πέρι.  ἐν
γὰρ  τῷ  μακρῷ  χρόνῳ  πολλὰ  μὲν  ἐστὶ  ἰδεῖν  τὰ  μή  τις  ἐθέλει,  πολλὰ  δὲ  καὶ  παθεῖν.  ἐς  γὰρ  ἑβδομήκοντα  ἔτεα  οὖρον  τῆς  ζόης  ἀνθρώπῳ  προτίθημι.  οὗτοι  ἐόντες  ἐνιαυτοὶ  ἑβδομήκοντα  παρέχονται  ἡμέρας  διηκοσίας  καὶ  πεντακισχιλίας  καὶ  δισμυρίας,  ἐμβολίμου  μηνὸς  μὴ  γινομένου:  εἰ  δὲ  δὴ  ἐθελήσει  τοὔτερον  τῶν  ἐτέων  μηνὶ  μακρότερον  γίνεσθαι,  ἵνα  δὴ  αἱ  ὧραι  συμβαίνωσι
παραγινόμεναι  ἐς  τὸ  δέον,  μῆνες  μὲν  παρὰ  τὰ  ἑβδομήκοντα  ἔτεα  οἱ  ἐμβόλιμοι  γίνονται  τριήκοντα  πέντε,  ἡμέραι  δὲ  ἐκ  τῶν  μηνῶν  τούτων  χίλιαι  πεντήκοντα.  τουτέων  τῶν  ἁπασέων  ἡμερέων  τῶν  ἐς  τὰ  ἑβδομήκοντα  ἔτεα,  ἐουσέων  πεντήκοντα  καὶ  διηκοσιέων  καὶ  ἑξακισχιλιέων  καὶ  δισμυριέων,  ἡ  ἑτέρη  αὐτέων  τῇ  ἑτέρῃ  ἡμέρῃ  τὸ  παράπαν  οὐδὲν  ὅμοιον  προσάγει  πρῆγμα.  οὕτω  ὦν  Κροῖσε
πᾶν  ἐστὶ  ἄνθρωπος  συμφορή.  ἐμοὶ  δὲ  σὺ  καὶ  πλουτέειν  μέγα  φαίνεαι  καὶ  βασιλεὺς  πολλῶν  εἶναι  ἀνθρώπων:  ἐκεῖνο  δὲ  τὸ  εἴρεό  με,  οὔκω  σε  ἐγὼ  λέγω,  πρὶν  τελευτήσαντα  καλῶς  τὸν  αἰῶνα  πύθωμαι.  οὐ  γάρ  τι  ὁ  μέγα  πλούσιος  μᾶλλον  τοῦ  ἐπ'  ἡμέρην  ἔχοντος  ὀλβιώτερος  ἐστί,  εἰ  μή  οἱ  τύχη  ἐπίσποιτο  πάντα  καλὰ  ἔχοντα  εὖ  τελευτῆσαὶ  τὸν
βίον.  πολλοὶ  μὲν  γὰρ  ζάπλουτοι  ἀνθρώπων  ἀνόλβιοι  εἰσί,  πολλοὶ  δὲ  μετρίως  ἔχοντες  βίου  εὐτυχέες.  ὁ  μὲν  δὴ  μέγα  πλούσιος  ἀνόλβιος  δὲ  δυοῖσι  προέχει  τοῦ  εὐτυχέος  μοῦνον,  οὗτος  δὲ  τοῦ  πλουσίου  καὶ  ἀνόλβου  πολλοῖσι:  ὃ  μὲν  ἐπιθυμίην  ἐκτελέσαι  καί  ἄτην  μεγάλην  προσπεσοῦσαν  ἐνεῖκαι  δυνατώτερος,  ὁ  δὲ  τοῖσιδε  προέχει  ἐκείνου:  ἄτην  μὲν  καὶ  ἐπιθυμίην  οὐκ  ὁμοίως  δυνατὸς
ἐκείνῳ  ἐνεῖκαι,  ταῦτα  δὲ  ἡ  εὐτυχίη  οἱ  ἀπερύκει,  ἄπηρος  δὲ  ἐστί,  ἄνουσος,  ἀπαθὴς  κακῶν,  εὔπαις,  εὐειδής.  εἰ  δὲ  πρὸς  τούτοισι  ἔτι  τελευτήσῃ  τὸν  βίον  εὖ,  οὗτος  ἐκεῖνος  τὸν  σὺ  ζητέεις,  ὁ  ὄλβιος  κεκλῆσθαι  ἄξιος  ἐστί:  πρὶν  δ'  ἂν  τελευτήσῃ,  ἐπισχεῖν,  μηδὲ  καλέειν  κω  ὄλβιον  ἀλλ'  εὐτυχέα.  τὰ  πάντα  μέν  νυν  ταῦτα  συλλαβεῖν  ἄνθρωπον  ἐόντα  ἀδύνατον
ἐστί,  ὥσπερ  χωρῇ  οὐδεμία  καταρκέει  πάντα  ἑωυτῇ  παρέχουσα,  ἀλλὰ  ἄλλο  μὲν  ἔχει  ἑτέρου  δὲ  ἐπιδέεται:  ἣ  δὲ  ἂν  τὰ  πλεῖστα  ἔχῃ,  αὕτη  ἀρίστη.  ὣς  δὲ  καὶ  ἀνθρώπου  σῶμα  ἓν  οὐδὲν  αὔταρκες  ἐστί:  τὸ  μὲν  γὰρ  ἔχει,  ἄλλου  δὲ  ἐνδεές  ἐστι:  ὃς  δ'  ἂν  αὐτῶν  πλεῖστα  ἔχων  διατελέῃ  καὶ  ἔπειτα  τελευτήσῃ  εὐχαρίστως  τὸν  βίον,  οὗτος  παρ'
ἐμοὶ  τὸ  οὔνομα  τοῦτο  ὦ  βασιλεῦ  δίκαιος  ἐστὶ  φέρεσθαι.  σκοπέειν  δὲ  χρὴ  παντὸς  χρήματος  τὴν  τελευτήν,  κῇ  ἀποβήσεται:  πολλοῖσι  γὰρ  δὴ  ὑποδέξας  ὄλβον  ὁ  θεὸς  προρρίζους  ἀνέτρεψε.”  ταῦτα  λέγων  τῷ  Κροίσῳ  οὔ  κως  οὔτε  ἐχαρίζετο,  οὔτε  λόγου  μιν  ποιησάμενος  οὐδενὸς  ἀποπέμπεται,  κάρτα  δόξας  ἀμαθέα  εἶναι,  ὃς  τὰ  παρεόντα  ἀγαθὰ  μετεὶς  τὴν  τελευτὴν  παντὸς  χρήματος  ὁρᾶν
ἐκέλευε.  μετὰ  δὲ  Σόλωνα  οἰχόμενον  ἔλαβέ  ἐκ  θεοῦ  νέμεσις  μεγάλη  Κροῖσον,  ὡς  εἰκάσαι,  ὅτι  ἐνόμισε  ἑωυτὸν  εἶναι  ἀνθρώπων  ἁπάντων  ὀλβιώτατον.  αὐτίκα  δέ  οἱ  εὕδοντι  ἐπέστη  ὄνειρος,  ὅς  οἱ  τὴν  ἀληθείην  ἔφαινε  τῶν  μελλόντων  γενέσθαι  κακῶν  κατὰ  τὸν  παῖδα.  ἦσαν  δὲ  τῷ  Κροίσῳ  δύο  παῖδες,  τῶν  οὕτερος  μὲν  διέφθαρτο,  ἦν  γὰρ  δὴ  κωφός,  ὁ  δὲ  ἕτερος
τῶν  ἡλίκων  μακρῷ  τὰ  πάντα  πρῶτος:  οὔνομα  δέ  οἱ  ἦν  ̓́Ατυς.  τοῦτον  δὴ  ὦν  τὸν  ̓́Ατυν  σημαίνει  τῷ  Κροίσῳ  ὁ  ὄνειρος,  ὡς  ἀπολέει  μιν  αἰχμῇ  σιδηρέῃ  βληθέντα.  ὃ  δ'  ἐπείτε  ἐξηγέρθη  καὶ  ἑωυτῷ  λόγον  ἔδωκε,  καταρρωδήσας  τὸν  ὄνειρον  ἄγεται  μὲν  τῷ  παιδὶ  γυναῖκα,  ἐωθότα  δὲ  στρατηγέειν  μιν  τῶν  Λυδῶν  οὐδαμῇ  ἔτι  ἐπὶ  τοιοῦτο  πρῆγμα  ἐξέπεμπε:
ἀκόντια  δὲ  καὶ  δοράτια  καὶ  τά  τοιαῦτα  πάντα  τοῖσι  χρέωνται  ἐς  πόλεμον  ἄνθρωποι,  ἐκ  τῶν  ἀνδρεώνων  ἐκκομίσας  ἐς  τοὺς  θαλάμους  συνένησε,  μή  τί  οἱ  κρεμάμενον  τῷ  παιδὶ  ἐμπέσῃ.  ἔχοντι  δέ  οἱ  ἐν  χερσὶ  τοῦ  παιδὸς  τὸν  γάμον,  ἀπικνέεται  ἐς  τὰς  Σάρδις  ἀνὴρ  συμφορῇ  ἐχόμενος  καὶ  οὐ  καθαρὸς  χεῖρας,  ἐὼν  Φρὺξ  μὲν  γενεῇ,  γένεος  δὲ  τοῦ
βασιληίου.  παρελθὼν  δὲ  οὗτος  ἐς  τὰ  Κροίσου  οἰκία  κατὰ  νόμους  τοὺς  ἐπιχωρίους  καθαρσίου  ἐδέετο  κυρῆσαι,  Κροῖσος  δέ  μιν  ἐκάθηρε.  ἔστι  δὲ  παραπλησίη  ἡ  κάθαρσις  τοῖσι  Λυδοῖσι  καὶ  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  ἐπείτε  δὲ  τὰ  νομιζόμενα  ἐποίησε  ὁ  Κροῖσος,  ἐπυνθάνετο  ὁκόθεν  τε  καὶ  τίς  εἴη,  λέγων  τάδε:  “ὤνθρωπε,  τίς  τε  ἐὼν  καὶ  κόθεν  τῆς  Φρυγίης  ἥκων  ἐπίστιός  μοι
ἐγένεο;  τίνα  τε  ἀνδρῶν  ἢ  γυναικῶν  ἐφόνευσας;”  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  “ὦ  βασιλεῦ,  Γορδίεω  μὲν  τοῦ  Μίδεω  εἰμὶ  παῖς,  ὀνομάζομαι  δὲ  ̓́Αδρηστος,  φονεύσας  δὲ  ἀδελφεὸν  ἐμεωυτοῦ  ἀέκων  πάρειμι  ἐξεληλαμένος  τε  ὑπὸ  τοῦ  πατρὸς  καὶ  ἐστερημένος  πάντων.”  Κροῖσος  δέ  μιν  ἀμείβετο  τοῖσιδε:  “ἀνδρῶν  τε  φίλων  τυγχάνεις  ἔκγονος  ἐὼν  καὶ  ἐλήλυθας  ἐς  φίλους,  ἔνθα  ἀμηχανήσεις  χρήματος  οὐδενὸς  μένων
ἐν  ἡμετέρου,  συμφορήν  τε  ταύτην  ὡς  κουφότατα  φέρων  κερδανέεις  πλεῖστον.”  ὃ  μὲν  δὴ  δίαιταν  εἶχε  ἐν  Κροίσου.  ἐν  δὲ  τῷ  αὐτῷ  χρόνῳ  τούτῳ  ἐν  τῷ  Μυσίῳ  ̓Ολύμπῳ  ὑὸς  χρῆμα  γίνεται  μέγα:  ὁρμώμενος  δὲ  οὗτος  ἐκ  τοῦ  ὄρεος  τούτου  τὰ  τῶν  Μυσῶν  ἔργα  διαφθείρεσκε.  πολλάκις  δὲ  οἱ  Μυσοὶ  ἐπ'  αὐτὸν  ἐξελθόντες  ποιέεσκον  μὲν  κακὸν  οὐδέν,  ἔπασχον
δὲ  πρὸς  αὐτοῦ.  τέλος  δὲ  ἀπικόμενοι  παρὰ  τὸν  Κροῖσον  τῶν  Μυσῶν  ἄγγελοι  ἔλεγον  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ὑὸς  χρῆμα  μέγιστον  ἀνεφάνη  ἡμῖν  ἐν  τῇ  χώρῃ,  ὃς  τὰ  ἔργα  διαφθείρει.  τοῦτον  προθυμεόμενοι  ἑλεῖν  οὐ  δυνάμεθα.  νῦν  ὦν  προσδεόμεθά  σευ  τὸν  παῖδα  καὶ  λογάδας  νεηνίας  καὶ  κύνας  συμπέμψαι  ἡμῖν,  ὡς  ἄν  μιν  ἐξέλωμεν  ἐκ  τῆς  χώρης.”  οἳ  μὲν
δὴ  τούτων  ἐδέοντο,  Κροῖσος  δὲ  μνημονεύων  τοῦ  ὀνείρου  τὰ  ἔπεα  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “παιδὸς  μὲν  πέρι  τοῦ  ἐμοῦ  μὴ  μνησθῆτε  ἔτι:  οὐ  γὰρ  ἂν  ὑμῖν  συμπέμψαιμι:  νεόγαμός  τε  γὰρ  ἐστὶ  καὶ  ταῦτά  οἱ  νῦν  μέλει.  Λυδῶν  μέντοι  λογάδας  καὶ  τὸ  κυνηγέσιον  πᾶν  συμπέμψω,  καὶ  διακελεύσομαι  τοῖσι  ἰοῦσι  εἶναι  ὡς  προθυμοτάτοισι  συνεξελεῖν  ὑμῖν  τὸ  θηρίον  ἐκ
τῆς  χώρης.”  ταῦτα  ἀμείψατο:  ἀποχρεωμένων  δὲ  τούτοισι  τῶν  Μυσῶν,  ἐπεσέρχεται  ὁ  τοῦ  Κροίσου  παῖς  ἀκηκοὼς  τῶν  ἐδέοντο  οἱ  Μυσοί.  οὐ  φαμένου  δὲ  τοῦ  Κροίσου  τόν  γε  παῖδά  σφι  συμπέμψειν,  λέγει  πρὸς  αὐτὸν  ὁ  νεηνίης  τάδε.  “ὦ  πάτερ,  τὰ  κάλλιστα  πρότερον  κοτὲ  καὶ  γενναιότατα  ἡμῖν  ἦν  ἔς  τε  πολέμους  καὶ  ἐς  ἄγρας  φοιτέοντας  εὐδοκιμέειν:  νῦν  δὲ
ἀμφοτέρων  με  τούτων  ἀποκληίσας  ἔχεις,  οὔτε  τινὰ  δειλίην  μοι  παριδὼν  οὔτε  ἀθυμίην  νῦν  τε  τέοισί  με  χρὴ  ὄμμασι  ἔς  τε  ἀγορὴν  καὶ  ἐξ  ἀγορῆς  φοιτέοντα  φαίνεσθαι;  κοῖος  μέν  τις  τοῖσι  πολιήτῃσι  δόξω  εἶναι,  κοῖος  δέ  τις  τῇ  νεογάμῳ  γυναικί;  κοίῳ  δὲ  ἐκείνη  δόξει  ἀνδρὶ  συνοικέειν;  ἐμὲ  ὦν  σὺ  ἢ  μέτες  ἰέναι  ἐπὶ  τὴν  θήρην,  ἢ
λόγῳ  ἀνάπεισον  ὅκως  μοι  ἀμείνω  ἐστὶ  ταῦτα  οὕτω  ποιεόμενα.”  ἀμείβεται  Κροῖσος  τοῖσιδε.  “ὦ  παῖ,  οὔτε  δειλίην  οὔτε  ἄλλο  οὐδὲν  ἄχαρι  παριδών,  τοι  ποιέω  ταῦτα,  ἀλλά  μοι  ὄψις  ὀνείρου  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  ἐπιστᾶσα  ἔφη  σε  ὀλιγοχρόνιον  ἔσεσθαι:  ὑπὸ  γὰρ  αἰχμῆς  σιδηρέης  ἀπολέεσθαι.  πρὸς  ὧν  τὴν  ὄψιν  ταύτην  τόν  τε  γάμον  τοι  τοῦτον  ἔσπευσα  καὶ  ἐπὶ  τὰ
παραλαμβανόμενα  οὐκ  ἀποπέμπω,  φυλακὴν  ἔχων,  εἴ  κως  δυναίμην  ἐπὶ  τῆς  ἐμῆς  σε  ζόης  διακλέψαι.  εἷς  γὰρ  μοι  μοῦνος  τυγχάνεις  ἐὼν  παῖς:  τὸν  γὰρ  δὴ  ἕτερον  διεφθαρμένον  τὴν  ἀκοὴν  οὐκ  εἶναί  μοι  λογίζομαι.”  ἀμείβεται  ὁ  νεηνίης  τοῖσιδε.  “συγγνώμη  μὲν  ὦ  πάτερ  τοι,  ἰδόντι  γε  ὄψιν  τοιαύτην,  περὶ  ἐμὲ  φυλακὴν  ἔχειν:  τὸ  δὲ  οὐ  μανθάνεις  ἀλλὰ  λέληθέ
σε  τὸ  ὄνειρον,  ἐμέ  τοί  δίκαιον  ἐστί  φράζειν.  φής  τοι  τὸ  ὄνειρον  ὑπὸ  αἰχμῆς  σιδηρέης  φάναι  ἐμὲ  τελευτήσειν.  ὑὸς  δὲ  κοῖαι  μὲν  εἰσὶ  χεῖρες,  κοίη  δὲ  αἰχμὴ  σιδηρέη  τὴν  σὺ  φοβέαι;  εἰ  μὲν  γὰρ  ὑπὸ  ὀδόντος  τοι  εἶπε  τελευτήσειν  με,  ἢ  ἄλλου  τευ  ὅ  τι  τούτῳ  ἔοικε,  χρῆν  δή  σε  ποιέειν  τὰ  ποιέεις:  νῦν  δὲ
ὑπὸ  αἰχμῆς.  ἐπείτε  ὦν  οὐ  πρὸς  ἄνδρας  ἡμῖν  γίνεται  ἡ  μάχη,  μέτες  με.”  ἀμείβεται  Κροῖσος  “ὦ  παῖ,  ἔστι  τῇ  με  νικᾷς  γνώμην  ἀποφαίνων  περὶ  τοῦ  ἐνυπνίου.  ὡς  ὦν  νενικημένος  ὑπὸ  σέο  μεταγινώσκω,  μετίημί  τε  σὲ  ἰέναι  ἐπὶ  τὴν  ἄγρην.”  εἴπας  δὲ  ταῦτα  ὁ  Κροῖσος  μεταπέμπεται  τὸν  Φρύγα  ̓́Αδρηστον,  ἀπικομένῳ  δέ  οἱ  λέγει  τάδε.  “̓́Αδρηστε,  ἐγώ
σε  συμφορῇ,  πεπληγμένον  ἀχάρι,  τήν  τοι  οὐκ  ὀνειδίζω,  ἐκάθηρα  καὶ  οἰκίοισι  ὑποδεξάμενος  ἔχω,  παρέχων  πᾶσαν  δαπάνην.  νῦν  ὤν  （ὀφείλεις  γὰρ  ἐμοῦ  προποιήσαντος  χρηστὰ  ἐς  σὲ  χρηστοῖσί  με  ἀμείβεσθαι）  φύλακα  παιδός  σε  τοῦ  ἐμοῦ  χρηίζω  γενέσθαι  ἐς  ἄγρην  ὁρμωμένου,  μή  τινες  κατ'  ὁδὸν  κλῶπες  κακοῦργοι  ἐπὶ  δηλήσι  φανέωσι  ὑμῖν.  πρὸς  δὲ  τούτῳ  καὶ  σέ  τοι  χρεόν
ἐστι  ἰέναι  ἔνθα  ἀπολαμπρυνέαι  τοῖσι  χρεόν  πατρώιόν  τε  γάρ  τοι  ἐστὶ  καὶ  προσέτι  ῥώμη  ὑπάρχει.”  ἀμείβεται  ὁ  ̓́Αδρηστος  “ὦ  βασιλεῦ,  ἄλλως  μὲν  ἔγωγε  ἂν  οὐκ  ἤια  ἐς  ἄεθλον  τοιόνδε:  οὔτε  γὰρ  συμφορῇ  τοιῇδε  κεχρημένον  οἰκός  ἐστι  ἐς  ὁμήλικας  εὖ  πρήσσοντας  ἰέναι,  οὔτε  τὸ  βούλεσθαι  πάρα,  πολλαχῇ  τε  ἂν  ἶσχον  ἐμεωυτόν.  νῦν  δέ,  ἐπείτε  σὺ  σπεύδεις
καὶ  δεῖ  τοί  χαρίζεσθαι  （ὀφείλω  γάρ  σε  ἀμείβεσθαι  χρηστοῖσι）,  ποιέειν  εἰμὶ  ἕτοιμος  ταῦτα,  παῖδα  τε  σόν,  τὸν  διακελεύεαι  φυλάσσειν,  ἀπήμονα  τοῦ  φυλάσσοντος  εἵνεκεν  προσδόκα  τοι  ἀπονοστήσειν.”  τοιούτοισι  ἐπείτε  οὗτος  ἀμείψατο  Κροῖσον,  ἤισαν  μετὰ  ταῦτα  ἐξηρτυμένοι  λογάσι  τε  νεηνίῃσι  καὶ  κυσί.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐς  τὸν  ̓́Ολυμπον  τὸ  ὄρος  ἐζήτεον  τὸ  θηρίον,  εὑρόντες  δὲ  καὶ  περιστάντες  αὐτὸ
κύκλῳ  ἐσηκόντιζον.  ἔνθα  δὴ  ὁ  ξεῖνος,  οὗτος  δὴ  ὁ  καθαρθεὶς  τὸν  φόνον,  καλεόμενος  δὲ  ̓́Αδρηστος,  ἀκοντίζων  τὸν  ὗν  τοῦ  μὲν  ἁμαρτάνει,  τυγχάνει  δὲ  τοῦ  Κροίσου  παιδός.  ὃ  μὲν  δὴ  βληθεὶς  τῇ  αἰχμῇ  ἐξέπλησε  τοῦ  ὀνείρου  τὴν  φήμην,  ἔθεε  δέ  τις  ἀγγελέων  τῷ  Κροίσῳ  τὸ  γεγονός,  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  τὰς  Σάρδις  τὴν  τε  μάχην  καὶ  τὸν
τοῦ  παιδὸς  μόρον  ἐσήμηνέ  οἱ.  ὁ  δὲ  Κροῖσος  τῳ  θανάτῳ  τοῦ  παιδὸς  συντεταραγμένος  μᾶλλον  τι  ἐδεινολογέετο  ὅτι  μιν  ἀπέκτεινε  τὸν  αὐτὸς  φόνου  ἐκάθηρε:  περιημεκτέων  δὲ  τῇ  συμφορῇ  δεινῶς  ἐκάλεε  μὲν  Δία  καθάρσιον  μαρτυρόμενος  τὰ  ὑπὸ  τοῦ  ξείνου  πεπονθὼς  εἴη  ἐκάλεε  δὲ  ἐπίστιόν  τε  καὶ  ἑταιρήιον,  τὸν  αὐτὸν  τοῦτον  ὀνομάζων  θεόν,  τὸν  μὲν  ἐπίστιον  καλέων,  διότι
δὴ  οἰκίοισι  ὑποδεξάμενος  τὸν  ξεῖνον  φονέα  τοῦ  παιδὸς  ἐλάνθανε  βόσκων,  τὸν  δὲ  ἑταιρήιον,  ὡς  φύλακα  συμπέμψας  αὐτὸν  εὑρήκοι  πολεμιώτατον.  παρῆσαν  δὲ  μετὰ  τοῦτο  οἱ  Λυδοὶ  φέροντες  τὸν  νεκρόν,  ὄπισθε  δὲ  εἵπετό  οἱ  ὁ  φονεύς.  στὰς  δὲ  οὗτος  πρὸ  τοῦ  νεκροῦ  παρεδίδου  ἑωυτὸν  Κροίσῳ  προτείνων  τὰς  χεῖρας,  ἐπικατασφάξαι  μιν  κελεύων  τῷ  νεκρῷ,  λέγων  τήν  τε  προτέρην
ἑωυτοῦ  συμφορήν,  καὶ  ὡς  ἐπ'  ἐκείνῃ  τὸν  καθήραντα  ἀπολωλεκὼς  εἴη,  οὐδέ  οἱ  εἴη  βιώσιμον.  Κροῖσος  δὲ  τούτων  ἀκούσας  τόν  τε  ̓́Αδρηστον  κατοικτείρει,  καίπερ  ἐὼν  ἐν  κακῷ  οἰκηίῳ  τοσούτῳ  καὶ  λέγει  πρὸς  αὐτόν  “ἔχω  ὦ  ξεῖνε  παρὰ  σεῦ  πᾶσαν  τὴν  δίκην,  ἐπειδὴ  σεωυτοῦ  καταδικάζεις  θάνατον.  εἶς  δὲ  οὐ  σύ  μοι  τοῦδε  τοῦ  κακοῦ  αἴτιος,  εἰ  μὴ
ὅσον  ἀέκων  ἐξεργάσαο,  ἀλλὰ  θεῶν  κού  τις,  ὅς  μοι  καὶ  πάλαι  προεσήμαινε  τὰ  μέλλοντα  ἔσεσθαι.”  Κροῖσος  μέν  νυν  ἔθαψε  ὡς  οἰκὸς  ἦν  τὸν  ἑωυτοῦ  παῖδα:  ̓́Αδρηστος  δὲ  ὁ  Γορδίεω  τοῦ  Μίδεω,  οὗτος  δὴ  ὁ  φονεὺς  μὲν  τοῦ  ἑωυτοῦ  ἀδελφεοῦ  γενόμενος  φονεὺς  δὲ  τοῦ  καθήραντος,  ἐπείτε  ἡσυχίη  τῶν  ἀνθρώπων  ἐγένετο  περὶ  τὸ  σῆμα,  συγγινωσκόμενος  ἀνθρώπων  εἶναι
τῶν  αὐτὸς  ᾔδεε  βαρυσυμφορώτατος,  ἐπικατασφάζει  τῷ  τύμβῳ  ἑωυτόν.  Κροῖσος  δὲ  ἐπὶ  δύο  ἔτεα  ἐν  πένθεϊ  μεγάλῳ  κατῆστο  τοῦ  παιδὸς  ἐστερημένος.  μετὰ  δὲ  ἡ  ̓Αστυάγεος  τοῦ  Κυαξάρεω  ἡγεμονίη  καταιρεθεῖσα  ὑπὸ  Κύρου  τοῦ  Καμβύσεω  καὶ  τὰ  τῶν  Περσέων  πρήγματα  αὐξανόμενα  πένθεος  μὲν  Κροῖσον  ἀπέπαυσε,  ἐνέβησε  δὲ  ἐς  φροντίδα,  εἴ  κως  δύναιτο,  πρὶν  μεγάλους  γενέσθαι  τοὺς  Πέρσας,  καταλαβεῖν
αὐτῶν  αὐξανομένην  τὴν  δύναμιν.  μετὰ  ὦν  τὴν  διάνοιαν  ταύτην  αὐτίκα  ἀπεπειρᾶτο  τῶν  μαντείων  τῶν  τε  ἐν  ̔́Ελλησι  καὶ  τοῦ  ἐν  Λιβύῃ,  διαπέμψας  ἄλλους  ἄλλῃ,  τοὺς  μὲν  ἐς  Δελφοὺς  ἰέναι,  τοὺς  δὲ  ἐς  ̓́Αβας  τὰς  Φωκέων,  τοὺς  δὲ  ἐς  Δωδώνην:  οἳ  δὲ  τινὲς  ἐπέμποντο  παρὰ  τε  ̓Αμφιάρεων  καὶ  παρὰ  Τροφώνιον,  οἳ  δὲ  τῆς  Μιλησίης  ἐς  Βραγχίδας.
ταῦτα  μέν  νυν  τὰ  ̔Ελληνικὰ  μαντήια  ἐς  τὰ  ἀπέπεμψε  μαντευσόμενος  Κροῖσος:  Λιβύης  δὲ  παρὰ  ̓́Αμμωνα  ἀπέστελλε  ἄλλους  χρησομένους.  διέπεμπε  δὲ  πειρώμενος  τῶν  μαντηίων  ὅ  τι  φρονέοιεν,  ὡς  εἰ  φρονέοντα  τὴν  ἀληθείην  εὑρεθείη,  ἐπείρηται  σφέα  δεύτερα  πέμπων  εἰ  ἐπιχειρέοι  ἐπὶ  Πέρσας  στρατεύεσθαι.  ἐντειλάμενος  δὲ  τοῖσι  Λυδοῖσι  τάδε  ἀπέπεμπε  ἐς  τὴν  διάπειραν  τῶν  χρηστηρίων,  ἀπ'  ἧς  ἂν
ἡμέρης  ὁρμηθέωσι  ἐκ  Σαρδίων,  ἀπὸ  ταύτης  ἡμερολογέοντας  τὸν  λοιπὸν  χρόνον  ἑκατοστῇ  ἡμέρῃ  χρᾶσθαι  τοῖσι  χρηστηρίοισι,  ἐπειρωτῶντας  ὅ  τι  ποιέων  τυγχάνοι  ὁ  Λυδῶν  βασιλεὺς  Κροῖσος  ὁ  ̓Αλυάττεω:  ἅσσα  δ'  ἂν  ἕκαστα  τῶν  χρηστηρίων  θεσπίσῃ,  συγγραψαμένους  ἀναφέρειν  παρ'  ἑωυτόν.  ὅ  τι  μέν  νυν  τὰ  λοιπὰ  τῶν  χρηστηρίων  ἐθέσπισε,  οὐ  λέγεται  πρὸς  οὐδαμῶν:  ἐν  δὲ  Δελφοῖσι  ὡς  ἐσῆλθον
τάχιστα  ἐς  τὸ  μέγαρον  οἱ  Λυδοὶ  χρησόμενοι  τῷ  θεῷ  καὶ  ἐπειρώτων  τὸ  ἐντεταλμένον,  ἡ  Πυθίη  ἐν  ἑξαμέτρῳ  τόνῳ  λέγει  τάδε.  οἶδα  δ'  ἐγὼ  ψάμμου  τ'  ἀριθμὸν  καὶ  μέτρα  θαλάσσης,  καὶ  κωφοῦ  συνίημι,  καὶ  οὐ  φωνεῦντος  ἀκούω.  ὀδμή  μ'  ἐς  φρένας  ἦλθε  κραταιρίνοιο  χελώνης  ἑψομένης  ἐν  χαλκῷ  ἅμ'  ἀρνείοισι  κρέεσσιν,  ᾗ  χαλκὸς  μὲν  ὑπέστρωται,  χαλκὸν  δ'
ἐπιέσται.  ταῦτα  οἱ  Λυδοὶ  θεσπισάσης  τῆς  Πυθίης  συγγραψάμενοι  οἴχοντο  ἀπιόντες  ἐς  τὰς  Σάρδις.  ὡς  δὲ  καὶ  ὧλλοι  οἱ  περιπεμφθέντες  παρῆσαν  φέροντες  τοὺς  χρησμούς,  ἐνθαῦτα  ὁ  Κροῖσος  ἕκαστα  ἀναπτύσσων  ἐπώρα  τῶν  συγγραμμάτων,  τῶν  μὲν  δὴ  οὐδὲν  προσίετό  μιν:  ὁ  δὲ  ὡς  τὸ  ἐκ  Δελφῶν  ἤκουσε,  αὐτίκα  προσεύχετό  τε  καὶ  προσεδέξατο,  νομίσας  μοῦνον  εἶναι  μαντήιον  τὸ  ἐν
Δελφοῖσι,  ὅτι  οἱ  ἐξευρήκεε  τὰ  αὐτὸς  ἐποίησε.  ἐπείτε  γὰρ  δὴ  διέπεμψε  παρὰ  τὰ  χρηστήρια  τοὺς  θεοπρόπους,  φυλάξας  τὴν  κυρίην  τῶν  ἡμερέων  ἐμηχανᾶτο  τοιάδε:  ἐπινοήσας  τὰ  ἦν  ἀμήχανον  ἐξευρεῖν  τε  καὶ  ἐπιφράσασθαι,  χελώνην  καὶ  ἄρνα  κατακόψας  ὁμοῦ  ἧψε  αὐτὸς  ἐν  λέβητι  χαλκέῳ,  χάλκεον  ἐπίθημα  ἐπιθείς.  τὰ  μὲν  δὴ  ἐκ  Δελφῶν  οὕτω  τῷ,  Κροίσῳ  ἐχρήσθη:  κατὰ  δὲ
τὴν  ̓Αμφιάρεω  τοῦ  μαντηίου  ὑπόκρισιν,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  ὅ  τι  τοῖσι  Λυδοῖσι  ἔχρησε  ποιήσασι  περὶ  τὸ  ἱρὸν  τὰ  νομιζόμενα  （οὐ  γὰρ  ὦν  οὐδὲ  τοῦτο  λέγεται）,  ἄλλο  γε  ἢ  ὅτι  καὶ  τοῦτο  ἐνόμισε  μαντήιον  ἀψευδὲς  ἐκτῆσθαι.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  θυσίῃσι  μεγάλῃσι  τὸν  ἐν  Δελφοῖσι  θεὸν  ἱλάσκετο:  κτήνεά  τε  γὰρ  τὰ  θύσιμα  πάντα  τρισχίλια  ἔθυσε,  κλίνας  τε
ἐπιχρύσους  καὶ  ἐπαργύρους  καὶ  φιάλας  χρυσέας  καὶ  εἵματα  πορφύρεα  καὶ  κιθῶνας,  νήσας  πυρὴν  μεγάλην,  κατέκαιε,  ἐλπίζων  τὸν  θεὸν  μᾶλλον  τι  τούτοισι  ἀνακτήσεσθαι:  Λυδοῖσι  τε  πᾶσι  προεῖπε  θύειν  πάντα  τινὰ  αὐτῶν  τούτῳ  ὅ  τι  ἔχοι  ἕκαστος.  ὡς  δὲ  ἐκ  τῆς  θυσίης  ἐγένετο,  καταχεάμενος  χρυσὸν  ἄπλετον  ἡμιπλίνθια  ἐξ  αὐτοῦ  ἐξήλαυνε,  ἐπὶ  μὰν  τὰ  μακρότερα  ποιέων  ἑξαπάλαιστα,  ἐπὶ
δὲ  τὰ  βραχύτερα  τριπάλαιστα,  ὕψος  δὲ  παλαιστιαῖα.  ἀριθμὸν  δὲ  ἑπτακαίδεκα  καὶ  ἑκατόν,  καὶ  τούτων  ἀπέφθου  χρυσοῦ  τέσσερα,  τρίτον  ἡμιτάλαντον  ἕκαστον  ἕλκοντα,  τὰ  δὲ  ἄλλα  ἡμιπλίνθια  λευκοῦ  χρυσοῦ,  σταθμὸν  διτάλαντα.  ἐποιέετο  δὲ  καὶ  λέοντος  εἰκόνα  χρυσοῦ  ἀπέφθου  ἕλκουσαν  σταθμὸν  τάλαντα  δέκα.  οὗτος  ὁ  λέων,  ἐπείτε  κατεκαίετο  ὁ  ἐν  Δελφοῖσι  νηός,  κατέπεσε  ἀπὸ  τῶν  ἡμιπλινθίων  （ἐπὶ  γὰρ
τούτοισι  ἵδρυτο）,  καὶ  νῦν  κεῖται  ἐν  τῷ  Κορινθίων  θησαυρῷ,  ἕλκων  σταθμὸν  ἕβδομον  ἡμιτάλαντον:  ἀπετάκη  γὰρ  αὐτοῦ  τέταρτον  ἡμιτάλαντον.  ἐπιτελέσας  δὲ  ὁ  Κροῖσος  ταῦτα  ἀπέπεμπε  ἐς  Δελφούς,  καὶ  τάδε  ἄλλα  ἅμα  τοῖσι,  κρητῆρας  δύο  μεγάθεϊ  μεγάλους,  χρύσεον  καὶ  ἀργύρεον,  τῶν  ὁ  μὲν  χρύσεος  ἔκειτο  ἐπὶ  δεξιὰ  ἐσιόντι  ἐς  τὸν  νηόν,  ὁ  δὲ  ἀργύρεος  ἐπ'  ἀριστερά.  μετεκινήθησαν
δὲ  καὶ  οὗτοι  ὑπὸ  τὸν  νηὸν  κατακαέντα  καὶ  ὁ  μὲν  χρύσεος  κεῖται  ἐν  τῷ  Κλαζομενίων  θησαυρῷ,  ἕλκων  σταθμὸν  εἴνατον  ἡμιτάλαντον  καὶ  ἔτι  δυώδεκα  μνέας,  ὁ  δὲ  ἀργύρεος  ἐπὶ  τοῦ  προνηίου  τῆς  γωνίης,  χωρέων  ἀμφορέας  ἑξακοσίους:  ἐπικίρναται  γὰρ  ὑπὸ  Δελφῶν  Θεοφανίοισι.  φασὶ  δὲ  μιν  Δελφοὶ  Θεοδώρου  τοῦ  Σαμίου  ἔργον  εἶναι,  καὶ  ἐγὼ  δοκέω:  οὐ  γὰρ  τὸ
συντυχὸν  φαίνεταί  μοι  ἔργον  εἶναι.  καὶ  πίθους  τε  ἀργυρέους  τέσσερας  ἀπέπεμψε,  οἳ  ἐν  τῷ  Κορινθίων  θησαυρῷ  ἑστᾶσι,  καὶ  περιρραντήρια  δύο  ἀνέθηκε,  χρύσεόν  τε  καὶ  ἀργύρεον,  τῶν  τῷ  χρυσέῳ  ἐπιγέγραπται  Λακεδαιμονίων  φαμένων  εἶναι  ἀνάθημα,  οὐκ  ὀρθῶς  λέγοντες:  ἔστι  γὰρ  καὶ  τοῦτο  Κροίσου,  ἐπέγραψε  δὲ  τῶν  τις  Δελφῶν  Λακεδαιμονίοισι  βουλόμενος  χαρίζεσθαι,  τοῦ  ἐπιστάμενος  τὸ  οὔνομα  οὐκ  ἐπιμνήσομαι.
ἀλλ'  ὁ  μὲν  παῖς,  δι'  οὗ  τῆς  χειρὸς  ῥέει  τὸ  ὕδωρ,  Λακεδαιμονίων  ἐστί,  οὐ  μέντοι  τῶν  γε  περιρραντηρίων  οὐδέτερον.  ἄλλα  τε  ἀναθήματα  οὐκ  ἐπίσημα  πολλὰ  ἀπέπεμψε  ἅμα  τούτοισι  ὁ  Κροῖσος,  καὶ  χεύματα  ἀργύρεα  κυκλοτερέα,  καὶ  δὴ  καὶ  γυναικὸς  εἴδωλον  χρύσεον  τρίπηχυ,  τὸ  Δελφοὶ  τῆς  ἀρτοκόπου  τῆς  Κροίσου  εἰκόνα  λέγουσι  εἶναι.  πρὸς  δὲ  καὶ  τῆς  ἑωυτοῦ
γυναικὸς  τὰ  ἀπὸ  τῆς  δειρῆς  ἀνέθηκε  ὁ  Κροῖσος  καὶ  τὰς  ζώνας.  ταῦτα  μὲν  ἐς  Δελφοὺς  ἀπέπεμψε,  τῷ  δὲ  ̓Αμφιάρεῳ,  πυθόμενος  αὐτοῦ  τήν  τε  ἀρετὴν  καὶ  τὴν  πάθην,  ἀνέθηκε  σάκος  τε  χρύσεον  πᾶν  ὁμοίως  καὶ  αἰχμὴν  στερεὴν  πᾶσαν  χρυσέην,  τὸ  ξυστὸν  τῇσι  λόγχῃσι  ἐὸν  ὁμοίως  χρύσεον:  τὰ  ἔτι  καὶ  ἀμφότερα  ἐς  ἐμὲ  ἦν  κείμενα  ἐν  Θήβῃσι
καὶ  Θηβέων  ἐν  τῳ  νηῷ  τοῦ  ̓Ισμηνίου  ̓Απόλλωνος.  τοῖσι  δὲ  ἄγειν  μέλλουσι  τῶν  Λυδῶν  ταῦτα  τὰ  δῶρα  ἐς  τὰ  ἱρὰ  ἐνετέλλετο  ὁ  Κροῖσος  ἐπειρωτᾶν  τὰ  χρηστήρια  εἰ  στρατεύηται  ἐπὶ  Πέρσας  Κροῖσος  καὶ  εἴ  τινα  στρατὸν  ἀνδρῶν  προσθέοιτο  φίλον,  ὡς  δὲ  ἀπικόμενοι  ἐς  τὰ  ἀπεπέμφθησαν,  οἱ  Λυδοὶ  ἀνέθεσαν  τὰ  ἀναθήματα,  ἐχρέωντο  τοῖσι  χρηστηρίοισι  λέγοντες  “Κροῖσος  ὁ
Λυδῶν  τε  καὶ  ἄλλων  ἐθνέων  βασιλεύς,  νομίσας  τάδε  μαντήια  εἶναι  μοῦνα  ἐν  ἀνθρώποισι,  ὑμῖν  τε  ἄξια  δῶρα  ἔδωκε  τῶν  ἐξευρημάτων,  καὶ  νῦν  ὑμέας  ἐπειρωτᾷ  εἰ  στρατεύηται  ἐπὶ  Πέρσας  καὶ  εἴ  τινα  στρατὸν  ἀνδρῶν  προσθέοιτο  σύμμαχον.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  ἐπειρώτων,  τῶν  δὲ  μαντηίων  ἀμφοτέρων  ἐς  τὠυτὸ  αἱ  γνῶμαι  συνέδραμον,  προλέγουσαι  Κροίσῳ,  ἢν  στρατεύηται  ἐπὶ  Πέρσας,  μεγάλην
ἀρχὴν  μιν  καταλύσειν:  τοὺς  δὲ  ̔Ελλήνων  δυνατωτάτους  συνεβούλευόν  οἱ  ἐξευρόντα  φίλους  προσθέσθαι.  ἐπείτε  δὲ  ἀνενειχθέντα  τὰ  θεοπρόπια  ἐπύθετο  ὁ  Κροῖσος,  ὑπερήσθη  τε  τοῖσι  χρηστηρίοισι,  πάγχυ  τε  ἐλπίσας  καταλύσειν  τὴν  Κύρου  βασιληίην,  πέμψας  αὖτις  ἐς  Πυθὼ  Δελφοὺς  δωρέεται,  πυθόμενος  αὐτῶν  τὸ  πλῆθος,  κατ'  ἄνδρα  δύο  στατῆρσι  ἕκαστον  χρυσοῦ.  Δελφοὶ  δὲ  ἀντὶ  τούτων  ἔδοσαν  Κροίσῳ  καὶ  Λυδοῖσι
προμαντηίην  καὶ  ἀτελείην  καὶ  προεδρίην,  καὶ  ἐξεῖναι  τῷ  βουλομένῳ  αὐτῶν  γίνεσθαι  Δελφὸν  ἐς  τὸν  αἰεὶ  χρόνον.  δωρησάμενος  δὲ  τοὺς  Δελφοὺς  ὁ  Κροῖσος  ἐχρηστηριάζετο  τὸ  τρίτον:  ἐπείτε  γὰρ  δὴ  παρέλαβε  τοῦ  μαντείου  ἀληθείην,  ἐνεφορέετο  αὐτοῦ.  ἐπειρώτα  δὲ  τάδε  χρηστηριαζόμενος,  εἴ  οἱ  πολυχρόνιος  ἔσται  ἡ  μουναρχίη.  ἡ  δὲ  Πυθίη  οἱ  χρᾷ  τάδε.  ἀλλ'  ὅταν  ἡμίονος  βασιλεὺς  Μήδοισι
γένηται,  καὶ  τότε,  Λυδὲ  ποδαβρέ,  πολυψήφιδα  παρ'  ̔́Ερμον  φεύγειν  μηδὲ  μένειν  μηδ'  αἰδεῖσθαι  κακός  εἶναι.  τούτοισι  ἐλθοῦσι  τοῖσι  ἔπεσι  ὁ  Κροῖσος  πολλόν  τι  μάλιστα  πάντων  ἥσθη,  ἐλπίζων  ἡμίονον  οὐδαμὰ  ἀντ'  ἀνδρὸς  βασιλεύσειν  Μήδων,  οὐδ'  ὦν  αὐτὸς  οὐδὲ  οἱ  ἐξ  αὐτοῦ  παύσεσθαι  κοτὲ  τῆς  ἀρχῆς.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἐφρόντιζε  ἱστορέων  τοὺς  ἂν  ̔Ελλήνων  δυνατωτάτους  ἐόντας  προσκτήσαιτο
φίλους,  ἱστορέων  δὲ  εὕρισκε  Λακεδαιμονίους  καὶ  ̓Αθηναίους  προέχοντας  τοὺς  μὲν  τοῦ  Δωρικοῦ  γένεος  τοὺς  δὲ  τοῦ  ̓Ιωνικοῦ.  ταῦτα  γὰρ  ἦν  τὰ  προκεκριμένα,  ἐόντα  τὸ  ἀρχαῖον  τὸ  μὲν  Πελασγικὸν  τὸ  δὲ  ̔Ελληνικὸν  ἔθνος.  καὶ  τὸ  μὲν  οὐδαμῇ  κω  ἐξεχώρησε,  τὸ  δὲ  πολυπλάνητον  κάρτα.  ἐπὶ  μὲν  γὰρ  Δευκαλίωνος  βασιλέος  οἴκεε  γῆν  τὴν  Φθιῶτιν,  ἐπὶ  δὲ  Δώρου  τοῦ
̔́Ελληνος  τὴν  ὑπὸ  τὴν  ̓́Οσσαν  τε  καὶ  τὸν  ̓́Ολυμπον  χώρην,  καλεομένην  δὲ  ̔Ιστιαιῶτιν:  ἐκ  δὲ  τῆς  ̔Ιστιαιώτιδος  ὡς  ἐξανέστη  ὑπὸ  Καδμείων,  οἴκεε  ἐν  Πίνδῳ  Μακεδνὸν  καλεόμενον:  ἐνθεῦτεν  δὲ  αὖτις  ἐς  τὴν  Δρυοπίδα  μετέβη  καὶ  ἐκ  τῆς  Δρυοπίδος  οὕτω  ἐς  Πελοπόννησον  ἐλθὸν  Δωρικὸν  ἐκλήθη.  ἥντινα  δὲ  γλῶσσαν  ἵεσαν  οἱ  Πελασγοί,  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  εἰπεῖν.  εἰ  δὲ
χρεόν  ἐστι  τεκμαιρόμενον  λέγειν  τοῖσι  νῦν  ἔτι  ἐοῦσι  Πελασγῶν  τῶν  ὑπὲρ  Τυρσηνῶν  Κρηστῶνα  πόλιν  οἰκεόντων,  οἳ  ὅμουροι  κοτὲ  ἦσαν  τοῖσι  νῦν  Δωριεῦσι  καλεομένοισι  （οἴκεον  δὲ  τηνικαῦτα  γῆν  τὴν  νῦν  Θεσσαλιῶτιν  καλεομένην）,  καὶ  τῶν  Πλακίην  τε  καὶ  Σκυλάκην  Πελασγῶν  οἰκησάντων  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ,  οἳ  σύνοικοι  ἐγένοντο  ̓Αθηναίοισι,  καὶ  ὅσα  ἄλλα  Πελασγικὰ  ἐόντα  πολίσματα  τὸ  οὔνομα  μετέβαλε:  εἰ
τούτοισι  τεκμαιρόμενον  δεῖ  λέγειν,  ἦσαν  οἱ  Πελασγοὶ  βάρβαρον  γλῶσσαν  ἱέντες.  εἰ  τοίνυν  ἦν  καὶ  πᾶν  τοιοῦτο  τὸ  Πελασγικόν,  τὸ  ̓Αττικὸν  ἔθνος  ἐὸν  Πελασγικὸν  ἅμα  τῇ  μεταβολῇ  τῇ  ἐς  ̔́Ελληνας  καὶ  τὴν  γλῶσσαν  μετέμαθε.  καὶ  γὰρ  δὴ  οὔτε  οἱ  Κρηστωνιῆται  οὐδαμοῖσι  τῶν  νῦν  σφέας  περιοικεόντων  εἰσὶ  ὁμόγλωσσοι  οὔτε  οἱ  Πλακιηνοί,  σφίσι  δὲ  ὁμόγλωσσοι:  δηλοῦσί  τε  ὅτι
τὸν  ἠνείκαντο  γλώσσης  χαρακτῆρα  μεταβαίνοντες  ἐς  ταῦτα  τὰ  χωρία,  τοῦτον  ἔχουσι  ἐν  φυλακῇ.  τὸ  δὲ  ̔Ελληνικὸν  γλώσσῃ  μὲν  ἐπείτε  ἐγένετο  αἰεί  κοτε  τῇ  αὐτῇ  διαχρᾶται,  ὡς  ἐμοὶ  καταφαίνεται  εἶναι:  ἀποσχισθὲν  μέντοι  ἀπὸ  τοῦ  Πελασγικοῦ  ἐόν  ἀσθενές,  ἀπό  σμικροῦ  τεο  τὴν  ἀρχὴν  ὁρμώμενον  αὔξηται  ἐς  πλῆθος  τῶν  ἐθνέων,  Πελασγῶν  μάλιστα  προσκεχωρηκότων  αὐτῷ  καὶ  ἄλλων  ἐθνέων  βαρβάρων
συχνῶν.  πρόσθε  δὲ  ὦν  ἔμοιγε  δοκέει  οὐδὲ  τὸ  Πελασγικὸν  ἔθνος,  ἐὸν  βάρβαρον,  οὐδαμὰ  μεγάλως  αὐξηθῆναι.  τούτων  δὴ  ὦν  τῶν  ἐθνέων  τὸ  μὲν  ̓Αττικὸν  κατεχόμενόν  τε  καὶ  διεσπασμένον  ἐπυνθάνετο  ὁ  Κροῖσος  ὑπὸ  Πεισιστράτου  τοῦ  ̔Ιπποκράτεος  τοῦτον  τὸν  χρόνον  τυραννεύοντος  ̓Αθηναίων.  ̔Ιπποκράτεϊ  γὰρ  ἐόντι  ἰδιώτῃ  καὶ  θεωρέοντι  τὰ  ̓Ολύμπια  τέρας  ἐγένετο  μέγα:  θύσαντος  γὰρ  αὐτοῦ  τὰ  ἱρὰ
οἱ  λέβητες  ἐπεστεῶτες  καὶ  κρεῶν  τε  ἐόντες  ἔμπλεοι  καὶ  ὕδατος  ἄνευ  πυρὸς  ἔζεσαν  καὶ  ὑπερέβαλον.  Χίλων  δὲ  ὁ  Λακεδαιμόνιος  παρατυχὼν  καὶ  θεησάμενος  τὸ  τέρας  συνεβούλευε  ̔Ιπποκράτεϊ  πρῶτα  μὲν  γυναῖκα  μὴ  ἄγεσθαι  τεκνοποιὸν  ἐς  τὰ  οἰκία,  εἰ  δὲ  τυγχάνει  ἔχων,  δευτέρα  τὴν  γυναῖκα  ἐκπέμπειν,  καὶ  εἴ  τίς  οἱ  τυγχάνει  ἐὼν  παῖς,  τοῦτον  ἀπείπασθαι.  οὔκων  ταῦτα  παραινέσαντος
Χίλωνος  πείθεσθαι  θέλειν  τὸν  ̔Ιπποκράτεα:  γενέσθαι  οἱ  μετὰ  ταῦτα  τὸν  Πεισίστρατον  τοῦτον,  ὃς  στασιαζόντων  τῶν  παράλων  καὶ  τῶν  ἐκ  τοῦ  πεδίου  ̓Αθηναίων,  καὶ  τῶν  μὲν  προεστεῶτος  Μεγακλέος  τοῦ  ̓Αλκμέωνος,  τῶν  δὲ  ἐκ  τοῦ  πεδίου  Λυκούργου  ̓Αριστολαί̈δεω,  καταφρονήσας  τὴν  τυραννίδα  ἤγειρε  τρίτην  στάσιν:  συλλέξας  δὲ  στασιώτας  καὶ  τῷ  λόγῳ  τῶν  ὑπερακρίων  προστὰς  μηχανᾶται  τοιάδε.  τρωματίσας  ἑωυτόν
τε  καὶ  ἡμιόνους  ἤλασε  ἐς  τὴν  ἀγορὴν  τὸ  ζεῦγος  ὡς  ἐκπεφευγὼς  τοὺς  ἐχθρούς,  οἵ  μιν  ἐλαύνοντα  ἐς  ἀγρὸν  ἠθέλησαν  ἀπολέσαι  δῆθεν,  ἐδέετό  τε  τοῦ  δήμου  φυλακῆς  τινος  πρὸς  αὐτοῦ  κυρῆσαι,  πρότερον  εὐδοκιμήσας  ἐν  τῇ  πρὸς  Μεγαρέας  γενομένῃ  στρατηγίῃ,  Νίσαιάν  τε  ἑλὼν  καὶ  ἄλλα  ἀποδεξάμενος  μεγάλα  ἔργα.  ὁ  δὲ  δῆμος  ὁ  τῶν  ̓Αθηναίων  ἐξαπατηθεὶς  ἔδωκέ  οἱ
τῶν  ἀστῶν  καταλέξας  ἄνδρας  τούτους  οἳ  δορυφόροι  μὲν  οὐκ  ἐγένοντο  Πεισιστράτου,  κορυνηφόροι  δέ:  ξύλων  γὰρ  κορύνας  ἔχοντες  εἵποντό  οἱ  ὄπισθε.  συνεπαναστάντες  δὲ  οὗτοι  ἅμα  Πεισιστράτῳ  ἔσχον  τὴν  ἀκρόπολιν.  ἔνθα  δὴ  ὁ  Πεισίστρατος  ἦρχε  ̓Αθηναίων,  οὔτε  τιμὰς  τὰς  ἐούσας  συνταράξας  οὔτε  θέσμια  μεταλλάξας,  ἐπί  τε  τοῖσι  κατεστεῶσι  ἔνεμε  τὴν  πόλιν  κοσμέων  καλῶς  τε  καὶ  εὖ.  μετὰ
δὲ  οὐ  πολλὸν  χρόνον  τὠυτὸ  φρονήσαντες  οἵ  τε  τοῦ  Μεγακλέος  στασιῶται  καὶ  οἱ  τοῦ  Λυκούργου  ἐξελαύνουσί  μιν.  οὕτω  μὲν  Πεισίστρατος  ἔσχε  τὸ  πρῶτον  ̓Αθήνας,  καὶ  τὴν  τυραννίδα  οὔκω  κάρτα  ἐρριζωμένην  ἔχων  ἀπέβαλε.  οἳ  δὲ  ἐξελάσαντες  Πεισίστρατον  αὖτις  ἐκ  νέης  ἐπ'  ἀλλήλοισι  ἐστασίασαν.  περιελαυνόμενος  δὲ  τῇ  στάσι  ὁ  Μεγακλέης  ἐπεκηρυκεύετο  Πεισιστράτῳ,  εἰ  βούλοιτό  οἱ  τὴν  θυγατέρα
ἔχειν  γυναῖκα  ἐπὶ  τῇ  τυραννίδι.  ἐνδεξαμένου  δὲ  τὸν  λόγον  καὶ  ὁμολογήσαντος  ἐπὶ  τούτοισι  Πεισιστράτου,  μηχανῶνται  δὴ  ἐπὶ  τῇ  κατόδῳ  πρῆγμα  εὐηθέστατον,  ὡς  ἐγὼ  εὑρίσκω,  μακρῷ,  ἐπεί  γε  ἀπεκρίθη  ἐκ  παλαιτέρου  τοῦ  βαρβάρου  ἔθνεος  τὸ  ̔Ελληνικὸν  ἐὸν  καὶ  δεξιώτερον  καὶ  εὐηθείης  ἠλιθίου  ἀπηλλαγμένον  μᾶλλον,  εἰ  καὶ  τότε  γε  οὗτοι  ἐν  ̓Αθηναίοισι  τοῖσι  πρώτοισι  λεγομένοισι  εἶναι  ̔Ελλήνων
σοφίην  μηχανῶνται  τοιάδε.  ἐν  τῷ  δήμῳ  τῷ  Παιανιέι  ἦν  γυνὴ  τῇ  οὔνομα  ἦν  Φύη,  μέγαθος  ἀπὸ  τεσσέρων  πηχέων  ἀπολείπουσα  τρεῖς  δακτύλους  καὶ  ἄλλως  εὐειδής:  ταύτην  τὴν  γυναῖκα  σκευάσαντες  πανοπλίῃ,  ἐς  ἅρμα  ἐσβιβάσαντες  καὶ  προδέξαντες  σχῆμα  οἷόν  τι  ἔμελλε  εὐπρεπέστατον  φανέεσθαι  ἔχουσα,  ἤλαυνον  ἐς  τὸ  ἄστυ,  προδρόμους  κήρυκας  προπέμψαντες:  οἳ  τὰ  ἐντεταλμένα  ἠγόρευον  ἀπικόμενοι  ἐς  τὸ
ἄστυ,  λέγοντες  τοιάδε:  “ὦ  ̓Αθηναῖοι,  δέκεσθε  ἀγαθῷ  νόῳ  Πεισίστρατον,  τὸν  αὐτὴ  ἡ  ̓Αηθναίη  τιμήσασα  ἀνθρώπων  μάλιστα  κατάγει  ἐς  τὴν  ἑωυτῆς  ἀκρόπολιν.”  οἳ  μὲν  δὴ  ταῦτα  διαφοιτέοντες  ἔλεγον:  αὐτίκα  δὲ  ἔς  τε  τοὺς  δήμους  φάτις  ἀπίκετο  ὡς  ̓Αθηναίη  Πεισίστρατον  κατάγει,  καὶ  οἱ  ἐν  τῷ  ἄστεϊ  πειθόμενοι  τὴν  γυναῖκα  εἶναι  αὐτὴν  τὴν  θεὸν  προσεύχοντό  τε  τὴν  ἄνθρωπον
καὶ  ἐδέκοντο  Πεισίστρατον.  ἀπολαβὼν  δὲ  τὴν  τυραννίδα  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ  ὁ  Πεισίστρατος  κατὰ  τὴν  ὁμολογίην  τὴν  πρὸς  Μεγακλέα  γενομένην  γαμέει  τοῦ  Μεγακλέος  τὴν  θυγατέρα.  οἷα  δὲ  παίδων  τέ  οἱ  ὑπαρχόντων  νεηνιέων  καὶ  λεγομένων  ἐναγέων  εἶναι  τῶν  ̓Αλκμεωνιδέων,  οὐ  βουλόμενός  οἱ  γενέσθαι  ἐκ  τῆς  νεογάμου  γυναικὸς  τέκνα  ἐμίσγετό  οἱ  οὐ  κατὰ  νόμον.  τὰ  μέν  νυν  πρῶτα
ἔκρυπτε  ταῦτα  ἡ  γυνή,  μετὰ  δὲ  εἴτε  ἱστορεύσῃ  εἴτε  καὶ  οὒ  φράζει  τῇ  ἑωυτῆς  μητρί,  ἣ  δὲ  τῷ  ἀνδρί.  ὀργῇ  δὲ  ὡς  εἶχε  καταλλάσσετο  τὴν  ἔχθρην  τοῖσι  στασιώτῃσι.  μαθὼν  δὲ  ὁ  Πεισίστρατος  τὰ  ποιεύμενα  ἐπ'  ἑωυτῷ  ἀπαλλάσσετο  ἐκ  τῆς  χώρης  τὸ  παράπαν,  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  ̓Ερέτριαν  ἐβουλεύετο  ἅμα  τοῖσι  παισί.  ̔Ιππίεω  δὲ  γνώμῃ  νικήσαντος  ἀνακτᾶσθαι
ὀπίσω  τὴν  τυραννίδα,  ἐνθαῦτα  ἤγειρον  δωτίνας  ἐκ  τῶν  πολίων  αἵτινές  σφι  προαιδέοντό  κού  τι.  πολλῶν  δὲ  μεγάλα  παρασχόντων  χρήματα,  Θηβαῖοι  ὑπερεβάλοντο  τῇ  δόσι  τῶν  χρημάτων.  μετὰ  δέ,  οὐ  πολλῷ  λόγῳ  εἰπεῖν,  χρόνος  διέφυ  καὶ  πάντα  σφι  ἐξήρτυτο  ἐς  τὴν  κάτοδον:  καὶ  γὰρ  ̓Αργεῖοι  μισθωτοὶ  ἀπίκοντο  ἐκ  Πελοποννήσου,  καὶ  Νάξιός  σφι  ἀνὴρ  ἀπιγμένος  ἐθελοντής,  τῷ  οὔνομα
ἦν  Λύγδαμις,  προθυμίην  πλείστην  παρείχετο,  κομίσας  καὶ  χρήματα  καὶ  ἄνδρας.  ἐξ  ̓Ερετρίης  δὲ  ὁρμηθέντες  διὰ  ἑνδεκάτου  ἔτεος  ἀπίκοντο  ὀπίσω,  καὶ  πρῶτον  τῆς  ̓Αττικῆς  ἴσχουσι  Μαραθῶνα.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τῷ  χώρῳ  σφι  στρατοπεδευομένοισι  οἵ  τε  ἐκ  τοῦ  ἄστεος  στασιῶται  ἀπίκοντο  ἄλλοι  τε  ἐκ  τῶν  δήμων  προσέρρεον,  τοῖσι  ἡ  τυραννὶς  πρὸ  ἐλευθερίης  ἦν  ἀσπαστότερον.  οὗτοι  μὲν  δὴ
συνηλίζοντο,  ̓Αθηναίων  δὲ  οἱ  ἐκ  τοῦ  ἄστεος,  ἕως  μὲν  Πεισίστρατος  τὰ  χρήματα  ἤγειρε,  καὶ  μεταῦτις  ὡς  ἔσχε  Μαραθῶνα,  λόγον  οὐδένα  εἶχον:  ἐπείτε  δὲ  ἐπύθοντο  ἐκ  τοῦ  Μαραθῶνος  αὐτὸν  πορεύεσθαι  ἐπὶ  τὸ  ἄστυ,  οὕτω  δὴ  βοηθέουσι  ἐπ'  αὐτόν.  καὶ  οὗτοί  τε  πανστρατιῇ  ἤισαν  ἐπὶ  τοὺς  κατιόντας  καὶ  οἱ  ἀμφὶ  Πεισίστρατον,  ὡς  ὁρμηθέντες  ἐκ  Μαραθῶνος  ἤισαν  ἐπὶ
τὸ  ἄστυ,  ἐς  τὠυτὸ  συνιόντες  ἀπικνέονται  ἐπὶ  Παλληνίδος  ̓Αθηναίης  ἱρόν,  καὶ  ἀντία  ἔθεντο  τὰ  ὅπλα.  ἐνθαῦτα  θείῃ  πομπῇ  χρεώμενος  παρίσταται  Πεισιστράτῳ  ̓Αμφίλυτος  ὁ  ̓Ακαρνὰν  χρησμολόγος  ἀνήρ,  ὅς  οἱ  προσιὼν  χρᾷ  ἐν  ἑξαμέτρῳ  τόνῳ  τάδε  λέγων:  ἔρριπται  δ'  ὁ  βόλος,  τὸ  δὲ  δίκτυον  ἐκπεπέτασται,  θύννοι  δ'  οἰμήσουσι  σεληναίης  διὰ  νυκτός.  ὃ  μὲν  δή  οἱ  ἐνθεάζων  χρᾷ
τάδε,  Πεισίστρατος  δὲ  συλλαβὼν  τὸ  χρηστήριον  καὶ  φὰς  δέκεσθαι  τὸ  χρησθὲν  ἐπῆγε  τὴν  στρατιήν.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  οἱ  ἐκ  τοῦ  ἄστεος  πρὸς  ἄριστον  τετραμμένοι  ἦσαν  δὴ  τηνικαῦτα,  καὶ  μετὰ  τὸ  ἄριστον  μετεξέτεροι  αὐτῶν  οἳ  μὲν  πρὸς  κύβους  οἳ  δὲ  πρὸς  ὕπνον.  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  Πεισίστρατον  ἐσπεσόντες  τοὺς  ̓Αθηναίους  τρέπουσι.  φευγόντων  δὲ  τούτων  βουλὴν  ἐνθαῦτα  σοφωτάτην  Πεισίστρατος
ἐπιτεχνᾶται,  ὅκως  μήτε  ἁλισθεῖεν  ἔτι  οἱ  ̓Αθηναῖοι  διεσκεδασμένοι  τε  εἶεν:  ἀναβιβάσας  τοὺς  παῖδας  ἐπὶ  ἵππους  προέπεμπε,  οἳ  δὲ  καταλαμβάνοντες  τοὺς  φεύγοντας  ἔλεγον  τὰ  ἐντεταλμένα  ὑπὸ  Πεισιστράτου,  θαρσέειν  τε  κελεύοντες  καὶ  ἀπιέναι  ἕκαστον  ἐπὶ  τὰ  ἑωυτοῦ.  πειθομένων  δὲ  τῶν  ̓Αθηναίων,  οὕτω  δὴ  Πεισίστρατος  τὸ  τρίτον  σχὼν  ̓Αθήνας  ἐρρίζωσε  τὴν  τυραννίδα  ἐπικούροισί  τε  πολλοῖσι  καὶ  χρημάτων  συνόδοισι,
τῶν  μὲν  αὐτόθεν  τῶν  δὲ  ἀπὸ  Στρυμόνος  ποταμοῦ  συνιόντων,  ὁμήρους  τε  τῶν  παραμεινάντων  ̓Αθηναίων  καὶ  μὴ  αὐτίκα  φυγόντων  παῖδας  λαβὼν  καὶ  καταστήσας  ἐς  Νάξον  （καὶ  γὰρ  ταύτην  ὁ  Πεισίστρατος  κατεστρέψατο  πολέμῳ  καὶ  ἐπέτρεψε  Λυγδάμι）  πρὸς  τε  ἔτι  τούτοισι  τὴν  νῆσον  Δῆλον  καθήρας  ἐκ  τῶν  λογίων  καθήρας  δὲ  ὧδε:  ἐπ'  ὅσον  ἔποψις  τοῦ  ἱροῦ  εἶχε,  ἐκ
τούτου  τοῦ  χώρου  παντὸς  ἐξορύξας  τοὺς  νεκροὺς  μετεφόρεε  ἐς  ἄλλον  χῶρον  τῆς  Δήλου.  καὶ  Πεισίστρατος  μὲν  ἐτυράννευε  ̓Αθηνέων,  ̓Αθηναίων  δὲ  οἳ  μὲν  ἐν  τῇ  μάχη  ἐπεπτώκεσαν,  οἳ  δὲ  αὐτῶν  μετ'  ̓Αλκμεωνιδέων  ἔφευγον  ἐκ  τῆς  οἰκηίης.  τοὺς  μέν  νυν  ̓Αθηναίους  τοιαῦτα  τὸν  χρόνον  τοῦτον  ἐπυνθάνετο  ὁ  Κροῖσος  κατέχοντα,  τοὺς  δὲ  Λακεδαιμονίους  ἐκ  κακῶν  τε  μεγάλων  πεφευγότας
καὶ  ἐόντας  ἤδη  τῷ  πολέμῳ  κατυπερτέρους  Τεγεητέων.  ἐπὶ  γὰρ  Λέοντος  βασιλεύοντος  καὶ  ̔Ηγησικλέος  ἐν  Σπάρτῃ  τοὺς  ἄλλους  πολέμους  εὐτυχέοντες  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  πρὸς  Τεγεήτας  μούνους  προσέπταιον.  τὸ  δὲ  ἔτι  πρότερον  τούτων  καί  κακονομώτατοι  ἦσαν  σχεδὸν  πάντων  ̔Ελλήνων  κατά  τε  σφέας  αὐτοὺς  καὶ  ξείνοισι  ἀπρόσμικτοι:  μετέβαλον  δὲ  ὧδε  ἐς  εὐνομίην.  Λυκούργου  τῶν  Σπαρτιητέων  δοκίμου  ἀνδρὸς  ἐλθόντος  ἐς
Δελφοὺς  ἐπὶ  τὸ  χρηστήριον,  ὡς  ἐσήιε  ἐς  τὸ  μέγαρον,  εὐθὺς  ἡ  Πυθίη  λέγει  τάδε.  ἥκεις  ὦ  Λυκόοργε  ἐμὸν  ποτὶ  πίονα  νηόν  Ζηνὶ  φίλος  καὶ  πᾶσιν  ̓Ολύμπια  δώματ'  ἔχουσι.  δίζω  ἤ  σε  θεὸν  μαντεύσομαι  ἢ  ἄνθρωπον.  ἀλλ'  ἔτι  καὶ  μᾶλλον  θεὸν  ἔλπομαι,  ὦ  Λυκόοργε.  οἳ  μὲν  δή  τινες  πρὸς  τούτοισι  λέγουσι  καὶ  φράσαι  αὐτῷ  τὴν  Πυθίην
τὸν  νῦν  κατεστεῶτα  κόσμον  Σπαρτιήτῃσι.  ὡς  δ'  αὐτοὶ  Λακεδαιμόνιοι  λέγουσι,  Λυκοῦργον  ἐπιτροπεύσαντα  Λεωβώτεω,  ἀδελφιδέου  μὲν  ἑωυτοῦ  βασιλεύοντος  δὲ  Σπαρτιητέων,  ἐκ  Κρήτης  ἀγαγέσθαι  ταῦτα.  ὡς  γὰρ  ἐπετρόπευσε  τάχιστα,  μετέστησε  τὰ  νόμιμα  πάντα,  καὶ  ἐφύλαξε  ταῦτα  μὴ  παραβαίνειν:  μετὰ  δὲ  τὰ  ἐς  πόλεμον  ἔχοντα,  ἐνωμοτίας  καὶ  τριηκάδας  καὶ  συσσίτια,  πρός  τε  τούτοισι  τοὺς  ἐφόρους  καὶ  γέροντας  ἔστησε
Λυκοῦργος.  οὕτω  μὲν  μεταβαλόντες  εὐνομήθησαν,  τῷ  δὲ  Λυκούργῳ  τελευτήσαντι  ἱρὸν  εἱσάμενοι  σέβονται  μεγάλως.  οἷα  δὲ  ἐν  τε  χώρῃ  ἀγαθῇ  καὶ  πλήθεϊ  οὐκ  ὀλίγων  ἀνδρῶν,  ἀνά  τε  ἔδραμον  αὐτίκα  καὶ  εὐθηνήθησαν,  καὶ  δή  σφι  οὐκέτι  ἀπέχρα  ἡσυχίην  ἄγειν,  ἀλλὰ  καταφρονήσαντες  ̓Αρκάδων  κρέσσονες  εἶναι  ἐχρηστηριάζοντο  ἐν  Δελφοῖσι  ἐπὶ  πάσῃ  τῇ  ̓Αρκάδων  χωρῇ.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι  χρᾷ
τάδε.  ̓Αρκαδίην  μ'  αἰτεῖς:  μέγα  μ'  αἰτεῖς:  οὐ  τοι  δώσω.  πολλοὶ  ἐν  ̓Αρκαδίῃ  βαλανηφάγοι  ἄνδρες  ἔασιν,  οἵ  ς'  ἀποκωλύσουσιν.  ἐγὼ  δὲ  τοι  οὔτι  μεγαίρω:  δώσω  τοί  Τεγέην  ποσσίκροτον  ὀρχήσασθαι  καὶ  καλὸν  πεδίον  σχοίνῳ  διαμετρήσασθαι.  ταῦτα  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἤκουσαν  οἱ  Λακεδαιμόνιοι,̓Αρκάδων  μὲν  τῶν  ἄλλων  ἀπείχοντο,  οἳ  δὲ  πέδας  φερόμενοι  ἐπὶ  Τεγεήτας  ἐστρατεύοντο,  χρησμῷ  κιβδήλῳ  πίσυνοι,  ὡς
δὴ  ἐξανδραποδιούμενοι  τοὺς  Τεγεήτας.  ἑσσωθέντες  δὲ  τῇ  συμβολῇ,  ὅσοι  αὐτῶν  ἐζωγρήθησαν,  πέδας  τε  ἔχοντες  τὰς  ἐφέροντο  αὐτοὶ  καὶ  σχοίνῳ  διαμετρησάμενοι  τὸ  πεδίον  τὸ  Τεγεητέων  ἐργάζοντο.  αἱ  δὲ  πέδαι  αὗται  ἐν  τῇσι  ἐδεδέατο  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦσαν  σόαι  ἐν  Τεγέῃ  περὶ  τὸν  νηὸν  τῆς  ̓Αλέης  ̓Αθηναίης  κρεμάμεναι.  κατὰ  μὲν  δὴ  τὸν  πρότερον  πόλεμον  συνεχέως  αἰεὶ
κακῶς  ἀέθλεον  πρὸς  τοὺς  Τεγεήτας,  κατὰ  δὲ  τὸν  κατὰ  Κροῖσον  χρόνον  καὶ  τὴν  ̓Αναξανδρίδεώ  τε  καὶ  ̓Αρίστωνος  βασιληίην  ἐν  Λακεδαίμονι  ἤδη  οἱ  Σπαρτιῆται  κατυπέρτεροι  τῷ  πολέμῳ  ἐγεγόνεσαν,  τρόπῳ  τοιῷδε  γενόμενοι.  ἐπειδὴ  αἰεὶ  τῷ  πολέμῳ  ἑσσοῦντο  ὑπὸ  Τεγεητέων,  πέμψαντες  θεοπρόπους  ἐς  Δελφοὺς  ἐπειρώτων  τίνα  ἂν  θεῶν  ἱλασάμενοι  κατύπερθε  τῷ  πολέμῳ  Τεγεητέων  γενοίατο.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι
ἔχρησε  τὰ  ̓Ορέστεω  τοῦ  ̓Αγαμέμνονος  ὀστέα  ἐπαγαγομένους.  ὡς  δὲ  ἀνευρεῖν  οὐκ  οἷοί  τε  ἐγίνοντο  τὴν  θήκην  τοῦ  ̓Ορέστεω  ἔπεμπον  αὖτις  τὴν  ἐς  θεὸν  ἐπειρησομένους  τὸν  χῶρον  ἐν  τῷ  κέοιτο  ̓Ορέστης.  εἰρωτῶσι  δὲ  ταῦτα  τοῖσι  θεοπρόποισι  λέγει  ἡ  Πυθίη  τάδε.  ἔστι  τις  ̓Αρκαδίης  Τεγέη  λευρῷ  ἐνὶ  χώρῳ,  ἔνθ'  ἄνεμοι  πνείουσι  δύω  κρατερῆς  ὑπ'  ἀνάγκης,  καὶ  τύπος
ἀντίτυπος,  καὶ  πῆμ'  ἐπὶ  πήματι  κεῖται.  ἔνθ'  ̓Αγαμεμνονίδην  κατέχει  φυσίζοος  αἶα,  τὸν  σὺ  κομισσάμενος  Τεγέης  ἐπιτάρροθος  ἔσσῃ.  ὡς  δὲ  καὶ  ταῦτα  ἤκουσαν  οἱ  Λακεδαιμόνιοι,  ἀπεῖχον  τῆς  ἐξευρέσιος  οὐδὲν  ἔλασσον,  πάντα  διζήμενοι,  ἐς  οὗ  δὴ  Λίχης  τῶν  ἀγαθοεργῶν  καλεομένων  Σπαρτιητέων  ἀνεῦρε,  οἱ  δὲ  ἀγαθοεργοὶ  εἰσὶ  τῶν  ἀστῶν,  ἐξιόντες  ἐκ  τῶν  ἱππέων  αἰεὶ  οἱ  πρεσβύτατοι,  πέντε  ἔτεος
ἑκάστου:  τοὺς  δεῖ  τοῦτὸν  τὸν  ἐνιαυτόν,  τὸν  ἂν  ἐξίωσι  ἐκ  τῶν  ἱππέων,  Σπαρτιητέων  τῷ  κοινῷ  διαπεμπομένους  μὴ  ἐλινύειν  ἄλλους  ἄλλῃ.  τούτων  ὦν  τῶν  ἀνδρῶν  Λίχης  ἀνεῦρε  ἐν  Τεγέῃ  καὶ  συντυχίῃ  χρησάμενος  καὶ  σοφίῃ.  ἐούσης  γὰρ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἐπιμιξίης  πρὸς  τοὺς  Τεγεήτας,  ἐλθὼν  ἐς  χαλκήιον  ἐθηεῖτο  σίδηρον  ἐξελαυνόμενον,  καὶ  ἐν  θώματι  ἦν  ὀρέων  τὸ  ποιεόμενον.
μαθὼν,  δέ  μιν  ὁ  χαλκεὺς  ἀποθωμάζοντα  εἶπε  παυσάμενος  τοῦ  ἔργου  “ἦ  κου  ἄν,  ὦ  ξεῖνε  Λάκων  εἴ  περ  εἶδες  τό  περ  ἐγώ,  κάρτα  ἂν  ἐθώμαζες,  ὅκου  νῦν  οὕτω  τυγχάνεις  θῶμα  ποιεύμενος  τὴν  ἐργασίην  τοῦ  σιδήρου.  ἐγὼ  γὰρ  ἐν  τῇδε  θέλων  τῇ  αὐλῇ  φρέαρ  ποιήσασθαι,  ὀρύσσων  ἐπέτυχον  σορῷ  ἑπταπήχεϊ:  ὑπὸ  δὲ  ἀπιστίης  μὴ  μὲν  γενέσθαι  μηδαμὰ
μέζονας  ἀνθρώπους  τῶν  νῦν  ἄνοιξα  αὐτὴν  καὶ  εἶδον  τὸν  νεκρὸν  μήκεϊ  ἴσον  ἐόντα  τῇ  σορῷ:  μετρήσας  δὲ  συνέχωσα  ὀπίσω.”  ὃ  μὲν  δή  οἱ  ἔλεγε  τά  περ  ὀπώπεε,  ὁ  δὲ  ἐννώσας  τὰ  λεγόμενα  συνεβάλλετο  τὸν  ̓Ορέστεα  κατὰ  τὸ  θεοπρόπιον  τοῦτον  εἶναι,  τῇδε  συμβαλλόμενος:  τοῦ  χαλκέος  δύο  ὁρέων  φύσας  τοὺς  ἀνέμους  εὕρισκε  ἐόντας,  τὸν  δὲ  ἄκμονα  καὶ
τὴν  σφῦραν  τόν  τε  τύπον  καὶ  τὸν  ἀντίτυπον,  τὸν  δὲ  ἐξελαυνόμενον  σίδηρον  τὸ  πῆμα  ἐπὶ  πήματι  κείμενον,  κατὰ  τοιόνδε  τι  εἰκάζων,  ὡς  ἐπὶ  κακῷ  ἀνθρώπου  σίδηρος  ἀνεύρηται.  συμβαλόμενος  δὲ  ταῦτα  καὶ  ἀπελθὼν  ἐς  Σπάρτην  ἔφραζε  Λακεδαιμονίοσσι  πᾶν  τὸ  πρῆγμα.  οἳ  δὲ  ἐκ  λόγου  πλαστοῦ  ἐπενείκαντὲς  οἱ  αἰτίην  ἐδίωξαν.  ὁ  δὲ  ἀπικόμενος  ἐς  Τεγέην  καὶ  φράζων
τὴν  ἑωυτοῦ  συμφορὴν  πρὸς  τὸν  χαλκέα  ἐμισθοῦτο  παρ'  οὐκ  ἐκδιδόντος  τὴν  αὐλήν:  χρόνῳ  δὲ  ὡς  ἀνέγνωσε,  ἐνοικίσθη,  ἀνορύξας  δὲ  τὸν  τάφον  καὶ  τὰ  ὀστέα  συλλέξας  οἴχετο  φέρων  ἐς  Σπάρτην.  καὶ  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  χρόνου,  ὅκως  πειρῴατο  ἀλλήλων,  πολλῷ  κατυπέρτεροι  τῷ  πολέμῳ  ἐγίνοντο  οἱ  Λακεδαιμόνιοι:  ἤδη  δέ  σφι  καὶ  ἡ  πολλὴ  τῆς  Πελοποννήσου  ἦν  κατεστραμμένη.  ταῦτα
δὴ  ὦν  πάντα  πυνθανόμενος  ὁ  Κροῖσος  ἔπεμπε  ἐς  Σπάρτην  ἀγγέλους  δῶρά  τε  φέροντας  καὶ  δεησομένους  συμμαχίης,  ἐντειλάμενός  τε  τὰ  λέγειν  χρῆν.  οἳ  δὲ  ἐλθόντες  ἔλεγον  “ἔπεμψε  ἡμέας  Κροῖσος  ὁ  Λυδῶν  τε  καὶ  ἄλλων  ἐθνέων  βασιλεύς,  λέγων  τάδε.  ὦ  Λακεδαιμόνιοι,  χρήσαντος  τοῦ  θεοῦ  τὸν  ̔́Ελληνα  φίλον  προσθέσθαι,  ὑμέας  γὰρ  πυνθάνομαι  προεστάναι  τῆς  ̔Ελλάδος,  ὑμέας  ὦν  κατὰ
τὸ  χρηστήριον  προσκαλέομαι  φίλος  τε  θέλων  γενέσθαι  καὶ  σύμμαχος  ἄνευ  τε  δόλου  καὶ  ἀπάτης.”  Κροῖσος  μὲν  δὴ  ταῦτα  δι'  ἀγγέλων  ἐπεκηρυκεύετο,  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ἀκηκοότες  καὶ  αὐτοὶ  τὸ  θεοπρόπιον  τὸ  Κροίσῳ  γενόμενον  ἥσθησάν  τε  τῇ  ἀπίξι  τῶν  Λυδῶν  καὶ  ἐποιήσαντο  ὅρκια  ξεινίης  πέρι  καὶ  συμμαχίης:  καὶ  γὰρ  τινὲς  αὐτοὺς  εὐεργεσίαι  εἶχον  ἐκ  Κροίσου  πρότερον  ἔτι  γεγονυῖαι.
πέμψαντες  γὰρ  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  ἐς  Σάρδις  χρυσὸν  ὠνέοντο,  ἐς  ἄγαλμα  βουλόμενοι  χρήσασθαι  τοῦτο  τὸ  νῦν  τῆς  Λακωνικῆς  ἐν  Θόρνακι  ἵδρυται  ̓Απόλλωνος:  Κροῖσος  δέ  σφι  ὠνεομένοισι  ἔδωκε  δωτίνην.  τούτων  τε  ὦν  εἵνεκεν  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  τὴν  συμμαχίην  ἐδέξαντο,  καὶ  ὅτι  ἐκ  πάντων  σφέας  προκρίνας  ̔Ελλήνων  αἱρέετο  φίλους.  καὶ  τοῦτο  μὲν  αὐτοὶ  ἦσαν  ἕτοιμοι  ἐπαγγείλαντι,  τοῦτο  δὲ  ποιησάμενοι
κρητῆρα  χάλκεον  ζῳδίων  τε  ἔξωθεν  πλήσαντες  περὶ  τὸ  χεῖλος  καὶ  μεγάθεϊ  τριηκοσίους  ἀμφορέας  χωρέοντα  ἦγον,  δῶρον  βουλόμενοι  ἀντιδοῦναι  Κροίσῳ.  οὗτος  ὁ  κρητὴρ  οὐκ  ἀπίκετο  ἐς  Σάρδις  δι'  αἰτίας  διφασίας  λεγομένας  τάσδε:  οἱ  μὲν  Λακεδαιμόνιοι  λέγουσι  ὡς  ἐπείτε  ἀγόμενος  ἐς  τὰς  Σάρδις  ὁ  κρητὴρ  ἐγίνετο  κατὰ  τὴν  Σαμίην,  πυθόμενοι  Σάμιοι  ἀπελοίατο  αὐτὸν  νηυσὶ  μακρῇσι  ἐπιπλώσαντες:  αὐτοὶ
δὲ  Σάμιοι  λέγουσι  ὡς  ἐπείτε  ὑστέρησαν  οἱ  ἄγοντες  τῶν  Λακεδαιμονίων  τὸν  κρητῆρα,  ἐπυνθάνοντο  δὲ  Σάρδις  τε  καὶ  Κροῖσον  ἡλωκέναι,  ἀπέδοντο  τὸν  κρητῆρα  ἐν  Σάμῳ,  ἰδιώτας  δὲ  ἄνδρας  πριαμένους  ἀναθεῖναί  μιν  ἐς  τὸ  ̔́Ηραιον.  τάχα  δὲ  ἂν  καὶ  οἱ  ἀποδόμενοι  λέγοιεν  ἀπικόμενοι  ἐς  Σπάρτην  ὡς  ἀπαιρεθείησαν  ὑπὸ  Σαμίων.  κατὰ  μέν  νυν  τὸν  κρητῆρα  οὕτω  ἔσχε.  Κροῖσος
δὲ  ἁμαρτὼν  τοῦ  χρησμοῦ  ἐποιέετο  στρατηίην  ἐς  Καππαδοκίην,  ἐλπίσας  καταιρήσειν  Κῦρόν  τε  καὶ  τὴν  Περσέων  δύναμιν.  παρασκευαζομένου  δὲ  Κροίσου  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  Πέρσας,  τῶν  τις  Λυδῶν  νομιζόμενος  καὶ  πρόσθε  εἶναι  σοφός,  ἀπὸ  δὲ  ταύτης  τῆς  γνώμης  καὶ  τὸ  κάρτα  οὔνομα  ἐν  Λυδοῖσι  ἔχων,  συνεβούλευσε  Κροίσῳ  τάδε:  οὔνομά  οἱ  ἦν  Σάνδανις.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐπ'  ἄνδρας  τοιούτους  στρατεύεσθαι
παρασκευάζεαι,  οἳ  σκυτίνας  μὲν  ἀναξυρίδας  σκυτίνην  δὲ  τὴν  ἄλλην  ἐσθῆτα  φορέουσι,  σιτέονται  δὲ  οὐκ  ὅσα  ἐθέλουσι  ἀλλ'  ὅσα  ἔχουσι,  χώρην  ἔχοντες  τρηχέαν.  πρὸς  δὲ  οὐκ  οἴνῳ  διαχρέωνται  ἀλλὰ  ὑδροποτέουσι,  οὐ  σῦκα  δὲ  ἔχουσι  τρώγειν,  οὐκ  ἄλλο  ἀγαθὸν  οὐδέν.  τοῦτο  μὲν  δή,  εἰ  νικήσεις,  τί  σφέας  ἀπαιρήσεαι,  τοῖσί  γε  μὴ  ἔστι  μηδέν;  τοῦτο  δέ,  ἢν  νικηθῇς,
μάθε  ὅσα  ἀγαθὰ  ἀποβαλέεις:  γευσάμενοι  γὰρ  τῶν  ἡμετέρων  ἀγαθῶν  περιέξονται  οὐδὲ  ἀπωστοὶ  ἔσονται.  ἐγὼ  μέν  νυν  θεοῖσι  ἔχω  χάριν,  οἳ  οὐκ  ἐπὶ  νόον  ποιέουσι  Πέρσῃσι  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  Λυδούς.”  ταῦτα  λέγων  οὐκ  ἔπειθε  τὸν  Κροῖσον.  Πέρσῃσι  γάρ,  πρὶν  Λυδοὺς  καταστρέψασθαι,  ἦν  οὔτε  ἁβρὸν  οὔτε  ἀγαθὸν  οὐδέν.  οἱ  δὲ  Καππαδόκαι  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  Σύριοι  ὀνομάζονται:  ἦσαν  δὲ  οἱ
Σύριοι  οὗτοι  τὸ  μὲν  πρότερον  ἢ  Πέρσας  ἄρξαι  Μήδων  κατήκοοι,  τότε  δὲ  Κύρου.  ὁ  γὰρ  οὖρος  ἦν  τῆς  τε  Μηδικῆς  ἀρχῆς  καὶ  τῆς  Λυδικῆς  ὁ  ̔́Αλυς  ποταμός,  ὃς  ῥέει  ἐξ  ̓Αρμενίου  ὄρεος  διὰ  Κιλίκων,  μετὰ  δὲ  Ματιηνοὺς  μὲν  ἐν  δεξιῇ  ἔχει  ῥέων,  ἐκ  δὲ  τοῦ  ἑτέρου  Φρύγας:  παραμειβόμενος  δὲ  τούτους  καὶ  ῥέων  ἄνω  πρὸς  βορέην
ἄνεμον  ἔνθεν  μὲν  Συρίους  Καππαδόκας  ἀπέργει,  ἐξ  εὐωνύμου  δὲ  Παφλαγόνας.  οὕτω  ὁ  ̔́Αλυς  ποταμὸς  ἀποτάμνει  σχεδὸν  πάντα  τῆς  ̓Ασίης  τὰ  κάτω  ἐκ  θαλάσσης  τῆς  ἀντίον  Κύπρου  ἐς  τὸν  Εὔξεινον  πόντον.  ἔστι  δὲ  αὐχὴν  οὗτος  τῆς  χώρης  ταύτης  ἁπάσης:  μῆκος  ὁδοῦ  εὐζώνῳ  ἀνδρὶ  πέντε  ἡμέραι  ἀναισιμοῦνται.  ἐστρατεύετο  δὲ  ὁ  Κροῖσος  ἐπὶ  τὴν  Καππαδοκίην  τῶνδε  εἵνεκα,  καὶ
γῆς  ἱμέρῳ  προσκτήσασθαι  πρὸς  τὴν  ἑωυτοῦ  μοῖραν  βουλόμενος,  καὶ  μάλιστα  τῷ  χρηστηρίῳ  πίσυνος  ἐὼν  καὶ  τίσασθαι  θέλων  ὑπὲρ  ̓Αστυάγεος  Κῦρον.  ̓Αστυάγεα  γὰρ  τὸν  Κυαξάρεω,  ἐόντα  Κροίσου  μὲν  γαμβρὸν  Μήδων  δὲ  βασιλέα,  Κῦρος  ὁ  Καμβύσεω  καταστρεψάμενος  εἶχε,  γενόμενον  γαμβρὸν  Κροίσῳ  ὧδε.  Σκυθέων  τῶν  νομάδων  εἴλῃ  ἀνδρῶν  στασιάσασα  ὑπεξῆλθε  ἐς  γῆν  τὴν  Μηδικήν:  ἐτυράννευε  δὲ  τὸν  χρόνον
τοῦτον  Μήδων  Κυαξάρης  ὁ  Φραόρτεω  τοῦ  Δηιόκεω,  ὃς  τοὺς  Σκύθας  τούτους  τὸ  μὲν  πρῶτον  περιεῖπε  εὖ  ὡς  ἐόντας  ἱκέτας:  ὥστε  δὲ  περὶ  πολλοῦ  ποιεόμενος  αὐτούς,  παῖδάς  σφι  παρέδωκε  τὴν  γλῶσσάν  τε  ἐκμαθεῖν  καὶ  τὴν  τέχνην  τῶν  τόξων.  χρόνου  δὲ  γενομένου,  καὶ  αἰεὶ  φοιτεόντων  τῶν  Σκυθέων  ἐπ'  ἄγρην  καὶ  αἰεί  τι  φερόντων,  καὶ  κοτε  συνήνεικε  ἑλεῖν
σφεας  μηδέν:  νοστήσαντας  δὲ  αὐτοὺς  κεινῇσι  χερσὶ  ὁ  Κυαξάρης  （ἦν  γάρ,  ὡς  διέδεξε,  ὀργὴν  ἄκρος）  τρηχέως  κάρτα  περιέσπε  ἀεικείῃ.  οἳ  δὲ  ταῦτα  πρὸς  Κυαξάρεω  παθόντες,  ὥστε  ἀνάξια  σφέων  αὐτῶν  πεπονθότες,  ἐβούλευσαν  τῶν  παρὰ  σφίσι  διδασκομένων  παίδων  ἕνα  κατακόψαι,  σκευάσαντες  δὲ  αὐτὸν  ὥσπερ  ἐώθεσαν  καὶ  τὰ  θηρία  σκευάζειν,  Κυαξάρῃ  δοῦναι  φέροντες  ὡς  ἄγρην  δῆθεν,  δόντες  δὲ
τὴν  ταχίστην  κομίζεσθαι  παρὰ  ̓Αλυάττεα  τὸν  Σαδυάττεω  ἐς  Σάρδις.  ταῦτα  καὶ  ἐγένετο.  καὶ  γὰρ  Κυαξάρης  καὶ  οἱ  παρεόντες  δαιτυμόνες  τῶν  κρεῶν  τούτων  ἐπάσαντο,  καὶ  οἱ  Σκύθαι  ταῦτα  ποιήσαντες  ̓Αλυάττεω  ἱκέται  ἐγένοντο.  μετὰ  δὲ  ταῦτα,  οὐ  γὰρ  δὴ  ὁ  ̓Αλυάττης  ἐξεδίδου  τοὺς  Σκύθας  ἐξαιτέοντι  Κυαξάρῃ,  πόλεμος  τοῖσι  Λυδοῖσι  καὶ  τοῖσι  Μήδοισι  ἐγεγόνεε  ἐπ'  ἔτεα  πέντε,  ἐν
τοῖσι  πολλάκις  μὲν  οἱ  Μῆδοι  τοὺς  Λυδοὺς  ἐνίκησαν,  πολλάκις  δὲ  οἱ  Λυδοὶ  τοὺς  Μήδους,  ἐν  δὲ  καὶ  νυκτομαχίην  τινὰ  ἐποιήσαντο:  διαφέρουσι  δέ  σφι  ἐπὶ  ἴσης  τὸν  πόλεμον  τῷ  ἕκτῳ  ἔτεϊ  συμβολῆς  γενομένης  συνήνεικε  ὥστε  τῆς  μάχης  συνεστεώσης  τὴν  ἡμέρην  ἐξαπίνης  νύκτα  γενέσθαι.  τὴν  δὲ  μεταλλαγὴν  ταύτην  τῇ  ἡμέρης  Θαλῆς  ὁ  Μιλήσιος  τοῖσι  ̓́Ιωσι  προηγόρευσε  ἔσεσθαι,
οὖρον  προθέμενος  ἐνιαυτὸν  τοῦτον  ἐν  τῷ  δὴ  καὶ  ἐγένετο  ἡ  μεταβολή.  οἱ  δὲ  Λυδοί  τε  καὶ  οἱ  Μῆδοι  ἐπείτε  εἶδον  νύκτα  ἀντὶ  ἡμέρης  γενομένην,  τῆς  μάχης  τε  ἐπαύσαντο  καὶ  μᾶλλόν  τι  ἔσπευσαν  καὶ  ἀμφότεροι  εἰρήνην  ἑωυτοῖσι  γενέσθαι.  οἱ  δὲ  συμβιβάσαντες  αὐτοὺς  ἦσαν  οἵδε,  Συέννεσίς  τε  ὁ  Κίλιξ  καὶ  Λαβύνητος  ὁ  Βαβυλώνιος.  οὗτοί  σφι  καὶ  τὸ
ὅρκιον  οἱ  σπεύσαντες  γενέσθαι  ἦσαν  καὶ  γάμων  ἐπαλλαγὴν  ἐποίησαν:  ̓Αλυάττεα  γὰρ  ἔγνωσαν  δοῦναι  τὴν  θυγατέρα  ̓Αρύηνιν  ̓Αστυάγεϊ  τῷ  Κυαξάρεω  παιδί:  ἄνευ  γὰρ  ἀναγκαίης  ἰσχυρῆς  συμβάσιες  ἰσχυραὶ  οὐκ  ἐθέλουσι  συμμένειν.  ὅρκια  δὲ  ποιέεται  ταῦτα  τὰ  ἔθνεα  τὰ  πέρ  τε  ̔́Ελληνες,  καὶ  πρὸς  τούτοισι,  ἐπεὰν  τοὺς  βραχίονας  ἐπιτάμωνται  ἐς  τὴν  ὁμοχροίην,  τὸ  αἷμα  ἀναλείχουσι  ἀλλήλων.  τοῦτον  δὴ
ὦν  τὸν  ̓Αστυάγεα  Κῦρος  ἐόντα  ἑωυτοῦ  μητροπάτορα  καταστρεψάμενος  ἔσχε  δι'  αἰτίην  τὴν  ἐγὼ  ἐν  τοῖσι  ὀπίσω  λόγοισι  σημανέω:  τὰ  Κροῖσος  ἐπιμεμφόμενος  τῷ  Κύρῳ  ἔς  τε  τὰ  χρηστήρια  ἔπεμπε  εἰ  στρατεύηται  ἐπὶ  Πέρσας,  καὶ  δὴ  καὶ  ἀπικομένου  χρησμοῦ  κιβδήλου,  ἐλπίσας  πρὸς  ἑωυτοῦ  τὸν  χρησμὸν  εἶναι,  ἐστρατεύετο  ἐς  τὴν  Περσέων  μοῖραν.  ὡς  δὲ  ἀπίκετο  ἐπὶ  τὸν  ̔́Αλυν
ποταμὸν  ὁ  Κροῖσος,  τὸ  ἐνθεῦτεν,  ὡς  μὲν  ἐγὼ  λέγω,  κατὰ  τὰς  ἐούσας  γεφύρας  διεβίβασε  τὸν  στρατόν,  ὡς  δὲ  ὁ  πολλὸς  λόγος  ̔Ελλήνων,  Θαλῆς  οἱ  ὁ  Μιλήσιος  διεβίβασε.  ἀπορέοντος  γὰρ  Κροίσου  ὅκως  οἱ  διαβήσεται  τὸν  ποταμὸν  ὁ  στρατός  （οὐ  γὰρ  δὴ  εἶναι  κω  τοῦτον  τὸν  χρόνον  τὰς  γεφύρας  ταύτας）  λέγεται  παρεόντα  τὸν  Θαλῆν  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ
ποιῆσαι  αὐτῷ  τὸν  ποταμὸν  ἐξ  ἀριστερῆς  χειρὸς  ῥέοντα  τοῦ  στρατοῦ  καὶ  ἐκ  δεξιῆς  ῥέειν,  ποιῆσαι  δὲ  ὧδε:  ἄνωθεν  τοῦ  στρατοπέδου  ἀρξάμενον  διώρυχα  βαθέαν  ὀρύσσειν,  ἄγοντα  μηνοειδέα,  ὅκως  ἂν  τὸ  στρατόπεδον  ἱδρυμένον  κατὰ  νώτου  λάβοι,  ταύτῃ  κατὰ  τὴν  διώρυχα  ἐκτραπόμενος  ἐκ  τῶν  ἀρχαίων  ῥεέθρων,  καὶ  αὖτις  παραμειβόμενος  τὸ  στρατόπεδον  ἐς  τὰ  ἀρχαῖα  ἐσβάλλοι:  ὥστε  ἐπείτε  καὶ
ἐσχίσθη  τάχιστα  ὁ  ποταμός,  ἀμφοτέρῃ  διαβατὸς  ἐγένετο,  οἳ  δὲ  καὶ  τὸ  παράπαν  λέγουσι  καὶ  τὸ  ἀρχαῖον  ῥέεθρον  ἀποξηρανθῆναι.  ἀλλὰ  τοῦτο  μὲν  οὐ  προσίεμαι:  κῶς  γὰρ  ὀπίσω  πορευόμενοι  διέβησαν  αὐτόν;  Κροῖσος  δὲ  ἐπείτε  διαβὰς  σὺν  τῷ  στρατῷ  ἀπίκετο  τῆς  Καππαδοκίης  ἐς  τὴν  Πτερίην  καλεομένην  （ἡ  δὲ  Πτερίη  ἐστὶ  τῆς  χώρης  ταύτης  τὸ  ἰσχυρότατον,  κατὰ  Σινώπην  πόλιν
τὴν  ἐν  Εὐξείνῳ  πόντῳ  μάλιστά  κῃ  κειμένη）,  ἐνθαῦτα  ἐστρατοπεδεύετο  φθείρων  τῶν  Συρίων  τοὺς  κλήρους:  καὶ  εἷλε  μὲν  τῶν  Πτερίων  τὴν  πόλιν  καὶ  ἠνδραποδίσατο,  εἷλε  δὲ  τὰς  περιοικίδας  αὐτῆς  πάσας,  Συρίους  τε  οὐδὲν  ἐόντας  αἰτίους  ἀναστάτους  ἐποίησε.  Κῦρος  δὲ  ἀγείρας  τὸν  ἑωυτοῦ  στρατὸν  καὶ  παραλαβὼν  τοὺς  μεταξὺ  οἰκέοντας  πάντας  ἠντιοῦτο  Κροίσῳ.  πρὶν  δὲ  ἐξελαύνειν  ὁρμῆσαι  τὸν
στρατόν,  πέμψας  κήρυκας  ἐς  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἐπειρᾶτο  σφέας  ἀπὸ  Κροίσου  ἀπιστάναι.  ̓́Ιωνες  μέν  νυν  οὐκ  ἐπείθοντο.  Κῦρος  δὲ  ὡς  ἀπίκετο  καὶ  ἀντεστρατοπεδεύσατο  Κροίσῳ,  ἐνθαῦτα  ἐν  τῇ  Πτερίῃ  χωρῇ  ἐπειρῶντο  κατὰ  τὸ  ἰσχυρὸν  ἀλλήλων.  μάχης  δὲ  καρτερῆς  γενομένης  καὶ  πεσόντων  ἀμφοτέρων  πολλῶν,  τέλος  οὐδέτεροι  νικήσαντες  διέστησαν  νυκτὸς  ἐπελθούσης.  καὶ  τὰ  μὲν  στρατόπεδα  ἀμφότερα  οὕτω  ἠγωνίσατο.  Κροῖσος
δὲ  μεμφθεὶς  κατὰ  τὸ  πλῆθος  τὸ  ἑωυτοῦ  στράτευμα  （ἦν  γάρ  οἱ  ὁ  συμβαλὼν  στρατὸς  πολλὸν  ἐλάσσων  ἢ  ὁ  Κύρου）,  τοῦτο  μεμφθείς,  ὡς  τῇ  ὑστεραίῃ  οὐκ  ἐπειρᾶτο  ἐπιὼν  ὁ  Κῦρος,  ἀπήλαυνε  ἐς  τὰς  Σάρδις  ἐν  νόῳ  ἔχων  παρακαλέσας  μὲν  Αἰγυπτίους  κατὰ  τὸ  ὅρκιον  （ἐποιήσατο  γὰρ  καὶ  πρὸς  ̓́Αμασιν  βασιλεύοντα  Αἰγύπτου  συμμαχίην  πρότερον  ἤ  περ  πρὸς  Λακεδαιμονίους）,
μεταπεμψάμενος  δὲ  καὶ  Βαβυλωνίους  （καὶ  γὰρ  πρὸς  τούτους  αὐτῷ  ἐπεποίητο  συμμαχίη,  ἐτυράννευε  δὲ  τὸν  χρόνον  τοῦτον  τῶν  Βαβυλωνίων  Λαβύνητος）,  ἐπαγγείλας  δὲ  καὶ  Λακεδαιμονίοισι  παρεῖναι  ἐς  χρόνον  ῥητόν  ἁλίσας  τε  δὴ  τούτους  καὶ  τὴν  ἑωυτοῦ  συλλέξας  στρατιὴν  ἐνένωτο  τὸν  χειμῶνα  παρείς,  ἅμα  τῷ  ἔαρι  στρατεύειν  ἐπὶ  τοὺς  Πέρσας.  καὶ  ὃ  μὲν  ταῦτα  φρονέων,  ὡς  ἀπίκετο  ἐς
τὰς  Σάρδις,  ἔπεμπε  κήρυκας  κατὰ  τὰς  συμμαχίας  προερέοντας  ἐς  πέμπτον  μῆνα  συλλέγεσθαι  ἐς  Σάρδις:  τὸν  δὲ  παρεόντα  καὶ  μαχεσάμενον  στρατὸν  Πέρσῃσι,  ὃς  ἦν  αὐτοῦ  ξεινικός,  πάντα  ἀπεὶς  διεσκέδασε  οὐδαμὰ  ἐλπίσας  μὴ  κοτε  ἄρα  ἀγωνισάμενος  οὕτω  παραπλησίως  Κῦρος  ἐλάσῃ  ἐπὶ  Σάρδις.  ταῦτα  ἐπιλεγομένῳ  Κροίσῳ  τὸ  προάστειον  πᾶν  ὀφίων  ἐνεπλήσθη:  φανέντων  δὲ  αὐτῶν  οἱ  ἵπποι  μετιέντες  τὰς
νομὰς  νέμεσθαι  φοιτέοντες  κατήσθιον.  ἰδόντι  δὲ  τοῦτο  Κροίσῳ,  ὥσπερ  καὶ  ἦν  ἔδοξε  τέρας  εἶναι:  αὐτίκα  δὲ  ἔπεμπε  θεοπρόπους  ἐς  τῶν  ἐξηγητέων  Τελμησσέων.  ἀπικομένοισι  δὲ  τοῖσι  θεοπρόποισι  καὶ  μαθοῦσι  πρὸς  Τελμησσέων  τὸ  θέλει  σημαίνειν  τὸ  τέρας,  οὐκ  ἐξεγένετο  Κροίσῳ  ἀπαγγεῖλαι:  πρὶν  γὰρ  ἢ  ὀπίσω  σφέας  ἀναπλῶσαι  ἐς  τὰς  Σάρδις  ἥλω  ὁ  Κροῖσος.  Τελμησσέες  μέντοι  τάδε  ἔγνωσαν,
στρατὸν  ἀλλόθροον  προσδόκιμον  εἶναι  Κροίσῳ  ἐπὶ  τὴν  χώρην,  ἀπικόμενον  δὲ  τοῦτον  καταστρέψεσθαι  τοὺς  ἐπιχωρίους,  λέγοντες  ὄφιν  εἶναι  γῆς  παῖδα,  ἵππον  δὲ  πολέμιόν  τε  καὶ  ἐπήλυδα.  Τελμησσέες  μέν  νυν  ταῦτα  ὑπεκρίναντο  Κροίσῳ  ἤδη  ἡλωκότι,  οὐδὲν  κω  εἰδότες  τῶν  ἦν  περὶ  Σάρδις  τε  καὶ  αὐτὸν  Κροῖσον.  Κῦρος  δὲ  αὐτίκα  ἀπελαύνοντος  Κροίσου  μετὰ  τὴν  μάχην  τὴν  γενομένην  ἐν
τῇ  Πτερίῃ,  μαθὼν  ὡς  ἀπελάσας  μέλλοι  Κροῖσος  διασκεδᾶν  τὸν  στρατόν,  βουλευόμενος  εὕρισκε  πρῆγμά  οἷ  εἶναι  ἐλαύνειν  ὡς  δύναιτο  τάχιστα  ἐπὶ  τὰς  Σάρδις,  πρὶν  ἢ  τὸ  δεύτερον  ἁλισθῆναι  τῶν  Λυδῶν  τὴν  δύναμιν.  ὡς  δέ  οἱ  ταῦτα  ἔδοξε,  καὶ  ἐποίεε  κατὰ  τάχος:  ἐλάσας  γὰρ  τὸν  στρατὸν  ἐς  τὴν  Λυδίην  αὐτὸς  ἄγγελος  Κροίσῳ  ἐληλύθεε.  ἐνθαῦτα  Κροῖσος  ἐς  ἀπορίην
πολλὴν  ἀπιγμένος,  ὥς  οἱ  παρὰ  δόξαν  ἔσχε  τὰ  πρήγματα  ἢ  ὡς  αὐτὸς  κατεδόκεε,  ὅμως  τοὺς  Λυδοὺς  ἐξῆγε  ἐς  μάχην.  ἦν  δὲ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἔθνος  οὐδὲν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  οὔτε  ἀνδρηιότερον  οὔτε  ἀλκιμώτερον  τοῦ  Λυδίου.  ἡ  δὲ  μάχη  σφέων  ἦν  ἀπ'  ἵππων,  δόρατά  τε  ἐφόρεον  μεγάλα,  καὶ  αὐτοὶ  ἦσαν  ἱππεύεσθαι  ἀγαθοί.  ἐς  τὸ  πεδίον  δὲ
συνελθόντων  τοῦτο  τὸ  πρὸ  τοῦ  ἄστεος  ἐστὶ  τοῦ  Σαρδιηνοῦ,  ἐὸν  μέγα  τε  καὶ  ψιλὸν  （διὰ  δὲ  αὐτοῦ  ποταμοὶ  ῥέοντες  καὶ  ἄλλοι  καὶ  ̔́Υλλος  συρρηγνῦσι  ἐς  τὸν  μέγιστον,  καλεόμενον  δὲ  ̔́Ερμον,  ὃς  ἐξ  ὄρεος  ἱροῦ  μητρὸς  Δινδυμήνης  ῥέων  ἐκδιδοῖ  ἐς  θάλασσαν  κατὰ  Φωκαίην  πόλιν）,  ἐνθαῦτα  ὁ  Κῦρος  ὡς  εἶδε  τοὺς  Λυδοὺς  ἐς  μάχην  τασσομένους,  καταρρωδήσας  τὴν
ἵππον  ἐποίησε  ̔Αρπάγου  ὑποθεμένου  ἀνδρὸς  Μήδου  τοιόνδε:  ὅσαι  τῷ  στρατῷ  τῷ  ἑωυτοῦ  εἵποντο  σιτοφόροι  τε  καὶ  σκευοφόροι  κάμηλοι,  ταύτας  πάσας  ἁλίσας  καὶ  ἀπελὼν  τὰ  ἄχθεα  ἄνδρας  ἐπ'  αὐτὰς  ἀνέβησε  ἱππάδα  στολὴν  ἐνεσταλμένους,  σκευάσας  δὲ  αὐτοὺς  προσέταξε  τῆς  ἄλλης  στρατιῆς  προϊέναι  πρὸς  τὴν  Κροίσου  ἵππον,  τῇ  δὲ  καμήλῳ  ἕπεσθαι  τὸν  πεζὸν  στρατὸν  ἐκέλευσε,  ὄπισθε  δὲ  τοῦ
πεζοῦ  ἐπέταξε  τὴν  πᾶσαν  ἵππον.  ὡς  δέ  οἱ  πάντες  διετετάχατο,  παραίνεσε  τῶν  μὲν  ἄλλων  Λυδῶν  μὴ  φειδομένους  κτείνειν  πάντα  τὸν  ἐμποδὼν  γινόμενον,  Κροῖσον  δὲ  αὐτὸν  μὴ  κτείνειν,  μηδὲ  ἢν  συλλαμβανόμενος  ἀμύνηται.  ταῦτα  μὲν  παραίνεσε,  τὰς  δὲ  καμήλους  ἔταξε  ἀντία  τῆς  ἵππου  τῶνδε  εἵνεκεν:  κάμηλον  ἵππος  φοβέεται,  καὶ  οὐκ  ἀνέχεται  οὔτε  τὴν  ἰδέην  αὐτοῦ  ὁρέων  οὔτε
τὴν  ὀδμὴν  ὀσφραινόμενος.  αὐτοῦ  δὴ  ὦν  τούτου  εἵνεκεν  ἐσεσόφιστο,  ἵνα  τῷ  Κροίσῳ  ἄχρηστον  ᾖ  τὸ  ἱππικόν,  τῷ  δή  τι  καὶ  ἐπεῖχε  ἐλλάμψεσθαι  ὁ  Λυδός.  ὡς  δὲ  καὶ  συνήισαν  ἐς  τὴν  μάχην,  ἐνθαῦτα  ὡς  ὤσφροντο  τάχιστα  τῶν  καμήλων  οἱ  ἵπποι  καὶ  εἶδον  αὐτάς,  ὀπίσω  ἀνέστρεφον,  διέφθαρτό  τε  τῷ  Κροίσῳ  ἡ  ἐλπίς.  οὐ  μέντοι  οἵ  γε  Λυδοὶ
τὸ  ἐνθεῦτεν  δειλοὶ  ἦσαν,  ἀλλ'  ὡς  ἔμαθον  τὸ  γινόμενον,  ἀποθορόντες  ἀπὸ  τῶν  ἵππων  πεζοὶ  τοῖσι  Πέρσῃσι  συνέβαλλον.  χρόνῳ  δὲ  πεσόντων  ἀμφοτέρων  πολλῶν  ἐτράποντο  οἱ  Λυδοί,  κατειληθέντες  δὲ  ἐς  τὸ  τεῖχος  ἐπολιορκέοντο  ὑπὸ  τῶν  Περσέων.  τοῖσι  μὲν  δὴ  κατεστήκεε  πολιορκίη.  Κροῖσος  δὲ  δοκέων  οἱ  χρόνον  ἐπὶ  μακρὸν  ἔσεσθαι  τὴν  πολιορκίην  ἔπεμπε  ἐκ  τοῦ  τείχεος  ἄλλους  ἀγγέλους
ἐς  τὰς  συμμαχίας.  οἱ  μὲν  γὰρ  πρότεροι  διεπέμποντο  ἐς  πέμπτον  μῆνα  προερέοντες  συλλέγεσθαι  ἐς  Σάρδις,  τούτους  δὲ  ἐξέπεμπε  τὴν  ταχίστην  δέεσθαι  βοηθέειν  ὡς  πολιορκεομένου  Κροίσου.  ἔς  τε  δὴ  ὦν  τὰς  ἄλλας  ἔπεμπε  συμμαχίας  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  Λακεδαίμονα.  τοῖσι  δὲ  καὶ  αὐτοῖσι  τοῖσι  Σπαρτιήτῃσι  κατ'  αὐτὸν  τοῦτον  τὸν  χρόνον  συνεπεπτώκεε  ἔρις  ἐοῦσα  πρὸς  ̓Αργείους  περὶ
χώρου  καλεομένου  Θυρέης:  τὰς  γὰρ  Θυρέας  ταύτας  ἐοῦσα  τῆς  ̓Αργολίδος  μοίρης  ἀποταμόμενοι  ἔσχον  οἱ  Λακεδαιμόνιοι.  ἦν  δὲ  καὶ  ἡ  μέχρι  Μαλέων  ἡ  πρὸς  ἑσπέρην  ̓Αργείων,  ἥ  τε  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  χώρῇ  καὶ  ἡ  Κυθηρίη  νῆσος  καὶ  αἱ  λοιπαὶ  τῶν  νήσων.  βοηθησάντων  δὲ  ̓Αργείων  τῇ  σφετέρῃ  ἀποταμνομένῃ,  ἐνθαῦτα  συνέβησαν  ἐς  λόγους  συνελθόντες  ὥστε  τριηκοσίους  ἑκατέρων  μαχέσασθαι,
ὁκότεροι  δ'  ἂν  περιγένωνται,  τούτων  εἶναι  τὸν  χῶρον:  τὸ  δὲ  πλῆθος  τοῦ  στρατοῦ  ἀπαλλάσσεσθαι  ἑκάτερον  ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ  μηδὲ  παραμένειν  ἀγωνιζομένων,  τῶνδε  εἵνεκεν  ἵνα  μὴ  παρεόντων  τῶν  στρατοπέδων  ὁρῶντες  οἱ  ἕτεροι  ἑσσουμένους  τοὺς  σφετέρους  ἀπαμύνοιεν.  συνθέμενοι  ταῦτα  ἀπαλλάσσοντο,  λογάδες  δὲ  ἑκατέρων  ὑπολειφθέντες  συνέβαλον.  μαχομένων  δὲ  σφέων  καὶ  γινομένων  ἰσοπαλέων  ὑπελείποντο  ἐξ  ἀνδρῶν  ἑξακοσίων  τρεῖς,  ̓Αργείων
μὲν  ̓Αλκήνωρ  τε  καὶ  Χρομίος,  Λακεδαιμονίων  δὲ  ̓Οθρυάδης:  ὑπελείφθησαν  δὲ  οὗτοι  νυκτὸς  ἐπελθούσης.  οἱ  μὲν  δὴ  δύο  τῶν  ̓Αργείων  ὡς  νενικηκότες  ἔθεον  ἐς  τὸ  ̓́Αργος,  ὁ  δὲ  τῶν  Λακεδαιμονίων  ̓Οθρυάδης  σκυλεύσας  τοὺς  ̓Αργείων  νεκροὺς  καὶ  προσφορήσας  τὰ  ὅπλα  πρὸς  τὸ  ἑωυτοῦ  στρατόπεδον  ἐν  τῇ  τάξι  εἶχε  ἑωυτόν.  ἡμέρῃ  δὲ  δευτέρῃ  παρῆσαν  πυνθανόμενοι  ἀμφότεροι.  τέως  μὲν
δὴ  αὐτοὶ  ἑκάτεροι  ἔφασαν  νικᾶν,  λέγοντες  οἳ  μὲν  ὡς  ἑωυτῶν  πλεῦνες  περιγεγόνασι,  οἳ  δὲ  τοὺς  μὲν  ἀποφαίνοντες  πεφευγότας,  τὸν  δὲ  σφέτερον  παραμείναντα  καὶ  σκυλεύσαντα  τοὺς  ἐκείνων  νεκρούς:  τέλος  δὲ  ἐκ  τῆς  ἔριδος  συμπεσόντες  ἐμάχοντο,  πεσόντων  δὲ  καὶ  ἀμφοτέρων  πολλῶν  ἐνίκων  Λακεδαιμόνιοι.  ̓Αργεῖοι  μέν  νυν  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  χρόνου  κατακειράμενοι  τὰς  κεφαλάς,  πρότερον  ἐπάναγκες  κομῶντες,  ἐποιήσαντο
νόμον  τε  καὶ  κατάρην  μὴ  πρότερον  θρέψειν  κόμην  ̓Αργείων  μηδένα,  μηδὲ  τὰς  γυναῖκάς  σφι  χρυσοφορήσειν,  πρὶν  Θυρέας  ἀνασώσωνται.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  τὰ  ἐναντία  τούτων  ἔθεντο  νόμον:  οὐ  γὰρ  κομῶντες  πρὸ  τούτου  ἀπὸ  τούτου  κομᾶν.  τὸν  δὲ  ἕνα  λέγουσι  τὸν  περιλειφθέντα  τῶν  τριηκοσίων  ̓Οθρυάδην,  αἰσχυνόμενον  ἀπονοστέειν  ἐς  Σπάρτην  τῶν  οἱ  συλλοχιτέων  διεφθαρμένων,  αὐτοῦ  μιν  ἐν  τῇσι  Θυρέῃσι
καταχρήσασθαι  ἑωυτόν.  τοιούτων  δὲ  τοῖσι  Σπαρτιήτῃσι  ἐνεστεώτων  πρηγμάτων  ἧκε  ὁ  Σαρδιηνὸς  κῆρυξ  δεόμενος  Κροίσῳ  βοηθέειν  πολιορκεομένῳ.  οἳ  δὲ  ὅμως,  ἐπείτε  ἐπύθοντο  τοῦ  κήρυκος,  ὁρμέατο  βοηθέειν.  καί  σφι  ἤδη  παρεσκευασμένοισι  καὶ  νεῶν  ἐουσέων  ἑτοίμων  ἦλθε  ἄλλη  ἀγγελίη,  ὡς  ἡλώκοι  τὸ  τεῖχος  τῶν  Λυδῶν  καὶ  ἔχοιτο  Κροῖσος  ζωγρηθείς.  οὕτω  δὴ  οὗτοι  μὲν  συμφορὴν  ποιησάμενοι  μεγάλην  ἐπέπαυντο.  Σάρδιες
δὲ  ἥλωσαν  ὧδε.  ἐπειδὴ  τεσσερεσκαιδεκάτη  ἐγένετο  ἡμέρη  πολιορκεομένῳ  Κροίσῳ,  Κῦρος  τῇ  στρατιῇ  τῇ  ἑωυτοῦ  διαπέμψας  ἱππέας  προεῖπε  τῷ  πρώτῳ  ἐπιβάντι  τοῦ  τείχεος  δῶρα  δώσειν.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  πειρησαμένης  τῆς  στρατιῆς  ὡς  οὐ  προεχώρεε,  ἐνθαῦτα  τῶν  ἄλλων  πεπαυμένων  ἀνὴρ  Μάρδος  ἐπειρᾶτο  προσβαίνων,  τῷ  οὔνομα  ἦν  ̔Υροιάδης,  κατὰ  τοῦτο  τῆς  ἀκροπόλιος  τῇ  οὐδεὶς  ἐτέτακτο  φύλακος:  οὐ  γὰρ
ἦν  δεινὸν  κατὰ  τοῦτο  μὴ  ἁλῷ  κοτέ.  ἀπότομός  τε  γὰρ  ἐστὶ  ταύτῃ  ἡ  ἀκρόπολις  καὶ  ἄμαχος:  τῇ  οὐδὲ  Μήλης  ὁ  πρότερον  βασιλεὺς  Σαρδίων  μούνῃ  οὐ  περιήνεικε  τὸν  λέοντα  τὸν  οἱ  ἡ  παλλακὴ  ἔτεκε,  Τελμησσέων  δικασάντων  ὡς  περιενειχθέντος  τοῦ  λέοντος  τὸ  τεῖχος  ἔσονται  Σάρδιες  ἀνάλωτοι.  ὁ  δὲ  Μήλης  κατὰ  τὸ  ἄλλο  τεῖχος  περιενείκας,  τῇ  ἦν  ἐπίμαχον
τὸ  χωρίον  τῆς  ἀκροπόλιος,  κατηλόγησε  τοῦτο  ὡς  ἐὸν  ἄμαχόν  τε  καὶ  ἀπότομον:  ἔστι  δὲ  πρὸς  τοῦ  Τμώλου  τετραμμένον  τῆς  πόλιος.  ὁ  ὦν  δὴ  ̔Υροιάδης  οὗτος  ὁ  Μάρδος  ἰδὼν  τῇ  προτεραίῃ  τῶν  τινα  Λυδῶν  κατὰ  τοῦτο  τῆς  ἀκροπόλιος  καταβάντα  ἐπὶ  κυνέην  ἄνωθεν  κατακυλισθεῖσαν  καὶ  ἀνελόμενον,  ἐφράσθη  καὶ  ἐς  θυμὸν  ἐβάλετο:  τότε  δὲ  δὴ  αὐτός  τε  ἀναβεβήκεε
καὶ  κατ'  αὐτὸν  ἄλλοι  Περσέων  ἀνέβαινον:  προσβάντων  δὲ  συχνῶν  οὕτω  δὴ  Σάρδιές  τε  ἡλώκεσαν  καὶ  πᾶν  τὸ  ἄστυ  ἐπορθέετο.  κατ'  αὐτὸν  δὲ  Κροῖσον  τάδε  ἐγίνετο.  ἦν  οἱ  παῖς,  τοῦ  καὶ  πρότερον  ἐπεμνήσθην,  τὰ  μὲν  ἄλλα  ἐπιεικής,  ἄφωνος  δέ.  ἐν  τῇ  ὦν  παρελθούσῃ  εὐεστοῖ  ὁ  Κροῖσος  τὸ  πᾶν  ἐς  αὐτὸν  ἐπεποιήκεε,  ἄλλα  τε  ἐπιφραζόμενος,  καὶ  δὴ
καὶ  ἐς  Δελφοὺς  περὶ  αὐτοῦ  ἐπεπόμφεε  χρησομένους.  ἡ  δὲ  Πυθίη  οἱ  εἶπε  τάδε.  Λυδὲ  γένος,  πολλῶν  βασιλεῦ,  μέγα  νήπιε  Κροῖσε,  μὴ  βούλου  πολύευκτον  ἰὴν  ἀνὰ  δώματ'  ἀκούειν  παιδὸς  φθεγγομένου.  τὸ  δέ  σοι  πολὺ  λώιον  ἀμφὶς  ἔμμεναι:  αὐδήσει  γὰρ  ἐν  ἤματι  πρῶτον  ἀνόλβῳ.  ἁλισκομένου  δὴ  τοῦ  τείχεος,  ἤιε  γὰρ  τῶν  τις  Περσέων  ἀλλογνώσας  Κροῖσον  ὡς  ἀποκτενέων,
Κροῖσος  μέν  νυν  ὁρέων  ἐπιόντα  ὑπὸ  τῆς  παρεούσης  συμφορῆς  παρημελήκεε,  οὐδὲ  τί  οἱ  διέφερε  πληγέντι  ἀποθανεῖν:  ὁ  δὲ  παῖς  οὗτος  ὁ  ἄφωνος  ὡς  εἶδε  ἐπιόντα  τὸν  Πέρσην,  ὑπὸ  δέους  τε  καὶ  κακοῦ  ἔρρηξε  φωνήν,  εἶπε  δὲ  “ὤνθρώπε,  μὴ  κτεῖνε  Κροῖσον.”  οὗτος  μὲν  δὴ  τοῦτο  πρῶτον  ἐφθέγξατο,  μετὰ  δὲ  τοῦτο  ἤδη  ἐφώνεε  τὸν  πάντα  χρόνον  τῆς
ζόης.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  τάς  τε  δὴ  Σάρδις  ἔσχον  καὶ  αὐτὸν  Κροῖσον  ἐζώγρησαν,  ἄρξαντα  ἔτεα  τεσσερεσκαίδεκα  καὶ  τεσσερεσκαίδεκα  ἡμέρας  πολιορκηθέντα,  κατὰ  τὸ  χρηστήριόν  τε  καταπαύσαντα  τὴν  ἑωυτοῦ  μεγάλην  ἀρχήν.  λαβόντες  δὲ  αὐτὸν  οἱ  Πέρσαι  ἤγαγον  παρὰ  Κῦρον.  ὁ  δὲ  συννήσας  πυρὴν  μεγάλην  ἀνεβίβασε  ἐπ'  αὐτὴν  τὸν  Κροῖσόν  τε  ἐν  πέδῃσι  δεδεμένον  καὶ  δὶς  ἑπτὰ  Λυδῶν
παρ'  αὐτὸν  παῖδας,  ἐν  νόῳ  ἔχων  εἴτε  δὴ  ἀκροθίνια  ταῦτα  καταγιεῖν  θεῶν  ὅτεῳ  δή,  εἴτε  καὶ  εὐχὴν  ἐπιτελέσαι  θέλων,  εἴτε  καὶ  πυθόμενος  τὸν  Κροῖσον  εἶναι  θεοσεβέα  τοῦδε  εἵνεκεν  ἀνεβίβασε  ἐπὶ  τὴν  πυρήν,  βουλόμενος  εἰδέναι  εἴ  τίς  μιν  δαιμόνων  ῥύσεται  τοῦ  μὴ  ζῶντα  κατακαυθῆναι.  τὸν  μὲν  δὴ  ποιέειν  ταῦτα:  τῷ  δὲ  Κροίσῳ  ἑστεῶτι  ἐπὶ  τῆς  πυρῆς
ἐσελθεῖν,  καίπερ  ἐν  κακῷ  ἐόντι  τοσούτῳ,  τὸ  τοῦ  Σόλωνος  ὥς  οἱ  εἴη  σὺν  θεῷ  εἰρημένον,  τὸ  μηδένα  εἶναι  τῶν  ζωόντων  ὄλβιον.  ὡς  δὲ  ἄρα  μιν  προσστῆναι  τοῦτο,  ἀνενεικάμενόν  τε  καὶ  ἀναστενάξαντα  ἐκ  πολλῆς  ἡσυχίης  ἐς  τρὶς  ὀνομάσαι  “Σόλων.”  καὶ  τὸν  Κῦρον  ἀκούσαντα  κελεῦσαι  τοὺς  ἑρμηνέας  ἐπειρέσθαι  τὸν  Κροῖσον  τίνα  τοῦτον  ἐπικαλέοιτο,  καὶ  τοὺς  προσελθόντας  ἐπειρωτᾶν:
Κροῖσον  δὲ  τέως  μὲν  σιγὴν  ἔχειν  εἰρωτώμενον,  μετὰ  δὲ  ὡς  ἠναγκάζετο,  εἰπεῖν  “τὸν  ἂν  ἐγὼ  πᾶσι  τυράννοισι  προετίμησα  μεγάλων  χρημάτων  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν.”  ὡς  δέ  σφι  ἄσημα  ἔφραζε,  πάλιν  ἐπειρώτων  τὰ  λεγόμενα.  λιπαρεόντων  δὲ  αὐτῶν  καὶ  ὄχλον  παρεχόντων,  ἔλεγε  δὴ  ὡς  ἦλθε  ἀρχὴν  ὁ  Σόλων  ἐὼν  ̓Αθηναῖος,  καὶ  θεησάμενος  πάντα  τὸν  ἑωυτοῦ  ὄλβον  ἀποφλαυρίσειε  οἷα
δὴ  εἶπας,  ὥς  τε  αὐτῷ  πάντα  ἀποβεβήκοι  τῇ  περ  ἐκεῖνος  εἶπε,  οὐδέν  τι  μᾶλλον  ἐς  ἑωυτὸν  λέγων  ἢ  οὐκ  ἐς  ἅπαν  τὸ  ἀνθρώπινον  καὶ  μάλιστα  τοὺς  παρὰ  σφίσι  αὐτοῖσι  ὀλβίους  δοκέοντας  εἶναι.  τὸν  μὲν  Κροῖσον  ταῦτα  ἀπηγέεσθαι,  τῆς  δὲ  πυρῆς  ἤδη  ἁμμένης  καίεσθαι  τὰ  περιέσχατα.  καὶ  τὸν  Κῦρον  ἀκούσαντα  τῶν  ἑρμηνέων  τὰ  Κροῖσος  εἶπε,  μεταγνόντα
τε  καὶ  ἐννώσαντα  ὅτι  καὶ  αὐτὸς  ἄνθρωπος  ἐὼν  ἄλλον  ἄνθρωπον,  γενόμενον  ἑωυτοῦ  εὐδαιμονίῃ  οὐκ  ἐλάσσω,  ζῶντα  πυρὶ  διδοίη,  πρός  τε  τούτοισι  δείσαντα  τὴν  τίσιν  καὶ  ἐπιλεξάμενον  ὡς  οὐδὲν  εἴη  τῶν  ἐν  ἀνθρώποισι  ἀσφαλέως  ἔχον,  κελεύειν  σβεννύναι  τὴν  ταχίστην  τὸ  καιόμενον  πῦρ  καὶ  καταβιβάζειν  Κροῖσόν  τε  καὶ  τοὺς  μετὰ  Κροίσου.  καὶ  τοὺς  πειρωμένους  οὐ  δύνασθαι  ἔτι
τοῦ  πυρὸς  ἐπικρατῆσαι.  ἐνθαῦτα  λέγεται  ὑπὸ  Λυδῶν  Κροῖσον  μαθόντα  τὴν  Κύρου  μετάγνωσιν,  ὡς  ὥρα  πάντα  μὲν  ἄνδρα  σβεννύντα  τὸ  πῦρ,  δυναμένους  δὲ  οὐκέτι  καταλαβεῖν,  ἐπιβώσασθαι  τὸν  ̓Απόλλωνα  ἐπικαλεόμενον,  εἴ  τί  οἱ  κεχαρισμένον  ἐξ  αὐτοῦ  ἐδωρήθη,  παραστῆναι  καὶ  ῥύσασθαι  αὐτὸν  ἐκ  τοῦ  παρεόντος  κακοῦ.  τὸν  μὲν  δακρύοντα  ἐπικαλέεσθαι  τὸν  θεόν,  ἐκ  δὲ  αἰθρίης  τε  καὶ  νηνεμίης
συνδραμεῖν  ἐξαπίνης  νέφεα  καὶ  χειμῶνά  τε  καταρραγῆναι  καὶ  ὗσαι  ὕδατι  λαβροτάτῳ,  κατασβεσθῆναί  τε  τὴν  πυρήν.  οὕτω  δὴ  μαθόντα  τὸν  Κῦρον  ὡς  εἴη  ὁ  Κροῖσος  καὶ  θεοφιλὴς  καὶ  ἀνὴρ  ἀγαθός,  καταβιβάσαντα  αὐτὸν  ἀπὸ  τῆς  πυρῆς  εἰρέσθαι  τάδε.  “Κροῖσε,  τίς  σε  ἀνθρώπων  ἀνέγνωσε  ἐπὶ  γῆν  τὴν  ἐμὴν  στρατευσάμενον  πολέμιον  ἀντὶ  φίλου  ἐμοὶ  καταστῆναι;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ
βασιλεῦ,  ἐγὼ  ταῦτα  ἔπρηξα  τῇ  σῇ  μὲν  εὐδαιμονίῃ,  τῇ  ἐμεωυτοῦ  δὲ  κακοδαιμονίῃ,  αἴτιος  δὲ  τούτων  ἐγένετο  ὁ  ̔Ελλήνων  θεὸς  ἐπαείρας  ἐμὲ  στρατεύεσθαι.  οὐδεὶς  γὰρ  οὕτω  ἀνόητος  ἐστὶ  ὅστις  πόλεμον  πρὸ  εἰρήνης  αἱρέεται:  ἐν  μὲν  γὰρ  τῇ  οἱ  παῖδες  τοὺς  πατέρας  θάπτουσι,  ἐν  δὲ  τῷ  οἱ  πατέρες  τοὺς  παῖδας.  ἀλλὰ  ταῦτα  δαίμοσί  κου  φίλον  ἦν  οὕτω
γενέσθαι.”  ὅ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγε,  Κῦρος  δὲ  αὐτὸν  λύσας  κατεῖσέ  τε  ἐγγὺς  ἑωυτοῦ  καὶ  κάρτα  ἐν  πολλῇ  προμηθίῃ  εἶχε,  ἀπεθώμαζέ  τε  ὁρέων  καὶ  αὐτὸς  καὶ  οἱ  περὶ  ἐκεῖνον  ἐόντες  πάντες.  ὁ  δὲ  συννοίῃ  ἐχόμενος  ἥσυχος  ἦν:  μετὰ  δὲ  ἐπιστραφείς  τε  καὶ  ἰδόμενος  τοὺς  Πέρσας  τὸ  τῶν  Λυδῶν  ἄστυ  κεραί̈ζοντας  εἶπε  “ὦ  βασιλεῦ,  κότερον  λέγειν  πρὸς
σὲ  τὰ  νοέων  τυγχάνω  ἢ  σιγᾶν  ἐν  τῷ  παρεόντι  χρή;”  Κῦρος  δέ  μιν  θαρσέοντα  ἐκέλευε  λέγειν  ὅ  τι  βούλοιτο.  ὁ  δὲ  αὐτὸν  εἰρώτα  λέγων  “οὗτος  ὁ  πολλὸς  ὅμιλος  τί  ταῦτα  πολλῇ  σπουδῇ  ἐργάζεται;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “πόλιν  τε  τὴν  σὴν  διαρπάζει  καὶ  χρήματα  τὰ  σὰ  διαφορέει.”  Κροῖσος  δὲ  ἀμείβετο  “οὔτε  πόλιν  τὴν  ἐμὴν  οὔτε  χρήματα
τὰ  ἐμὰ  διαρπάζει:  οὐδὲν  γὰρ  ἐμοὶ  ἔτι  τούτων  μέτα:  ἀλλὰ  φέρουσί  τε  καὶ  ἄγουσι  τὰ  σά.”  Κύρῳ  δὲ  ἐπιμελὲς  ἐγένετο  τὰ  Κροῖσος  εἶπε:  μεταστησάμενος  δὲ  τοὺς  ἄλλους,  εἴρετο  Κροῖσον  ὅ  τι  οἱ  ἐνορῴη  ἐν  τοῖσι  ποιευμένοισι.  ὁ  δὲ  εἶπε  “ἐπείτε  με  θεοὶ  ἔδωκαν  δοῦλον  σοί,  δικαιῶ,  εἴ  τι  ἐνορέω  πλέον,  σημαίνειν  σοί.  Πέρσαι  φύσιν  ἐόντες
ὑβρισταὶ  εἰσὶ  ἀχρήματοι.  ἢν  ὦν  σὺ  τούτους  περιίδῃς  διαρπάσαντας  καὶ  κατασχόντας  χρήματα  μεγάλα,  τάδε  τοὶ  ἐξ  αὐτῶν  ἐπίδοξα  γενέσθαι.  ὃς  ἂν  αὐτῶν  πλεῖστα  κατάσχῃ,  τοῦτον  προσδέκεσθαί  τοι  ἐπαναστησόμενον.  νῦν  ὦν  ποίησον  ὧδε,  εἲ  τοι  ἀρέσκει  τὰ  ἐγὼ  λέγω:  κάτισον  τῶν  δορυφόρων  ἐπὶ  πάσῃσι  τῇσι  πύλῃσι  φυλάκους,  οἳ  λεγόντων  πρὸς  τοὺς  ἐκφέροντας  τὰ  χρήματα  ἀπαιρεόμενοι  ὡς
σφέα  ἀναγκαίως  ἔχει  δεκατευθῆναι  τῷ  Διί.  καὶ  σύ  τέ  σφι  οὐκ  ἀπεχθήσεαι  βίῃ  ἀπαιρεόμενος  τὰ  χρήματα,  καὶ  ἐκεῖνοι  συγγνόντες  ποιέειν  σε  δίκαια  ἑκόντες  προήσουσι.”  ταῦτα  ἀκούων  ὁ  Κῦρος  ὑπερήδετο,  ὥς  οἱ  ἐδόκεε  εὖ  ὑποτίθεσθαι:  αἰνέσας  δὲ  πολλά,  καὶ  ἐντειλάμενος  τοῖσι  δορυφόροισι  τὰ  Κροῖσος  ὑπεθήκατο  ἐπιτελέειν,  εἶπε  πρὸς  Κροῖσον  τάδε.  “Κροῖσε,  ἀναρτημένου  σεῦ  ἀνδρὸς  βασιλέος  χρηστὰ
ἔργα  καὶ  ἔπεα  ποιέειν,  αἰτέο  δόσιν  ἥντινα  βούλεαί  τοι  γενέσθαι  παραυτίκα.”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  δέσποτα,  ἐάσας  με  χαριεῖ  μάλιστα  τὸν  θεὸν  τῶν  ̔Ελλήνων,  τὸν  ἐγὼ  ἐτίμησα  θεῶν  μάλιστα,  ἐπειρέσθαι  πέμψαντα  τάσδε  τὰς  πέδας,  εἰ  ἐξαπατᾶν  τοὺς  εὖ  ποιεῦντας  νόμος  ἐστί  οἱ.”  Κῦρος  δὲ  εἴρετο  ὅ  τι  οἱ  τοῦτο  ἐπηγορέων  παραιτέοιτο.  Κροῖσος  δέ  οἱ  ἐπαλιλλόγησε
πᾶσαν  τὴν  ἑωυτοῦ  διάνοιαν  καὶ  τῶν  χρηστηρίων  τὰς  ὑποκρίσιας  καὶ  μάλιστα  τὰ  ἀναθήματα,  καὶ  ὡς  ἐπαερθεὶς  τῷ  μαντηίῳ  ἐστρατεύσατο  ἐπὶ  Πέρσας:  λέγων  δὲ  ταῦτα  κατέβαινε  αὖτις  παραιτεόμενος  ἐπεῖναί  οἱ  τῷ  θεῷ  τοῦτο  ὀνειδίσαι.  Κῦρος  δὲ  γελάσας  εἶπε  “καὶ  τούτου  τεύξεαι  παρ'  ἐμεῦ,  Κροῖσε,  καὶ  ἄλλου  παντὸς  τοῦ  ἂν  ἑκάστοτε  δέῃ.”  ὡς  δὲ  ταῦτα  ἤκουσε  ὁ
Κροῖσος,  πέμπων  τῶν  Λυδῶν  ἐς  Δελφοὺς  ἐνετέλλετο  τιθέντας  τὰς  πέδας  ἐπὶ  τοῦ  νηοῦ  τὸν  οὐδὸν  εἰρωτᾶν  εἰ  οὔ  τι  ἐπαισχύνεται  τοῖσι  μαντηίοισι  ἐπαείρας  Κροῖσον  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  Πέρσας  ὡς  καταπαύσοντα  τὴν  Κύρου  δύναμιν,  ἀπ'  ἧς  οἱ  ἀκροθίνια  τοιαῦτα  γενέσθαι,  δεικνύντας  τὰς  πέδας:  ταῦτά  τε  ἐπειρωτᾶν,  καὶ  εἰ  ἀχαρίστοισι  νόμος  εἶναι  τοῖσι  ̔Ελληνικοῖσι  θεοῖσι.  ἀπικομένοισι  δὲ  τοῖσι
Λυδοῖσι  καὶ  λέγουσι  τὰ  ἐντεταλμένα  τὴν  Πυθίην  λέγεται  εἰπεῖν  τάδε.  “τὴν  πεπρωμένην  μοῖραν  ἀδύνατα  ἐστὶ  ἀποφυγεῖν  καὶ  θεῷ:  Κροῖσος  δὲ  πέμπτου  γονέος  ἁμαρτάδα  ἐξέπλησε,  ὃς  ἐὼν  δορυφόρος  ̔Ηρακλειδέων,  δόλῳ  γυναικηίῳ  ἐπισπόμενος  ἐφόνευσε  τὸν  δεσπότεα  καὶ  ἔσχε  τὴν  ἐκείνου  τιμὴν  οὐδέν  οἱ  προσήκουσαν.  προθυμεομένου  δὲ  Λοξίεω  ὅκως  ἂν  κατὰ  τοὺς  παῖδας  τοῦ  Κροίσου  γένοιτο  τὸ  Σαρδίων
πάθος  καὶ  μὴ  κατ'  αὐτὸν  Κροῖσον,  οὐκ  οἷόν  τε  ἐγίνετο  παραγαγεῖν  μοίρας.  ὅσον  δὲ  ἐνέδωκαν  αὗται,  ἤνυσέ  τε  καὶ  ἐχαρίσατό  οἱ:  τρία  γὰρ  ἔτεα  ἐπανεβάλετο  τὴν  Σαρδίων  ἅλωσιν,  καὶ  τοῦτο  ἐπιστάσθω  Κροῖσος  ὡς  ὕστερον  τοῖσι  ἔτεσι  τούτοισι  ἁλοὺς  τῆς  πεπρωμένης.  δευτέρα  δὲ  τούτων  καιομένῳ  αὐτῷ  ἐπήρκεσε.  κατὰ  δὲ  τὸ  μαντήιον  τὸ  γενόμενον  οὐκ  ὀρθῶς  Κροῖσος
μέμφεται.  προηγόρευε  γὰρ  οἱ  Λοξίης,  ἢν  στρατεύηται  ἐπὶ  Πέρσας,  μεγάλην  ἀρχὴν  αὐτὸν  καταλύσειν.  τὸν  δὲ  πρὸς  ταῦτα  χρῆν  εὖ  μέλλοντα  βουλεύεσθαι  ἐπειρέσθαι  πέμψαντα  κότερα  τὴν  ἑωυτοῦ  ἢ  τὴν  Κύρου  λέγοι  ἀρχήν.  οὐ  συλλαβὼν  δὲ  τὸ  ῥηθὲν  οὐδ'  ἐπανειρόμενος  ἑωυτὸν  αἴτιον  ἀποφαινέτω:  τῷ  καὶ  τὸ  τελευταῖον  χρηστηριαζομένῳ  εἶπε  Λοξίης  περὶ  ἡμιόνου,  οὐδὲ  τοῦτο  συνέλαβε.  ἦν  γὰρ
δὴ  ὁ  Κῦρος  οὗτος  ἡμίονος:  ἐκ  γὰρ  δυῶν  οὐκ  ὁμοεθνέων  ἐγεγόνεε,  μητρὸς  ἀμείνονος,  πατρὸς  δὲ  ὑποδεεστέρου:  ἣ  μὲν  γὰρ  ἦν  Μηδὶς  καὶ  ̓Αστυάγεος  θυγάτηρ  τοῦ  Μήδων  βασιλέος,  ὁ  δὲ  Πέρσης  τε  ἦν  καὶ  ἀρχόμενος  ὑπ'  ἐκείνοισι  καὶ  ἔνερθε  ἐὼν  τοῖσι  ἅπασι  δεσποίνῃ  τῇ  ἑωυτοῦ  συνοίκεε.”  ταῦτα  μὲν  ἡ  Πυθίη  ὑπεκρίνατο  τοῖσι  Λυδοῖσι,  οἳ  δὲ  ἀνήνεικαν
ἐς  Σάρδις  καὶ  ἀπήγγειλαν  Κροίσῳ.  ὁ  δὲ  ἀκούσας  συνέγνω  ἑωυτοῦ  εἶναι  τὴν  ἁμαρτάδα  καὶ  οὐ  τοῦ  θεοῦ.  κατὰ  μὲν  δὴ  τὴν  Κροίσου  τε  ἀρχὴν  καὶ  ̓Ιωνίης  τὴν  πρώτην  καταστροφὴν  ἔσχε  οὕτω.  Κροίσῳ  δὲ  ἐστὶ  ἄλλα  ἀναθήματα  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  πολλὰ  καὶ  οὐ  τὰ  εἰρημένα  μοῦνα.  ἐν  μὲν  γὰρ  Θήβῃσι  τῇσι  Βοιωτῶν  τρίπους  χρύσεος,  τὸν  ἀνέθηκέ
τῷ  ̓Απόλλωνι  τῷ  ̓Ισμηνίῳ,  ἐν  δὲ  ̓Εφέσῳ  αἵ  τε  βόες  αἱ  χρύσεαι  καὶ  τῶν  κιόνων  αἱ  πολλαί,  ἐν  δὲ  Προνηίης  τῆς  ἐν  Δελφοῖσι  ἀσπὶς  χρυσέη  μεγάλη.  ταῦτα  μὲν  καὶ  ἔτι  ἐς  ἐμὲ  ἦν  περιεόντα,  τὰ  δ'  ἐξαπόλωλε  τῶν  ἀναθημάτων:  τὰ  δ'  ἐν  Βραγχίδῃσι  τῇσι  Μιλησίων  ἀναθήματα  Κροίσῳ,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  ἴσα  τε  σταθμὸν  καὶ  ὅμοια
τοῖσι  ἐν  Δελφοῖσι  τὰ  μέν  νυν  ἔς  τε  Δελφοὺς  καὶ  ἐς  τοῦ  ̓Αμφιάρεω  ἀνέθηκε  οἰκήιά  τε  ἐόντα  καὶ  τῶν  πατρωίων  χρημάτων  ἀπαρχήν:  τὰ  δὲ  ἄλλα  ἀναθήματα  ἐξ  ἀνδρὸς  ἐγένετο  οὐσίης  ἐχθροῦ,  ὅς  οἱ  πρὶν  ἢ  βασιλεῦσαι  ἀντιστασιώτης  κατεστήκεε,  συσπεύδων  Πανταλέοντι  γενέσθαι  τὴν  Λυδῶν  ἀρχήν.  ὁ  δὲ  Πανταλέων  ἦν  ̓Αλυάττεω  μὲν  παῖς,  Κροίσου  δὲ  ἀδελφεὸς  οὐκ
ὁμομήτριος:  Κροῖσος  μὲν  γὰρ  ἐκ  Καείρης  ἦν  γυναικὸς  ̓Αλυάττῃ,  Πανταλέων  δὲ  ἐξ  ̓Ιάδος.  ἐπείτε  δὲ  δόντος  τοῦ  πατρὸς  ἐκράτησε  τῆς  ἀρχῆς  ὁ  Κροῖσος,  τὸν  ἄνθρωπον  τὸν  ἀντιπρήσσοντα  ἐπὶ  κνάφου  ἕλκων  διέφθειρε,  τὴν  δὲ  οὐσίην  αὐτοῦ  ἔτι  πρότερον  κατιρώσας  τότε  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ  ἀνέθηκε  ἐς  τὰ  εἴρηται.  καὶ  περὶ  μὲν  ἀναθημάτων  τοσαῦτα  εἰρήσθω.  θώματα  δὲ  γῆ
ἡ  Λυδίη  ἐς  συγγραφὴν  οὐ  μάλα  ἔχει,  οἷά  τε  καὶ  ἄλλη  χώρη,  πάρεξ  τοῦ  ἐκ  τοῦ  Τμώλου  καταφερομένου  ψήγματος.  ἓν  δὲ  ἔργον  πολλὸν  μέγιστον  παρέχεται  χωρὶς  τῶν  τε  Αἰγυπτίων  ἔργων  καὶ  τῶν  Βαβυλωνίων:  ἔστι  αὐτόθι  ̓Αλυάττεω  τοῦ  Κροίσου  πατρὸς  σῆμα,  τοῦ  ἡ  κρηπὶς  μὲν  ἐστὶ  λίθων  μεγάλων,  τὸ  δὲ  ἄλλο  σῆμα  χῶμα  γῆς.  ἐξεργάσαντο  δέ
μιν  οἱ  ἀγοραῖοι  ἄνθρωποι  καὶ  οἱ  χειρώνακτες  καὶ  αἱ  ἐνεργαζόμεναι  παιδίσκαι.  οὖροι  δὲ  πέντε  ἐόντες  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦσαν  ἐπὶ  τοῦ  σήματος  ἄνω,  καί  σφι  γράμματα  ἐνεκεκόλαπτο  τὰ  ἕκαστοι  ἐξεργάσαντο,  καὶ  ἐφαίνετο  μετρεόμενον  τὸ  τῶν  παιδισκέων  ἔργον  ἐὸν  μέγιστον.  τοῦ  γὰρ  δὴ  Λυδῶν  δήμου  αἱ  θυγατέρες  πορνεύονται  πᾶσαι,  συλλέγουσαι  σφίσι  φερνάς,  ἐς  ὃ  ἂν
συνοικήσωσι  τοῦτο  ποιέουσαι:  ἐκδιδοῦσι  δὲ  αὐταὶ  ἑωυτάς.  ἡ  μὲν  δὴ  περίοδος  τοῦ  σήματός  εἰσὶ  στάδιοι  ἓξ  καὶ  δύο  πλέθρα,  τὸ  δὲ  εὖρος  ἐστὶ  πλέθρα  τρία  καὶ  δέκα.  λίμνη  δὲ  ἔχεται  τοῦ  σήματος  μεγάλη,  τὴν  λέγουσι  Λυδοὶ  ἀείναον  εἶναι:  καλέεται  δὲ  αὕτη  Γυγαίη.  τοῦτο  μὲν  δὴ  τοιοῦτο  ἐστί.  Λυδοὶ  δὲ  νόμοισι  μὲν  παραπλησίοισι  χρέωνται  καὶ  ̔́Ελληνές,
χωρὶς  ἢ  ὅτι  τὰ  θήλεα  τέκνα  καταπορνεύουσι,  πρῶτοι  δὲ  ἀνθρώπων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  νόμισμα  χρυσοῦ  καὶ  ἀργύρου  κοψάμενοι  ἐχρήσαντο,  πρῶτοι  δὲ  καὶ  κάπηλοι  ἐγένοντο.  φασὶ  δὲ  αὐτοὶ  Λυδοὶ  καὶ  τὰς  παιγνίας  τὰς  νῦν  σφίσι  τε  καὶ  ̔́Ελλησι  κατεστεώσας  ἑωυτῶν  ἐξεύρημα  γενέσθαι:  ἅμα  δὲ  ταύτας  τε  ἐξευρεθῆναι  παρὰ  σφίσι  λέγουσι  καὶ  Τυρσηνίην  ἀποικίσαι,  ὧδε  περὶ  αὐτῶν
λέγοντες.  ἐπὶ  ̓́Ατυος  τοῦ  Μάνεω  βασιλέος  σιτοδείην  ἰσχυρὴν  ἀνὰ  τὴν  Λυδίην  πᾶσαν  γενέσθαι,  καὶ  τοὺς  Λυδοὺς  τέως  μὲν  διάγειν  λιπαρέοντας,  μετὰ  δὲ  ὡς  οὐ  παύεσθαι,  ἄκεα  δίζησθαι,  ἄλλον  δὲ  ἄλλο  ἐπιμηχανᾶσθαι  αὐτῶν.  ἐξευρεθῆναι  δὴ  ὦν  τότε  καὶ  τῶν  κύβων  καὶ  τῶν  ἀστραγάλων  καὶ  τῆς  σφαίρης  καὶ  τῶν  ἀλλέων  πασέων  παιγνιέων  τὰ  εἴδεα,  πλὴν  πεσσῶν  τούτων
γὰρ  ὦν  τὴν  ἐξεύρεσιν  οὐκ  οἰκηιοῦνται  Λυδοί.  ποιέειν  δὲ  ὧδε  πρὸς  τὸν  λιμὸν  ἐξευρόντας,  τὴν  μὲν  ἑτέρην  τῶν  ἡμερέων  παίζειν  πᾶσαν,  ἵνα  δὴ  μὴ  ζητέοιεν  σιτία,  τὴν  δὲ  ἑτέρην  σιτέεσθαι  παυομένους  τῶν  παιγνιέων.  τοιούτῳ  τρόπῳ  διάγειν  ἐπ'  ἔτεα  δυῶν  δέοντα  εἴκοσι.  ἐπείτε  δὲ  οὐκ  ἀνιέναι  τὸ  κακὸν  ἀλλ'  ἔτι  ἐπὶ  μᾶλλον  βιάζεσθαι  οὕτω  δὴ  τὸν
βασιλέα  αὐτῶν  δύο  μοίρας  διελόντα  Λυδῶν  πάντων  κληρῶσαι  τὴν  μὲν  ἐπὶ  μόνῃ  τὴν  δὲ  ἐπὶ  ἐξόδῳ  ἐκ  τῆς  χώρης,  καὶ  ἐπὶ  μὲν  τῇ  μένειν  αὐτοῦ  λαγχανούσῃ  τῶν  μοιρέων  ἑωυτὸν  τὸν  βασιλέα  προστάσσειν,  ἐπὶ  δὲ  τῇ  ἀπαλλασσομένῃ  τὸν  ἑωυτοῦ  παῖδα,  τῷ  οὔνομα  εἶναι  Τυρσηνόν.  λαχόντας  δὲ  αὐτῶν  τοὺς  ἑτέρους  ἐξιέναι  ἐκ  τῆς  χώρης  καταβῆναι  ἐς  Σμύρνην
καὶ  μηχανήσασθαι  πλοῖα,  ἐς  τὰ  ἐσθεμένους  τὰ  πάντα  ὅσα  σφι  ἦν  χρηστὰ  ἐπίπλοα,  ἀποπλέειν  κατὰ  βίου  τε  καὶ  γῆς  ζήτησιν,  ἐς  ὃ  ἔθνεα  πολλὰ  παραμειψαμένους  ἀπικέσθαι  ἐς  ̓Ομβρικούς,  ἔνθα  σφέας  ἐνιδρύσασθαι  πόλιας  καὶ  οἰκέειν  τὸ  μέχρι  τοῦδε.  ἀντὶ  δὲ  Λυδῶν  μετονομασθῆναι  αὐτοὺς  ἐπὶ  τοῦ  βασιλέος  τοῦ  παιδός,  ὅς  σφεας  ἀνήγαγε,  ἐπὶ  τούτου  τὴν  ἐπωνυμίην  ποιευμένους
ὀνομασθῆναι  Τυρσηνούς.  Λυδοὶ  μὲν  δὴ  ὑπὸ  Πέρσῃσι  ἐδεδούλωντο.  ἐπιδίζηται  δὲ  δὴ  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἡμῖν  ὁ  λόγος  τόν  τε  Κῦρον  ὅστις  ἐὼν  τὴν  Κροίσου  ἀρχὴν  κατεῖλε,  καὶ  τοὺς  Πέρσας  ὅτεῳ  τρόπῳ  ἡγήσαντο  τῆς  ̓Ασίης.  ὡς  ὦν  Περσέων  μετεξέτεροι  λέγουσι,  οἱ  μὴ  βουλόμενοι  σεμνοῦν  τὰ  περὶ  Κῦρον  ἀλλὰ  τὸν  ἐόντα  λέγειν  λόγον,  κατὰ  ταῦτα  γράψω,  ἐπιστάμενος  περὶ
Κύρου  καὶ  τριφασίας  ἄλλας  λόγων  ὁδοὺς  φῆναι.  ̓Ασσυρίων  ἀρχόντων  τῆς  ἄνω  ̓Ασίης  ἐπ'  ἔτεα  εἴκοσι  καὶ  πεντακόσια,  πρῶτοι  ἀπ'  αὐτῶν  Μῆδοι  ἤρξαντο  ἀπίστασθαι,  καὶ  κως  οὗτοι  περὶ  τῆς  ἐλευθερίης  μαχεσάμενοι  τοῖσι  ̓Ασσυρίοισι  ἐγένοντο  ἄνδρες  ἀγαθοί,  καὶ  ἀπωσάμενοι  τὴν  δουλοσύνην  ἐλευθερώθησαν.  μετὰ  δὲ  τούτους  καὶ  τὰ  ἄλλα  ἔθνεα  ἐποίεε  τὠυτὸ  τοῖσι  Μήδοισι.  ἐόντων  δὲ  αὐτονόμων  πάντων
ἀνὰ  τὴν  ἤπειρον,  ὧδε  αὖτις  ἐς  τυραννίδα  περιῆλθον.  ἀνὴρ  ἐν  τοῖσι  Μήδοισι  ἐγένετο  σοφὸς  τῷ  οὔνομα  ἦν  Δηιόκης,  παῖς  δ'  ἦν  Φραόρτεω.  οὗτος  ὁ  Δηιόκης  ἐρασθεὶς  τυραννίδος  ἐποίεε  τοιάδε.  κατοικημένων  τῶν  Μήδων  κατὰ  κώμας,  ἐν  τῇ  ἑωυτοῦ  ἐὼν  καὶ  πρότερον  δόκιμος  καὶ  μᾶλλόν  τι  καὶ  προθυμότερον  δικαιοσύνην  ἐπιθέμενος  ἤσκεε:  καὶ  ταῦτα  μέντοι  ἐούσης  ἀνομίης  πολλῆς
ἀνὰ  πᾶσαν  τὴν  Μηδικὴν  ἐποίεε,  ἐπιστάμενος  ὅτι  τῷ  δικαίῳ  τὸ  ἄδικον  πολέμιον  ἐστί.  οἱ  δ'  ἐκ  τῆς  αὐτῆς  κώμης  Μῆδοι  ὁρῶντες  αὐτοῦ  τοὺς  τρόπους  δικαστήν  μιν  ἑωυτῶν  αἱρέοντο.  ὁ  δὲ  δή,  οἷα  μνώμενος  ἀρχήν,  ἰθύς  τε  καὶ  δίκαιος  ἦν,  ποιέων  τε  ταῦτα  ἔπαινον  εἶχε  οὐκ  ὀλίγον  πρὸς  τῶν  πολιητέων,  οὕτω  ὥστε  πυνθανόμενοι  οἱ  ἐν  τῇσι
ἄλλῃσι  κώμῃσι  ὡς  Δηιόκης  εἴη  ἀνὴρ  μοῦνος  κατὰ  τὸ  ὀρθὸν  δικάζων,  πρότερον  περιπίπτοντες  ἀδίκοισι  γνώμῃσι,  τότε  ἐπείτε  ἤκουσαν  ἄσμενοι,  ἐφοίτων  παρὰ  τὸν  Δηιόκεα  καὶ  αὐτοὶ  δικασόμενοι,  τέλος  δὲ  οὐδενὶ  ἄλλῳ  ἐπετράποντο.  πλεῦνος  δὲ  αἰεὶ  γινομένου  τοῦ  ἐπιφοιτέοντος,  οἷα  πυνθανομένων  τὰς  δίκας  ἀποβαίνειν  κατὰ  τὸ  ἐόν,  γνοὺς  ὁ  Δηιόκης  ἐς  ἑωυτὸν  πᾶν  ἀνακείμενον  οὔτε  κατίζειν  ἔτι
ἤθελε  ἔνθα  περ  πρότερον  προκατίζων  ἐδίκαζε,  οὔτ'  ἔφη  δίκαν  ἔτι:  οὐ  γὰρ  οἱ  λυσιτελέειν  τῶν  ἑωυτοῦ  ἐξημεληκότα  τοῖσι  πέλας  δι'  ἡμέρης  δικάζειν.  ἐούσης  ὦν  ἁρπαγῆς  καὶ  ἀνομίης  ἔτι  πολλῷ  μᾶλλον  ἀνὰ  τὰς  κώμας  ἢ  πρότερον  ἦν,  συνελέχθησαν  οἱ  Μῆδοι  ἐς  τὠυτὸ  καὶ  ἐδίδοσαν  σφίσι  λόγον,  λέγοντες  περὶ  τῶν  κατηκόντων.  ὡς  δ'  ἐγὼ  δοκέω,  μάλιστα  ἔλεγον
οἱ  τοῦ  Δηιόκεω  φίλοι  “οὐ  γὰρ  δὴ  τρόπῳ  τῷ  παρεόντι  χρεώμενοι  δυνατοὶ  εἰμὲν  οἰκέειν  τὴν  χώρην,  φέρε  στήσωμεν  ἡμέων  αὐτῶν  βασιλέα:  καὶ  οὕτω  ἥ  τε  χωρῇ  εὐνομήσεται  καὶ  αὐτοὶ  πρὸς  ἔργα  τρεψόμεθα,  οὐδὲ  ὑπ'  ἀνομίης  ἀνάστατοι  ἐσόμεθα.”  ταῦτά  κῃ  λέγοντες  πείθουσι  ἑωυτοὺς  βασιλεύεσθαι.  αὐτίκα  δὲ  προβαλλομένων  ὅντινα  στήσονται  βασιλέα,  ὁ  Δηιόκης  ἦν  πολλὸς  ὑπὸ  παντὸς
ἀνδρὸς  καὶ  προβαλλόμενος  καὶ  αἰνεόμενος,  ἐς  ὃ  τοῦτον  καταινέουσι  βασιλέα  σφίσι  εἶναι.  ὃ  δ'  ἐκέλευε  αὐτοὺς  οἰκία  τε  ἑωυτῷ  ἄξια  τῆς  βασιληίης  οἰκοδομῆσαι  καὶ  κρατῦναι  αὐτὸν  δορυφόροισι:  ποιεῦσι  δὴ  ταῦτα  οἱ  Μῆδοι.  οἰκοδομέουσί  τε  γὰρ  αὐτῷ  οἰκία  μεγάλα  τε  καὶ  ἰσχυρά,  ἵνα  αὐτὸς  ἔφρασε  τῆς  χώρης,  καὶ  δορυφόρους  αὐτῷ  ἐπιτρέπουσι  ἐκ  πάντων  Μήδων  καταλέξασθαι.  ὁ
δὲ  ὡς  ἔσχε  τὴν  ἀρχήν,  τοὺς  Μήδους  ἠνάγκασε  ἓν  πόλισμα  ποιήσασθαι  καὶ  τοῦτο  περιστέλλοντας  τῶν  ἄλλων  ἧσσον  ἐπιμέλεσθαι.  πειθομένων  δὲ  καὶ  ταῦτα  τῶν  Μήδων  οἰκοδομέει  τείχεα  μεγάλα  τε  καὶ  καρτερὰ  ταῦτα  τὰ  νῦν  ̓Αγβάτανα  κέκληται,  ἕτερον  ἑτέρῳ  κύκλῳ  ἐνεστεῶτα.  μεμηχάνηται  δὲ  οὕτω  τοῦτο  τὸ  τεῖχος  ὥστε  ὁ  ἕτερος  τοῦ  ἑτέρου  κύκλος  τοῖσι  προμαχεῶσι  μούνοισι  ἐστι
ὑψηλότερος.  τὸ  μέν  κού  τι  καὶ  τὸ  χωρίον  συμμαχέει  κολωνὸς  ἐὼν  ὥστε  τοιοῦτο  εἶναι,  τὸ  δὲ  καὶ  μᾶλλόν  τι  ἐπετηδεύθη.  κύκλων  δ'  ἐόντων  τῶν  συναπάντων  ἑπτά,  ἐν  δὴ  τῷ  τελευταίῳ  τὰ  βασιλήια  ἔνεστι  καὶ  οἱ  θησαυροί.  τὸ  δ'  αὐτῶν  μέγιστον  ἐστὶ  τεῖχος  κατὰ  τὸν  ̓Αθηνέων  κύκλον  μάλιστά  κῃ  τὸ  μέγαθος.  τοῦ  μὲν  δὴ  πρώτου  κύκλου
οἱ  προμαχεῶνες  εἰσὶ  λευκοί,  τοῦ  δὲ  δευτέρου  μέλανες,  τρίτου  δὲ  κύκλου  φοινίκεοι,  τετάρτου  δὲ  κυάνεοι,  πέμπτου  δὲ  σανδαράκινοι.  οὕτω  τῶν  πέντε  κύκλων  οἱ  προμαχεῶνες  ἠνθισμένοι  εἰσὶ  φαρμάκοισι:  δύο  δὲ  οἱ  τελευταῖοί  εἰσὶ  ὃ  μὲν  καταργυρωμένους  ὁ  δὲ  κατακεχρυσωμένους  ἔχων  τοὺς  προμαχεῶνας.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ὁ  Δηιόκης  ἑωυτῷ  τε  ἐτείχεε  καὶ  περὶ  τὰ  ἑωυτοῦ  οἰκία,  τὸν
δὲ  ἄλλον  δῆμον  πέριξ  ἐκέλευε  τὸ  τεῖχος  οἰκέειν.  οἰκοδομηθέντων  δὲ  πάντων  κόσμον  τόνδε  Δηιόκης  πρῶτος  ἐστὶ  ὁ  καταστησάμενος,  μήτε  ἐσιέναι  παρὰ  βασιλέα  μηδένα,  δι'  ἀγγέλων  δὲ  πάντα  χρᾶσθαι,  ὁρᾶσθαι  τε  βασιλέα  ὑπὸ  μηδενός,  πρός  τε  τούτοισι  ἔτι  γελᾶν  τε  καὶ  ἀντίον  πτύειν  καὶ  ἅπασι  εἶναι  τοῦτό  γε  αἰσχρόν.  ταῦτα  δὲ  περὶ  ἑωυτὸν  ἐσέμνυνε  τῶνδε  εἵνεκεν,
ὅκως  ἂν  μὴ  ὁρῶντες  οἱ  ὁμήλικες,  ἐόντες  σύντροφοί  τε  ἐκείνῳ  καὶ  οἰκίης  οὐ  φλαυροτέρης  οὐδὲ  ἐς  ἀνδραγαθίην  λειπόμενοι,  λυπεοίατο  καὶ  ἐπιβουλεύοιεν,  ἀλλ'  ἑτεροῖός  σφι  δοκέοι  εἶναι  μὴ  ὁρῶσι.  ἐπείτε  δὲ  ταῦτα  διεκόσμησε  καὶ  ἐκράτυνε  ἑωυτὸν  τῇ  τυραννίδι,  ἦν  τὸ  δίκαιον  φυλάσσων  χαλεπός:  καὶ  τάς  τε  δίκας  γράφοντες  ἔσω  παρ'  ἐκεῖνον  ἐσπέμπεσκον,  καὶ  ἐκεῖνος  διακρίνων  τὰς
ἐσφερομένας  ἐκπέμπεσκε.  ταῦτα  μὲν  κατὰ  τὰς  δίκας  ἐποίεε,  τάδε  δὲ  ἄλλα  ἐκεκοσμέατὸ  οἱ:  εἴ  τινα  πυνθάνοιτο  ὑβρίζοντα,  τοῦτον  ὅκως  μεταπέμψαιτο  κατ'  ἀξίην  ἑκάστου  ἀδικήματος  ἐδικαίευ,  καὶ  οἱ  κατάσκοποί  τε  καὶ  κατήκοοι  ἦσαν  ἀνὰ  πᾶσαν  τὴν  χώρην  τῆς  ἦρχε.  Δηιόκης  μέν  νυν  τὸ  Μηδικὸν  ἔθνος  συνέστρεψε  μοῦνον  καὶ  τοῦτον  ἦρξε:  ἔστι  δὲ  Μήδων  τοσάδε  γένεα,  Βοῦσαι
Παρητακηνοὶ  Στρούχατες  ̓Αριζαντοὶ  Βούδιοι  Μάγοι.  γένεα  μὲν  δὴ  Μήδων  ἐστὶ  τοσάδε.  Δηιόκεω  δὲ  παῖς  γίνεται  Φραόρτης,  ὃς  τελευτήσαντος  Δηιόκεω,  βασιλεύσαντος  τρία  καὶ  πεντήκοντα  ἔτεα,  παρεδέξατο  τὴν  ἀρχήν,  παραδεξάμενος  δὲ  οὐκ  ἀπεχρᾶτο  μούνων  Μήδων  ἄρχειν,  ἀλλὰ  στρατευσάμενος  ἐπὶ  τοὺς  Πέρσας  πρώτοισί  τε  τούτοισι  ἐπεθήκατο  καὶ  πρώτους  Μήδων  ὑπηκόους  ἐποίησε.  μετὰ  δὲ  ἔχων  δύο  ταῦτα  ἔθνεα  καὶ
ἀμφότερα  ἰσχυρά,  κατεστρέφετο  τὴν  ̓Ασίην  ἀπ'  ἄλλου  ἐπ'  ἄλλο  ἰὼν  ἔθνος,  ἐς  ὃ  στρατευσάμενος  ἐπὶ  τοὺς  ̓Ασσυρίους  καὶ  ̓Ασσυρίων,  τούτους  οἳ  Νίνον  εἶχον  καὶ  ἦρχον  πρότερον  πάντων,  τότε  δὲ  ἦσαν  μεμουνωμένοι  μὲν  συμμάχων  ἅτε  ἀπεστεώτων,  ἄλλως  μέντοι  ἑωυτῶν  εὖ  ἥκοντες,  ἐπὶ  τούτους  δὴ  στρατευσάμενος  ὁ  Φραόρτης  αὐτός  τε  διεφθάρη,  ἄρξας  δύο  καὶ  εἴκοσι  ἔτεα,  καὶ
ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ  ὁ  πολλός.  Φραόρτεω  δὲ  τελευτήσαντος  ἐξεδέξατο  Κυαξάρης  ὁ  Φραόρτεω  τοῦ  Δηιόκεω  παῖς.  οὗτος  λέγεται  πολλὸν  ἔτι  γενέσθαι  ἀλκιμώτερος  τῶν  προγόνων,  καὶ  πρῶτός  τε  ἐλόχισε  κατὰ  τέλεα  τοὺς  ἐν  τῇ,  ̓Ασίῃ  καὶ  πρῶτος  διέταξε  χωρὶς  ἑκάστους  εἶναι,  τούς  τε  αἰχμοφόρους  καὶ  τοὺς  τοξοφόρους  καὶ  τοὺς  ἱππέας:  πρὸ  τοῦ  δὲ  ἀναμὶξ  ἦν  πάντα  ὁμοίως
ἀναπεφυρμένα.  οὗτος  ὁ  τοῖσι  Λυδοῖσι  ἐστὶ  μαχεσάμενος  ὅτε  νὺξ  ἡ  ἡμέρη  ἐγένετό  σφι  μαχομένοισι,  καὶ  ὁ  τὴν  ̔́Αλυος  ποταμοῦ  ἄνω  ̓Ασίην  πᾶσαν  συστήσας  ἑωυτῷ.  συλλέξας  δὲ  τοὺς  ὑπ'  ἑωυτῷ  ἀρχομένους  πάντας  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τὴν  Νίνον,  τιμωρέων  τε  τῷ  πατρὶ  καὶ  τὴν  πόλιν  ταύτην  θέλων  ἐξελεῖν.  καί  οἱ,  ὡς  συμβαλὼν  ἐνίκησε  τοὺς  ̓Ασσυρίους,  περικατημένῳ  τὴν  Νίνον
ἐπῆλθε  Σκυθέων  στρατὸς  μέγας,  ἦγε  δὲ  αὐτοὺς  βασιλεὺς  ὁ  Σκυθέων  Μαδύης  Προτοθύεω  παῖς:  οἳ  ἐσέβαλον  μὲν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  Κιμμερίους  ἐκβαλόντες  ἐκ  τῆς  Εὐρώπης,  τούτοισι  δὲ  ἐπισπόμενοι  φεύγουσι  οὕτω  ἐς  τὴν  Μηδικὴν  χώρην  ἀπίκοντο.  ἔστι  δὲ  ἀπὸ  τῆς  λίμνης  τῆς  Μαιήτιδος  ἐπὶ  Φᾶσιν  ποταμὸν  καὶ  ἐς  Κόλχους  τριήκοντα  ἡμερέων  εὐζώνῳ  ὁδός,  ἐκ  δὲ  τῆς  Κολχίδος
οὐ  πολλὸν  ὑπερβῆναι  ἐς  τὴν  Μηδικήν,  ἀλλ'  ἓν  τὸ  διὰ  μέσου  ἔθνος  αὐτῶν  ἐστι,  Σάσπειρες,  τοῦτο  δὲ  παραμειβομένοισι  εἶναι  ἐν  τῇ  Μηδικῇ.  οὐ  μέντοι  οἵ  γε  Σκύθαι  ταύτῃ  ἐσέβαλον,  ἀλλὰ  τὴν  κατύπερθε  ὁδὸν  πολλῷ  μακροτέρην  ἐκτραπόμενοι,  ἐν  δεξιῇ  ἔχοντες  τὸ  Καυκάσιον  ὄρος.  ἐνθαῦτα  οἱ  μὲν  Μῆδοι  συμβαλόντες  τοῖσι  Σκύθῃσι  καὶ  ἑσσωθέντες  τῇ  μάχῃ  τῆς  ἀρχῆς
κατελύθησαν.  οἱ  δὲ  Σκύθαι  τὴν  ̓Ασίην  πᾶσαν  ἐπέσχον.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἤισαν  ἐπ'  Αἴγυπτον.  καὶ  ἐπείτε  ἐγένοντο  ἐν  τῇ  Παλαιστίνῃ  Συρίῃ,  Ψαμμήτιχος  σφέας  Αἰγύπτου  βασιλεὺς  ἀντιάσας  δώροισί  τε  καὶ  λιτῇσι  ἀποτράπει  τὸ  προσωτέρω  μὴ  πορεύεσθαι.  οἳ  δὲ  ἐπείτε  ἀναχωρέοντες  ὀπίσω  ἐγένοντο  τῆς  Συρίης  ἐν  ̓Ασκάλωνι  πόλι,  τῶν  πλεόνων  Σκυθέων  παρεξελθόντων  ἀσινέων,  ὀλίγοι  τινὲς  αὐτῶν  ὑπολειφθέντες  ἐσύλησαν
τῆς  οὐρανίης  ̓Αφροδίτης  τὸ  ἱρόν.  ἔστι  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἱρόν,  ὡς  ἐγὼ  πυνθανόμενος  εὑρίσκω,  πάντων  ἀρχαιότατον  ἱρῶν  ὅσα  ταύτης  τῆς  θεοῦ:  καὶ  γὰρ  τὸ  ἐν  Κύπρῳ  ἱρὸν  ἐνθεῦτεν  ἐγένετο,  ὡς  αὐτοὶ  Κύπριοι  λέγουσι,  καὶ  τὸ  ἐν  Κυθήροισι  Φοίνικές  εἰσὶ  οἱ  ἱδρυσάμενοι  ἐκ  ταύτης  τῆς  Συρίης  ἐόντες.  τοῖσι  δὲ  τῶν  Σκυθέων  συλήσασι  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν
̓Ασκάλωνι  καὶ  τοῖσι  τούτων  αἰεὶ  ἐκγόνοισι  ἐνέσκηψε  ὁ  θεὸς  θήλεαν  νοῦσον:  ὥστε  ἅμα  λέγουσί  τε  οἱ  Σκύθαι  διὰ  τοῦτο  σφέας  νοσέειν,  καὶ  ὁρᾶν  παρ'  ἑωυτοῖσι  τοὺς  ἀπικνεομένους  ἐς  τὴν  Σκυθικὴν  χώρην  ὡς  διακέαται  τοὺς  καλέουσι  ̓Ενάρεας  οἱ  Σκύθαι.  ἐπὶ  μέν  νυν  ὀκτὼ  καὶ  εἴκοσι  ἔτεα  ἦρχον  τῆς  ̓Ασίης  οἱ  Σκύθαι,  καὶ  τὰ  πάντα  σφι  ὑπό
τε  ὕβριος  καὶ  ὀλιγωρίης  ἀνάστατα  ἦν:  χωρὶς  μὲν  γὰρ  φόρον  ἔπρησσον  παρ'  ἑκάστων  τὸν  ἑκάστοισι  ἐπέβαλλον,  χωρὶς  δὲ  τοῦ  φόρου  ἥρπαζον  περιελαύνοντες  τοῦτο  ὅ  τι  ἔχοιεν  ἕκαστοι.  καὶ  τούτων  μὲν  τοὺς  πλεῦνας  Κυαξάρης  τε  καὶ  Μῆδοι  ξεινίσαντες  καὶ  καταμεθύσαντες  κατεφόνευσαν,  καὶ  οὕτω  ἀνεσώσαντο  τὴν  ἀρχὴν  Μῆδοι  καὶ  ἐπεκράτεον  τῶν  περ  καὶ  πρότερον,  καὶ  τήν  τε
Νίνον  εἷλον  （ὡς  δὲ  εἷλον  ἐν  ἑτέροισι  λόγοισι  δηλώσω）  καὶ  τοὺς  ̓Ασσυρίους  ὑποχειρίους  ἐποιήσαντο  πλὴν  τῆς  Βαβυλωνίης  μοίρης.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  Κυαξάρης  μέν,  βασιλεύσας  τεσσεράκοντα  ἔτεα  σὺν  τοῖσι  Σκύθαι  ἦρξαν,  τελευτᾷ,  ἐκδέκεται  δὲ  ̓Αστυάγης  Κυαξάρεω  παῖς  τὴν  βασιληίην.  Καὶ  οἱ  ἐγένετο  θυγάτηρ  τῇ  οὔνομα  ἔθετο  Μανδάνην:  τὴν  ἐδόκεε  ̓Αστυάγης  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  οὐρῆσαι  τοσοῦτον  ὥστε
πλῆσαι  μὲν  τὴν  ἑωυτοῦ  πόλιν,  ἐπικατακλύσαι  δὲ  καὶ  τὴν  ̓Ασίην  πᾶσαν.  ὑπερθέμενος  δὲ  τῶν  Μάγων  τοῖσι  ὀνειροπόλοισι  τὸ  ἐνύπνιον,  ἐφοβήθη  παρ'  αὐτῶν  αὐτὰ  ἕκαστα  μαθών.  μετὰ  δὲ  τὴν  Μανδάνην  ταύτην  ἐοῦσαν  ἤδη  ἀνδρὸς  ὡραίην  Μήδων  μὲν  τῶν  ἑωυτοῦ  ἀξίων  οὐδενὶ  διδοῖ  γυναῖκα,  δεδοικὼς  τὴν  ὄψιν:  ὁ  δὲ  Πέρσῃ  διδοῖ  τῷ  οὔνομα  ἦν  Καμβύσης,  τὸν  εὕρισκε
οἰκίης  μὲν  ἐόντα  ἀγαθῆς  τρόπου  δὲ  ἡσυχίου,  πολλῷ  ἔνερθε  ἄγων  αὐτὸν  μέσου  ἀνδρὸς  Μήδου.  συνοικεούσης  δὲ  τῷ  Καμβύσῃ  τῆς  Μανδάνης,  ὁ  ̓Αστυάγης  τῷ  πρώτῳ  ἔτεϊ  εἶδε  ἄλλην  ὄψιν,  ἐδόκεε  δέ  οἱ  ἐκ  τῶν  αἰδοίων  τῆς  θυγατρὸς  ταύτης  φῦναι  ἄμπελον,  τὴν  δὲ  ἄμπελον  ἐπισχεῖν  τὴν  ̓Ασίην  πᾶσαν.  ἰδὼν  δὲ  τοῦτο  καὶ  ὑπερθέμενος  τοῖσι  ὀνειροπόλοισι,  μετεπέμψατο  ἐκ
τῶν  Περσέων  τὴν  θυγατέρα  ἐπίτεκα  ἐοῦσαν,  ἀπικομένην  δὲ  ἐφύλασσε  βουλόμενος  τὸ  γενόμενον  ἐξ  αὐτῆς  διαφθεῖραι:  ἐκ  γάρ  οἱ  τῆς  ὄψιος  οἱ  τῶν  Μάγων  ὀνειροπόλοι  ἐσήμαινον  ὅτι  μέλλοι  ὁ  τῆς  θυγατρὸς  αὐτοῦ  γόνος  βασιλεύσειν  ἀντὶ  ἐκείνου.  ταῦτα  δὴ  ὦν  φυλασσόμενος  ὁ  ̓Αστυάγης,  ὡς  ἐγένετο  ὁ  Κῦρος,  καλέσας  ̔́Αρπαγον  ἄνδρα  οἰκήιον  καὶ  πιστότατόν  τε  Μήδων  καὶ  πάντων
ἐπίτροπον  τῶν  ἑωυτοῦ,  ἔλεγὲ  οἱ  τοιάδε.  “̔́Αρπαγε,  πρῆγμα  τὸ  ἄν  τοι  προσθέω,  μηδαμῶς  παραχρήσῃ,  μηδὲ  ἐμέ  τε  παραβάλῃ  καὶ  ἄλλους  ἑλόμενος  ἐξ  ὑστέρης  σοὶ  αὐτῷ  περιπέσῃς:  λάβε  τὸν  Μανδάνη  ἔτεκε  παῖδα,  φέρων  δὲ  ἐς  σεωυτοῦ  ἀπόκτεινον,  μετὰ  δὲ  θάψον  τρόπῳ  ὅτεῳ  αὐτὸς  βούλεαι.”  ὁ  δὲ  ἀμείβεται  “ὦ  βασιλεῦ,  οὔτε  ἄλλοτε  κω  παρεῖδες  ἀνδρὶ  τῷδε  ἄχαρι
οὐδέν,  φυλασσόμεθα  δὲ  ἐς  σὲ  καὶ  ἐς  τὸν  μετέπειτα  χρόνον  μηδὲν  ἐξαμαρτεῖν.  ἀλλ'  εἲ  τοι  φίλον  τοῦτο  οὕτω  γίνεσθαι,  χρὴ  δὴ  τό  γε  ἐμὸν  ὑπηρετέεσθαι  ἐπιτηδέως.”  τούτοισι  ἀμειψάμενος  ὁ  ̔́Αρπαγος,  ὥς  οἱ  παρεδόθη  τὸ  παιδίον  κεκοσμημένον  τὴν  ἐπὶ  θανάτῳ  ἤιε  κλαίων  ἐς  τὰ  οἰκία:  παρελθὼν  δὲ  ἔφραζε  τῇ  ἑωυτοῦ  γυναικὶ  τὸν  πάντα  ̓Αστυάγεος  ῥηθέντα  λόγον.
ἣ  δὲ  πρὸς  αὐτὸν  λέγει  “νῦν  ὦν  τί  σοὶ  ἐν  νόῳ  ἐστὶ  ποιέειν;”  ὁ  δὲ  ἀμείβεται  “οὐ  τῇ  ἐνετέλλετο  ̓Αστυάγης,  οὐδ'  εἰ  παραφρονήσει  τε  καὶ  μανέεται  κάκιον  ἢ  νῦν  μαίνεται,  οὔ  οἱ  ἔγωγε  προσθήσομαι  τῇ  γνώμῃ  οὐδὲ  ἐς  φόνον  τοιοῦτον  ὑπηρετήσω.  πολλῶν  δὲ  εἵνεκα  οὐ  φονεύσω  μιν,  καὶ  ὅτι  αὐτῷ  μοι  συγγενής  ἐστὶ  ὁ  παῖς,
καὶ  ὅτι  ̓Αστυάγης  μὲν  ἐστὶ  γέρων  καὶ  ἅπαις  ἔρσενος  γόνου:  εἰ  δ'  ἐθελήσει  τούτου  τελευτήσαντος  ἐς  τὴν  θυγατέρα  ταύτην  ἀναβῆναι  ἡ  τυραννίς,  τῆς  νῦν  τὸν  υἱὸν  κτείνει  δι'  ἐμεῦ,  ἄλλο  τι  ἢ  λείπεται  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἐμοὶ  κινδύνων  ὁ  μέγιστος;  ἀλλὰ  τοῦ  μὲν  ἀσφαλέος  εἵνεκα  ἐμοὶ  δεῖ  τοῦτον  τελευτᾶν  τὸν  παῖδα,  δεῖ  μέντοι  τῶν  τινα  ̓Αστυάγεος
αὐτοῦ  φονέα  γενέσθαι  καὶ  μὴ  τῶν  ἐμῶν.”  ταῦτα  εἶπε  καὶ  αὐτίκα  ἄγγελον  ἔπεμπε  ἐπὶ  τῶν  βουκόλων  τῶν  ̓Αστυάγεος  τὸν  ἠπίστατο  νομάς  τε  ἐπιτηδεοτάτας  νέμοντα  καὶ  ὄρεα  θηριωδέστατα:  τῷ  οὔνομα  ἦν  Μιτραδάτης,  συνοίκεε  δὲ  ἑωυτοῦ  συνδούλῃ,  οὔνομα  δὲ  τῇ  γυναικὶ  ἦν  τῇ  συνοίκεε  Κυνὼ  κατὰ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν,  κατὰ  δὲ  τὴν  Μηδικὴν  Σπακώ:  τὴν  γὰρ  κύνα
καλέουσι  σπάκα  Μῆδοι.  αἱ  δὲ  ὑπώρεαί  εἰσὶ  τῶν  ὀρέων,  ἔνθα  τὰς  νομὰς  τῶν  βοῶν  εἶχε  οὗτος  δὴ  ὁ  βουκόλος,  πρὸς  βορέω  τε  ἀνέμου  τῶν  ̓Αγβατάνων  καὶ  πρὸς  τοῦ  πόντου  τοῦ  Εὐξείνου:  ταύτῃ  μὲν  γὰρ  ἡ  Μηδικὴ  χωρῇ  πρὸς  Σασπείρων  ὀρεινή  ἐστι  κάρτα  καὶ  ὑψηλή  τε  καὶ  ἴδῃσι  συνηρεφής,  ἡ  δὲ  ἄλλη  Μηδικὴ  χωρῇ  ἐστὶ  πᾶσα
ἄπεδος.  ἐπεὶ  ὦν  ὁ  βουκόλος  σπουδῇ  πολλῇ  καλεόμενος  ἀπίκετο,  ἔλεγε  ὁ  ̔́Αρπαγος  τάδε.  “κελεύει  σε  ̓Αστυάγης  τὸ  παιδίον  τοῦτο  λαβόντα  θεῖναι  ἐς  τὸ  ἐρημότατον  τῶν  ὀρέων,  ὅκως  ἂν  τάχιστα  διαφθαρείη:  καὶ  τάδε  τοὶ  ἐκέλευσε  εἰπεῖν,  ἢν  μὴ  ἀποκτείνῃς  αὐτὸ  ἀλλὰ  τεῷ  τρόπῳ  περιποιήσῃς,  ὀλέθρῳ  τῷ  κακίστῳ  σε  διαχρήσεσθαι.  ἐπορᾶν  δὲ  ἐκκείμενον  τέταγμαι  ἐγώ.”  ταῦτα  ἀκούσας
ὁ  βουκόλος  καὶ  ἀναλαβὼν  τὸ  παιδίον  ἤιε  τὴν  αὐτὴν  ὀπίσω  ὁδὸν  καὶ  ἀπικνέεται  ἐς  τὴν  ἔπαυλιν.  τῷ  δ'  ἄρα  καὶ  αὐτῷ  ἡ  γυνή,  ἐπίτεξ  ἐοῦσα  πᾶσαν  ἡμέρην,  τότε  κως  κατὰ  δαίμονα  τίκτει  οἰχομένου  τοῦ  βουκόλου  ἐς  πόλιν.  ἦσαν  δὲ  ἐν  φροντίδι  ἀμφότεροι  ἀλλήλων  πέρι,  ὃ  μὲν  τοῦ  τόκου  τῆς  γυναικὸς  ἀρρωδέων,  ἡ  δὲ  γυνὴ  ὅ
τι  οὐκ  ἐωθὼς  ὁ  ̔́Αρπαγος  μεταπέμψαιτο  αὐτῆς  τὸν  ἄνδρα.  ἐπείτε  δὲ  ἀπονοστήσας  ἐπέστη,  οἷα  ἐξ  ἀέλπτου  ἰδοῦσα  ἡ  γυνὴ  εἴρετο  προτέρη  ὅ  τι  μιν  οὕτω  προθύμως  ̔́Αρπαγος  μετεπέμψατο.  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὤ  γύναι,  εἶδόν  τε  ἐς  πόλιν  ἐλθὼν  καὶ  ἤκουσα  τὸ  μήτε  ἰδεῖν  ὄφελον  μήτε  κοτὲ  γενέσθαι  ἐς  δεσπότας  τοὺς  ἡμετέρους.  οἶκος  μὲν  πᾶς  ̔Αρπάγου
κλαυθμῷ  κατείχετο,  ἐγὼ  δὲ  ἐκπλαγεὶς  ἤια  ἔσω.  ὡς  δὲ  τάχιστα  ἐσῆλθον,  ὁρέω  παιδίον  προκείμενον  ἀσπαῖρόν  τε  καὶ  κραυγανόμενον,  κεκοσμημένον  χρυσῷ  τε  καὶ  ἐσθῆτι  ποικίλῃ.  ̔́Αρπαγος  δὲ  ὡς  εἶδέ  με,  ἐκέλευε  τὴν  ταχίστην  ἀναλαβόντα  τὸ  παιδίον  οἴχεσθαι  φέροντα  καὶ  θεῖναι  ἔνθα  θηριωδέστατον  εἴη  τῶν  ὀρέων,  φὰς  ̓Αστυάγεα  εἶναι  τὸν  ταῦτα  ἐπιθέμενόν  μοι,  πόλλ'  ἀπειλήσας  εἰ  μή
σφεα  ποιήσαιμι.  καὶ  ἐγὼ  ἀναλαβὼν  ἔφερον,  δοκέων  τῶν  τινος  οἰκετέων  εἶναι:  οὐ  γὰρ  ἂν  κοτὲ  κατέδοξα  ἔνθεν  γε  ἦν.  ἐθάμβεον  δὲ  ὁρέων  χρυσῷ  τε  καὶ  εἵμασι  κεκοσμημένον,  πρὸς  δὲ  καὶ  κλαυθμὸν  κατεστεῶτα  ἐμφανέα  ἐν  ̔Αρπάγου.  καὶ  πρόκατε  δὴ  κατ'  ὁδὸν  πυνθάνομαι  τὸν  πάντα  λόγον  θεράποντος,  ὃς  ἐμὲ  προπέμπων  ἔξω  πόλιος  ἐνεχείρισε  τὸ  βρέφος,  ὡς  ἄρα
Μανδάνης  τε  εἴη  παῖς  τῆς  ̓Αστυάγεος  θυγατρὸς  καὶ  Καμβύσεω  τοῦ  Κύρου,  καί  μιν  ̓Αστυάγης  ἐντέλλεται  ἀποκτεῖναι.  νῦν  τε  ὅδε  ἐστί.”  ἅμα  δὲ  ταῦτα  ἔλεγε  ὁ  βουκόλος  καὶ  ἐκκαλύψας  ἀπεδείκνυε.  ἣ  δὲ  ὡς  εἶδε  τὸ  παιδίον  μέγα  τε  καὶ  εὐειδὲς  ἐόν,  δακρύσασα  καὶ  λαβομένη  τῶν  γουνάτων  τοῦ  ἀνδρὸς  ἐχρήιζε  μηδεμιῇ  τέχνῃ  ἐκθεῖναί  μιν.  ὁ  δὲ  οὐκ
ἔφη  οἷός  τ'  εἶναι  ἄλλως  αὐτὰ  ποιέειν:  ἐπιφοιτήσειν  γὰρ  κατασκόπους  ἐξ  ̔Αρπάγου  ἐποψομένους,  ἀπολέεσθαί  τε  κάκιστα  ἢν  μὴ  σφεα  ποιήσῃ.  ὡς  δὲ  οὐκ  ἔπειθε  ἄρα  τὸν  ἄνδρα,  δευτέρα  λέγει  ἡ  γυνὴ  τάδε.  “ἐπεὶ  τοίνυν  οὐ  δύναμαί  σε  πείθειν  μὴ  ἐκθεῖναι,  σὺ  δὲ  ὧδε  ποίησον,  εἰ  δὴ  πᾶσα  ἀνάγκη  ὀφθῆναι  ἐκκείμενον.  τέτοκα  γὰρ  καὶ  ἐγώ,  τέτοκα
δὲ  τεθνεός.  τοῦτο  μὲν  φέρων  πρόθες,  τὸν  δὲ  τῆς  ̓Αστυάγεος  θυγατρὸς  παῖδα  ὡς  ἐξ  ἡμέων  ἐόντα  τρέφωμεν.  καὶ  οὕτω  οὔτε  σὺ  ἁλώσεαι  ἀδικέων  τοὺς  δεσπότας  οὔτε  ἡμῖν  κακῶς  βεβουλευμένα  ἔσται:  ὅ  τε  γὰρ  τεθνεὼς  βασιληίης  ταφῆς  κυρήσει  καὶ  ὁ  περιεὼν  οὐκ  ἀπολέει  τὴν  ψυχήν.”  κάρτα  τε  ἔδοξε  τῷ,  βουκόλῳ  πρὸς  τὰ  παρεόντα  εὖ  λέγειν  ἡ
γυνή,  καὶ  αὐτίκα  ἐποίεε  ταῦτα:  τὸν  μὲν  ἔφερε  θανατώσων  παῖδα,  τοῦτον  μὲν  παραδιδοῖ  τῇ  ἑωυτοῦ  γυναικί,  τὸν  δὲ  ἑωυτοῦ  ἐόντα  νεκρὸν  λαβὼν  ἔθηκε  ἐς  τὸ  ἄγγος  ἐν  τῷ  ἔφερε  τὸν  ἕτερον:  κοσμήσας  δὲ  τῷ  κόσμῳ  παντὶ  τοῦ  ἑτέρου  παιδός,  φέρων  ἐς  τὸ  ἐρημότατον  τῶν  ὀρέων  τίθει.  ὡς  δὲ  τρίτη  ἡμέρη  τῷ  παιδίῳ  ἐκκειμένῳ  ἐγένετο,  ἤιε
ἐς  πόλιν  ὁ  βουκόλος,  τῶν  τινα  προβοσκῶν  φύλακον  αὐτοῦ  καταλιπών,  ἐλθὼν  δὲ  ἐς  τοῦ  ̔Αρπάγου  ἀποδεικνύναι  ἔφη  ἕτοιμος  εἶναι  τοῦ  παιδίου  τὸν  νέκυν.  πέμψας  δὲ  ὅ  ̔́Αρπαγος  τῶν  ἑωυτοῦ  δορυφόρων  τοὺς  πιστοτάτους  εἶδέ  τε  διὰ  τούτων  καὶ  ἔθαψε  τοῦ  βουκόλου  τὸ  παιδίον,  καὶ  τὸ  μὲν  ἐτέθαπτο,  τὸν  δὲ  ὕστερον  τούτων  Κῦρον  ὀνομασθέντα  παραλαβοῦσα  ἔτρεφε  ἡ
γυνὴ  τοῦ  βουκόλου,  οὔνομα  ἄλλο  κού  τι  καὶ  οὐ  Κῦρον  θεμένη.  καὶ  ὅτε  ἦν  δεκαέτης  ὁ  παῖς,  πρῆγμα  ἐς  αὑτὸν  τοιόνδε  γενόμενον  ἐξέφηνέ  μιν.  ἔπαιζε  ἐν  τῇ  κώμῃ  ταύτῃ  ἐν  τῇ  ἦσαν  καὶ  αἱ  βουκολίαι  αὗται,  ἔπαιζε  δὲ  μετ'  ἄλλων  ἡλίκων  ἐν  ὁδῷ.  καὶ  οἱ  παῖδες  παίζοντες  εἵλοντο  ἑωυτῶν  βασιλέα  εἶναι  τοῦτον  δὴ  τὸν  τοῦ
βουκόλου  ἐπίκλησιν  παῖδα.  ὁ  δὲ  αὐτῶν  διέταξε  τοὺς  μὲν  οἰκίας  οἰκοδομέειν,  τοὺς  δὲ  δορυφόρους  εἶναι,  τὸν  δέ  κου  τινὰ  αὐτῶν  ὀφθαλμὸν  βασιλέος  εἶναι,  τῷ  δὲ  τινὶ  τὰς  ἀγγελίας  φέρειν  ἐδίδου  γέρας,  ὡς  ἑκάστῳ  ἔργον  προστάσσων.  εἷς  δὴ  τούτων  τῶν  παίδων  συμπαίζων,  ἐὼν  ̓Αρτεμβάρεος  παῖς  ἀνδρὸς  δοκίμου  ἐν  Μήδοισι,  οὐ  γὰρ  δὴ  ἐποίησε  τὸ  προσταχθὲν  ἐκ
τοῦ  Κύρου,  ἐκέλευε  αὐτὸν  τοὺς  ἄλλους  παῖδας  διαλαβεῖν,  πειθομένων  δὲ  τῶν  παίδων  ὁ  Κῦρος  τὸν  παῖδα  τρηχέως  κάρτα  περιέσπε  μαστιγέων.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  μετείθη  τάχιστα,  ὡς  γε  δὴ  ἀνάξια  ἑωυτοῦ  παθών,  μᾶλλόν  τι  περιημέκτεε,  κατελθὼν  δὲ  ἐς  πόλιν  πρὸς  τὸν  πατέρα  ἀποικτίζετο  τῶν  ὑπὸ  Κύρου  ἤντησε,  λέγων  δὲ  οὐ  Κύρου  （οὐ  γάρ  κω  ἦν  τοῦτο
τοὔνομα）,  ἀλλὰ  πρὸς  τοῦ  βουκόλου  τοῦ  ̓Αστυάγεος  παιδός.  ὁ  δὲ  ̓Αρτεμβάρης  ὀργῇ  ὡς  εἶχε  ἐλθὼν  παρὰ  τὸν  ̓Αστυάγεα  καὶ  ἅμα  ἀγόμενος  τὸν  παῖδα  ἀνάρσια  πρήγματα  ἔφη  πεπονθέναι,  λέγων  “ὦ  βασιλεῦ,  ὑπὸ  τοῦ  σοῦ  δούλου,  βουκόλου  δὲ  παιδὸς  ὧδε  περιυβρίσμεθα,”  δεικνὺς  τοῦ  παιδὸς  τοὺς  ὤμους.  ἀκούσας  δὲ  καὶ  ἰδὼν  ̓Αστυάγης,  θέλων  τιμωρῆσαι  τῷ  παιδὶ  τιμῆς  τῆς
̓Αρτεμβάρεος  εἵνεκα,  μετεπέμπετο  τόν  τε  βουκόλον  καὶ  τὸν  παῖδα.  ἐπείτε  δὲ  παρῆσαν  ἀμφότεροι,  βλέψας  πρὸς  τὸν  Κῦρον  ὁ  ̓Αστυάγης  ἔφη  “σὺ  δὴ  ἐὼν  τοῦδε  τοιούτου  ἐόντος  παῖς  ἐτόλμησας  τὸν  τοῦδε  παῖδα  ἐόντος  πρώτου  παρ'  ἐμοὶ  ἀεικείῃ  τοιῇδε  περισπεῖν;”  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  ὧδε.  “ὦ  δέσποτα,  ἐγὼ  ταῦτα  τοῦτον  ἐποίησα  σὺν  δίκῃ.  οἱ  γάρ  με  ἐκ  τῆς
κώμης  παῖδες,  τῶν  καὶ  ὅδε  ἦν,  παίζοντες  σφέων  αὐτῶν  ἐστήσαντο  βασιλέα:  ἐδόκεον  γὰρ  σφι  εἶναι  ἐς  τοῦτο  ἐπιτηδεότατος.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  παῖδες  τὰ  ἐπιτασσόμενα  ἐπετέλεον,  οὗτος  δὲ  ἀνηκούστεέ  τε  καὶ  λόγον  εἶχε  οὐδένα,  ἐς  ὃ  ἔλαβὲ  τὴν  δίκην.  εἰ  ὦν  δὴ  τοῦδε  εἵνεκα  ἄξιός  τευ  κακοῦ  εἰμί,  ὅδε  τοὶ  πάρειμι.”  ταῦτα  λέγοντος  τοῦ  παιδὸς
τὸν  ̓Αστυάγεα  ἐσήιε  ἀνάγνωσις  αὐτοῦ,  καὶ  οἱ  ὅ  τε  χαρακτὴρ  τοῦ  προσώπου  προσφέρεσθαι  ἐδόκεε  ἐς  ἑωυτὸν  καὶ  ἡ  ὑπόκρισις  ἐλευθερωτέρη  εἶναι,  ὅ  τε  χρόνος  τῆς  ἐκθέσιος  τῇ  ἡλικίῃ  τοῦ  παιδὸς  ἐδόκεε  συμβαίνειν.  ἐκπλαγεὶς  δὲ  τούτοισι  ἐπὶ  χρόνον  ἄφθογγος  ἦν:  μόγις  δὲ  δή  κοτε  ἀνενειχθεὶς  εἶπε,  θέλων  ἐκπέμψαι  τὸν  ̓Αρτεμβάρεα,  ἵνα  τὸν  βουκόλον  μοῦνον  λαβὼν  βασανίσῃ,
“̓Αρτέμβαρες,  ἐγὼ  ταῦτα  ποιήσω  ὥστε  σὲ  καὶ  τὸν  παῖδα  τὸν  σὸν  μηδὲν  ἐπιμέμφεσθαι.”  τὸν  μὲν  δὴ  ̓Αρτεμβάρεα  πέμπει,  τὸν  δὲ  Κῦρον  ἦγον  ἔσω  οἱ  θεράποντες  κελεύσαντος  τοῦ  ̓Αστυάγεος,  ἐπεὶ  δὲ  ὑπελέλειπτο  ὁ  βουκόλος  μοῦνος  μουνόθεν,  τάδε  αὐτὸν  εἴρετο  ὁ  ̓Αστυάγεος,  κόθεν  λάβοι  τὸν  παῖδα  καὶ  τίς  εἴη  ὁ  παραδούς.  ὁ  δὲ  ἐξ  ἑωυτοῦ  τε  ἔφη
γεγονέναι  καὶ  τὴν  τεκοῦσαν  αὐτὸν  εἶναι  ἔτι  παρ'  ἑωυτῷ.  ̓Αστυάγης  δὲ  μιν  οὐκ  εὖ  βουλεύεσθαι  ἔφη  ἐπιθυμέοντα  ἐς  ἀνάγκας  μεγάλας  ἀπικνέεσθαι,  ἅμα  τε  λέγων  ταῦτα  ἐσήμαινε  τοῖσι  δορυφόροισι  λαμβάνειν  αὐτόν.  ὁ  δὲ  ἀγόμενος  ἐς  τὰς  ἀνάγκας  οὕτω  δὴ  ἔφαινε  τὸν  ἐόντα  λόγον:  ἀρχόμενος  δὲ  ἀπ'  ἀρχῆς  διεξήιε  τῇ  ἀληθείῃ  χρεώμενος,  καὶ  κατέβαινε  ἐς  λιτάς  τε
καὶ  συγγνώμην  ἑωυτῷ  κελεύων  ἔχειν  αὐτόν.  ̓Αστυάγης  δὲ  τοῦ  μὲν  βουκόλου  τὴν  ἀληθείην  ἐκφήναντος  λόγον  ἤδη  καὶ  ἐλάσσω  ἐποιέετο,  ̔Αρπάγῳ  δὲ  καὶ  μεγάλως  μεμφόμενος  καλέειν  αὐτὸν  τοὺς  δορυφόρους  ἐκέλευε.  ὡς  δέ  οἱ  παρῆν  ὁ  ̔́Αρπαγος,  εἴρετό  μιν  ὁ  ̓Αστυάγης  “̔́Αρπαγε,  τέῳ  δὴ  μόρῳ  τὸν  παῖδα  κατεχρήσαο  τόν  τοι  παρέδωκα  ἐκ  θυγατρὸς  γεγονότα  τῆς  ἐμῆς;”  ὁ
δὲ  ̔́Αρπαγος  ὡς  εἶδε  τὸν  βουκόλον  ἔνδον  ἐόντα,  οὐ  τρέπεται  ἐπὶ  ψευδέα  ὁδόν,  ἵνα  μὴ  ἐλεγχόμενος  ἁλίσκηται,  ἀλλὰ  λέγει  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐπείτε  παρέλαβον  τὸ  παιδίον,  ἐβούλευον  σκοπέων  ὅκως  σοί  τε  ποιήσω  κατὰ  νόον,  καὶ  ἐγὼ  πρὸς  σὲ  γινόμενος  ἀναμάρτητος  μήτε  θυγατρὶ  τῇ  σῇ  μήτε  αὐτῷ  σοὶ  εἴην  αὐθέντης.  ποιέω  δὴ  ὧδε:  καλέσας  τὸν  βουκόλον
τόνδε  παραδίδωμι  τὸ  παιδίον,  φὰς  σέ  τε  εἶναι  τὸν  κελεύοντα  ἀποκτεῖναι  αὐτό.  καὶ  λέγων  τοῦτό  γε  οὐκ  ἐψευδόμην:  σὺ  γὰρ  ἐνετέλλεο  οὕτω.  παραδίδωμι  μέντοι  τῷδε  κατὰ  τάδε  ἐντειλάμενος,  θεῖναὶ  μιν  ἐς  ἔρημον  ὄρος  καὶ  παραμένοντα  φυλάσσειν  ἄχρι  οὗ  τελευτήσῃ,  ἀπειλήσας  παντοῖα  τῷδε  ἢν  μὴ  τάδε  ἐπιτελέα  ποιήσῃ.  ἐπείτε  δὲ  ποιήσαντος  τούτου  τὰ  κελευόμενα  ἐτελεύτησε  τὸ
παιδίον,  πέμψας  τῶν  εὐνούχων  τοὺς  πιστοτάτους  καὶ  εἶδον  δι'  ἐκείνων  καὶ  ἔθαψά  μιν.  οὕτω  ἔσχε  ὦ  βασιλεῦ  περὶ  τοῦ  πρήγματος  τούτου,  καὶ  τοιούτῳ  μόρῳ  ἐχρήσατο  ὁ  παῖς.”  ἅρπαγος  μὲν  δὴ  τὸν  ἰθὺν  ἔφαινε  λόγον:  ̓Αστυάγης  δὲ  κρύπτων  τὸν  οἱ  ἐνεῖχε  χόλον  διὰ  τὸ  γεγονός,  πρῶτα  μέν,  κατά  περ  ἤκουσε  αὐτὸς  πρὸς  τοῦ  βουκόλου  τὸ  πρῆγμα,
πάλιν  ἀπηγέετο  τῷ  ̔Αρπάγῳ,  μετὰ  δὲ  ὣς  οἱ  ἐπαλιλλόγητο,  κατέβαινε  λέγων  ὡς  περίεστί  τε  ὁ  παῖς  καὶ  τὸ  γεγονὸς  ἔχει  καλῶς:  “τῷ  τε  γὰρ  πεποιημένῳ”  ἔφη  λέγων  “ἐς  τὸν  παῖδα  τοῦτον  ἔκαμνον  μεγάλως,  καὶ  θυγατρὶ  τῇ  ἐμῇ  διαβεβλημένος  οὐκ  ἐν  ἐλαφρῷ  ἐποιεύμην.  ὡς  ὦν  τῆς  τύχης  εὖ  μετεστεώσης,  τοῦτο  μὲν  τὸν  σεωυτοῦ  παῖδα  ἀπόπεμψον  παρὰ
τὸν  παῖδα  τὸν  νεήλυδα,  τοῦτο  δὲ  （σῶστρα  γὰρ  τοῦ  παιδὸς  μέλλω  θύειν  τοῖσι  θεῶν  τιμὴ  αὕτη  προσκέεται）  πάρισθί  μοι  ἐπὶ  δεῖπνον.”  ἅρπαγος  μὲν  ὡς  ἤκουσε  ταῦτα,  προσκυνήσας  καὶ  μεγάλα  ποιησάμενος  ὅτι  τε  ἡ  ἁμαρτὰς  οἱ  ἐς  δέον  ἐγεγόνεε  καὶ  ὅτι  ἐπὶ  τύχῃσι  χρηστῇσι  ἐπὶ  δεῖπνον  ἐκέκλητο,  ἤιε  ἐς  τὰ  οἰκία.  ἐσελθὼν  δὲ  τὴν  ταχίστην,  ἦν
γὰρ  οἱ  παῖς  εἷς  μοῦνος  ἔτεα  τρία  καὶ  δέκα  κου  μάλιστα  γεγονώς,  τοῦτον  ἐκπέμπεν  ἰέναι  τε  κελεύων  ἐς  ̓Αστυάγεος  καὶ  ποιέειν  ὅ  τι  ἂν  ἐκεῖνος  κελεύῃ,  αὐτὸς  δὲ  περιχαρὴς  ἐὼν  φράζει  τῇ  γυναικὶ  τὰ  συγκυρήσαντα.  ̓Αστυάγης  δέ,  ὥς  οἱ  ἀπίκετο  ὁ  ̔Αρπάγου  παῖς,  σφάξας  αὐτὸν  καὶ  κατὰ  μέλεα  διελὼν  τὰ  μὲν  ὤπτησε  τὰ  δὲ  ἥψησε
τῶν  κρεῶν,  εὔτυκα  δὲ  ποιησάμενος  εἶχε  ἕτοιμα.  ἐπείτε  δὲ  τῆς  ὥρης  γινομένης  τοῦ  δείπνου  παρῆσαν  οἵ  τε  ἄλλοι  δαιτυμόνες  καὶ  ὁ  ̔́Αρπαγος,  τοῖσι  μὲν  ἄλλοισι  καὶ  αὐτῷ  ̓Αστυάγεϊ  παρετιθέατο  τράπεζαι  ἐπίπλεαι  μηλέων  κρεῶν,  ̔Αρπάγῳ  δὲ  τοῦ  παιδὸς  τοῦ  ἑωυτοῦ,  πλὴν  κεφαλῆς  τε  καὶ  ἄκρων  χειρῶν  τε  καὶ  ποδῶν,  τἄλλα  πάντα:  ταῦτα  δὲ  χωρὶς  ἔκειτο  ἐπὶ
κανέῳ  κατακεκαλυμμένα,  ὡς  δὲ  τῷ  ̔Αρπάγῳ  ἐδόκεε  ἅλις  ἔχειν  τῆς  βορῆς,  ̓Αστυάγης  εἴρετό  μιν  εἰ  ἡσθείη  τι  τῇ  θοίνῃ.  φαμένου  δὲ  ̔Αρπάγου  καὶ  κάρτα  ἡσθῆναι,  παρέφερον  τοῖσι  προσέκειτο  τὴν  κεφαλὴν  τοῦ  παιδὸς  κατακεκαλυμμένην  καὶ  τὰς  χεῖρας  καὶ  τοὺς  πόδας,  ̔́Αρπαγον  δὲ  ἐκέλευον  προσστάντες  ἀποκαλύπτειν  τε  καὶ  λαβεῖν  τὸ  βούλεται  αὐτῶν.  πειθόμενος  δὲ  ὁ  ̔́Αρπαγος  καὶ
ἀποκαλύπτων  ὁρᾷ  τοῦ  παιδὸς  τὰ  λείμματα,  ἰδὼν  δὲ  οὔτε  ἐξεπλάγη  ἐντός  τε  ἑωυτοῦ  γίνεται.  εἴρετο  δὲ  αὐτὸν  ὁ  ̓Αστυάγης  εἰ  γινώσκοι  ὅτευ  θηρίου  κρέα  βεβρώκοι.  ὁ  δὲ  καὶ  γινώσκειν  ἔφη  καὶ  ἀρεστὸν  εἶναι  πᾶν  τὸ  ἂν  βασιλεὺς  ἔρδῃ.  τούτοισι  δὲ  ἀμειψάμενος  καὶ  ἀναλαβὼν  τὰ  λοιπὰ  τῶν  κρεῶν  ἤιε  ἐς  τὰ  οἰκία,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἔμελλε,  ὡς
ἐγὼ  δοκέω,  ἁλίσας  θάψειν  τὰ  πάντα.  ̔Αρπάγῳ  μὲν  ̓Αστυάγης  δίκην  ταύτην  ἐπέθηκε,  Κύπου  δὲ  πέρι  βουλεύων  ἐκάλεε  τοὺς  αὐτοὺς  τῶν  Μάγων  οἳ  τὸ  ἐνύπνιὸν  οἱ  ταύτῃ  ἔκριναν.  ἀπικομένους  δὲ  εἴρετο  ὁ  ̔Αστυάγης  τῇ  ἔκρινάν  οἱ  τὴν  ὄψιν.  οἳ  δὲ  κατὰ  ταὐτὰ  εἶπαν  λέγοντες  ὡς  βασιλεῦσαι  χρῆν  τὸν  παῖδα,  εἰ  ἐπέζωσε  καὶ  μὴ  ἀπέθανε  πρότερον.  ὁ
δὲ  ἀμείβεται  αὐτοὺς  τοῖσιδε.  “ἔστι  τε  ὁ  παῖς  καὶ  περίεστι,  καί  μιν  ἐπ'  ἀγροῦ  διαιτώμενον  οἱ  ἐκ  τῆς  κώμης  παῖδες  ἐστήσαντο  βασιλέα.  ὁ  δὲ  πάντα  ὅσα  περ  οἱ  ἀληθέι  λόγῳ  βασιλέες  ἐτελέωσε  ποιήσας:  καὶ  γὰρ  δορυφόρους  καὶ  θυρωροὺς  καὶ  ἀγγελιηφόρους  καὶ  τὰ  λοιπὰ  πάντα  διατάξας  ἦρχε.  καὶ  νῦν  ἐς  τί  ὑμῖν  ταῦτα  φαίνεται  φέρειν;”  εἶπαν
οἱ  Μάγοι  “εἰ  μὲν  περίεστί  τε  καὶ  ἐβασίλευσε  ὁ  παῖς  μὴ  ἐκ  προνοίης  τινός,  θάρσεέ  τε  τούτου  εἵνεκα  καὶ  θυμὸν  ἔχε  ἀγαθόν:  οὐ  γὰρ  ἔτι  τὸ  δεύτερον  ἄρχει.  παρὰ  σμικρὰ  γὰρ  καὶ  τῶν  λογίων  ἡμῖν  ἔνια  κεχώρηκε,  καὶ  τά  γε  τῶν  ὀνειράτων  ἐχόμενα  τελέως  ἐς  ἀσθενὲς  ἔρχεται.”  ἀμείβεται  ὁ  ̓Αστυάγης  τοῖσιδε.  “καὶ  αὐτὸς  ὦ  Μάγοι
ταύτῃ  πλεῖστος  γνώμην  εἰμί,  βασιλέος  ὀνομασθέντος  τοῦ  παιδὸς  ἐξήκειν  τε  τὸν  ὄνειρον  καί  μοι  τὸν  παῖδα  τοῦτον  εἶναι  δεινὸν  ἔτι  οὐδέν.  ὅμως  μέν  γέ  τοι  συμβουλεύσατέ  μοι  εὖ  περισκεψάμενοι  τὰ  μέλλει  ἀσφαλέστατα  εἶναι  οἴκῳ  τε  τῷ  ἐμῷ  καὶ  ὑμῖν.”  εἶπαν  πρὸς  ταῦτα  οἱ  Μάγοι  “ὦ  βασιλεῦ,  καὶ  αὐτοῖσι  ἡμῖν  περὶ  πολλοῦ  ἐστι  κατορθοῦσθαι  ἀρχὴν  τὴν
σήν.  κείνως  μὲν  γὰρ  ἀλλοτριοῦται  ἐς  τὸν  παῖδα  τοῦτον  περιιοῦσα  ἐόντα  Πέρσην,  καὶ  ἡμεῖς  ἐόντες  Μῆδοι  δουλούμεθά  τε  καὶ  λόγου  οὐδενὸς  γινόμεθα  πρὸς  Περσέων,  ἐόντες  ξεῖνοι:  σέο  δ'  ἐνεστεῶτος  βασιλέος,  ἐόντος  πολιήτεω,  καὶ  ἄρχομεν  τὸ  μέρος  καὶ  τιμὰς  πρὸς  σέο  μεγάλας  ἔχομεν.  οὕτω  ὦν  πάντως  ἡμῖν  σέο  καὶ  τῆς  σῆς  ἀρχῆς  προοπτέον  ἐστί.  καὶ  νῦν
εἰ  φοβερόν  τι  ἐνωρῶμεν,  πᾶν  ἂν  σοὶ  προεφράζομεν.  νῦν  δὲ  ἀποσκήψαντος  τοῦ  ἐνυπνίου  ἐς  φαῦλον,  αὐτοί  τε  θαρσέομεν  καὶ  σοὶ  ἕτερα  τοιαῦτα  παρακελευόμεθα.  τὸν  δὲ  παῖδα  τοῦτον  ἐξ  ὀφθαλμῶν  ἀπόπεμψαι  ἐς  Πέρσας  τε  καὶ  τοὺς  γειναμένους.”  ἀκούσας  ταῦτα  ὁ  ̓Αστυάγης  ἐχάρη  τε  καὶ  καλέσας  τὸν  Κῦρον  ἔλεγέ  οἱ  τάδε.  “ὦ  παῖ,  σὲ  γὰρ  ἐγὼ  δι'
ὄψιν  ὀνείρου  οὐ  τελέην  ἠδίκεον,  τῇ  σεωυτοῦ  δὲ  μοίρῃ  περίεις:  νῦν  ὦν  ἴθι  χαίρων  ἐς  Πέρσας,  πομποὺς  δὲ  ἐγὼ  ἅμα  πέμψω.  ἐλθὼν  δὲ  ἐκεῖ  πατέρα  τε  καὶ  μητέρα  εὑρήσεις  οὐ  κατὰ  Μιτραδάτην  τε  τὸν  βουκόλον  καὶ  τὴν  γυναῖκα  αὐτοῦ.”  ταῦτα  εἶπας  ὁ  ̓Αστυάγης  ἀποπέμπει  τὸν  Κῦρον.  νοστήσαντα  δέ  μιν  ἐς  τοῦ  Καμβύσεω  τὰ  οἰκία  ἐδέξαντο
οἱ  γεινάμενοι,  καὶ  δεξάμενοι  ὡς  ἐπύθοντο,  μεγάλως  ἀσπάζοντο  οἷα  δὴ  ἐπιστάμενοι  αὐτίκα  τότε  τελευτῆσαι,  ἱστόρεόν  τε  ὅτεῳ  τρόπῳ  περιγένοιτο.  ὁ  δέ  σφι  ἔλεγε,  φὰς  πρὸ  τοῦ  μὲν  οὐκ  εἰδέναι  ἀλλ'  ἡμαρτηκέναι  πλεῖστον,  κατ'  ὁδὸν  δὲ  πυθέσθαι  πᾶσαν  τὴν  ἑωυτοῦ  πάθην:  ἐπίστασθαι  μὲν  γὰρ  ὡς  βουκόλου  τοῦ  ̓Αστυάγεος  εἴη  παῖς,  ἀπὸ  δὲ  τῆς  κεῖθεν  ὁδοῦ  τὸν
πάντα  λόγον  τῶν  πομπῶν  πυθέσθαι.  τραφῆναι  δὲ  ἔλεγε  ὑπὸ  τῆς  τοῦ  βουκόλου  γυναικός,  ἤιέ  τε  ταύτην  αἰνέων  διὰ  παντός,  ἦν  τέ  οἱ  ἐν  τῷ  λόγῳ  τὰ  πάντα  ἡ  Κυνώ.  οἱ  δὲ  τοκέες  παραλαβόντες  τὸ  οὔνομα  τοῦτο,  ἵνα  θειοτέρως  δοκέῃ  τοῖσι  Πέρσῃσι  περιεῖναί  σφι  ὁ  παῖς,  κατέβαλον  φάτιν  ὡς  ἐκκείμενον  Κῦρον  κύων  ἐξέθρεψε.  ἐνθεῦτεν  μὲν  ἡ
φάτις  αὕτη  κεχώρηκε.  Κύρῳ  δὲ  ἀνδρευμένῳ  καὶ  ἐόντι  τῶν  ἡλίκων  ἀνδρηιοτάτῳ  καὶ  προσφιλεστάτῳ  προσέκειτο  ὁ  ̔́Αρπαγος  δῶρα  πέμπων,  τίσασθαι  ̓Αστυάγεα  ἐπιθυμέων:  ἀπ'  ἑωυτοῦ  γὰρ  ἐόντος  ἰδιώτεω  οὐκ  ἐνώρα  τιμωρίην  ἐσομένην  ἐς  ̓Αστυάγεα,  Κῦρον  δὲ  ὁρέων  ἐπιτρεφόμενον  ἐποιέετο  σύμμαχον,  τὰς  πάθας  τὰς  Κύρου  τῇσι  ἑωυτοῦ  ὁμοιούμενος.  πρὸ  δ'  ἔτι  τούτου  τάδε  οἱ  κατέργαστο:  ἐόντος  τοῦ  ̓Αστυάγεος
πικροῦ  ἐς  τοὺς  Μήδους,  συμμίσγων  ἑνὶ  ἑκάστῳ  ὁ  ̔́Αρπαγος  τῶν  πρώτων  Μήδων  ἀνέπειθε  ὡς  χρὴ  Κῦρον  προστησαμένους  ̓Αστυάγεα  παῦσαι  τῆς  βασιληίης.  κατεργασμένου  δέ  οἱ  τούτου  καὶ  ἐόντος  ἑτοίμου,  οὕτω  δὴ  τῷ  Κύρῳ  διαιτωμένῳ  ἐν  Πέρσῃσι  βουλόμενος  ̔́Αρπαγος  δηλῶσαι  τὴν  ἑωυτοῦ  γνώμην  ἄλλως  μὲν  οὐδαμῶς  εἶχε  ἅτε  τῶν  ὁδῶν  φυλασσομενέων,  ὁ  δὲ  ἐπιτεχνᾶται  τοιόνδε:  λαγὸν  μηχανησάμενος,
καὶ  ἀνασχίσας  τούτου  τὴν  γαστέρα  καὶ  οὐδὲν  ἀποτίλας,  ὡς  δὲ  εἶχε  οὕτω  ἐσέθηκε  βυβλίον,  γράψας  τά  οἱ  ἐδόκεε:  ἀπορράψας  δὲ  τοῦ  λαγοῦ  τὴν  γαστέρα,  καὶ  δίκτυα  δοὺς  ἅτε  θηρευτῇ  τῶν  οἰκετέων  τῷ  πιστοτάτῳ,  ἀπέστελλε  ἐς  τοὺς  Πέρσας,  ἐντειλάμενὸς  οἱ  ἀπὸ  γλώσσης  διδόντα  τὸν  λαγὸν  Κύρῳ  ἐπειπεῖν  αὐτοχειρίῃ  μιν  διελεῖν  καὶ  μηδένα  οἱ  ταῦτα  ποιεῦντι  παρεῖναι.
ταῦτά  τε  δὴ  ὦν  ἐπιτελέα  ἐγίνετο  καὶ  ὁ  Κῦρος  παραλαβὼν  τὸν  λαγὸν  ἀνέσχισε:  εὑρὼν  δὲ  ἐν  αὐτῷ  τὸ  βυβλίον  ἐνεὸν  λαβὼν  ἐπελέγετο,  τὰ  δὲ  γράμματα  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  παῖ  Καμβύσεω,  σὲ  γὰρ  θεοὶ  ἐπορῶσι:  οὐ  γὰρ  ἂν  κοτὲ  ἐς  τοσοῦτο  τύχης  ἀπίκευ:  σύ  νυν  ̓Αστυάγεα  τὸν  σεωυτοῦ  φονέα  τῖσαι.  κατὰ  μὲν  γὰρ  τὴν  τούτου  προθυμίην
τέθνηκας,  τὸ  δὲ  κατὰ  θεούς  τε  καὶ  ἐμὲ  περίεις:  τά  σε  καὶ  πάλαι  δοκέω  πάντα  ἐκμεμαθηκέναι,  σέο  τε  αὐτοῦ  περὶ  ὡς  ἐπρήχθη,  καὶ  οἷα  ἐγὼ  ὑπὸ  ̓Αστυάγεος  πέπονθα,  ὅτι  σε  οὐκ  ἀπέκτεινα  ἀλλὰ  ἔδωκα  τῷ  βουκόλῳ.  σύ  νυν,  ἢν  βούλῃ  ἐμοὶ  πείθεσθαι,  τῆς  περ  ̓Αστυάγης  ἄρχει  χώρης,  ταύτης  ἁπάσης  ἄρξεις.  Πέρσας  γὰρ  ἀναπείσας  ἀπίστασθαι  στρατηλάτεε
ἐπὶ  Μήδους:  καὶ  ἤν  τε  ἐγὼ  ὑπὸ  ̓Αστυάγεος  ἀποδεχθέω  στρατηγὸς  ἀντία  σεῦ,  ἔστι  τοι  τὰ  σὺ  βούλεαι,  ἤν  τε  τῶν  τις  δοκίμων  ἄλλος  Μήδων:  πρῶτοι  γὰρ  οὗτοι  ἀποστάντες  ἀπ'  ἐκείνου  καὶ  γενόμενοι  πρὸς  σέο  ̓Αστυάγεα  καταιρέειν  πειρήσονται.  ὡς  ὦν  ἑτοίμου  τοῦ  γε  ἐνθάδε  ἐόντος,  ποίεε  ταῦτα  καὶ  ποίεε  κατὰ  τάχος.”  ἀκούσας  ταῦτα  ὁ  Κῦρος  ἐφρόντιζε
ὅτεῳ  τρόπῳ  σοφωτάτῳ  Πέρσας  ἀναπείσει  ἀπίστασθαι,  φροντίζων  δὲ  εὑρίσκεται  ταῦτα  καιριώτατα  εἶναι:  ἐποίεε  δὴ  ταῦτα.  γράψας  ἐς  βυβλίον  τὰ  ἐβούλετο,  ἁλίην  τῶν  Περσέων  ἐποιήσατο,  μετὰ  δὲ  ἀναπτύξας  τὸ  βυβλίον  καὶ  ἐπιλεγόμενος  ἔφη  ̓Αστυάγεά  μιν  στρατηγὸν  Περσέων  ἀποδεικνύναι.  “νῦν  τε,”  ἔφη  λέγων,  “ὦ  Πέρσαι,  προαγορεύω  ὑμῖν  παρεῖναι  ἕκαστον  ἔχοντα  δρέπανον.  Κῦρος  μὲν  ταῦτα  προηγόρευσε.  ἔστι  δὲ
Πέρσεων  συχνὰ  γένεα,  καὶ  τὰ  μὲν  αὐτῶν  ὁ  Κῦρος  συνάλισε  καὶ  ἀνέπεισε  ἀπίστασθαι  ἀπὸ  Μήδων.  ἔστι  δὲ  τάδε,  ἐξ  ὧν  ὧλλοι  πάντες  ἀρτέαται  Πέρσαι,  Πασαργάδαι  Μαράφιοι  Μάσπιοι.  τούτων  Πασαργάδαι  εἰσὶ  ἄριστοι,  ἐν  τοῖσι  καὶ  ̓Αχαιμενίδαι  εἰσὶ  φρήτρη,  ἔνθεν  οἱ  βασιλέες  οἱ  Περσεῖδαι  γεγόνασι.  ἄλλοι  δὲ  Πέρσαι  εἰσὶ  οἵδε,  Πανθιαλαῖοι  Δηρουσιαῖοι  Γερμάνιοι.  οὗτοι  μὲν  πάντες  ἀροτῆρες
εἰσί,  οἱ  δὲ  ἄλλοι  νομάδες,  Δάοι  Μάρδοι  Δροπικοὶ  Σαγάρτιοι.”  ὡς  δὲ  παρῆσαν  ἅπαντες  ἔχοντες  τὸ  προειρημένον,  ἐνθαῦτα  ὁ  Κῦρος,  ἦν  γάρ  τις  χῶρος  τῆς  Περσικῆς  ἀκανθώδης  ὅσον  τε  ἐπὶ  ὀκτωκαίδεκα  σταδίους  ἢ  εἴκοσι  πάντῃ,  τοῦτον  σφι  τὸν  χῶρον  προεῖπε  ἐξημερῶσαι  ἐν  ἡμέρῃ.  ἐπιτελεσάντων  δὲ  τῶν  Περσέων  τὸν  προκείμενον  ἄεθλον,  δεύτερα  σφι  προεῖπε  ἐς  τὴν  ὑστεραίην
παρεῖναι  λελουμένους.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τά  τε  αἰπόλια  καὶ  τὰς  ποίμνας  καὶ  τὰ  βουκόλια  ὁ  Κῦρος  πάντα  τοῦ  πατρὸς  συναλίσας  ἐς  τὠυτὸ  ἔθυσε  καὶ  παρεσκεύαζε  ὡς  δεξόμενος  τὸν  Περσέων  στρατόν,  πρὸς  δὲ  οἴνῳ  τε  καὶ  σιτίοισι  ὡς  ἐπιτηδεοτάτοισι.  ἀπικομένους  δὲ  τῇ  ὑστεραίῃ  τοὺς  Πέρσας  κατακλίνας  ἐς  λειμῶνα  εὐώχεε.  ἐπείτε  δὲ  ἀπὸ  δείπνου  ἦσαν,  εἴρετο  σφέας
ὁ  Κῦρος  κότερα  τὰ  τῇ  προτεραίῃ  εἶχον  ἢ  τὰ  παρεόντα  σφι  εἴη  αἱρετώτερα.  οἳ  δὲ  ἔφασαν  πολλὸν  εἶναι  αὐτῶν  τὸ  μέσον:  τὴν  μὲν  γὰρ  προτέρην  ἡμέρην  πάντα  σφι  κακὰ  ἔχειν,  τὴν  δὲ  τότε  παρεοῦσαν  πάντα  ἀγαθά.  παραλαβὼν  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἔπος  ὁ  Κῦρος  παρεγύμνου  τὸν  πάντα  λόγον,  λέγων  “ἄνδρες  Πέρσαι,  οὕτω  ὑμῖν  ἔχει.  βουλομένοισι  μὲν
ἐμέο  πείθεσθαί  ἔστι  τάδε  τε  καὶ  ἄλλα  μυρία  ἀγαθά,  οὐδένα  πόνον  δουλοπρεπέα  ἔχουσι,  μὴ  βουλομένοισι  δὲ  ἐμέο  πείθεσθαι  εἰσὶ  ὑμῖν  πόνοι  τῷ  χθιζῷ  παραπλήσιοι  ἀναρίθμητοι.  νῦν  ὦν  ἐμέο  πειθόμενοι  γίνεσθε  ἐλεύθεροι.  αὐτός  τε  γὰρ  δοκέω  θείῃ  τύχῃ  γεγονὼς  τάδε  ἐς  χεῖρας  ἄγεσθαι,  καὶ  ὑμέας  ἥγημαι  ἄνδρας  Μήδων  εἶναι  οὐ  φαυλοτέρους  οὔτε  τἄλλα  οὔτε  τὰ  πολέμια.
ὡς  ὦν  ἐχόντων  ὧδε,  ἀπίστασθε  ἀπ'  ̓Αστυάγεος  τὴν  ταχίστην.”  πέρσαι  μέν  νυν  προστάτεω  ἐπιλαβόμενοι  ἄσμενοὶ  ἐλευθεροῦντο,  καὶ  πάλαι  δεινὸν  ποιεύμενοι  ὑπὸ  Μήδων  ἄρχεσθαι.  ̓Αστυάγης  δὲ  ὡς  ἐπύθετο  Κῦρον  ταῦτα  πρήσσοντα,  πέμψας  ἄγγελον  ἐκάλεε  αὐτόν.  ὁ  δὲ  Κῦρος  ἐκέλευε  τὸν  ἄγγελον  ἀπαγγέλλειν  ὅτι  πρότερον  ἥξοι  παρ'  ἐκεῖνον  ἢ  ̓Αστυάγης  αὐτὸς  βουλήσεται.  ἀκούσας  δὲ  ταῦτα  ὁ  ̓Αστυάγης
Μήδους  τε  ὥπλισε  πάντας,  καὶ  στρατηγὸν  αὐτῶν  ὥστε  θεοβλαβὴς  ἐὼν  ̔́Αρπαγον  ἀπέδεξε,  λήθην  ποιεύμενος  τά  μιν  ἐόργεε.  ὡς  δὲ  οἱ  Μῆδοι  στρατευσάμενοι  τοῖσι  Πέρσῃσι  συνέμισγον,  οἳ  μέν  τινὲς  αὐτῶν  ἐμάχοντο,  ὅσοι  μὴ  τοῦ  λόγου  μετέσχον,  οἳ  δὲ  αὐτομόλεον  πρὸς  τοὺς  Πέρσας,  οἱ  δὲ  πλεῖστοι  ἐθελοκάκεόν  τε  καὶ  ἔφευγον.  διαλυθέντος  δὲ  τοῦ  Μηδικοῦ  στρατεύματος  αἰσχρῶς,  ὡς
ἐπύθετο  τάχιστα  ὁ  ̓Αστυάγης,  ἔφη  ἀπειλέων  τῷ  Κύρῳ  “ἀλλ'  οὐδ'  ὣς  Κῦρός  γε  χαιρήσει.”  τοσαῦτα  εἶπας  πρῶτον  μὲν  τῶν  Μάγων  τοὺς  ὀνειροπόλους,  οἵ  μιν  ἀνέγνωσαν  μετεῖναι  τὸν  Κῦρον,  τούτους  ἀνεσκολόπισε,  μετὰ  δὲ  ὥπλισε  τοὺς  ὑπολειφθέντας  ἐν  τῷ  ἄστεϊ  τῶν  Μήδων,  νέους  τε  καὶ  πρεσβύτας  ἄνδρας.  ἐξαγαγὼν  δὲ  τούτους  καὶ  συμβαλὼν  τοῖσι  Πέρῃσι  ἑσσώθη,  καὶ  αὐτός
τε  ̓Αστυάγης  ἐζωγρήθη  καὶ  τοὺς  ἐξήγαγε  τῶν  Μήδων  ἀπέβαλε.  ἐόντι  δὲ  αἰχμαλώτῳ  τῷ  ̓Αστυάγεϊ  προσστὰς  ὁ  ̔́Αρπαγος  κατέχαιρέ  τε  καὶ  κατεκερτόμεε,  καὶ  ἄλλα  λέγων  ἐς  αὐτὸν  θυμαλγέα  ἔπεα,  καὶ  δὴ  καὶ  εἴρετό  μιν  πρὸς  τὸ  ἑωυτοῦ  δεῖπνον,  τὸ  μιν  ἐκεῖνος  σαρξὶ  τοῦ  παιδὸς  ἐθοίνησε,  ὅ  τι  εἴη  ἡ  ἐκείνου  δουλοσύνη  ἀντὶ  τῆς  βασιληίης.  ὁ  δέ
μιν  προσιδὼν  ἀντείρετο  εἰ  ἑωυτοῦ  ποιέεται  τὸ  Κύρου  ἔργον.  ̔́Αρπαγος  δὲ  ἔφη,  αὐτὸς  γὰρ  γράψαι,  τὸ  πρῆγμα  ἑωυτοῦ  δὴ  δικαίως  εἶναι.  ̓Αστυάγης  δέ  μιν  ἀπέφαινε  τῷ  λόγῳ  σκαιότατόν  τε  καὶ  ἀδικώτατον  ἐόντα  πάντων  ἀνθρώπων,  σκαιότατον  μέν  γε,  εἰ  παρεὸν  αὐτῷ  βασιλέα  γενέσθαι,  εἰ  δὴ  δι'  ἑωυτοῦ  γε  ἐπρήχθη  τὰ  παρεόντα,  ἄλλῳ  περιέθηκε  τὸ  κράτος,  ἀδικώτατον
δέ,  ὅτι  τοῦ  δείπνου  εἵνεκεν  Μήδους  κατεδούλωσε.  εἰ  γὰρ  δὴ  δεῖν  πάντως  περιθεῖναι  ἄλλῳ  τεῷ  τὴν  βασιληίην  καὶ  μὴ  αὐτὸν  ἔχειν,  δικαιότερον  εἶναι  Μήδων  τεῷ  περιβαλεῖν  τοῦτο  τὸ  ἀγαθὸν  ἢ  Περσέων.  νῦν  δὲ  Μήδους  μὲν  ἀναιτίους  τούτου  ἐόντας  δούλους  ἀντὶ  δεσποτέων  γεγονέναι,  Πέρσας  δὲ  δούλους  ἐόντας  τὸ  πρὶν  Μήδων  νῦν  γεγονέναι  δεσπότας.  ̓Αστυάγης  μέν  νυν
βασιλεύσας  ἐπ'  ἔτεα  πέντε  καὶ  τριήκοντα  οὕτω  τῆς  βασιληίης  κατεπαύσθη,  Μῆδοι  δὲ  ὑπέκυψαν  Πέρσῃσι  διὰ  τὴν  τούτου  πικρότητα,  ἄρξαντες  τῆς  ἄνω  ̔́Αλυος  ποταμοῦ  ̓Ασίης  ἐπ'  ἔτεα  τριήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  δυῶν  δέοντα,  πάρεξ  ἢ  ὅσον  οἱ  Σκύθαι  ἦρχον.  ὑστέρῳ  μέντοι  χρόνῳ  μετεμέλησέ  τέ  σφι  ταῦτα  ποιήσασι  καὶ  ἀπέστησαν  ἀπὸ  Δαρείου,  ἀποστάντες  δὲ  ὀπίσω  κατεστράφθησαν  μάχῃ  νικηθέντες.
τότε  δὲ  ἐπὶ  ̓Αστυάγεος  οἱ  Πέρσαι  τε  καὶ  ὁ  Κῦρος  ἐπαναστάντες  τοῖσι  Μήδοισι  ἦρχον  τὸ  ἀπὸ  τούτου  τῆς  ̓Ασίης.  ̓Αστυάγεα  δὲ  Κῦρος  κακὸν  οὐδὲν  ἄλλο  ποιήσας  εἶχε  παρ'  ἑωυτῷ,  ἐς  ὃ  ἐτελεύτησε.  οὕτω  δὴ  Κῦρος  γενόμενός  τε  καὶ  τραφεὶς  ἐβασίλευσε  καὶ  Κροῖσον  ὕστερον  τούτων  ἄρξαντα  ἀδικίης  κατεστρέψατο,  ὡς  εἴρηταί  μοι  πρότερον,  τοῦτον  δὲ  καταστρεψάμενος  οὕτω
πάσης  τῆς  ̓Ασίης  ἦρξε.  Πέρσας  δὲ  οἶδα  νόμοισι  τοιοῖσιδε  χρεωμένους,  ἀγάλματα  μὲν  καὶ  νηοὺς  καὶ  βωμοὺς  οὐκ  ἐν  νόμῳ  ποιευμένους  ἱδρύεσθαι,  ἀλλὰ  καὶ  τοῖσι  ποιεῦσι  μωρίην  ἐπιφέρουσι,  ὡς  μὲν  ἐμοὶ  δοκέειν,  ὅτι  οὐκ  ἀνθρωποφυέας  ἐνόμισαν  τοὺς  θεοὺς  κατά  περ  οἱ  ̔́Ελληνες  εἶναι:  οἳ  δὲ  νομίζουσι  Διὶ  μὲν  ἐπὶ  τὰ  ὑψηλότατα  τῶν  ὀρέων  ἀναβαίνοντες  θυσίας  ἔρδειν,
τὸν  κύκλον  πάντα  τοῦ  οὐρανοῦ  Δία  καλέοντες:  θύουσι  δὲ  ἡλίῳ  τε  καὶ  σελήνῃ  καὶ  γῇ  καὶ  πυρὶ  καὶ  ὕδατι  καὶ  ἀνέμοισι.  τούτοισι  μὲν  δὴ  θύουσι  μούνοισι  ἀρχῆθεν,  ἐπιμεμαθήκασι  δὲ  καὶ  τῇ  Οὐρανίῃ  θύειν,  παρά  τε  ̓Ασσυρίων  μαθόντες  καὶ  ̓Αραβίων.  καλέουσι  δὲ  ̓Ασσύριοι  τὴν  ̓Αφροδίτην  Μύλιττα,  ̓Αράβιοι  δὲ  ̓Αλιλάτ,  Πέρσαι  δὲ  Μίτραν.  θυσίη  δὲ  τοῖσι  Πέρσῃσι
περὶ  τοὺς  εἰρημένους  θεοὺς  ἥδε  κατέστηκε:  οὔτε  βωμοὺς  ποιεῦνται  οὔτε  πῦρ  ἀνακαίουσι  μέλλοντες  θύειν,  οὐ  σπονδῇ  χρέωνται,  οὐκὶ  αὐλῷ,  οὐ  στέμμασι,  οὐκὶ  οὐλῇσι:  τῶν  δὲ  ὡς  ἑκάστῳ  θύειν  θέλῃ,  ἐς  χῶρον  καθαρὸν  ἀγαγὼν  τὸ  κτῆνος  καλέει  τὸν  θεόν,  ἐστεφανωμένος  τὸν  τιάραν  μυρσίνῃ  μάλιστα.  ἑωυτῷ  μὲν  δὴ  τῷ  θύοντι  ἰδίῃ  μούνῳ  οὔ  οἱ  ἐγγίνεται  ἀρᾶσθαι  ἀγαθά,
ὁ  δὲ  τοῖσι  πᾶσι  Πέρσῃσι  κατεύχεται  εὖ  γίνεσθαι  καὶ  τῷ  βασιλέι:  ἐν  γὰρ  δὴ  τοῖσι  ἅπασι  Πέρσῃσι  καὶ  αὐτὸς  γίνεται.  ἐπεὰν  δὲ  διαμιστύλας  κατὰ  μέλεα  τὸ  ἱρήιον  ἑψήσῃ  τὰ  κρέα  ὑποπάσας  ποίην  ὡς  ἁπαλωτάτην,  μάλιστα  δὲ  τὸ  τρίφυλλον,  ἐπὶ  ταύτης  ἔθηκε  ὦν  πάντα  τὰ  κρέα.  διαθέντος  δὲ  αὐτοῦ  Μάγος  ἀνὴρ  παρεστεὼς  ἐπαείδει  θεογονίην,  οἵην  δὴ
ἐκεῖνοι  λέγουσι  εἶναι  τὴν  ἐπαοιδήν:  ἄνευ  γὰρ  δὴ  Μάγου  οὔ  σφι  νόμος  ἐστὶ  θυσίας  ποιέεσθαι.  ἐπισχὼν  δὲ  ὀλίγον  χρόνον  ἀποφέρεται  ὁ  θύσας  τὰ  κρέα  καὶ  χρᾶται  ὅ  τι  μιν  λόγος  αἱρέει.  ἡμέρην  δὲ  ἁπασέων  μάλιστα  ἐκείνην  τιμᾶν  νομίζουσι  τῇ  ἕκαστος  ἐγένετο.  ἐν  ταύτῃ  δὲ  πλέω  δαῖτα  τῶν  ἀλλέων  δικαιεῦσι  προτίθεσθαι:  ἐν  τῇ  οἱ  εὐδαίμονες  αὐτῶν
βοῦν  καὶ  ἵππον  καὶ  κάμηλον  καὶ  ὄνον  προτιθέαται  ὅλους  ὀπτοὺς  ἐν  καμίνοισι,  οἱ  δὲ  πένητες  αὐτῶν  τὰ  λεπτὰ  τῶν  προβάτων  προτιθέαται.  σίτοισι  δὲ  ὀλίγοισι  χρέωνται,  ἐπιφορήμασι  δὲ  πολλοῖσι  καὶ  οὐκ  ἁλέσι:  καὶ  διὰ  τοῦτο  φασὶ  Πέρσαι  τοὺς  ̔́Ελληνας  σιτεομένους  πεινῶντας  παύεσθαι,  ὅτι  σφι  ἀπὸ  δείπνου  παραφορέεται  οὐδὲν  λόγου  ἄξιον:  εἰ  δέ  τι  παραφέροιτο,  ἐσθίοντας  ἂν
οὐ  παύεσθαι.  οἴνῳ  δὲ  κάρτα  προσκέαται,  καί  σφι  οὐκ  ἐμέσαι  ἔξεστι,  οὐκὶ  οὐρῆσαι  ἀντίον  ἄλλου.  ταῦτα  μέν  νυν  οὕτω  φυλάσσεται,  μεθυσκόμενοι  δὲ  ἐώθασι  βουλεύεσθαι  τὰ  σπουδαιέστατα  τῶν  πρηγμάτων:  τὸ  δ'  ἂν  ἅδῃ  σφι  βουλευομένοισι,  τοῦτο  τῇ  ὑστεραίῃ  νήφουσι  προτιθεῖ  ὁ  στέγαρχος,  ἐν  τοῦ  ἂν  ἐόντες  βουλεύωνται,  καὶ  ἢν  μὲν  ἅδῃ  καὶ  νήφουσι,  χρέωνται  αὐτῷ,  ἢν
δὲμὴ  ἅδῃ,  μετιεῖσι.  τὰ  δ'  ἂν  νήφοντες  προβουλεύσωνται,  μεθυσκόμενοι  ἐπιδιαγινώσκουσι.  ἐντυγχάνοντες  δ'  ἀλλήλοισι  ἐν  τῇσι  ὁδοῖσι,  τῷδε  ἄν  τις  διαγνοίη  εἰ  ὅμοιοί  εἰσὶ  οἱ  συντυγχάνοντες:  ἀντὶ  γὰρ  τοῦ  προσαγορεύειν  ἀλλήλους  φιλέουσι  τοῖσι  στόμασι:  ἢν  δὲ  ᾖ  οὕτερος  ὑποδεέστερος  ὀλίγῳ,  τὰς  παρειὰς  φιλέονται:  ἢν  δὲ  πολλῷ  ᾖ  οὕτερος  ἀγεννέστερος,  προσπίπτων  προσκυνέει  τὸν  ἕτερον.  τιμῶσι  δὲ  ἐκ
πάντων  τοὺς  ἄγχιστα  ἑωυτῶν  οἰκέοντας  μετά  γε  ἑωυτούς,  δευτέρα  δὲ  τοὺς  δευτέρους:  μετὰ  δὲ  κατὰ  λόγον  προβαίνοντες  τιμῶσι:  ἥκιστα  δὲ  τοὺς  ἑωυτῶν  ἑκαστάτω  οἰκημένους  ἐν  τιμῇ  ἄγονται,  νομίζοντες  ἑωυτοὺς  εἶναι  ἀνθρώπων  μακρῷ  τὰ  πάντα  ἀρίστους,  τοὺς  δὲ  ἄλλους  κατὰ  λόγον  τῆς  ἀρετῆς  ἀντέχεσθαι,  τοὺς  δὲ  ἑκαστάτω  οἰκέοντας  ἀπὸ  ἑωυτῶν  κακίστους  εἶναι.  ἐπὶ  δὲ  Μήδων  ἀρχὸν
τῶν  καὶ  ἦρχε  τὰ  ἔθνεα  ἀλλήλων,  συναπάντων  μὲν  Μῆδοι  καὶ  τῶν  ἄγχιστα  οἰκεόντων  σφίσι,  οὗτοι  δὲ  καὶ  τῶν  ὁμούρων,  οἳ  δὲ  μάλα  τῶν  ἐχομένων,  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  δὴ  λόγον  καὶ  οἱ  Πέρσαι  τιμῶσι:  προέβαινε  γὰρ  δὴ  τὸ  ἔθνος  ἄρχον  τε  καὶ  ἐπιτροπεῦον.  ξεινικὰ  δὲ  νόμαια  Πέρσαι  προσίενται  ἀνδρῶν  μάλιστα.  καὶ  γὰρ  δὴ  τὴν  Μηδικὴν  ἐσθῆτα
νομίσαντες  τῆς  ἑωυτῶν  εἶναι  καλλίω  φορέουσι,  καὶ  ἐς  τοὺς  πολέμους  τοὺς  Αἰγυπτίους  θώρηκας:  καὶ  εὐπαθείας  τε  παντοδαπὰς  πυνθανόμενοι  ἐπιτηδεύουσι,  καὶ  δὴ  καὶ  ἀπ'  ̔Ελλήνων  μαθόντες  παισὶ  μίσγονται.  γαμέουσι  δὲ  ἕκαστος  αὐτῶν  πολλὰς  μὲν  κουριδίας  γυναῖκας,  πολλῷ  δ'  ἔτι  πλεῦνας  παλλακὰς  κτῶνται.  ἀνδραγαθίη  δὲ  αὕτη  ἀποδέδεκται,  μετὰ  τὸ  μάχεσθαι  εἶναι  ἀγαθόν,  ὃς  ἂν  πολλοὺς  ἀποδέξῃ  παῖδας:
τῷ  δὲ  τοὺς  πλείστους  ἀποδεικνύντι  δῶρα  ἐκπέμπει  βασιλεὺς  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος.  τὸ  πολλὸν  δ'  ἡγέαται  ἰσχυρὸν  εἶναι.  παιδεύουσι  δὲ  τοὺς  παῖδας  ἀπὸ  πενταέτεος  ἀρξάμενοι  μέχρι  εἰκοσαέτεος  τρία  μοῦνα,  ἰχνεύειν  καὶ  τοξεύειν  καὶ  ἀληθίζεσθαι.  πρὶν  δὲ  ἢ  πενταέτης  γένηται,  οὐκ  ἀπικνέεται  ἐς  ὄψιν  τῷ  πατρί,  ἀλλὰ  παρὰ  τῇσι  γυναιξὶ  δίαιταν  ἔχει.  τοῦδε  δὲ  εἵνεκα  τοῦτο  οὕτω
ποιέεται,  ἵνα  ἢν  ἀποθάνῃ  τρεφόμενος,  μηδεμίαν  ἄσην  τῷ  πατρὶ  προσβάλῃ.  αἰνέω  μέν  νυν  τόνδε  τὸν  νόμον,  αἰνέω  δὲ  καὶ  τόνδε,  τὸ  μὴ  μιῆς  αἰτίης  εἵνεκα  μήτε  αὐτὸν  τὸν  βασιλέα  μηδένα  φονεύειν,  μήτε  τῶν  ἄλλων  Περσέων  μηδένα  τῶν  ἑωυτοῦ  οἰκετέων  ἐπὶ  μιῇ  αἰτίῃ  ἀνήκεστον  πάθος  ἔρδειν:  ἀλλὰ  λογισάμενος  ἢν  εὑρίσκῃ  πλέω  τε  καὶ  μέζω  τὰ  ἀδικήματα
ἐόντα  τῶν  ὑπουργημάτων,  οὕτω  τῷ  θυμῷ  χρᾶται.  ἀποκτεῖναι  δὲ  οὐδένα  κω  λέγουσι  τὸν  ἑωυτοῦ  πατέρα  οὐδὲ  μητέρα,  ἀλλὰ  ὁκόσα  ἤδη  τοιαῦτα  ἐγένετο,  πᾶσαν  ἀνάγκην  φασὶ  ἀναζητεόμενα  ταῦτα  ἀνευρεθῆναι  ἤτοι  ὑποβολιμαῖα  ἐόντα  ἢ  μοιχίδια:  οὐ  γὰρ  δή  φασι  οἰκὸς  εἶναι  τόν  γε  ἀληθέως  τοκέα  ὑπὸ  τοῦ,  ἑωυτοῦ  παιδὸς  ἀποθνήσκειν.  ἅσσα  δέ  σφι  ποιέειν  οὐκ  ἔξεστι,  ταῦτα
οὐδὲ  λέγειν  ἔξεστι.  αἴσχιστον  δὲ  αὐτοῖσι  τὸ  ψεύδεσθαι  νενόμισται,  δεύτερα  δὲ  τὸ  ὀφείλειν  χρέος,  πολλῶν  μὲν  καὶ  ἄλλων  εἵνεκα,  μάλιστα  δὲ  ἀναγκαίην  φασὶ  εἶναι  τὸν  ὀφείλοντα  καί  τι  ψεῦδος  λέγειν.  ὃς  ἂν  δὲ  τῶν  ἀστῶν  λέπρην  ἢ  λεύκην  ἔχῃ,  ἐς  πόλιν  οὗτος  οὐ  κατέρχεται  οὐδὲ  συμμίσγεται  τοῖσι  ἄλλοισι  Πέρσῃσι:  φασὶ  δέ  μιν  ἐς  τὸν  ἥλιον
ἁμαρτόντα  τι  ταῦτα  ἔχειν.  ξεῖνον  δὲ  πάντα  τὸν  λαμβανόμενον  ὑπὸ  τουτέων  πολλοὶ  ἐξελαύνουσι  ἐκ  τῆς  χώρης,  καὶ  τὰς  λευκὰς  περιστεράς,  τὴν  αὐτὴν  αἰτίην  ἐπιφέροντες.  ἐς  ποταμὸν  δὲ  οὔτε  ἐνουρέουσι  οὔτε  ἐμπτύουσι,  οὐ  χεῖρας  ἐναπονίζονται,  οὐδὲ  ἄλλον  οὐδένα  περιορῶσι,  ἀλλὰ  σέβονται  ποταμοὺς  μάλιστα.  καὶ  τόδε  ἄλλο  σφι  ὧδε  συμπέπτωκε  γίνεσθαι,  τὸ  Πέρσας  μὲν  αὐτοὺς  λέληθε,  ἡμέας
μέντοι  οὔ:  τὰ  οὐνόματά  σφι  ἐόντα  ὅμοια  τοῖσι  σώμασι  καὶ  τῇ  μεγαλοπρεπείῃ  τελευτῶσι  πάντα  ἐς  τὠυτὸ  γράμμα,  τὸ  Δωριέες  μὲν  σὰν  καλέουσι,  ̓́Ιωνες  δὲ  σίγμα:  ἐς  τοῦτο  διζήμενος  εὑρήσεις  τελευτῶντα  τῶν  Περσέων  τὰ  οὐνόματα,  οὐ  τὰ  μὲν  τὰ  δ'  οὔ,  ἀλλὰ  πάντα  ὁμοίως.  ταῦτα  μὲν  ἀτρεκέως  ἔχω  περὶ  αὐτῶν  εἰδὼς  εἰπεῖν:  τάδε  μέντοι  ὡς  κρυπτόμενα
λέγεται  καὶ  οὐ  σαφηνέως  περὶ  τοῦ  ἀποθανόντος,  ὡς  οὐ  πρότερον  θάπτεται  ἀνδρὸς  Πέρσεω  ὁ  νέκυς  πρὶν  ἂν  ὑπ'  ὄρνιθος  ἢ  κυνὸς  ἑλκυσθῇ.  Μάγους  μὲν  γὰρ  ἀτρεκέως  οἶδα  ταῦτα  ποιέοντας:  ἐμφανέως  γὰρ  δὴ  ποιεῦσι.  κατακηρώσαντες  δὲ  ὦν  τὸν  νέκυν  Πέρσαι  γῆ  κρύπτουσι.  Μάγοι  δὲ  κεχωρίδαται  πολλὸν  τῶν  τε  ἄλλων  ἀνθρώπων  καὶ  τῶν  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἱρέων.  οἳ
μὲν  γὰρ  ἁγνεύουσι  ἔμψυχον  μηδὲν  κτείνειν,  εἰ  μὴ  ὅσα  θύουσι:  οἱ  δὲ  δὴ  Μάγοι  αὐτοχειρίῃ  πάντα  πλὴν  κυνὸς  καὶ  ἀνθρώπου  κτείνουσι,  καὶ  ἀγώνισμα  μέγα  τοῦτο  ποιεῦνται,  κτείνοντες  ὁμοίως  μύρμηκάς  τε  καὶ  ὄφις  καὶ  τἆλλα  ἑρπετὰ  καὶ  πετεινά.  καὶ  ἀμφὶ  μὲν  τῷ  νόμῳ  τούτῳ  ἐχέτω  ὡς  καὶ  ἀρχὴν  ἐνομίσθη,  ἄνειμι  δὲ  ἐπὶ  τὸν  πρότερον  λόγον.  ̓́Ιωνες
δὲ  καὶ  Αἰολέες,  ὡς  οἱ  Λυδοὶ  τάχιστα  κατεστράφατο  ὑπὸ  Περσέων,  ἔπεμπον  ἀγγέλους  ἐς  Σάρδις  παρὰ  Κῦρον,  ἐθέλοντες  ἐπὶ  τοῖσι  αὐτοῖσι  εἶναι  τοῖσι  καὶ  Κροίσῳ  ἦσαν  κατήκοοι.  ὁ  δὲ  ἀκούσας  αὐτῶν  τὰ  προί̈σχοντο  ἔλεξέ  σφι  λόγον,  ἄνδρα  φὰς  αὐλητὴν  ἰδόντα  ἰχθῦς  ἐν  τῇ  θαλάσσῃ  αὐλέειν,  δοκέοντα  σφέας  ἐξελεύσεσθαι  ἐς  γῆν:  ὡς  δὲ  ψευσθῆναι  τῆς  ἐλπίδος,  λαβεῖν
ἀμφίβληστρον  καὶ  περιβαλεῖν  τε  πλῆθος  πολλὸν  τῶν  ἰχθύων  καὶ  ἐξειρύσαι,  ἰδόντα  δὲ  παλλομένους  εἰπεῖν  ἄρα  αὐτὸν  πρὸς  τοὺς  ἰχθῦς  “παύεσθέ  μοι  ὀρχεόμενοι,  ἐπεῖ  οὐδ'  ἐμέο  αὐλέοντος  ἠθέλετε  ἐκβαίνειν  ὀρχεόμενοι.”  Κῦρος  μὲν  τοῦτον  τὸν  λόγον  τοῖσι  ̓́Ιωσι  καὶ  τοῖσι  Αἰολεῦσι  τῶνδε  εἵνεκα  ἔλεξε,  ὅτι  δὴ  οἱ  ̓́Ιωνες  πρότερον  αὐτοῦ  Κύρου  δεηθέντος  δι'  ἀγγέλων  ἀπίστασθαι  σφέας  ἀπὸ
Κροίσου  οὐκ  ἐπείθοντο,  τότε  δὲ  κατεργασμένων  τῶν  πρηγμάτων  ἦσαν  ἕτοιμοι  πείθεσθαι  Κύρῳ.  ὃ  μὲν  δὴ  ὀργῇ  ἐχόμενος  ἔλεγέ  σφι  τάδε:  ̓́Ιωνες  δὲ  ὡς  ἤκουσαν  τούτων  ἀνενειχθέντων  ἐς  τὰς  πόλιας,  τείχεά  τε  περιεβάλοντο  ἕκαστοι  καὶ  συνελέγοντο  ἐς  Πανιώνιον  οἱ  ἄλλοι,  πλὴν  Μιλησίων:  πρὸς  μούνους  γὰρ  τούτους  ὅρκιον  Κῦρος  ἐποιήσατο  ἐπ'  οἷσί  περ  ὁ  Λυδός.  τοῖσι  δὲ
λοιποῖσι  ̓́Ιωσι  ἔδοξε  κοινῷ  λόγῳ  πέμπειν  ἀγγέλους  ἐς  Σπάρτην  δεησομένους  ̓́Ιωσι  τιμωρέειν.  οἱ  δὲ  ̓́Ιωνες  οὗτοι,  τῶν  καὶ  τὸ  Πανιώνιον  ἐστί,  τοῦ  μὲν  οὐρανοῦ  καὶ  τῶν  ὡρέων  ἐν  τῷ  καλλίστῳ  ἐτύγχανον  ἱδρυσάμενοι  πόλιας  πάντων  ἀνθρώπων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν:  οὔτε  γὰρ  τὰ  ἄνω  αὐτῆς  χωρία  τὠυτὸ  ποιέει  τῇ  ̓Ιωνίῃ  οὔτε  τὰ  κάτω  οὔτε  τὰ  πρὸς  τὴν
ἠῶ  οὔτε  τὰ  πρὸς  τὴν  ἑσπέρην,  τὰ  μὲν  ὑπὸ  τοῦ  ψυχροῦ  τε  καὶ  ὑγροῦ  πιεζόμενα,  τὰ  δὲ  ὑπὸ  τοῦ  θερμοῦ  τε  καὶ  αὐχμώδεος.  γλῶσσαν  δὲ  οὐ  τὴν  αὐτὴν  οὗτοι  νενομίκασι,  ἀλλὰ  τρόπους  τέσσερας  παραγωγέων.  Μίλητος  μὲν  αὐτέων  πρώτη  κέεται  πόλις  πρὸς  μεσαμβρίην,  μετὰ  δὲ  Μυοῦς  τε  καὶ  Πριήνη.  αὗται  μὲν  ἐν  τῇ  Καρίῃ  κατοίκηνται  κατὰ
ταὐτὰ  διαλεγόμεναι  σφίσι,  αἵδε  δὲ  ἐν  τῇ  Λυδίῃ,  ̓́Εφεσος  Κολοφὼν  Λέβεδος  Τέως  Κλαζομεναὶ  Φώκαια:  αὗται  δὲ  αἱ  πόλιες  τῇσι  πρότερον  λεχθείσῃσι  ὁμολογέουσι  κατὰ  γλῶσσαν  οὐδέν,  σφισι  δὲ  ὁμοφωνέουσι.  ἔτι  δὲ  τρεῖς  ὑπόλοιποι  ̓Ιάδες  πόλιες,  τῶν  αἱ  δύο  μὲν  νήσους  οἰκέαται,  Σάμον  τε  καὶ  Χίον,  ἡ  δὲ  μία  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  ἵδρυται,  ̓Ερυθραί.  Χῖοι  μέν  νυν
καὶ  ̓Ερυθραῖοι  κατὰ  τὠυτὸ  διαλέγονται,  Σάμιοι  δὲ  ἐπ'  ἑωυτῶν  μοῦνοι.  οὗτοι  χαρακτῆρες  γλώσσης  τέσσερες  γίνονται.  τούτων  δὴ  ὦν  τῶν  ̓Ιώνων  οἱ  Μιλήσιοι  μὲν  ἦσαν  ἐν  σκέπῃ  τοῦ  φόβου,  ὅρκιον  ποιησάμενοι,  τοῖσι  δὲ  αὐτῶν  νησιώτῃσι  ἦν  δεινὸν  οὐδέν:  οὔτε  γὰρ  Φοίνικες  ἦσαν  κω  Περσέων  κατήκοοι  οὔτε  αὐτοὶ  οἱ  Πέρσαι  ναυβάται.  ἀπεσχίσθησαν  δὲ  ἀπὸ  τῶν  ἄλλων  ̓Ιώνων
οὗτοι  κατ'  ἄλλο  μὲν  οὐδέν,  ἀσθενέος  δὲ  ἐόντος  τοῦ  παντὸς  τότε  ̔Ελληνικοῦ  γένεος,  πολλῷ  δὴ  ἦν  ἀσθενέστατον  τῶν  ἐθνέων  τὸ  ̓Ιωνικὸν  καὶ  λόγου  ἐλαχίστου:  ὅτι  γὰρ  μὴ  ̓Αθῆναι,  ἦν  οὐδὲν  ἄλλο  πόλισμα  λόγιμον.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  ̓́Ιωνες  καὶ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἔφυγον  τὸ  οὔνομα,  οὐ  βουλόμενοι  ̓́Ιωνες  κεκλῆσθαι,  ἀλλὰ  καὶ  νῦν  φαίνονταί  μοι  οἱ  πολλοὶ
αὐτῶν  ἐπαισχύνεσθαι  τῷ  οὐνόματι:  αἱ  δὲ  δυώδεκα  πόλιες  αὗται  τῷ  τε  οὐνόματι  ἠγάλλοντο  καὶ  ἱρὸν  ἱδρύσαντο  ἐπὶ  σφέων  αὐτέων,  τῷ  οὔνομα  ἔθεντο  Πανιώνιον,  ἐβουλεύσαντο  δὲ  αὐτοῦ  μεταδοῦναι  μηδαμοῖσι  ἄλλοισι  ̓Ιώνων  （οὐδ'  ἐδεήθησαν  δὲ  οὐδαμοὶ  μετασχεῖν  ὅτι  μὴ  Σμυρναῖοι）:  κατά  περ  οἱ  ἐκ  τῆς  πενταπόλιος  νῦν  χώρης  Δωριέες,  πρότερον  δὲ  ἑξαπόλιος  τῆς  αὐτῆς  ταύτης  καλεομένης,  φυλάσσονται
ὦν  μηδαμοὺς  ἐσδέξασθαι  τῶν  προσοίκων  Δωριέων  ἐς  τὸ  Τριοπικὸν  ἱρόν,  ἀλλὰ  καὶ  σφέων  αὐτῶν  τοὺς  περὶ  τὸ  ἱρόν  ἀνομήσαντας  ἐξεκλήισαν  τῆς  μετοχῆς,  ἐν  γὰρ  τῷ  ἀγῶνι  τοῦ  Τριοπίου  ̓Απόλλωνος  ἐτίθεσαν  τὸ  πάλαι  τρίποδας  χαλκέους  τοῖσι  νικῶσι,  καὶ  τούτους  χρῆν  τοὺς  λαμβάνοντας  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  μὴ  ἐκφέρειν  ἀλλ'  αὐτοῦ  ἀνατιθέναι  τῷ  θεῷ.  ἀνὴρ  ὦν  ̔Αλικαρνησσεύς,  τῷ
οὔνομα  ἦν  ̓Αγασικλέης,  νικήσας  τὸν  νόμον  κατηλόγησε,  φέρων  δὲ  πρὸς  τὰ  ἑωυτοῦ  οἰκία  προσεπασσάλευσε  τὸν  τρίποδα.  διὰ  ταύτην  τὴν  αἰτίην  αἱ  πέντε  πόλιες,  Λίνδος  καὶ  ̓Ιήλυσός  τε  καὶ  Κάμειρος  καὶ  Κῶς  τε  καὶ  Κνίδος  ἐξεκλήισαν  τῆς  μετοχῆς  τὴν  ἕκτην  πόλιν  ̔Αλικαρνησσόν.  τούτοισι  μέν  νυν  οὗτοι  ταύτην  τὴν  ζημίην  ἐπέθηκαν.  δυώδεκα  δὲ  μοι  δοκέουσι  πόλιας  ποιήσασθαι
οἱ  ̓́Ιωνες  καὶ  οὐκ  ἐθελῆσαι  πλεῦνας  ἐσδέξασθαι  τοῦδε  εἵνεκα,  ὅτι  καὶ  ὅτε  ἐν  Πελοποννήσῳ  οἴκεον,  δυώδεκα  ἦν  αὐτῶν  μέρεα,  κατά  περ  νῦν  ̓Αχαιῶν  τῶν  ἐξελασάντων  ̓́Ιωνας  δυώδεκα  ἐστὶ  μέρεα,  Πελλήνη  μέν  γε  πρώτη  πρὸς  Σικυῶνος,  μετὰ  δὲ  Αἴγειρα  καὶ  Αἰγαί,  ἐν  τῇ  Κρᾶθις  ποταμὸς  ἀείναος  ἐστί,  ἀπ'  ὅτευ  ὁ  ἐν  ̓Ιταλίῃ  ποταμὸς  τὸ  οὔνομα  ἔσχε,
καὶ  Βοῦρα  καὶ  ̔Ελίκη,  ἐς  τὴν  κατέφυγον  ̓́Ιωνες  ὑπὸ  ̓Αχαιῶν  μάχῃ  ἑσσωθέντες,  καὶ  Αἴγίον  καὶ  ̔Ρύπες  καὶ  Πατρέες  καὶ  Φαρέες  καὶ  ̓́Ωλενος,  ἐν  τῷ  Πεῖρος  ποταμὸς  μέγας  ἐστί,  καὶ  Δύμη  καὶ  Τριταιέες,  οἳ  μοῦνοι  τούτων  μεσόγαιοι  οἰκέουσι.  ταῦτα  δυώδεκα  μέρεα  νῦν  ̓Αχαιῶν  ἐστὶ  καὶ  τότε  γε  ̓Ιώνων  ἦν.  τούτων  δὴ  εἵνεκα  καὶ  οἱ  ̓́Ιωνες  δυώδεκα
πόλιας  ἐποιήσαντο:  ἐπεὶ  ὥς  γέ  τι  μᾶλλον  οὗτοι  ̓́Ιωνες  εἰσὶ  τῶν  ἄλλων  ̓Ιώνων  ἢ  κάλλιόν  τι  γεγόνασι,  μωρίη  πολλὴ  λέγειν:  τῶν  ̓́Αβαντες  μὲν  ἐξ  Εὐβοίες  εἰσὶ  οὐκ  ἐλαχίστη  μοῖρα,  τοῖσι  ̓Ιωνίης  μέτα  οὐδὲ  τοῦ  οὐνόματος  οὐδέν,  Μινύαι  δὲ  ̓Ορχομένιοί  σφι  ἀναμεμίχαται  καὶ  Καδμεῖοι  καὶ  Δρύοπες  καὶ  Φωκέες  ἀποδάσμιοι  καὶ  Μολοσσοὶ  καὶ  ̓Αρκάδες  Πελασγοὶ  καὶ  Δωριέες
̓Επιδαύριοι,  ἄλλα  τε  ἔθνεα  πολλὰ  ἀναμεμίχαται:  οἱ  δὲ  αὐτῶν  ἀπὸ  τοῦ  πρυτανηίου  τοῦ  ̓Αθηναίων  ὁρμηθέντες  καὶ  νομίζοντες  γενναιότατοι  εἶναι  ̓Ιώνων,  οὗτοι  δὲ  οὐ  γυναῖκας  ἠγάγοντο  ἐς  τὴν  ἀποικίην  ἀλλὰ  Καείρας  ἔσχον,  τῶν  ἐφόνευσαν  τοὺς  γονέας.  διὰ  τοῦτὸν  δὲ  τὸν  φόνον  αἱ  γυναῖκες  αὗται  νόμον  θέμεναι  σφίσι  αὐτῇσι  ὅρκους  ἐπήλασαν  καὶ  παρέδοσαν  τῇσι  θυγατράσι,  μή  κοτε
ὁμοσιτῆσαι  τοῖσι  ἀνδράσι  μηδὲ  οὐνόματι  βῶσαι  τὸν  ἑωυτῆς  ἄνδρα,  τοῦδε  εἵνεκα  ὅτι  ἐφόνευσαν  σφέων  τοὺς  πατέρας  καὶ  ἄνδρας  καὶ  παῖδας  καὶ  ἔπειτα  ταῦτα  ποιήσαντες  αὐτῇσι  συνοίκεον.  ταῦτα  δὲ  ἦν  γινόμενα  ἐν  Μιλήτῳ.  βασιλέας  δὲ  ἐστήσαντο  οἳ  μὲν  αὐτῶν  Λυκίους  ἀπὸ  Γλαύκου  τοῦ  ̔Ιππολόχου  γεγονότας,  οἳ  δὲ  Καύκωνας  Πυλίους  ἀπὸ  Κόδρου  τοῦ  Μελάνθου,  οἳ  δὲ  καὶ
συναμφοτέρους.  ἀλλὰ  γὰρ  περιέχονται  τοῦ  οὐνόματος  μᾶλλόν  τι  τῶν  ἄλλων  ̓Ιώνων,  ἔστωσαν  δὴ  καὶ  οἱ  καθαρῶς  γεγονότες  ̓́Ιωνες.  εἰσὶ  δὲ  πάντες  ̓́Ιωνες  ὅσοι  ἀπ'  ̓Αθηνέων  γεγόνασι  καὶ  ̓Απατούρια  ἄγουσι  ὁρτήν.  ἄγουσι  δὲ  πάντες  πλὴν  ̓Εφεσίων  καὶ  Κολοφωνίων:  οὗτοι  γὰρ  μοῦνοι  ̓Ιώνων  οὐκ  ἄγουσι  ̓Απατούρια,  καὶ  οὗτοι  κατὰ  φόνου  τινὰ  σκῆψιν.  τὸ  δὲ  Πανιώνιον  ἐστὶ  τῆς
Μυκάλης  χῶρος  ἱρὸς  πρὸς  ἄρκτον  τετραμμένος,  κοινῇ  ἐξαραιρημένος  ὑπὸ  ̓Ιώνων  Ποσειδέωνι  ̔Ελικωνίῳ.  ἡ  δὲ  Μυκάλη  ἐστὶ  τῆς  ἠπείρου  ἄκρη  πρὸς  ζέφυρον  ἄνεμον  κατήκουσα  Σάμῳ  καταντίον,  ἐς  τὴν  συλλεγόμενοι  ἀπὸ  τῶν  πολίων  ̓́Ιωνες  ἄγεσκον  ὁρτὴν  τῇ  ἔθεντο  οὔνομα  Πανιώνια.  πεπόνθασι  δὲ  οὔτι  μοῦναι  αἱ  ̓Ιώνων  ὁρταὶ  τοῦτο,  ἀλλὰ  καὶ  ̔Ελλήνων  πάντων  ὁμοίως  πᾶσαι  ἐς  τὠυτὸ  γράμμα
τελευτῶσι,  κατά  περ  τῶν  Περσέων  τὰ  οὐνόματα.  αὗται  μὲν  αἱ  ̓Ιάδες  πόλιες  εἰσί,  αἵδε  δὲ  αἱ  Αἰολίδες,  Κύμη  ἡ  Φρικωνὶς  καλεομένη,  Λήρισαι,  Νέον  τεῖχος,  Τῆμνος,  Κίλλα,  Νότιον,  Αἰγιρόεσσα,  Πιτάνη,  Αἰγαῖαι,  Μύρινα,  Γρύνεια.  αὗται  ἕνδεκα  Αἰολέων  πόλιες  αἱ  ἀρχαῖαι:  μία  γὰρ  σφέων  παρελύθη  Σμύρνη  ὑπὸ  ̓Ιώνων:  ἦσαν  γὰρ  καὶ  αὗται  δυώδεκα  αἱ  ἐν  τῆ  ἠπείρῳ.  οὗτοι
δὲ  οἱ  Αἰολέες  χώρην  μὲν  ἔτυχον  κτίσαντες  ἀμείνω  ̓Ιώνων,  ὡρέων  δὲ  ἥκουσαν  οὐκ  ὁμοίως.  σμύρνην  δὲ  ὧδε  ἀπέβαλον  Αἰολέες.  Κολοφωνίους  ἄνδρας  στάσι  ἑσσωθέντας  καὶ  ἐκπεσόντας  ἐκ  τῆς  πατρίδος  ὑπεδέξαντο.  μετὰ  δὲ  οἱ  φυγάδες  τῶν  Κολοφωνίων  φυλάξαντες  τοὺς  Σμυρναίους  ὁρτὴν  ἔξω  τείχεος  ποιευμένους  Διονύσῳ,  τὰς  πύλας  ἀποκληίσαντες  ἔσχον  τὴν  πόλιν.  βοηθησάντων  δὲ  πάντων  Αἰολέων,  ὁμολογίῃ  ἐχρήσαντο
τὰ  ἔπιπλα  ἀποδόντων  τῶν  ̓Ιώνων  ἐκλιπεῖν  Σμύρνην  Αἰολέας.  ποιησάντων  δὲ  ταῦτα  Σμυρναίων  ἐπιδιείλοντο  σφέας  αἱ  ἕνδεκα  πόλιες  καὶ  ἐποιήσαντο  σφέων  αὐτέων  πολιήτας.  αὗται  μέν  νυν  αἱ  ἠπειρώτιδες  Αἰολίδες  πόλιες,  ἔξω  τῶν  ἐν  τῇ  ̓́Ιδῃ  οἰκημενέων:  κεχωρίδαται  γὰρ  αὗται.  αἱ  δὲ  τὰς  νήσους  ἔχουσαι  πέντε  μὲν  πόλιες  τὴν  Λέσβον  νέμονται  （τὴν  γὰρ  ἕκτην  ἐν  τῇ  Λέσβῳ
οἰκημένην  ̓Αρίσβαν  ἠνδραπόδισαν  Μηθυμναῖοι  ἐόντας  ὁμαίμους）,  ἐν  Τενέδῳ  δὲ  μία  οἴκηται  πόλις,  καὶ  ἐν  τῇσι  ̔Εκατὸν  νήσοισι  καλεομένῃσι  ἄλλη  μία.  Λεσβίοισι  μέν  νῦν  καὶ  Τενεδίοισι,  κατά  περ  ̓Ιώνων  τοῖσι  τὰς  νήσους  ἔχουσι,  ἦν  δεινὸν  οὐδέν:  τῇσι  δὲ  λοιπῇσι  πόλισι  ἕαδε  κοινῇ  ̓́Ιωσι  ἕπεσθαι  τῇ  ἂν  οὗτοι  ἐξηγέωνται.  ὡς  δὲ  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  Σπάρτην  τῶν  ̓Ιώνων
καὶ  Αἰολέων  οἱ  ἄγγελοι  （κατὰ  γὰρ  δὴ  τάχος  ἦν  ταῦτα  πρησσόμενα）,  εἵλοντο  πρὸ  πάντων  λέγειν  τὸν  Φωκαέα,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Πύθερμος.  ὁ  δὲ  πορφύρεόν  τε  εἷμα  περιβαλόμενος,  ὡς  ἂν  πυνθανόμενοι  πλεῖστοι  συνέλθοιεν  Σπαρτιητέων,  καὶ  καταστὰς  ἔλεγε  πολλὰ  τιμωρέειν  ἑωυτοῖσι  χρηίζων.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  οὔ  κως  ἐσήκουον,  ἀλλ'  ἀπέδοξέ  σφι  μὴ  τιμωρέειν  ̓́Ιωσι.  οἳ  μὲν  δὴ  ἀπαλλάσσοντο,
Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ἀπωσάμενοι  τῶν  ̓Ιώνων  τοὺς  ἀγγέλους  ὅμως  ἀπέστειλαν  πεντηκοντέρῳ  ἄνδρας,  ὡς  μὲν  ἐμοὶ  δοκέει,  κατασκόπους  τῶν  τε  Κύρου  πρηγμάτων  καὶ  ̓Ιωνίης.  ἀπικόμενοι  δὲ  οὗτοι  ἐς  Φώκαιαν  ἔπεμπον  ἐς  Σάρδις  σφέων  αὐτῶν  τὸν  δοκιμώτατον,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Λακρίνης,  ἀπερέοντα  Κύρῳ  Λακεδαιμονίων  ῥῆσιν,  γῆς  τῆς  ̔Ελλάδος  μηδεμίαν  πόλιν  σιναμωρέειν,  ὡς  αὐτῶν  οὐ  περιοψομένων.  ταῦτα  εἰπόντος  τοῦ
κήρυκος,  λέγεται  Κῦρον  ἐπειρέσθαι  τοὺς  παρεόντας  οἱ  ̔Ελλήνων  τινες  ἐόντες  ἄνθρωποι  Λακεδαιμόνιοι  καὶ  κόσοι  πλῆθος  ταῦτα  ἑωυτῷ  προαγορεύουσι:  πυνθανόμενον  δέ  μιν  εἰπεῖν  ἄνθρωποι  Λακεδαιμόνιοι  καὶ  κόσοι  “οὐκ  ἔδεισά  κω  ἄνδρας  τοιούτους,  τοῖσι  ἐστι  χῶρος  ἐν  μέση  τῇ  πόλι  ἀποδεδεγμένος  ἐς  τὸν  συλλεγόμενοι  ἀλλήλους  ὀμνύντες  ἐξαπατῶσι:  τοῖσι,  ἢν  ἐγὼ  ὑγιαίνω,  οὐ  τὰ  ̓Ιώνων  πάθεα  ἔσται  ἔλλεσχα
ἀλλὰ  τὰ  οἰκήια.”  ταῦτα  ἐς  τοὺς  πάντας  ̔́Ελληνας  ἀπέρριψε  ὁ  Κῦρος  τὰ  ἔπεα,  ὅτι  ἀγορὰς  στησάμενοι  ὠνῇ  τε  καὶ  πρήσι  χρέωνται:  αὐτοὶ  γὰρ  οἱ  Πέρσαι  ἀγορῇσι  οὐδὲν  ἐώθασι  χρᾶσθαι,  οὐδέ  σφι  ἐστὶ  τὸ  παράπαν  ἀγορή.  μετὰ  ταῦτα  ἐπιτρέψας  τὰς  μὲν  Σάρδις  Ταβάλῳ  ἀνδρὶ  Πέρσῃ,  τὸν  δὲ  χρυσὸν  τόν  τε  Κροίσου  καὶ  τὸν  τῶν  ἄλλων  Λυδῶν
Πακτύῃ  ἀνδρὶ  Λυδῷ  κομίζειν,  ἀπήλαυνε  αὐτὸς  ἐς  ̓Αγβάτανα,  Κροῖσόν  τε  ἅμα  ἀγόμενος  καὶ  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἐν  οὐδενὶ  λόγῳ  ποιησάμενος  τὴν  πρώτην  εἶναι.  ἡ  τε  γὰρ  Βαβυλών  οἱ  ἦν  ἐμπόδιος  καὶ  τὸ  Βάκτριον  ἔθνος  καὶ  Σάκαι  τε  καὶ  Αἰγύπτιοι,  ἐπ'  οὓς  ἐπεῖχέ  τε  στρατηλατέειν  αὐτός,  ἐπὶ  δὲ  ̓́Ιωνας  ἄλλον  πέμπειν  στρατηγόν.  ὡς  δὲ  ἀπήλασε  ὁ  Κῦρος
ἐκ  τῶν  Σαρδίων,  τοὺς  Λυδοὺς  ἀπέστησε  ὁ  Πακτύης  ἀπό  τε  Ταβάλου  καὶ  Κύρου,  καταβὰς  δὲ  ἐπὶ  θάλασσαν,  ἅτε  τὸν  χρυσὸν  ἔχων  πάντα  τὸν  ἐκ  τῶν  Σαρδίων,  ἐπικούρους  τε  ἐμισθοῦτο  καὶ  τοὺς  ἐπιθαλασσίους  ἀνθρώπους  ἔπειθε  σὺν  ἑωυτῷ  στρατεύεσθαι.  ἐλάσας  δὲ  ἐπὶ  τὰς  Σάρδις  ἐπολιόρκεε  Τάβαλον  ἀπεργμένον  ἐν  τῇ  ἀκροπόλι.  πυθόμενος  δὲ  κατ'  ὁδὸν  ταῦτα  ὁ  Κῦρος
εἶπε  πρὸς  Κροῖσον  τάδε.  “Κροῖσε,  τί  ἔσται  τέλος  τῶν  γινομένων  τούτων  ἐμοί;  οὐ  παύσονται  Λυδοί,  ὡς  οἴκασι,  πρήγμάτα  παρέχοντες  καὶ  αὐτοὶ  ἔχοντες.  φροντίζω  μὴ  ἄριστον  ᾖ  ἐξανδραποδίσασθαι  σφέας.  ὁμοίως  γὰρ  μοι  νῦν  γε  φαίνομαι  πεποιηκέναι  ὡς  εἴ  τις  πατέρα  ἀποκτείνας  τῶν  παίδων  αὐτοῦ  φείσατο:  ὡς  δὲ  καὶ  ἐγὼ  Λυδῶν  τὸν  μὲν  πλέον  τι  ἢ  πατέρα
ἐόντα  σὲ  λαβὼν  ἄγω,  αὐτοῖσι  δὲ  Λυδοῖσι  τὴν  πόλιν  παρέδωκα,  καὶ  ἔπειτα  θωμάζω  εἰ  μοι  ἀπεστᾶσι.”  ὃ  μὲν  δὴ  τά  περ  ἐνόεε  ἔλεγε,  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε,  δείσας  μὴ  ἀναστάτους  ποιήσῃ  τὰς  Σάρδις.  “ὦ  βασιλεῦ,  τὰ  μὲν  οἰκότα  εἴρηκας,  σὺ  μέντοι  μὴ  πάντα  θυμῷ  χρέο,  μηδὲ  πόλιν  ἀρχαίην  ἐξαναστήσῃς  ἀναμάρτητον  ἐοῦσαν  καὶ  τῶν  πρότερον  καὶ
τῶν  νῦν  ἑστεώτων.  τὰ  μὲν  γὰρ  πρότερον  ἐγώ  τε  ἔπρηξα  καὶ  ἐγὼ  κεφαλῇ  ἀναμάξας  φέρω:  τὰ  δὲ  νῦν  παρεόντα  Πακτύης  γὰρ  ἐστὶ  ὁ  ἀδικέων,  τῷ  σὺ  ἐπέτρεψας  Σάρδις,  οὗτος  δότω  τοι  δίκην.  Λυδοῖσι  δὲ  συγγνώμην  ἔχων  τάδε  αὐτοῖσι  ἐπίταξον,  ὡς  μήτε  ἀποστέωσι  μήτε  δεινοί  τοι  ἔωσι:  ἄπειπε  μέν  σφι  πέμψας  ὅπλα  ἀρήια  μὴ  ἐκτῆσθαι,  κέλευε
δὲ  σφέας  κιθῶνάς  τε  ὑποδύνειν  τοῖσι  εἵμασι  καὶ  κοθόρνους  ὑποδέεσθαι,  πρόειπε  δ'  αὐτοῖσι  κιθαρίζειν  τε  καὶ  ψάλλειν  καὶ  καπηλεύειν  παιδεύειν  τοὺς  παῖδας.  καὶ  ταχέως  σφέας  ὦ  βασιλεῦ  γυναῖκας  ἀντ'  ἀνδρῶν  ὄψεαι  γεγονότας,  ὥστε  οὐδὲν  δεινοί  τοι  ἔσονται  μὴ  ἀποστέωσι.”  Κροῖσος  μὲν  δὴ  ταῦτά  οἱ  ὑπετίθετο,  αἱρετώτερα  ταῦτα  εὑρίσκων  Λυδοῖσι  ἢ  ἀνδραποδισθέντας  πρηθῆναι  σφέας,  ἐπιστάμενος  ὅτι
ἢν  μὴ  ἀξιόχρεον  πρόφασιν  προτείνῃ,  οὐκ  ἀναπείσει  μιν  μεταβουλεύσασθαι,  ἀρρωδέων  δὲ  μὴ  καὶ  ὕστερον  κοτὲ  οἱ  Λυδοί,  ἢν  τὸ  παρεὸν  ὑπεκδράμωσι,  ἀποστάντες  ἀπὸ  τῶν  Περσέων  ἀπόλωνται.  Κῦρος  δὲ  ἡσθεὶς  τῇ  ὑποθήκῃ  καὶ  ὑπεὶς  τῆς  ὀργῆς  ἔφη  οἱ  πείθεσθαι.  καλέσας  δὲ  Μαζάρεα  ἄνδρα  Μῆδον,  ταῦτά  τέ  οἱ  ἐνετείλατο  προειπεῖν  Λυδοῖσι  τὰ  ὁ  Κροῖσος  ὑπετίθετο,  καὶ  πρὸς
ἐξανδραποδίσασθαι  τοὺς  ἄλλους  πάντας  οἳ  μετὰ  Λυδῶν  ἐπὶ  Σάρδις  ἐστρατεύσαντο,  αὐτὸν  δὲ  Πακτύην  πάντως  ζῶντα  ἀγαγεῖν  παρ'  ἑωυτόν.  ὃ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐκ  τῆς  ὁδοῦ  ἐντειλάμενος  ἀπήλαυνε  ἐς  ἤθεα  τὰ  Περσέων,  Πακτύης  δὲ  πυθόμενος  ἀγχοῦ  εἶναι  στρατὸν  ἐπ'  ἑωυτὸν  ἰόντα  δείσας  οἴχετο  φεύγων  ἐς  Κύμην.  Μαζάρης  δὲ  ὁ  Μῆδος  ἐλάσας  ἐπὶ  τὰς  Σάρδις  τοῦ  Κύρου
στρατοῦ  μοῖραν  ὅσην  δή  κοτε  ἔχων,  ὡς  οὐκ  εὗρε  ἔτι  ἐόντας  τοὺς  ἀμφὶ  Πακτύην  ἐν  Σάρδισι,  πρῶτα  μὲν  τοὺς  Λυδοὺς  ἠνάγκασε  τὰς  Κύρου  ἐντολὰς  ἐπιτελέειν,  ἐκ  τούτου  δὲ  κελευσμοσύνης  Λυδοὶ  τὴν  πᾶσαν  δίαιταν  τῆς  ζόης  μετέβαλον.  Μαζάρης  δὲ  μετὰ  τοῦτο  ἔπεμπε  ἐς  τὴν  Κύμην  ἀγγέλους  ἐκδιδόναι  κελεύων  Πακτύην.  οἱ  δὲ  Κυμαῖοι  ἔγνωσαν  συμβουλῆς  περὶ  ἐς
θεὸν  ἀνοῖσαι  τὸν  ἐν  Βραγχίδῃσι:  ἦν  γὰρ  αὐτόθι  μαντήιον  ἐκ  παλαιοῦ  ἱδρυμένον,  τῷ  ̓́Ιωνές  τε  πάντες  καὶ  Αἰολέες  ἐώθεσαν  χρᾶσθαι.  ὁ  δὲ  χῶρος  οὗτος  ἐστὶ  τῆς  Μιλησίης  ὑπὲρ  Πανόρμου  λιμένος.  πέμψαντες  ὦν  οἱ  Κυμαῖοι  ἐς  τοὺς  Βραγχίδας  θεοπρόπους  εἰρώτευν  περὶ  Πακτύην  ὁκοῖόν  τι  ποιέοντες  θεοῖσι  μέλλοιεν  χαριεῖσθαι.  ἐπειρωτῶσι  δέ  σφι  ταῦτα  χρηστήριον  ἐγένετο  ἐκδιδόναι  Πακτύην
Πέρσῃσι.  ταῦτα  δὲ  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἤκουσαν  οἱ  Κυμαῖοι,  ὁρμέατο  ἐκδιδόναι:  ὁρμημένου  δὲ  ταύτῃ  τοῦ  πλήθεος,  ̓Αριστόδικος  ὁ  ̔Ηρακλείδεω  ἀνὴρ  τῶν  ἀστῶν  ἐὼν  δόκιμος  ἔσχε  μὴ  ποιῆσαι  ταῦτα  Κυμαίους,  ἀπιστέων  τε  τῷ  χρησμῷ  καὶ  δοκέων  τοὺς  θεοπρόπους  οὐ  λέγειν  ἀληθέως,  ἐς  ὃ  τὸ  δεύτερον  περὶ  Πακτύεω  ἐπειρησόμενοι  ἤισαν  ἄλλοι  θεοπρόποι,  τῶν  καὶ  ̓Αριστόδικος  ἦν.  ἀπικομένων  δὲ
ἐς  Βραγχίδας  ἐχρηστηριάζετο  ἐκ  πάντων  ̓Αριστόδικος  ἐπειρωτῶν  τάδε.  “ὦναξ,  ἦλθε  παρ'  ἡμέας  ἱκέτης  Πακτύης  ὁ  Λυδός,  φεύγων  θάνατον  βίαιον  πρὸς  Περσέων:  οἳ  δέ  μιν  ἐξαιτέονται,  προεῖναι  Κυμαίους  κελεύοντες.  ἡμεῖς  δὲ  δειμαίνοντες  τὴν  Περσέων  δύναμιν  τὸν  ἱκέτην  ἐς  τόδε  οὐ  τετολμήκαμεν  ἐκδιδόναι,  πρὶν  ἂν  τὸ  ἀπὸ  σεῦ  ἡμῖν  δηλωθῇ  ἀτρεκέως  ὁκότερα  ποιέωμεν.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  ἐπειρώτα,
ὃ  δ'  αὖτις  τὸν  αὐτόν  σφι  χρησμὸν  ἔφαινε,  κελεύων  ἐκδιδόναι  Πακτύην  Πέρσῃσι.  πρὸς  ταῦτα  ὁ  ̓Αριστόδικος  ἐκ  προνοίης  ἐποίεε  τάδε:  περιιὼν  τὸν  νηὸν  κύκλῳ  ἐξαίρεε  τοὺς  στρουθοὺς  καὶ  ἄλλα  ὅσα  ἦν  νενοσσευμένα  ὀρνίθων  γένεα  ἐν  τῷ  νηῷ.  ποιέοντος  δὲ  αὐτοῦ  ταῦτα  λέγεται  φωνὴν  ἐκ  τοῦ  ἀδύτου  γενέσθαι  φέρουσαν  μὲν  πρὸς  τὸν  ̓Αριστόδικον,  λέγουσαν  δὲ  τάδε
“ἀνοσιώτατε  ἀνθρώπων,  τί  τάδε  τολμᾷς  ποιέειν;  τοὺς  ἱκέτας  μου  ἐκ  τοῦ  νηοῦ  κεραί̈ζεις;”  ̓Αριστόδικον  δὲ  οὐκ  ἀπορήσαντα  πρὸς  ταῦτα  εἰπεῖν  “ὦναξ,  αὐτὸς  μὲν  οὕτω  τοῖσι  ἱκέτῃσι  βοηθέεις,  Κυμαίους  δὲ  κελεύεις  τὸν  ἱκέτην  ἐκδιδόναι;”  τὸν  δὲ  αὖτις  ἀμείψασθαι  τοῖσιδε  “ναὶ  κελεύω,  ἵνα  γε  ἀσεβήσαντες  θᾶσσον  ἀπόλησθε,  ὡς  μὴ  τὸ  λοιπὸν  περὶ  ἱκετέων  ἐκδόσιος  ἔλθητε  ἐπὶ  τὸ
χρηστήριον.”  ταῦτα  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἤκουσαν  οἱ  Κυμαῖοι,  οὐ  βουλόμενοι  οὔτε  ἐκδόντες  ἀπολέσθαι  οὔτε  παρ'  ἑωυτοῖσι  ἔχοντες  πολιορκέεσθαι,  ἐκπέμπουσι  αὐτὸν  ἐς  Μυτιλήνην.  οἱ  δὲ  Μυτιληναῖοι  ἐπιπέμποντος  τοῦ  Μαζάρεος  ἀγγελίας  ἐκδιδόναι  τὸν  Πακτύην  παρεσκευάζοντο  ἐπὶ  μισθῷ  ὅσῳ  δή:  οὐ  γὰρ  ἔχω  τοῦτό  γε  εἰπεῖν  ἀτρεκέως:  οὐ  γὰρ  ἐτελεώθη.  Κυμαῖοι  γὰρ  ὡς  ἔμαθον  ταῦτα  πρησσόμενα  ἐκ  τῶν  Μυτιληναίων,
πέμψαντες  πλοῖον  ἐς  Λέσβον  ἐκκομίζουσι  Πακτύην  ἐς  Χίον.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἐξ  ἱροῦ  ̓Αθηναίης  πολιούχου  ἀποσπασθεὶς  ὑπὸ  Χίων  ἐξεδόθη:  ἐξέδοσαν  δὲ  οἱ  Χῖοι  ἐπὶ  τῷ  ̓Αταρνέι  μισθῷ:  τοῦ  δὲ  ̓Αταρνέος  τούτου  ἐστὶ  χῶρος  τῆς  Μυσίης,  Λέσβου  ἀντίος.  Πακτύην  μέν  νυν  παραδεξάμενοι  οἱ  Πέρσαι  εἶχον  ἐν  φυλακῇ,  θέλοντες  Κύρῳ  ἀποδέξαι.  ἦν  δὲ  χρόνος  οὗτος  οὐκ  ὀλίγος  γινόμενος,
ὅτε  Χίων  οὐδεὶς  ἐκ  τοῦ  ̓Αταρνέος  τούτου  οὔτε  οὐλὰς  κριθέων  πρόχυσιν  ἐποιέετο  θεῶν  οὐδενὶ  οὔτε  πέμματα  ἐπέσσετο  καρποῦ  τοῦ  ἐνθεῦτεν,  ἀπείχετο  τε  τῶν  πάντων  ἱρῶν  τὰ  πάντα  ἐκ  τῆς  χώρης  ταύτης  γινόμενα.  Χῖοι  μέν  νυν  Πακτύην  ἐξέδοσαν.  Μαζάρης  δὲ  μετὰ  ταῦτα  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τοὺς  συμπολιορκήσαντας  Τάβαλον,  καὶ  τοῦτο  μὲν  Πριηνέας  ἐξηνδραποδίσατο,  τοῦτο  δὲ  Μαιάνδρου  πεδίον
πᾶν  ἐπέδραμε  ληίην  ποιεύμενος  τῷ  στρατῷ,  Μαγνησίην  τε  ὡσαύτως.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  αὐτίκα  νούσῳ  τελευτᾷ.  ἀποθανόντος  δὲ  τούτου,  ̔́Αρπαγος  κατέβη  διάδοχος  τῆς  στρατηγίης,  γένος  καὶ  αὐτὸς  ἐὼν  Μῆδος,  τὸν  ὁ  Μήδων  βασιλεὺς  ̓Αστυάγης  ἀνόμῳ  τραπέζῃ  ἔδαισε,  ὁ  τῷ  Κύρῳ  τὴν  βασιληίην  συγκατεργασάμενος.  οὗτος  ὡνὴρ  τότε  ὑπὸ  Κύρου  στρατηγὸς  ἀποδεχθεὶς  ὡς  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην,  αἵρεε
τὰς  πόλιας  χώμασι:  ὅκως  γὰρ  τειχήρεας  ποιήσειε,  τὸ  ἐνθεῦτεν  χώματα  χῶν  πρὸς  τὰ  τείχεα  ἐπόρθεε.  πρώτῃ  δὲ  Φωκαίῃ  ̓Ιωνίης  ἐπεχείρησε.  οἱ  δὲ  Φωκαιέες  οὗτοι  ναυτιλίῃσι  μακρῇσι  πρῶτοι  ̔Ελλήνων  ἐχρήσαντο,  καὶ  τὸν  τε  ̓Αδρίην  καὶ  τὴν  Τυρσηνίην  καὶ  τὴν  ̓Ιβηρίην  καὶ  τὸν  Ταρτησσὸν  οὗτοι  εἰσὶ  οἱ  καταδέξαντες:  ἐναυτίλλοντο  δὲ  οὐ  στρογγύλῃσι  νηυσὶ  ἀλλὰ  πεντηκοντέροισι.  ἀπικόμενοι  δὲ
ἐς  τὸν  Ταρτησσὸν  προσφιλέες  ἐγένοντο  τῷ  βασιλέι  τῶν  Ταρτησσίων,  τῷ  οὔνομα  μὲν  ἦν,  ̓Αργανθώνιος,  ἐτυράννευσε  δὲ  Ταρτησσοῦ  ὀγδώκοντα  ἔτεα,  ἐβίωσε  δὲ  πάντα  εἴκοσι  καὶ  ἑκατόν.  τούτῳ  δὴ  τῷ  ἀνδρὶ  προσφιλέες  οἱ  Φωκαιέες  οὕτω  δή  τι  ἐγένοντο  ὡς  τὰ  μὲν  πρῶτα  σφέας  ἐκλιπόντας  ̓Ιωνίην  ἐκέλευε  τῆς  ἑωυτοῦ  χώρης  οἰκῆσαι  ὅκου  βούλονται:  μετὰ  δέ,  ὡς  τοῦτό  γε
οὐκ  ἔπειθε  τοὺς  Φωκαιέας,  ὁ  δὲ  πυθόμενος  τὸν  Μῆδον  παρ'  αὐτῶν  ὡς  αὔξοιτο,  ἐδίδου  σφι  χρήματα  τεῖχος  περιβαλέσθαι  τὴν  πόλιν,  ἐδίδου  δὲ  ἀφειδέως:  καὶ  γὰρ  καὶ  ἡ  περίοδος  τοῦ  τείχεος  οὐκ  ὀλίγοι  στάδιοι  εἰσί,  τοῦτο  δὲ  πᾶν  λίθων  μεγάλων  καὶ  εὖ  συναρμοσμένων.  τὸ  μὲν  δὴ  τεῖχος  τοῖσι  Φωκαιεῦσι  τρόπῳ  τοιῶδε  ἐξεποιήθη.  ὁ  δὲ  ̔́Αρπαγος  ὡς
ἐπήλασε  τὴν  στρατιήν,  ἐπολιόρκεε  αὐτούς,  προισχόμενος  ἔπεα  ὥς  οἱ  καταχρᾷ  εἰ  βούλονται  Φωκαιέες  προμαχεῶνα  ἕνα  μοῦνον  τοῦ  τείχεος  ἐρεῖψαι  καὶ  οἴκημα  ἓν  κατιρῶσαι.  οἱ  δὲ  Φωκαιέες  περιημεκτέοντες  τῇ  δουλοσύνη  ἔφασαν  θέλειν  βουλεύσασθαι  ἡμέρην  μίαν  καὶ  ἔπειτα  ὑποκρινέεσθαι:  ἐν  ᾧ  δὲ  βουλεύονται  αὐτοί,  ἀπαγαγεῖν  ἐκεῖνον  ἐκέλευον  τὴν  στρατιὴν  ἀπὸ  τοῦ  τείχεος.  ὁ  δ'  ̔́Αρπαγος  ἔφη  εἰδέναι
μὲν  εὖ  τὰ  ἐκεῖνοι  μέλλοιεν  ποιέειν,  ὅμως  δὲ  σφι  παριέναι  βουλεύσασθαι.  ἐν  ᾧ  ὦν  ὁ  ̔́Αρπαγος  ἀπὸ  τοῦ  τείχεος  ἀπήγαγε  τὴν,  στρατιήν,  οἱ  Φωκαιέες  ἐν  τούτῳ  κατασπάσαντες  τὰς  πεντηκοντέρους,  ἐσθέμενοι  τέκνα  καὶ  γυναῖκας  καὶ  ἔπιπλα  πάντα,  πρὸς  δὲ  καὶ  τὰ  ἀγάλματα  τὰ  ἐν  τῶν  ἱρῶν  καὶ  τὰ  ἄλλα  ἀναθήματα,  χωρὶς  ὅ  τι  χαλκὸς  ἢ  λίθος
ἢ  γραφὴ  ἦν,  τὰ  δὲ  ἄλλα  πάντα  ἐσθέντες  καὶ  αὐτοὶ  εἰσβάντες  ἔπλεον  ἐπὶ  Χίου.  τὴν  δὲ  Φωκαίην  ἐρημωθεῖσαν  ἀνδρῶν  ἔσχον  οἱ  Πέρσαι.  οἱ  δὲ  Φωκαιέες,  ἐπείτε  σφι  Χῖοι  τὰς  νήσους  τὰς  Οἰνούσσας  καλεομένας  οὐκ  ἐβούλοντο  ὠνευμένοισι  πωλέειν,  δειμαίνοντες  μὴ  αἳ  μὲν  ἐμπόριον  γένωνται,  ἡ  δὲ  αὐτῶν  νῆσος  ἀποκληισθῇ  τούτου  εἵνεκα,  πρὸς  ταῦτα  οἱ  Φωκαίες  ἐστέλλοντο
ἐς  Κύρνον:  ἐν  γὰρ  τῇ  Κύρνῳ  εἴκοσι  ἔτεσι  πρότερον  τούτων  ἐκ  θεοπροπίου  ἀνεστήσαντο  πόλιν,  τῇ  οὔνομα  ἦν  ̓Αλαλίη.  ̓Αργανθώνιος  δὲ  τηνικαῦτα  ἤδη  τετελευτήκεε.  στελλόμενοι  δὲ  ἐπὶ  τὴν  Κύρνον,  πρῶτα  καταπλεύσαντες  ἐς  τὴν  Φωκαίην  κατεφόνευσαν  τῶν  Περσέων  τὴν  φυλακήν,  ἣ  ἐφρούρεε  παραδεξαμένη  παρὰ  ̔Αρπάγου  τὴν  πόλιν.  μετὰ  δέ,  ὡς  τοῦτο  σφι  ἐξέργαστο,  ἐποιήσαντο  ἰσχυρὰς  κατάρας  τῷ
ὑπολειπομένῳ  ἑωυτῶν  τοῦ  στόλου,  πρὸς  δὲ  ταύτῃσι  καὶ  μύδρον  σιδήρεον  κατεπόντωσαν  καὶ  ὤμοσαν  μὴ  πρὶν  ἐς  Φωκαίην  ἥξειν  πρὶν  ἢ  τὸν  μύδρον  τοῦτον  ἀναφανῆναι.  στελλομένων  δὲ  αὐτῶν  ἐπὶ  τὴν  Κύρνον,  ὑπερημίσεας  τῶν  ἀστῶν  ἔλαβε  πόθος  τε  καὶ  οἶκτος  τῆς  πόλιος  καὶ  τῶν  ἠθέων  τῆς  χώρης,  ψευδόρκιοι  δὲ  γενόμενοι  ἀπέπλεον  ὀπίσω  ἐς  τὴν  Φωκαίην.  οἳ  δὲ
αὐτῶν  τὸ  ὅρκιον  ἐφύλασσον,  ἀερθέντες  ἐκ  τῶν  Οἰνουσσέων  ἔπλεον.  ἐπείτε  δὲ  ἐς  τὴν  Κύρνον  ἀπίκοντο,  οἴκεον  κοινῇ  μετὰ  τῶν  πρότερον  ἀπικομένων  ἐπ'  ἔτεα  πέντε,  καὶ  ἱρὰ  ἐνιδρύσαντο.  καὶ  ἦγον  γὰρ  δὴ  καὶ  ἔφερον  τοὺς  περιοίκους  ἅπαντας,  στρατεύονται  ὦν  ἐπ'  αὐτοὺς  κοινῷ  λόγω  χρησάμενοι  Τυρσηνοὶ  καὶ  Καρχηδόνιοι,  νηυσὶ  ἑκάτεροι  ἑξήκόντα.  οἱ  δὲ  Φωκαιέες  πληρώσαντες  καὶ  αὐτοὶ
τὰ  πλοῖα,  ἐόντα  ἀριθμὸν  ἑξήκοντα,  ἀντίαζον  ἐς  τὸ  Σαρδόνιον  καλεόμενον  πέλαγος.  συμμισγόντων  δὲ  τῇ  ναυμαχίῃ  Καδμείη  τις  νίκη  τοῖσι  Φωκαιεῦσι  ἐγένετο:  αἱ  μὲν  γὰρ  τεσσεράκοντά  σφι  νέες  διεφθάρησαν,  αἱ  δὲ  εἴκοσι  αἱ  περιεοῦσαι  ἦσαν  ἄχρηστοι:  ἀπεστράφατο  γὰρ  τοὺς  ἐμβόλους.  καταπλώσαντες  δὲ  ἐς  τὴν  ̓Αλαλίην  ἀνέλαβον  τὰ  τέκνα  καὶ  τὰς  γυναῖκας  καὶ  τὴν  ἄλλην  κτῆσιν  ὅσην
οἷαι  τε  ἐγίνοντο  αἱ  νέες  σφι  ἄγειν,  καὶ  ἔπειτα  ἀπέντες  τὴν  Κύρνον  ἔπλεον  ἐς  ̔Ρήγιον.  τῶν  δὲ  διαφθαρεισέων  νεῶν  τοὺς  ἄνδρας  οἱ  τε  Καρχηδόνιοι  καὶ  οἱ  Τυρσηνοὶ  διέλαχον,  τῶν  δὲ  Τυρσηνῶν  οἱ  ̓Αγυλλαῖοι  ἔλαχόν  τε  αὐτῶν  πολλῷ  πλείστους  καὶ  τούτους  ἐξαγαγόντες  κατέλευσαν.  μετὰ  δὲ  ̓Αγυλλαίοισι  πάντα  τὰ  παριόντα  τὸν  χῶρον,  ἐν  τῶ  οἱ  Φωκαιέες  καταλευσθέντες
ἐκέατο,  ἐγίνετο  διάστροφα  καὶ  ἔμπηρα  καὶ  ἀπόπληκτα,  ὁμοίως  πρόβατα  καὶ  ὑποζύγια  καὶ  ἄνθρωποι.  οἱ  δὲ  ̓Αγυλλαῖοι  ἐς  Δελφοὺς  ἔπεμπον  βουλόμενοι  ἀκέσασθαι  τὴν  ἁμαρτάδα.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφέας  ἐκέλευσε  ποιέειν  τὰ  καὶ  νῦν  οἱ  ̓Αγυλλαῖοι  ἔτι  ἐπιτελέουσι:  καὶ  γὰρ  ἐναγίζουσί  σφι  μεγάλως  καὶ  ἀγῶνα  γυμνικὸν  καὶ  ἱππικὸν  ἐπιστᾶσι.  καὶ  οὗτοι  μὲν  τῶν  Φωκαιέων  τοιούτῳ  μόρῳ  διεχρήσαντο,
οἱ  δὲ  αὐτῶν  ἐς  τὸ  ̔Ρήγιον  καταφυγόντες  ἐνθεῦτεν  ὁρμώμενοι  ἐκτήσαντο  πόλιν  γῆς  τῆς  Οἰνωτπίης  ταύτην  ἥτις  νῦν  ̔Υέλη  καλέεται:  ἔκτισαν  δὲ  ταύτην  πρὸς  ἀνδρὸς  Ποσειδωνιήτεω  μαθόντες  ὡς  τὸν  Κύρνον  σφι  ἡ  Πυθίη  ἔχρησε  κτίσαι  ἥρων  ἐόντα,  ἀλλ'  οὐ  τὴν  νῆσον.  Φωκαίης  μέν  νυν  πέρι  τῆς  ἐν  ̓Ιωνίῃ  οὕτω  ἔσχε  παραπλήσια  δὲ  τούτοισι  καὶ  Τήιοι  ἐποίησαν.
ἐπείτε  γὰρ  σφέων  εἷλε  χώματι  τὸ  τεῖχος  ̔́Αρπαγος,  ἐσβάντες  πάντες  ἐς  τὰ  πλοῖα  οἴχοντο  πλέοντες  ἐπὶ  τῆς  Θρηίκης,  καὶ  ἐνθαῦτα  ἔκτισαν  πόλιν  ̓́Αβδηρα,  τὴν  πρότερος  τούτων  Κλαζομένιος  Τιμήσιος  κτίσας  οὐκ  ἀπόνητο,  ἀλλ'  ὑπὸ  Θρηίκων  ἐξελασθεὶς  τιμὰς  νῦν  ὑπὸ  Τηίων  τῶν  ἐν  ̓Αβδήροισι  ὡς  ἥρως  ἔχει.  οὗτοὶ  μέν  νυν  ̓Ιώνων  μοῦνοι  τὴν  δουλοσύνην  οὐκ  ἀνεχόμενοι  ἐξέλιπον
τὰς  πατρίδας:  οἱ  δ'  ἄλλοι  ̓́Ιωνες  πλὴν  Μιλησίων  διὰ  μάχης  μὲν  ἀπίκοντο  ̔Αρπάγῳ  κατά  περ  οἱ  ἐκλιπόντες,  καὶ  ἄνδρες  ἐγένοντο  ἀγαθοὶ  περὶ  τῆς  ἑωυτοῦ  ἕκαστος  μαχόμενοι,  ἑσσωθέντες  δὲ  καὶ  ἁλόντες  ἔμενον  κατὰ  χώρην  ἕκαστοι  καὶ  τὰ  ἐπιτασσόμενα  ἐπετέλεον.  Μιλήσιοι  δέ,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  ἔρηται,  αὐτῷ  Κύρῳ  ὅρκιον  ποιησάμενοι  ἡσυχίην  ἦγον.  οὕτω  δὴ  τὸ  δεύτερον
̓Ιωνίη  ἐδεδούλωτο.  ὡς  δὲ  τοὺς  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  ̓́Ιωνας  ἐχειρώσατο  ̔́Αρπαγος,  οἱ  τὰς  νήσους  ἔχοντες  ̓́Ιωνες  καταρρωδήσαντες  ταῦτα  σφέας  αὐτοὺς  ἔδοσαν  Κύρῳ.  κεκακωμένων  δὲ  ̓Ιώνων  καὶ  συλλεγομένων  οὐδὲν  ἧσσον  ἐς  τὸ  Πανιώνιον,  πυνθάνομαι  γνώμην  Βίαντα  ἄνδρα  Πριηνέα  ἀποδέξασθαι  ̓́Ιωσι  χρησιμωτάτην,  τῇ  εἰ  ἐπείθοντο,  παρεῖχε  ἂν  σφι  εὐδαιμονέειν  ̔Ελλήνων  μάλιστα:  ὃς  ἐκέλευε  κοινῷ  στόλῳ  ̓́Ιωνας  ἀερθέντας
πλέειν  ἐς  Σαρδὼ  καὶ  ἔπειτα  πόλιν  μίαν  κτίζειν  πάντων  ̓Ιώνων,  καὶ  οὕτω  ἀπαλλαχθέντας  σφέας  δουλοσύνης  εὐδαιμονήσειν,  νήσων  τε  ἁπασέων  μεγίστην  νεμομένους  καὶ  ἄρχοντας  ἄλλων:  μένουσι  δέ  σφι  ἐν  τῇ  ̓Ιωνίῃ  οὐκ  ἔφη  ἐνορᾶν  ἐλευθερίην  ἔτι  ἐσομένην.  αὕτη  μὲν  Βίαντος  τοῦ  Πριηνέος  γνώμη  ἐπὶ  διεφθαρμένοισι  ̓́Ιωσι  γενομένη,  χρηστὴ  δὲ  καὶ  πρὶν  ἢ  διαφθαρῆναι  ̓Ιωνίην  Θάλεω  ἀνδρὸς
Μιλησίου  ἐγένετο,  τὸ  ἀνέκαθεν  γένος  ἐόντος  Φοίνικος,  ὃς  ἐκέλευε  ἓν  βουλευτήριον  ̓́Ιωνας  ἐκτῆσθαι,  τὸ  δὲ  εἶναι  ἐν  Τέῳ  （Τέων  γὰρ  μέσον  εἶναι  ̓Ιωνίης）,  τὰς  δὲ  ἄλλας  πόλιας  οἰκεομένας  μηδὲν  ἧσσον  νομίζεσθαι  κατά  περ  ἐς  δῆμοι  εἶεν:  οὗτοι  μὲν  δή  σφι  γνώμας  τοιάσδε  ἀπεδέξαντο.  ̔́Αρπαγος  δὲ  καταστρεψάμενος  ̓Ιωνίην  ἐποιέετο  στρατηίην  ἐπὶ  Κᾶρας  καὶ  Καυνίους  καὶ  Λυκίους,
ἅμα  ἀγόμενος  καὶ  ̓́Ιωνας  καὶ  Αἰολέας.  εἰσὶ  δὲ  τούτων  Κᾶρες  μὲν  ἀπιγμένοι  ἐς  τὴν  ἤπειρον  ἐκ  τῶν  νήσων.  τὸ  γὰρ  παλαιὸν  ἐόντες  Μίνω  κατήκοοι  καὶ  καλεόμενοι  Λέλεγες  εἶχον  τὰς  νήσους,  φόρον  μὲν  οὐδένα  ὑποτελέοντες,  ὅσον  καὶ  ἐγὼ  δυνατός  εἰμι  ἐπὶ  μακρότατον  ἐξικέσθαι  ἀκοῇ:  οἳ  δέ,  ὅκως  Μίνως  δέοιτο,  ἐπλήρουν  οἱ  τὰς  νέας.  ἅτε  δὴ  Μίνω
τε  κατεστραμμένου  γῆν  πολλὴν  καὶ  εὐτυχέοντος  τῷ  πολέμῳ,  τὸ  Καρικὸν  ἦν  ἔθνος  λογιμώτατον  τῶν  ἐθνέων  ἁπάντων  κατὰ  τοῦτον  ἅμα  τὸν  χρόνον  μακρῷ  μάλιστα.  καί  σφι  τριξὰ  ἐξευρήματα  ἐγένετο,  τοῖσι  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐχρήσαντο:  καὶ  γὰρ  ἐπὶ  τὰ  κράνεα  λόφους  ἐπιδέεσθαι  Κᾶρες  εἰσὶ  οἱ  καταδέξαντες  καὶ  ἐπὶ  τὰς  ἀσπίδας  τὰ  σημήια  ποιέεσθαι,  καὶ  ὄχανα  ἀσπίσι  οὗτοι  εἰσὶ
οἱ  ποιησάμενοι  πρῶτοι:  τέως  δὲ  ἄνευ  ὀχάνων  ἐφόρεον  τὰς  ἀσπίδας  πάντες  οἳ  περ  ἐώθεσαν  ἀσπίσι  χρᾶσθαι,  τελαμῶσι  σκυτίνοισι  οἰηκίζοντες,  περὶ  τοῖσι  αὐχέσι  τε  καὶ  τοῖσι  ἀριστεροῖσι  ὤμοισι  περικείμενοι.  μετὰ  δὲ  τοὺς  Κᾶρας  χρόνῳ  ὕστερον  πολλῷ  Δωριέες  τε  καὶ  ̓́Ιωνες  ἐξανέστησαν  ἐκ  τῶν  νήσων,  καὶ  οὕτω  ἐς  τὴν  ἤπειρον  ἀπίκοντο.  κατὰ  μὲν  δὴ  Κᾶρας  οὕτω  Κρῆτες
λέγουσι  γενέσθαι:  οὐ  μέντοι  αὐτοί  γε  ὁμολογέουσι  τούτοισι  οἱ  Κᾶρες,  ἀλλὰ  νομίζουσι  αὐτοὶ  ἑωυτοὺς  εἶναι  αὐτόχθονας  ἠπειρώτας,  καὶ  τῷ  οὐνόματι  τῷ  αὐτῷ  αἰεὶ  διαχρεωμένους  τῷ  περ  νῦν.  ἀποδείκνῦσι  δὲ  ἐν  Μυλάσοισι  Διὸς  Καρίου  ἱρὸν  ἀρχαῖον,  τοῦ  Μυσοῖσι  μὲν  καὶ  Λυδοῖσι  μέτεστι  ὡς  κασιγνήτοισι  ἐοῦσι  τοῖσι  Καρσί:  τὸν  γὰρ  Λυδὸν  καὶ  τὸν  Μυσὸν  λέγουσι  εἶναι  Καρὸς
ἀδελφεούς.  τούτοισι  μὲν  δὴ  μέτεστι,  ὅσοι  δὲ  ἐόντες  ἄλλου  ἔθνεος  ὁμόγλωσσοι  τοῖσι  Καρσὶ  ἐγένοντο,  τούτοισι  δὲ  οὐ  μέτα.  οἱ  δὲ  Καύνιοι  αὐτόχθονες  δοκέειν  ἐμοὶ  εἰσί,  αὐτοὶ  μέντοι  ἐκ  Κρήτης  φασὶ  εἶναι.  προσκεχωρήκασι  δὲ  γλῶσσαν  μὲν  πρὸς  τὸ  Καρικὸν  ἔθνος,  ἢ  οἱ  Κᾶρες  πρὸς  τὸ  Καυνικόν  （τοῦτο  γὰρ  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  διακρῖναι）,  νόμοισι  δὲ  χρέωνται  κεχωρισμένοισι
πολλὸν  τῶν  τε  ἄλλων  ἀνθρώπων  καὶ  Καρῶν.  τοῖσι  γὰρ  κάλλιστον  ἐστὶ  κατ'  ἡλικίην  τε  καὶ  φιλότητα  εἰλαδὸν  συγγίνεσθαι  ἐς  πόσιν,  καὶ  ἀνδράσι  καὶ  γυναιξὶ  καὶ  παισί.  ἱδρυθέντων  δέ  σφι  ἱρῶν  ξεινικῶν,  μετέπειτα  ὥς  σφι  ἀπέδοξε,  ἔδοξέ  δὲ  τοῖσι  πατρίοισι  μοῦνον,  χέασθαι  θεοῖσι,  ἐνδύντες  τὰ  ὅπλα  ἅπαντες  Καύνιοι  ἡβηδόν,  τύπτοντες  δόρασι  τὸν  ἠέρα,  μέχρι  οὔρων  τῶν
Καλυνδικῶν  εἵποντο,  καὶ  ἔφασαν  ἐκβάλλειν  τοὺς  ξεινικοὺς  θεούς.  καὶ  οὗτοι  μὲν  τρόποισι  τοιούτοισι  χρέωνται,  οἱ  δὲ  Λύκιοι  ἐκ  Κρήτης  τὠρχαῖον  γεγόνασι  （τὴν  γὰρ  Κρήτην  εἶχον  τὸ  παλαιὸν  πᾶσαν  βάρβαροι）:  διενειχθέντων  δὲ  ἐν  Κρήτῃ  περὶ  τῆς  βασιληίης  τῶν  Εὐρώπης  παίδων  Σαρπηδόνος  τε  καὶ  Μίνω,  ὡς  ἐπεκράτησε  τῇ  στάσι  Μίνως,  ἐξήλασε  αὐτόν  τε  Σαρπηδόνα  καὶ  τοὺς  στασιώτας
αὐτοῦ,  οἳ  δὲ  ἀπωσθέντες  ἀπίκοντο  τῆς  ̓Ασίης  ἐς  γῆν  τὴν  Μιλυάδα:  τὴν  γὰρ  νῦν  Λύκιοι  νέμονται,  αὕτη  τὸ  παλαιὸν  ἦν  Μιλυάς,  οἱ  δὲ  Μιλύαι  τότε  Σόλυμοι  ἐκαλέοντο.  ἕως  μὲν  δὴ  αὐτῶν  Σαρπηδὼν  ἦρχε,  οἳ  δὲ  ἐκαλέοντο  τό  πέρ  τε  ἠνείκαντο  οὔνομα  καὶ  νυν  ἔτι  καλέονται  ὑπὸ  τῶν  περιοίκων  οἱ  Λύκιοι  Τερμίλαι:  ὡς  δὲ  ἐξ  ̓Αθηνέων
Λύκος  ὁ  Πανδίονος,  ἐξελασθεὶς  καὶ  οὗτος  ὑπὸ  τοῦ  ἀδελφεοῦ  Αἰγέος,  ἀπίκετο  ἐς  τοὺς  Τερμίλας  παρὰ  Σαρπηδόνα,  οὕτω  δὴ  κατὰ  τοῦ  Λύκου  τὴν  ἐπωνυμίην  Λύκιοι  ἀνὰ  χρόνον  ἐκλήθησαν.  νόμοισι  δὲ  τὰ  μὲν  Κρητικοῖσι  τὰ  δὲ  Καρικοῖσι  χρέωνται.  ἓν  δὲ  τόδε  ἴδιον  νενομίκασι  καὶ  οὐδαμοῖσι  ἄλλοισι  συμφέρονται  ἀνθρώπων:  καλέουσι  ἀπὸ  τῶν  μητέρων  ἑωυτοὺς  καὶ  οὐκὶ  ἀπὸ  τῶν
πατέρων:  εἰρομένου  δὲ  ἑτέρου  τὸν  πλησίον  τίς  εἴη,  καταλέξει  ἑωυτὸν  μητρόθεν  καὶ  τῆς  μητρὸς  ἀνανεμέεται  τὰς  μητέρας.  καὶ  ἢν  μέν  γε  γυνὴ  ἀστὴ  δούλῳ  συνοικήσῃ,  γενναῖα  τὰ  τέκνα  νενόμισται:  ἢν  δὲ  ἀνὴρ  ἀστὸς  καὶ  ὁ  πρῶτος  αὐτῶν  γυναῖκα  ξείνην  ἢ  παλλακὴν  ἔχῃ,  ἄτιμα  τὰ  τέκνα  γίνεται.  οἱ  μέν  νυν  Κᾶρες  οὐδὲν  λαμπρὸν  ἔργον  ἀποδεξάμενοι  ἐδουλώθησαν
ὑπὸ  ̔Αρπάγου,  οὔτε  αὐτοὶ  οἱ  Κᾶρες  ἀποδεξάμενοι  οὐδέν,  οὔτε  ὅσοι  ̔Ελλήνων  ταύτην  τὴν  χώρην  οἰκέουσι:  οἰκέουσι  δὲ  καὶ  ἄλλοι  καὶ  Λακεδαιμονίων  ἄποικοι  Κνίδιοι.  οἳ  τῆς  χώρης  τῆς  σφετέρης  τετραμμένης  ἐς  πόντον,  τὸ  δὴ  Τριόπιον  καλέεται,  ἀργμένης  δὲ  ἐκ  τῆς  Χερσονήσου  τῆς  Βυβασσίης,  ἐούσης  τε  πάσης  τῆς  Κνιδίης  πλὴν  ὀλίγης  περιρρόου  （τὰ  μὲν  γὰρ  αὐτῆς  πρὸς
βορέην  ἄνεμον  ὁ  Κεραμεικὸς  κόλπος  ἀπέργει,  τὰ  δὲ  πρὸς  νότον  ἡ  κατὰ  Σύμην  τε  καὶ  ̔Ρόδον  θάλασσα）,  τὸ  ὦν  δὴ  ὀλίγον  τοῦτο,  ἐὸν  ὅσον  τε  ἐπὶ  πέντε  στάδια,  ὤρυσσον  οἱ  Κνίδιοι  ἐν  ὅσῳ  ̔́Αρπαγος  τὴν  ̓Ιωνίην  κατεστρέφετο,  βουλόμενοι  νῆσον  τὴν  χώρην  ποιῆσαι.  ἐντὸς  δὲ  πᾶσά  σφι  ἐγίνετο:  τῇ  γὰρ  ἡ  Κνιδίη  χώρη  ἐς  τὴν  ἤπειρον
τελευτᾷ,  ταύτῃ  ὁ  ἰσθμός  ἐστι  τὸν  ὤρυσσον.  καὶ  δὴ  πολλῇ,  χειρὶ  ἐργαζομένων  τῶν  Κνιδίων,  μᾶλλον  γάρ  τι  καὶ  θειότερον  ἐφαίνοντο  τιτρώσκεσθαι  οἱ  ἐργαζόμενοι  τοῦ  οἰκότος  τά  τε  ἄλλα  τοῦ  σώματος  καὶ  μάλιστα  τὰ  περὶ  τοὺς  ὀφθαλμοὺς  θραυομένης  τῆς  πέτρης,  ἔπεμπον  ἐς  Δελφοὺς  θεοπρόπους  ἐπειρησομένους  τὸ  ἀντίξοον.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι,  ὡς  αὐτοὶ  Κνίδιοι  λέγουσι,  χρᾷ
ἐν  τριμέτρῳ  τόνῳ  τάδε.  ̓Ισθμὸν  δὲ  μὴ  πυργοῦτε  μηδ'  ὀρύσσετε:  Ζεὺς  γάρ  κ'  ἔθηκε  νῆσον,  εἴ  κ'  ἐβούλετο.  Κνίδιοι  μὲν  ταῦτα  τῆς  Πυθίης  χρησάσης  τοῦ  τε  ὀρύγματος  ἐπαύσαντο  καὶ  ̔Αρπάγῳ  ἐπιόντι  σὺν  τῷ  στρατῷ  ἀμαχητὶ  σφέας  αὐτοὺς  παρέδοσαν.  ἦσαν  δὲ  Πηδασέες  οἰκέοντες  ὑπὲρ  ̔Αλικαρνησσοῦ  μεσόγαιαν:  τοῖσι  ὅκως  τι  μέλλοι  ἀνεπιτήδεον  ἔσεσθαι,  αὐτοῖσί  τε  καὶ  τοῖσι
περιοίκοισι,  ἡ  ἱρείη  τῆς  ̓Αθηναίης  πώγωνα  μέγαν  ἴσχε.  τρὶς  σφι  τοῦτο  ἐγένετο.  οὗτοι  τῶν  περὶ  Καρίην  ἀνδρῶν  μοῦνοί  τε  ἀντέσχον  χρόνον  ̔Αρπάγῳ  καὶ  πρήγματα  παρέσχον  πλεῖστα,  ὄρος  τειχίσαντες  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  Λίδη.  Πηδασέες  μέν  νυν  χρόνῳ  ἐξαιρέθησαν.  Λύκιοι  δέ,  ὡς  ἐς  τὸ  Ξάνθιον  πεδίον  ἤλασε  ὁ  ̔́Αρπαγος  τὸν  στρατόν,  ἐπεξιόντες  καὶ  μαχόμενοι  ὀλίγοι  πρὸς  πολλοὺς
ἀρετᾶς  ἀπεδείκνυντο,  ἑσσωθέντες  δὲ  καὶ  κατειληθέντες  ἐς  τὸ  ἄστυ  συνήλισαν  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν  τάς  τε  γυναῖκας  καὶ  τὰ  τέκνα  καὶ  τὰ  χρήματα  καὶ  τοὺς  οἰκέτας,  καὶ  ἔπειτα  ὑπῆψαν  τὴν  ἀκρόπολιν  πᾶσαν  ταύτην  καίεσθαι.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  καὶ  συνομόσαντες  ὅρκους  δεινούς,  ἐπεξελθόντες  ἀπέθανον  πάντες  Ξάνθιοι  μαχόμενοι.  τῶν  δὲ  νῦν  Λυκίων  φαμένων  Ξανθίων  εἶναι  οἱ  πολλοί,  πλὴν
ὀγδώκοντα  ἱστιέων,  εἰσὶ  ἐπήλυδες:  αἱ  δὲ  ὀγδώκοντα  ἱστίαι  αὗται  ἔτυχον  τηνικαῦτα  ἐκδημέουσι  καὶ  οὕτω  περιεγένοντο.  τὴν  μὲν  δὴ  Ξάνθον  οὕτω  ἔσχε  ὁ  ̔́Αρπαγος,  παραπλησίως  δὲ  καὶ  τὴν  Καῦνον  ἔσχε:  καὶ  γὰρ  οἱ  Καύνιοι  τοὺς  Λυκίους  ἐμιμήσαντο  τὰ  πλέω.  τὰ  μέν  νυν  κάτω  τῆς  ̓Ασίης  ̔́Αρπαγος  ἀνάστατα  ἐποίεε,  τὰ  δὲ  ἄνω  αὐτῆς  αὐτὸς  Κῦρος,  πᾶν  ἔθνος
καταστρεφόμενος  καὶ  οὐδὲν  παριείς.  τὰ  μέν  νυν  αὐτῶν  πλέω  παρήσομεν:  τὰ  δὲ  οἱ  παρέσχε  τε  πόνον  πλεῖστον  καὶ  ἀξιαπηγητότατα  ἐστί,  τούτων  ἐπιμνήσομαι.  Κῦρος  ἐπείτε  τὰ  πάντα  τῆς  ἠπείρου  ὑποχείρια  ἐποιήσατο,  ̓Ασσυρίοισι  ἐπετίθετο.  τῆς  δὲ  ̓Ασσυρίης  ἐστὶ  μὲν  κου  καὶ  ἄλλα  πολίσματα  μεγάλα  πολλά,  τὸ  δὲ  ὀνομαστότατον  καὶ  ἰσχυρότατον  καὶ  ἔνθα  σφι  Νίνου  ἀναστάτου  γενομένης  τὰ
βασιλήια  κατεστήκεε,  ἦν  Βαβυλών,  ἐοῦσα  τοιαύτη  δή  τις  πόλις.  κέεται  ἐν  πεδίῳ  μεγάλῳ,  μέγαθος  ἐοῦσα  μέτωπον  ἕκαστον  εἴκοσι  καὶ  ἑκατὸν  σταδίων,  ἐούσης  τετραγώνου:  οὗτοι  στάδιοι  τῆς  περιόδου  τῆς  πόλιος  γίνονται  συνάπαντες  ὀγδώκοντα  καὶ  τετρακόσιοι,  τὸ  μέν  νυν  μέγαθος  τοσοῦτον  ἐστὶ  τοῦ  ἄστεος  τοῦ  Βαβυλωνίου,  ἐκεκόσμητο  δὲ  ὡς  οὐδὲν  ἄλλο  πόλισμα  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν.  τάφρος  μὲν
πρῶτά  μιν  βαθέα  τε  καὶ  εὐρέα  καὶ  πλέη  ὕδατος  περιθέει,  μετὰ  δὲ  τεῖχος  πεντήκοντα  μὲν  πηχέων  βασιληίων  ἐὸν  τὸ  εὖρος,  ὕψος  δὲ  διηκοσίων  πηχέων:  ὁ  δὲ  βασιλήιος  πῆχυς  τοῦ  μετρίου  ἐστὶ  πήχεος  μέζων  τρισὶ  δακτύλοισι.  δεῖ  δή  με  πρὸς  τούτοισι  ἔτι  φράσαι  ἵνα  τε  ἐκ  τῆς  τάφρου  ἡ  γῆ  ἀναισιμώθη,  καὶ  τὸ  τεῖχος  ὅντινα  τρόπον
ἔργαστο.  ὀρύσσοντες  ἅμα  τὴν  τάφρον  ἐπλίνθευον  τὴν  γῆν  τὴν  ἐκ  τοῦ  ὀρύγματος  ἐκφερομένην,  ἑλκύσαντες  δὲ  πλίνθους  ἱκανὰς  ὤπτησαν  αὐτὰς  ἐν  καμίνοισι:  μετὰ  δὲ  τέλματι  χρεώμενοι  ἀσφάλτῳ  θερμῇ  καὶ  διὰ  τριήκοντα  δόμων  πλίνθου  ταρσοὺς  καλάμων  διαστοιβάζοντες,  ἔδειμαν  πρῶτα  μὲν  τῆς  τάφου  τὰ  χείλεα,  δευτέρα  δὲ  αὐτὸ  τὸ  τεῖχος  τὸν  αὐτὸν  τρόπον.  ἐπάνω  δὲ  τοῦ  τείχεος  παρὰ
τὰ  ἔσχατα  οἰκήματα  μουνόκωλα  ἔδειμαν,  τετραμμένα  ἐς  ἄλληλα:  τὸ  μέσον  δὲ  τῶν  οἰκημάτων  ἔλιπον  τεθρίππῳ  περιέλασιν.  πύλαι  δὲ  ἐνεστᾶσι  πέριξ  τοῦ  τείχεος  ἑκατόν,  χάλκεαι  πᾶσαι,  καὶ  σταθμοί  τε  καὶ  ὑπέρθυρα  ὡσαύτως.  ἔστι  δὲ  ἄλλη  πόλις  ἀπέχουσα  ὀκτὼ  ἡμερέων  ὁδὸν  ἀπὸ  Βαβυλῶνος:  ̓̀Ις  οὔνομα  αὐτῇ.  ἔνθα  ἐστὶ  ποταμὸς  οὐ  μέγας:  ̓̀Ις  καὶ  τῷ  ποταμῷ  τὸ  οὔνομα:
ἐσβάλλει  δὲ  οὗτος  ἐς  τὸν  Εὐφρήτην  ποταμὸν  τὸ  ῥέεθρον.  οὗτος  ὦν  ὁ  ̓̀Ις  ποταμὸς  ἅμα  τῷ,  ὕδατι  θρόμβους  ἀσφάλτου  ἀναδιδοῖ  πολλούς,  ἔνθεν  ἡ  ἄσφαλτος  ἐς  τὸ  ἐν  Βαβυλῶνι  τεῖχος  ἐκομίσθη.  ἐτετείχιστο  μέν  νυν  ἡ  Βαβυλὼν  τρόπῳ  τοιῷδε,  ἔστι  δὲ  δύο  φάρσεα  τῆς  πόλιος.  τὸ  γὰρ  μέσον  αὐτῆς  ποταμὸς  διέργει,  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  Εὐφρήτης:  ῥέει  δὲ
ἐξ  ̓Αρμενίων,  ἐὼν  μέγας  καὶ  βαθὺς  καὶ  ταχύς:  ἐξιεῖ  δὲ  οὗτος  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν.  τὸ  ὦν  δὴ  τεῖχος  ἑκάτερον  τοὺς  ἀγκῶνας  ἐς  τὸν  ποταμὸν  ἐλήλαται:  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  αἱ  ἐπικαμπαὶ  παρὰ  χεῖλος  ἑκάτερον  τοῦ  ποταμοῦ  αἱμασιὴ  πλίνθων  ὀπτέων  παρατείνει.  τὸ  δὲ  ἄστυ  αὐτό,  ἐὸν  πλῆρες  οἰκιέων  τριωρόφων  καὶ  τετρωρόφων,  κατατέτμηται  τὰς  ὁδοὺς  ἰθέας
τάς  τε  ἄλλας  καὶ  τὰς  ἐπικαρσίας  τὰς  ἐπὶ  τὸν  ποταμὸν  ἐχούσας.  κατὰ  δὴ  ὦν  ἑκάστην  ὁδὸν  ἐν  τῇ  αἱμασιῇ  τῇ  παρὰ  τὸν  ποταμὸν  πυλίδες  ἐπῆσαν,  ὅσαι  περ  αἱ  λαῦραι,  τοσαῦται  ἀριθμόν:  ἦσαν  δὲ  καὶ  αὗται  χάλκεαι  φέρουσαι  καὶ  αὐταὶ  ἐς  αὐτὸν  τὸν  ποταμόν.  τοῦτο  μὲν  δὴ  τὸ  τεῖχος  θώρηξ  ἐστί,  ἕτερον  δὲ  ἔσωθεν  τεῖχος  περιθέει,
οὐ  πολλῷ  τεῳ  ἀσθενέστερον  τοῦ  ἑτέρου  τείχεος,  στεινότερον  δέ.  ἐν  δὲ  φάρσεϊ  ἑκατέρῳ  τῆς  πόλιος  ἐτετείχιστο  ἐν  μέσῳ  ἐν  τῷ  μὲν  τὰ  βασιλήια  περιβόλῳ  μεγάλῳ  τε  καὶ  ἰσχυρῷ,  ἐν  δὲ  τῷ  ἑτέρῳ  Διὸς  Βήλου  ἱρὸν  χαλκόπυλον,  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἔτι  τοῦτο  ἐόν,  δύο  σταδίων  πάντῃ,  ἐὸν  τετράγωνον.  ἐν  μέσῳ  δὲ  τοῦ  ἱροῦ  πύργος  στερεὸς  οἰκοδόμηται,
σταδίου  καὶ  τὸ  μῆκος  καὶ  τὸ  εὖρος,  καὶ  ἐπὶ  τούτῳ  τῷ  πύργῳ  ἄλλος  πύργος  ἐπιβέβηκε,  καὶ  ἕτερος  μάλα  ἐπὶ  τούτῳ,  μέχρι  οὗ  ὀκτὼ  πύργων.  ἀνάβασις  δὲ  ἐς  αὐτοὺς  ἔξωθεν  κύκλῳ  περὶ  πάντας  τοὺς  πύργους  ἔχουσα  πεποίηται.  μεσοῦντι  δέ  κου  τῆς  ἀναβάσιος  ἐστὶ  καταγωγή  τε  καὶ  θῶκοι  ἀμπαυστήριοι,  ἐν  τοῖσι  κατίζοντες  ἀμπαύονται  οἱ  ἀναβαίνοντες.  ἐν  δὲ
τῷ  τελευταίῳ  πύργῳ  νηὸς  ἔπεστι  μέγας:  ἐν  δὲ  τῷ  νηῷ  κλίνη  μεγάλη  κέεται  εὖ  ἐστρωμένη,  καὶ  οἱ  τράπεζα  παρακέεται  χρυσέη.  ἄγαλμα  δὲ  οὐκ  ἔνι  οὐδὲν  αὐτόθι  ἐνιδρυμένον,  οὐδὲ  νύκτα  οὐδεὶς  ἐναυλίζεται  ἀνθρώπων  ὅτι  μὴ  γυνὴ  μούνη  τῶν  ἐπιχωρίων,  τὴν  ἂν  ὁ  θεὸς  ἕληται  ἐκ  πασέων,  ὡς  λέγουσι  οἱ  Χαλδαῖοι  ἐόντες  ἱρέες  τούτου  τοῦ  θεοῦ.  φασὶ
δὲ  οἱ  αὐτοὶ  οὗτοι,  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστὰ  λέγοντες,  τὸν  θεὸν  αὐτὸν  φοιτᾶν  τε  ἐς  τὸν  νηὸν  καὶ  ἀμπαύεσθαι  ἐπὶ  τῆς  κλίνης,  κατά  περ  ἐν  Θήβῃσι  τῇσι  Αἰγυπτίῃσι  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  τρόπον,  ὡς  λέγουσι  οἱ  Αἰγύπτιοι:  καὶ  γὰρ  δὴ  ἐκεῖθι  κοιμᾶται  ἐν  τῷ  τοῦ  Διὸς  τοῦ  Θηβαιέος  γυνή,  ἀμφότεραι  δὲ  αὗται  λέγονται  ἀνδρῶν  οὐδαμῶν  ἐς
ὁμιλίην  φοιτᾶν:  καὶ  κατά  περ  ἐν  Πατάροισι  τῆς  Λυκίης  ἡ  πρόμαντις  τοῦ  θεοῦ,  ἐπεὰν  γένηται:  οὐ  γὰρ  ὦν  αἰεί  ἐστι  χρηστήριον  αὐτόθι:  ἐπεὰν  δὲ  γένηται  τότε  ὦν  συγκατακληίεται  τὰς  νύκτας  ἔσω  ἐν  τῷ  νηῷ.  ἔστι  δὲ  τοῦ  ἐν  Βαβύλῶνι  ἱροῦ  καὶ  ἄλλος  κάτω  νηός,  ἔνθα  ἄγαλμα  μέγα  τοῦ  Διὸς  ἔνι  κατήμενον  χρύσεον,  καὶ  οἱ  τράπεζα
μεγάλη  παρακέεται  χρυσέη,  καὶ  τὸ  βάθρον  οἱ  καὶ  ὁ  θρόνος  χρύσεος  ἐστί:  καὶ  ὡς  ἔλεγον  οἱ  Χαλδαῖοι,  ταλάντων  ὀκτακοσίων  χρυσίου  πεποίηται  ταῦτα.  ἔξω  δὲ  τοῦ  νηοῦ  βωμός  ἐστι  χρύσεος,  ἔστι  δὲ  καὶ  ἄλλος  βωμὸς  μέγας,  ἐπ'  οὗ  θύεται  τὰ  τέλεα  τῶν  προβάτων:  ἐπὶ  γὰρ  τοῦ  χρυσέου  βωμοῦ  οὐκ  ἔξεστι  θύειν  ὅτι  μὴ  γαλαθηνὰ  μούνᾳ,  ἐπὶ
δὲ  τοῦ  μέζονος  βωμοῦ  καὶ  καταγίζουσι  λιβανωτοῦ  χίλια  τάλαντα  ἔτεος  ἑκάστου  οἱ  Χαλδαῖοι  τότε  ἐπεὰν  τὴν  ὁρτὴν  ἄγωσι  τῷ  θεῷ  τούτῳ.  ἦν  δὲ  ἐν  τῷ  τεμένεϊ  τούτῳ  ἔτι  τὸν  χρόνον  ἐκεῖνον  καὶ  ἀνδριὰς  δυώδεκα  πηχέων  χρύσεος  στερεός:  ἐγὼ  μέν  μιν  οὐκ  εἶδον,  τὰ  δὲ  λέγεται  ὑπὸ  Χαλδαίων,  ταῦτα  λέγω.  τούτῳ  τῷ  ἀνδριάντι  Δαρεῖος  μὲν  ὁ
̔Υστάσπεος  ἐπιβουλεύσας  οὐκ  ἐτόλμησε  λαβεῖν,  Ξέρξης  δὲ  ὁ  Δαρείου  ἔλαβε  καὶ  τὸν  ἱρέα  ἀπέκτεινε  ἀπαγορεύοντα  μὴ  κινέειν  τὸν  ἀνδριάντα.  τὸ  μὲν  δὴ  ἱρὸν  τοῦτο  οὕτω  κεκόσμηται,  ἔστι  δὲ  καὶ  ἴδια  ἀναθήματα  πολλά.  τῆς  δὲ  Βαβυλῶνος  ταύτης  πολλοὶ  μέν  κου  καὶ  ἄλλοι  ἐγένοντο  βασιλέες,  τῶν  ἐν  τοῖσι  ̓Ασσυρίοισι  λόγοισι  μνήμην  ποιήσομαι,  οἳ  τὰ  τείχεά  τε  ἐπεκόσμησαν
καὶ  τὰ  ἱρά,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  γυναῖκες  δύο.  ἡ  μὲν  πρότερον  ἄρξασα,  τῆς  ὕστερον  γενεῇσι  πέντε  πρότερον  γενομένη,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Σεμίραμις,  αὕτη  μὲν  ἀπεδέξατο  χώματα  ἀνὰ  τὸ  πεδίον  ἐόντα  ἀξιοθέητα:  πρότερον  δὲ  ἐώθεε  ὁ  ποταμὸς  ἀνὰ  τὸ  πεδίον  πᾶν  πελαγίζειν.  ἡ  δὲ  δὴ  δεύτερον  γενομένη  ταύτης  βασίλεια,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Νίτωκρις,  αὕτη  δὲ
συνετωτέρη  γενομένη  τῆς  πρότερον  ἀρξάσης  τοῦτο  μὲν  μνημόσυνα  ἐλίπετο  τὰ  ἐγὼ  ἀπηγήσομαι,  τοῦτο  δὲ  τὴν  Μήδων  ὁρῶσα  ἀρχὴν  μεγάλην  τε  καὶ  οὐκ  ἀτρεμίζουσαν,  ἀλλ'  ἄλλα  τε  ἀραιρημένα  ἄστεα  αὐτοῖσι,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  τὴν  Νίνον,  προεφυλάξατο  ὅσα  ἐδύνατο  μάλιστα.  πρῶτα  μὲν  τὸν  Εὐφρήτην  ποταμὸν  ῥέοντα  πρότερον  ἰθύν,  ὅς  σφι  διὰ  τῆς  πόλιος  μέσης  ῥέει,  τοῦτον
ἄνωθεν  διώρυχας  ὀρύξασα  οὕτω  δή  τι  ἐποίησε  σκολιὸν  ὥστε  δὴ  τρὶς  ἐς  τῶν  τινα  κωμέων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασσυρίῃ  ἀπικνέεται  ῥέων:  τῇ  δὲ  κώμῃ  οὔνομα  ἐστί,  ἐς  τὴν  ἀπικνέεται  ὁ  Εὐφρήτης,  ̓Αρδέρικκα.  καὶ  νῦν  οἳ  ἂν  κομίζωνται  ἀπὸ  τῆσδε  τῆς  θαλάσσης  ἐς  Βαβυλῶνα,  καταπλέοντες  τὸν  Εὐφρήτην  ποταμὸν  τρίς  τε  ἐς  τὴν  αὐτὴν  ταύτην  κώμην  παραγίνονται
καὶ  ἐν  τρισὶ  ἡμέρῃσι.  τοῦτο  μὲν  δὴ  τοιοῦτον  ἐποίησε,  χῶμα  δὲ  παρέχωσε  παρ'  ἑκάτερον  τοῦ  ποταμοῦ  τὸ  χεῖλος  ἄξιον  θώματος  μέγαθος  καὶ  ὕψος  ὅσον  τι  ἐστί.  κατύπερθε  δὲ  πολλῷ  Βαβυλῶνος  ὤρυσσε  ἔλυτρον  λίμνῃ,  ὀλίγον  τι  παρατείνουσα  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ,  βάθος  μὲν  ἐς  τὸ  ὕδωρ  αἰεὶ  ὀρύσσουσα,  εὖρος  δὲ  τὸ  περίμετρον  αὐτοῦ  ποιεῦσα  εἴκοσί  τε  καὶ
τετρακοσίων  σταδίων:  τὸν  δὲ  ὀρυσσόμενον  χοῦν  ἐκ  τούτου  τοῦ  ὀρύγματος  ἀναισίμου  παρὰ  τὰ  χείλεα  τοῦ  ποταμοῦ  παραχέουσα.  ἐπείτε  δέ  οἱ  ὀρώρυκτο,  λίθους  ἀγαγομένη  κρηπῖδα  κύκλῳ  περὶ  αὐτὴν  ἤλασε.  ἐποίεε  δὲ  ἀμφότερα  ταῦτα,  τόν  τε  ποταμὸν  σκολιὸν  καὶ  τὸ  ὄρυγμα  πᾶν  ἕλος,  ὡς  ὅ  τε  ποταμὸς  βραδύτερος  εἴη  περὶ  καμπὰς  πολλὰς  ἀγνύμενος,  καὶ  οἱ  πλόοι  ἔωσι
σκολιοὶ  ἐς  τὴν  Βαβυλῶνα,  ἔκ  τε  τῶν  πλόων  ἐκδέκηται  περίοδος  τῆς  λίμνης  μακρή.  κατὰ  τοῦτο  δὲ  ἐργάζετο  τῆς  χώρης  τῇ  αἵ  τε  ἐσβολαὶ  ἦσαν  καὶ  τὰ  σύντομα  τῆς  ἐκ  Μήδων  ὁδοῦ,  ἵνα  μὴ  ἐπιμισγόμενοι  οἱ  Μῆδοι  ἐκμανθάνοιεν  αὐτῆς  τὰ  πρήγματα.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ἐκ  βάθεος  περιεβάλετο,  τοιήνδε  δὲ  ἐξ  αὐτῶν  παρενθήκην  ἐποιήσατο.  τῆς  πόλιος  ἐούσης
δύο  φαρσέων,  τοῦ  δὲ  ποταμοῦ  μέσον  ἔχοντος,  ἐπὶ  τῶν  πρότερον  βασιλέων  ὅκως  τις  ἐθέλοι  ἐκ  τοῦ  ἑτέρου  φάρσεος  ἐς  τοὔτερον  διαβῆναι,  χρῆν  πλοίῳ  διαβαίνειν,  καὶ  ἦν,  ὡς  ἐγὼ  δοκέω,  ὀχληρὸν  τοῦτο.  αὕτη  δὲ  καὶ  τοῦτο  προεῖδε.  ἐπείτε  γὰρ  ὤρυσσε  τὸ  ἔλυτρον  τῇ  λίμνῃ,  μνημόσυνον  τόδε  ἄλλο  ἀπὸ  τοῦ  αὐτοῦ  ἔργου  ἐλίπετο:  ἐτάμνετο  λίθους  περιμήκεας,  ὡς
δέ  οἱ  ἦσαν  οἱ  λίθοι  ἕτοιμοι  καὶ  τὸ  χωρίον  ὀρώρυκτο,  ἐκτρέψασα  τοῦ  ποταμοῦ  τὸ  ῥέεθρον  πᾶν  ἐς  τὸ  ὤρυσσε  χωρίον,  ἐν  ᾧ  ἐπίμπλατο  τοῦτο,  ἐν  τούτω  ἀπεξηρασμένου  τοῦ  ἀρχαίου  ῥεέθρου  τοῦτο  μὲν  τὰ  χείλεα  τοῦ  ποταμοῦ  κατὰ  τὴν  πόλιν  καὶ  τὰς  καταβάσιας  τὰς  ἐκ  τῶν  πυλίδων  ἐς  τὸν  ποταμὸν  φερούσας  ἀνοικοδόμησε  πλίνθοισι  ὀπτῇσι  κατὰ  τὸν
αὐτὸν  λόγον  τῷ  τείχεϊ,  τοῦτο  δὲ  κατὰ  μέσην  κου  μάλιστα  τὴν  πόλιν  τοῖσι  λίθοισι  τοὺς  ὠρύξατο  οἰκοδόμεε  γέφυραν,  δέουσα  τοὺς  λίθους  σιδήρῳ  τε  καὶ  μολύβδῳ.  ἐπιτείνεσκε  δὲ  ἐπ'  αὐτήν,  ὅκως  μὲν  ἡμέρη  γίνοιτο,  ξύλα  τετράγωνα,  ἐπ'  ὧν  τὴν  διάβασιν  ἐποιεῦντο  οἱ  Βαβυλώνιοι:  τὰς  δὲ  νύκτας  τὰ  ξύλα  ταῦτα  ἀπαιρέεσκον  τοῦδε  εἵνεκα,  ἵνα  μὴ  διαφοιτέοντες  τὰς
νύκτας  κλέπτοιεν  παρ'  ἀλλήλων.  ὡς  δὲ  τό  τε  ὀρυχθὲν  λίμνη  πλήρης  ἐγεγόνεε  ὑπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  καὶ  τὰ  περὶ  τὴν  γέφυραν  ἐκεκόσμητο,  τὸν  Εὐφρήτην  ποταμὸν  ἐς  τὰ  ἀρχαῖα  ῥέεθρα  ἐκ  τῆς  λίμνης  ἐξήγαγε,  καὶ  οὕτω  τὸ  ὀρυχθὲν  ἕλος  γενόμενον  ἐς  δέον  ἐδόκεε  γεγονέναι  καὶ  τοῖσι  πολιήτῃσι  γέφυρα  ἦν  κατεσκευασμένη.  ἡ  δ'  αὐτὴ  αὕτη  βασίλεια  καὶ  ἀπάτην
τοιήνδε  τινὰ  ἐμηχανήσατο:  ὕπερ  τῶν  μάλιστα  λεωφόρων  πυλέων  τοῦ  ἄστεος  τάφον  ἑωυτῇ  κατεσκευάσατο  μετέωρον  ἐπιπολῆς  αὐτέων  τῶν  πυλέων,  ἐνεκόλαψε  δὲ  ἐς  τὸν  τάφον  γράμματα  λέγοντα  τάδε.  “τῶν  τις  ἐμεῦ  ὕστερον  γινομένων  Βαβυλῶνος  βασιλέων  ἢν  σπανίσῃ  χρημάτων,  ἀνοίξας  τὸν  τάφον  λαβέτω  ὁκόσα  βούλεται  χρήματα:  μὴ  μέντοι  γε  μὴ  σπανίσας  γε  ἄλλως  ἀνοίξῃ:  οὐ  γὰρ  ἄμεινον:”  οὗτος
ὁ  τάφος  ἦν  ἀκίνητος  μέχρι  οὗ  ἐς  Δαρεῖον  περιῆλθε  ἡ  βασιληίη:  Δαρείῳ  δὲ  καὶ  δεινὸν  ἐδόκεε  εἶναι  τῇσι  πύλῃσι  ταύτῃσι  μηδὲν  χρᾶσθαι,  καὶ  χρημάτων  κειμένων  καὶ  αὐτῶν  τῶν  γραμμάτων  ἐπικαλεομένων,  μὴ  οὐ  λαβεῖν  αὐτά:  τῇσι  δὲ  πύλῃσι  ταύτῃσι  οὐδὲν  ἐχρᾶτο  τοῦδε  εἵνεκα,  ὅτι  ὕπερ  κεφαλῆς  οἱ  ἐγίνετο  ὁ  νεκρὸς  διεξελαύνοντι.  ἀνοίξας  δὲ  τὸν  τάφον  εὗρε
χρήματα  μὲν  οὔ,  τὸν  δὲ  νεκρὸν  καὶ  γράμματα  λέγοντα  τάδε:  “εἰ  μὴ  ἄπληστός  τε  ἔας  χρημάτων  καὶ  αἰσχροκερδής,  οὐκ  ἂν  νεκρῶν  θήκας  ἀνέῳγες.”  αὕτη  μέν  νυν  ἡ  βασίλεια  τοιαύτη  τις  λέγεται  γενέσθαι.  ὁ  δὲ  δὴ  Κῦρος  ἐπὶ  ταύτης  τῆς  γυναικὸς  τὸν  παῖδα  ἐστρατεύετο,  ἔχοντά  τε  τοῦ  πατρὸς  τοῦ  ἑωυτοῦ  τοὔνομα  Λαβυνήτου  καὶ  τὴν  ̓Ασσυρίων  ἀρχήν.
στρατεύεται  δὲ  δὴ  βασιλεὺς  ὁ  μέγας  καὶ  σιτίοισι  εὖ  ἐσκευασμένος  ἐξ  οἴκου  καὶ  προβάτοῖσι,  καὶ  δὴ  καὶ  ὕδωρ  ἀπὸ  τοῦ  Χοάσπεω  ποταμοῦ  ἅμα  ἄγεται  τοῦ  παρὰ  Σοῦσα  ῥέοντος,  τοῦ  μούνου  πίνει  βασιλεὺς  καὶ  ἄλλου  οὐδενὸς  ποταμοῦ.  τούτου  δὲ  τοῦ  Χοάσπεω  τοῦ  ὕδατος  ἀπεψημένου  πολλαὶ  κάρτα  ἅμαξαι  τετράκυκλοι  ἡμιόνεαι  κομίζουσαι  ἐν  ἀγγηίοισι  ἀργυρέοισι  ἕπονται,  ὅκῃ  ἂν
ἐλαύνῃ  ἑκάστοτε.  ἐπείτε  δὲ  ὁ  Κῦρος  πορευόμενος  ἐπὶ  τὴν  Βαβυλῶνα  ἐγίνετο  ἐπὶ  Γύνδῃ  ποταμῷ,  τοῦ  αἱ  μὲν  πηγαὶ  ἐν  Ματιηνοῖσι  ὄρεσι,  ῥέει  δὲ  διὰ  Δαρδανέων,  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  ἕτερον  ποταμὸν  Τίγρην,  ὁ  δὲ  παρὰ  ̓͂Ωπιν  πόλιν  ῥέων  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν  ἐκδιδοῖ,  τοῦτον  δὴ  τὸν  Γύνδην  ποταμὸν  ὡς  διαβαίνειν  ἐπειρᾶτο  ὁ  Κῦρος  ἐόντα  νηυσιπέρητον,  ἐνθαῦτά
οἱ  τῶν  τις  ἱρῶν  ἵππων  τῶν  λευκῶν  ὑπὸ  ὕβριος  ἐσβὰς  ἐς  τὸν  ποταμὸν  διαβαίνειν  ἐπειρᾶτο,  ὁ  δέ  μιν  συμψήσας  ὑποβρύχιον  οἰχώκεε  φέρων.  κάρτα  τε  δὴ  ἐχαλέπαινε  τῷ  ποταμῷ  ὁ  Κῦρος  τοῦτο  ὑβρίσαντι,  καί  οἱ  ἐπηπείλησε  οὕτω  δή  μιν  ἀσθενέα  ποιήσειν  ὥστε  τοῦ  λοιποῦ  καὶ  γυναῖκας  μιν  εὐπετέως  τὸ  γόνυ  οὐ  βρεχούσας  διαβήσεσθαι.  μετὰ  δὲ  τὴν
ἀπειλὴν  μετεὶς  τὴν  ἐπὶ  Βαβυλῶνα  στράτευσιν  διαίρεε  τὴν  στρατιὴν  δίχα,  διελὼν  δὲ  κατέτεινε  σχοινοτενέας  ὑποδέξας  διώρυχας  ὀγδώκοντα  καὶ  ἑκατὸν  παρ'  ἑκάτερον  τὸ  χεῖλος  τοῦ  Γύνδεω  τετραμμένας  πάντα  τρόπον,  διατάξας  δὲ  τὸν  στρατὸν  ὀρύσσειν  ἐκέλευε.  οἷα  δὲ  ὁμίλου  πολλοῦ  ἐργαζομένου  ἤνετο  μὲν  τὸ  ἔργον,  ὅμως  μέντοι  τὴν  θερείην  πᾶσαν  αὐτοῦ  ταύτῃ  διέτριψαν  ἐργαζόμενοι.  ὡς  δὲ  τὸν
Γύνδην  ποταμὸν  ἐτίσατο  Κῦρος  ἐς  τριηκοσίας  καὶ  ἑξήκοντα  διώρυχάς  μιν  διαλαβών,  καὶ  τὸ  δεύτερον  ἔαρ  ὑπέλαμπε,  οὕτω  δὴ  ἤλαυνε  ἐπὶ  τὴν  Βαβυλῶνα.  οἱ  δὲ  Βαβυλώνιοι  ἐκστρατευσάμενοι  ἔμενον  αὐτόν.  ἐπεὶ  δὲ  ἐγένετο  ἐλαύνων  ἀγχοῦ  τῆς  πόλιος,  συνέβαλόν  τε  οἱ  Βαβυλώνιοι  καὶ  ἑσσωθέντες  τῇ  μάχῃ  κατειλήθησαν  ἐς  τὸ  ἄστυ.  οἷα  δὲ  ἐξεπιστάμενοι  ἔτι  πρότερον  τὸν  Κῦρον  οὐκ
ἀτρεμίζοντα,  ἀλλ'  ὁρέοντες  αὐτὸν  παντὶ  ἔθνεϊ  ὁμοίως  ἐπιχειρέοντα,  προεσάξαντο  σιτία  ἐτέων  κάρτα  πολλῶν.  ἐνθαῦτα  οὗτοι  μὲν  λόγον  εἶχον  τῆς  πολιορκίης  οὐδένα,  Κῦρος  δὲ  ἀπορίῃσι  ἐνείχετο,  ἅτε  χρόνου  τε  ἐγγινομένου  συχνοῦ  ἀνωτέρω  τε  οὐδὲν  τῶν  πρηγμάτων  προκοπτομένων.  εἴτε  δὴ  ὦν  ἄλλος  οἱ  ἀπορέοντι  ὑπεθήκατο,  εἴτε  καὶ  αὐτὸς  ἔμαθε  τὸ  ποιητέον  οἱ  ἦν,  ἐποίεε  δὴ  τοιόνδε.  τάξας
τὴν  στρατιὴν  ἅπασαν  ἐξ  ἐμβολῆς  τοῦ  ποταμοῦ,  τῇ  ἐς  τὴν  πόλιν  ἐσβάλλει,  καὶ  ὄπισθε  αὖτις  τῆς  πόλιος  τάξας  ἑτέρους,  τῇ  ἐξιεῖ  ἐκ  τῆς  πόλιος  ὁ  ποταμός,  προεῖπε  τῷ  στρατῷ,  ὅταν  διαβατὸν  τὸ  ῥέεθρον  ἴδωνται  γενόμενον,  ἐσιέναι  ταύτῃ  ἐς  τὴν  πόλιν.  οὕτω  τε  δὴ  τάξας  καὶ  κατὰ  ταῦτα  παραινέσας  ἀπήλαυνε  αὐτὸς  σὺν  τῷ  ἀχρηίῳ  τοῦ  στρατοῦ.
ἀπικόμενος  δὲ  ἐπὶ  τὴν  λίμνην,  τά  περ  ἡ  τῶν  Βαβυλωνίων  βασίλεια  ἐποίησε  κατά  τε  τὸν  ποταμὸν  καὶ  κατὰ  τὴν  λίμνην,  ἐποίεε  καὶ  ὁ  Κῦρος  ἕτερα  τοιαῦτα:  τὸν  γὰρ  ποταμὸν  διώρυχι  ἐσαγαγὼν  ἐς  τὴν  λίμνην  ἐοῦσαν  ἕλος,  τὸ  ἀρχαῖον  ῥέεθρον  διαβατὸν  εἶναι  ἐποίησε,  ὑπονοστήσαντος  τοῦ  ποταμοῦ.  γενομένου  δὲ  τούτου  τοιούτου,  οἱ  Πέρσαι  οἵ  περ  ἐτετάχατο  ἐπ'
αὐτῷ  τούτῳ  κατὰ  τὸ  ῥέεθρον  τοῦ  Εὐφρήτεω  ποταμοῦ  ὑπονενοστηκότος  ἀνδρὶ  ὡς  ἐς  μέσον  μηρὸν  μάλιστά  κῃ,  κατὰ  τοῦτο  ἐσήισαν  ἐς  τὴν  Βαβυλῶνα.  εἰ  μέν  νυν  προεπύθοντο  ἢ  ἔμαθον  οἱ  Βαβυλώνιοι  τὸ  ἐκ  τοῦ  Κύρου  ποιεύμενον,  οἳ  δ'  ἂν  περιιδόντες  τοὺς  Πέρσας  ἐσελθεῖν  ἐς  τὴν  πόλιν  διέφθειραν  ἂν  κάκιστα:  κατακληίσαντες  γὰρ  ἂν  πάσας  τὰς  ἐς  τὸν
ποταμὸν  πυλίδας  ἐχούσας  καὶ  αὐτοὶ  ἐπὶ  τὰς  αἱμασιὰς  ἀναβάντες  τὰς  παρὰ  τὰ  χείλεα  τοῦ  ποταμοῦ  ἐληλαμένας,  ἔλαβον  ἂν  σφέας  ὡς  ἐν  κύρτῃ.  νῦν  δὲ  ἐξ  ἀπροσδοκήτου  σφι  παρέστησαν  οἱ  Πέρσαι.  ὑπὸ  δὲ  μεγάθεος  τῆς  πόλιος,  ὡς  λέγεται  ὑπὸ  τῶν  ταύτῃ  οἰκημένων,  τῶν  περὶ  τὰ  ἔσχατα  τῆς  πόλιος  ἑαλωκότων  τοὺς  τὸ  μέσον  οἰκέοντας  τῶν  Βαβυλωνίων  οὐ
μανθάνειν  ἑαλωκότας,  ἀλλὰ  τυχεῖν  γάρ  σφι  ἐοῦσαν  ὁρτήν,  χορεύειν  τε  τοῦτον  τὸν  χρόνον  καὶ  ἐν  εὐπαθείῃσι  εἶναι,  ἐς  ὃ  δὴ  καὶ  τὸ  κάρτα  ἐπύθοντο.  καὶ  Βαβυλὼν  μὲν  οὕτω  τότε  πρῶτον  ἀραίρητο.  τὴν  δὲ  δύναμιν  τῶν  Βαβυλωνίων  πολλοῖσι  μὲν  καὶ  ἄλλοισι  δηλώσω  ὅση  τις  ἐστί,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  τῷδε.  βασιλέι  τῷ  μεγάλῳ  ἐς  τροφὴν  αὐτοῦ
τε  καὶ  τῆς  στρατιῆς  διαραίρηται,  πάρεξ  τοῦ  φόρου,  γῆ  πᾶσα  ὅσης  ἄρχει:  δυώδεκα  ὦν  μηνῶν  ἐόντων  ἐς  τὸν  ἐνιαυτὸν  τοὺς  τέσσερας  μῆνας  τρέφει  μιν  ἡ  Βαβυλωνίη  χωρῇ,  τοὺς  δὲ  ὀκτὼ  τῶν  μηνῶν  ἡ  λοιπὴ  πᾶσα  ̓Ασίη.  οὕτω  τριτημορίη  ἡ  ̓Ασσυρίη  χώρη  τῇ  δυνάμι  τῆς  ἄλλης  ̓Ασίης.  καὶ  ἡ  ἀρχὴ  τῆς  χώρης  ταύτης,  τὴν  οἱ  Πέρσαι
σατραπηίην  καλέουσι,  ἐστὶ  ἁπασέων  τῶν  ἀρχέων  πολλόν  τι  κρατίστη,  ὅκου  Τριτανταίχμῃ  τῷ  ̓Αρταβάζου  ἐκ  βασιλέος  ἔχοντι  τὸν  νομὸν  τοῦτον  ἀργυρίου  μὲν  προσήιε  ἑκάστης  ἡμέρης  ἀρτάβη  μεστή.  ἡ  δὲ  ἀρτάβη,  μέτρον  ἐὸν  Περσικόν,  χωρέει  μεδίμνου  ̓Αττικοῦ  πλέον  χοίνιξι  τρισὶ  ̓Αττικῇσι,  ἵπποι  δὲ  οἱ  αὐτοῦ  ἦσαν  ἰδίῃ,  πάρεξ  τῶν  πολεμιστηρίων,  οἱ  μὲν  ἀναβαίνοντες  τὰς  θηλέας  ὀκτακόσιοι,  αἱ
δὲ  βαινόμεναι  ἑξακισχίλιαι  καὶ  μυρίαι:  ἀνέβαινε  γὰρ  ἕκαστος  τῶν  ἐρσένων  τούτων  εἴκοσι  ἵππους.  κυνῶν  δὲ  ̓Ινδικῶν  τοσοῦτο  δή  τι  πλῆθος  ἐτρέφετο  ὥστε  τέσσερες  τῶν  ἐν  τῷ  πεδίῳ  κῶμαι  μεγάλαι,  τῶν  ἄλλων  ἐοῦσαι  ἀτελέες,  τοῖσι  κυσὶ  προσετετάχατο  σιτία  παρέχειν.  τοιαῦτα  μὲν  τῷ  ἄρχοντι  τῆς  Βαβυλῶνος  ὑπῆρχε  ἐόντα.  ἡ  δὲ  γῆ  τῶν  ̓Ασσυρίων  ὕεται  μὲν  ὀλίγῳ,  καὶ
τὸ  ἐκτρέφον  τὴν  ῥίζαν  τοῦ  σίτου  ἐστὶ  τοῦτο:  ἀρδόμενον  μέντοι  ἐκ  τοῦ  ποταμοῦ  ἁδρύνεταί  τε  τὸ  λήιον  καὶ  παραγίνεται  ὁ  σῖτος,  οὐ  κατὰ  περ  ἐν  Αἰγύπτῳ  αὐτοῦ  τοῦ  ποταμοῦ  ἀναβαίνοντος  ἐς  τὰς  ἀρούρας,  ἀλλὰ  χερσί  τε  καὶ  κηλωνηίοισι  ἀρδόμενος.  ἡ  γὰρ  Βαβυλωνίη  χώρη  πᾶσα,  κατά  περ  ἡ  Αἰγυπτίη,  κατατέτμηται  ἐς  διώρυχας:  καὶ  ἡ  μεγίστη  τῶν
διωρύχων  ἐστὶ  νηυσιπέρητος,  πρὸς  ἥλιον  τετραμμένη  τὸν  χειμερινόν,  ἐσέχει  δὲ  ἐς  ἄλλον  ποταμὸν  ἐκ  τοῦ  Εὐφρήτεω,  ἐς  τὸν  Τίγρην,  παρ'  ὃν  Νίνος  πόλις  οἴκητο.  ἔστι  δὲ  χωρέων  αὕτη  πασέων  μακρῷ  ἀρίστη  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  Δήμητρος  καρπὸν  ἐκφέρειν  τὰ  γὰρ  δὴ  ἄλλα  δένδρεα  οὐδὲ  πειρᾶται  ἀρχὴν  φέρειν,  οὔτε  συκέην  οὔτε  ἄμπελον  οὔτε  ἐλαίην.  τὸν  δὲ  τῆς
Δήμητρος  καρπὸν  ὧδε  ἀγαθὴ  ἐκφέρειν  ἐστὶ  ὥστε  ἐπὶ  διηκόσια  μὲν  τὸ  παράπαν  ἀποδιδοῖ,  ἐπειδὰν  δὲ  ἄριστα  αὐτὴ  ἑωυτῆς  ἐνείκῃ,  ἐπὶ  τριηκόσια  ἐκφέρει.  τὰ  δὲ  φύλλα  αὐτόθι  τῶν  τε  πυρῶν  καὶ  τῶν  κριθέων  τὸ  πλάτος  γίνεται  τεσσέρων  εὐπετέως  δακτύλων.  ἐκ  δὲ  κέγχρου  καὶ  σησάμου  ὅσον  τι  δένδρον  μέγαθος  γίνεται,  ἐξεπιστάμενος  μνήμην  οὐ  ποιήσομαι,  εὖ  εἰδὼς  ὅτι
τοῖσι  μὴ  ἀπιγμένοισι  ἐς  τὴν  Βαβυλωνίην  χώρην  καὶ  τὰ  εἰρημένα  καρπῶν  ἐχόμενα  ἐς  ἀπιστίην  πολλὴν  ἀπῖκται.  χρέωνται  δὲ  οὐδὲν  ἐλαίῳ  ἀλλ'  ἢ  ἐκ  τῶν  σησάμων  ποιεῦντες.  εἰσὶ  δέ  σφι  φοίνικες  πεφυκότες  ἀνὰ  πᾶν  τὸ  πεδίον,  οἱ  πλεῦνες  αὐτῶν  καρποφόροι,  ἐκ  τῶν  καὶ  σιτία  καὶ  οἶνον  καὶ  μέλι  ποιεῦνται:  τοὺς  συκέων  τρόπον  θεραπεύουσι  τά  τε  ἄλλα
καὶ  φοινίκων  τοὺς  ἔρσενας  ̔́Ελληνὲς  καλέουσι,  τούτων  τὸν  καρπὸν  περιδέουσι  τῇσι  βαλανηφόροισι  τὸν  φοινίκων,  ἵνα  πεπαίνῃ  τε  σφι  ὁ  ψὴν  τὴν  βάλανον  ἐσδύνων  καὶ  μὴ  ἀπορρέῃ  ὁ  καρπὸς  τοῦ  φοίνικος:  ψῆνας  γὰρ  δὴ  φέρουσι  ἐν  τῷ  καρπῷ  οἱ  ἔρσενες  κατά  περ  δὴ  οἱ  ὄλυνθοι.  τὸ  δὲ  ἁπάντων  θῶμα  μέγιστόν  μοι  ἐστὶ  τῶν  ταύτῃ  μετά  γε
αὐτὴν  τὴν  πόλιν,  ἔρχομαι  φράσων:  τὰ  πλοῖα  αὐτοῖσι  ἐστὶ  τὰ  κατὰ  τὸν  ποταμὸν  πορευόμενα  ἐς  τὴν  Βαβυλῶνα,  ἐόντα  κυκλοτερέα,  πάντα  σκύτινα.  ἐπεὰν  γὰρ  ἐν  τοῖσι  ̓Αρμενίοισι  τοῖσι  κατύπερθε  ̓Ασσυρίων  οἰκημένοισι  νομέας  ἰτέης  ταμόμενοι  ποιήσωνται,  περιτείνουσι  τούτοισι  διφθέρας  στεγαστρίδας  ἔξωθεν  ἐδάφεος  τρόπον,  οὔτε  πρύμνην  ἀποκρίνοντες  οὔτε  πρῴρην  συνάγοντες,  ἀλλ'  ἀσπίδος  τρόπον  κυκλοτερέα  ποιήσαντες  καὶ  καλάμης  πλήσαντες
πᾶν  τὸ  πλοῖον  τοῦτο  ἀπιεῖσι  κατὰ  τὸν  ποταμὸν  φέρεσθαι,  φορτίων  πλήσαντες:  μάλιστα  δὲ  βίκους  φοινικηίους  κατάγουσι  οἴνου  πλέους.  ἰθύνεται  δὲ  ὑπό  τε  δύο  πλήκτρων  καὶ  δύο  ἀνδρῶν  ὀρθῶν  ἑστεώτων,  καὶ  ὃ  μὲν  ἔσω  ἕλκει  τὸ  πλῆκτρον  ὁ  δὲ  ἔξω  ὠθέει.  ποιέεται  δὲ  καὶ  κάρτα  μεγάλα  ταῦτα  τὰ  πλοῖα  καὶ  ἐλάσσω:  τὰ  δὲ  μέγιστα  αὐτῶν  καὶ
πεντακισχιλίων  ταλάντων  γόμον  ἔχει.  ἐν  ἑκάστῳ  δὲ  πλοίῳ  ὄνος  ζωὸς  ἔνεστι,  ἐν  δὲ  τοῖσι  μέζοσι  πλεῦνες.  ἐπεὰν  ὦν  ἀπίκωνται  πλέοντες  ἐς  τὴν  Βαβυλῶνα  καὶ  διαθέωνται  τὸν  φόρτον,  νομέας  μὲν  τοῦ  πλοίου  καὶ  τὴν  καλάμην  πᾶσαν  ἀπ'  ὦν  ἐκήρυξαν,  τὰς  δὲ  διφθέρας  ἐπισάξαντες  ἐπὶ  τοὺς  ὄνους  ἀπελαύνουσι  ἐς  τοὺς  ̓Αρμενίους.  ἀνὰ  τὸν  ποταμὸν  γὰρ  δὴ  οὐκ
οἷά  τε  ἐστὶ  πλέειν  οὐδενὶ  τρόπῳ  ὑπὸ  τάχεος  τοῦ  ποταμοῦ:  διὰ  γὰρ  ταῦτα  καὶ  οὐκ  ἐκ  ξύλων  ποιεῦνται  τὰ  πλοῖα  ἀλλ'  ἐκ  διφθερέων.  ἐπεὰν  δὲ  τοὺς  ὄνους  ἐλαύνοντες  ἀπίκωνται  ὀπίσω  ἐς  τοὺς  ̓Αρμενίους,  ἄλλα  τρόπῳ  τῷ  αὐτῷ  ποιεῦνται  πλοῖα.  τὰ  μὲν  δὴ  πλοῖα  αὐτοῖσι  ἐστὶ  τοιαῦτα:  ἐσθῆτι  δὲ  τοιῇδε  χρέωνται,  κιθῶνι  ποδηνεκέι  λινέῳ,  καὶ  ἐπὶ
τοῦτον  ἄλλον  εἰρίνεον  κιθῶνα  ἐπενδύνει  καὶ  χλανίδιον  λευκὸν  περιβαλλόμενος,  ὑποδήματα  ἔχων  ἐπιχώρια,  παραπλήσια  τῇσι  Βοιωτίῃσι  ἐμβάσι.  κομῶντες  δὲ  τὰς  κεφαλὰς  μίτρῃσι  ἀναδέονται,  μεμυρισμένοι  πᾶν  τὸ  σῶμα.  σφρηγῖδα  δὲ  ἕκαστος  ἔχει  καὶ  σκῆπτρον  χειροποίητον:  ἐπ'  ἑκάστῳ  δὲ  σκήπτρῳ  ἔπεστι  πεποιημένον  ἢ  μῆλον  ἢ  ῥόδον  ἢ  κρίνον  ἢ  αἰετὸς  ἢ  ἄλλο  τι:  ἄνευ  γὰρ  ἐπισήμου  οὔ  σφι
νόμος  ἐστὶ  ἔχειν  σκῆπτρον.  αὕτη  μὲν  δή  σφι  ἄρτισις  περὶ  τὸ  σῶμα  ἐστί:  νόμοι  δὲ  αὐτοῖσι  ὧδε  κατεστᾶσι,  ὁ  μὲν  σοφώτατος  ὅδε  κατὰ  γνώμην  τὴν  ἡμετέρην,  τῷ  καὶ  ̓Ιλλυριῶν  ̓Ενετοὺς  πυνθάνομαι  χρᾶσθαι.  κατὰ  κώμας  ἑκάστας  ἅπαξ  τοῦ  ἔτεος  ἑκάστου  ἐποιέετο  τάδε:  ὡς  ἂν  αἱ  παρθένοι  γενοίατο  γάμων  ὡραῖαι,  ταύτας  ὅκως  συναγάγοιεν  πάσας,  ἐς  ἓν  χωρίον
ἐσάγεσκον  ἁλέας,  πέριξ  δὲ  αὐτὰς  ἵστατο  ὅμιλος  ἀνδρῶν,  ἀνιστὰς  δὲ  κατὰ  μίαν  ἑκάστην  κῆρυξ  πωλέεσκε,  πρῶτα  μὲν  τὴν  εὐειδεστάτην  ἐκ  πασέων:  μετὰ  δέ,  ὅκως  αὕτη  εὑροῦσα  πολλὸν  χρυσίον  πρηθείη,  ἄλλην  ἂν  ἐκήρυσσε  ἣ  μετ'  ἐκείνην  ἔσκε  εὐειδεστάτη:  ἐπωλέοντο  δὲ  ἐπὶ  συνοικήσι.  ὅσοι  μὲν  δὴ  ἔσκον  εὐδαίμονες  τῶν  Βαβυλωνίων  ἐπίγαμοι,  ὑπερβάλλοντες  ἀλλήλους  ἐξωνέοντο  τὰς  καλλιστευούσας:  ὅσοι
δὲ  τοῦ  δήμου  ἔσκον  ἐπίγαμοι,  οὗτοι  δὲ  εἴδεος  μὲν  οὐδὲν  ἐδέοντο  χρηστοῦ,  οἳ  δ'  ἂν  χρήματά  τε  καὶ  αἰσχίονας  παρθένους  ἐλάμβανον.  ὡς  γὰρ  δὴ  διεξέλθοι  ὁ  κῆρυξ  πωλέων  τὰς  εὐειδεστάτας  τῶν  παρθένων  ἀνίστη  ἂν  τὴν  ἀμορφεστάτην,  ἢ  εἴ  τις  αὐτέων  ἔμπηρος  εἴη,  καὶ  ταύτην  ἂν  ἐκήρυσσε,  ὅστις  θέλοι  ἐλάχιστον  χρυσίον  λαβὼν  συνοικέειν  αὐτῇ,  ἐς  ὃ
τῷ  τὸ  ἐλάχιστον  ὑπισταμένῳ  προσέκειτο.  τὸ  δὲ  ἂν  χρυσίον  ἐγίνετο  ἀπὸ  τῶν  εὐειδέων  παρθένων  καὶ  οὕτω  αἱ  εὔμορφοι  τὰς  ἀμόρφους  καὶ  ἐμπήρους  ἐξεδίδοσαν.  ἐκδοῦναι  δὲ  τὴν  ἑωυτοῦ  θυγατέρα  ὅτεῳ  βούλοιτο  ἕκαστος  οὐκ  ἐξῆν,  οὐδὲ  ἄνευ  ἐγγυητέω  ἀπάγεσθαι  τὴν  παρθένον  πριάμενον,  ἀλλ'  ἐγγυητὰς  χρῆν  καταστήσαντα  ἡ  μὲν  συνοικήσειν  αὐτῇ,  οὕτω  ἀπάγεσθαι.  εἰ  δὲ  μὴ  συμφεροίατο,  ἀποφέρειν
τὸ  χρυσίον  ἔκειτο  νόμος.  ἐξῆν  δὲ  καὶ  ἐξ  ἄλλης  ἐλθόντα  κώμης  τὸν  βουλόμενον  ὠνέεσθαι.  ὁ  μέν  νυν  κάλλιστος  νόμος  οὗτός  σφι  ἦν,  οὐ  μέντοι  νῦν  γε  διατελέει  ἐών,  ἄλλο  δέ  τι  ἐξευρήκασι  νεωστὶ  γενέσθαι  ἵνα  μὴ  ἀδικοῖεν  αὐτὰς  μηδ'  εἰς  ἑτέραν  πόλιν  ἄγωνται:  ἐπείτε  γὰρ  ἁλόντες  ἐκακώθησαν  καὶ  οἰκοφθορήθησαν,  πᾶς  τις  τοῦ  δήμου  βίου  σπανίζων
καταπορνεύει  τὰ  θήλεα  τέκνα.  δεύτερος  δὲ  σοφίῃ  ὅδε  ἄλλος  σφι  νόμος  κατέστηκε:  τοὺς  κάμνοντας  ἐς  τὴν  ἀγορὴν  ἐκφορέουσι:  οὐ  γὰρ  δὴ  χρέωνται  ἰητροῖσι.  προσιόντες  ὦν  πρὸς  τὸν  κάμνοντα  συμβουλεύουσι  περὶ  τῆς  νούσου,  εἴ  τις  καὶ  αὐτὸς  τοιοῦτο  ἔπαθε  ὁκοῖον  ἂν  ἔχῃ  ὁ  κάμνων  ἢ  ἄλλον  εἶδε  παθόντα,  ταῦτα  προσιόντες  συμβουλεύουσι  καὶ  παραινέουσι  ἅσσα  αὐτὸς  ποιήσας
ἐξέφυγε  ὁμοίην  νοῦσον  ἢ  ἄλλον  εἶδε  ἐκφυγόντα.  σιγῇ  δὲ  παρεξελθεῖν  τὸν  κάμνοντα  οὔ  σφι  ἔξεστι,  πρὶν  ἂν  ἐπείρηται  ἥντινα  νοῦσον  ἔχει.  ταφαὶ  δέ  σφι  ἐν  μέλιτι,  θρῆνοι  δὲ  παραπλήσιοι  τοῖσι  ἐν  Αἰγύπτῳ.  ὁσάκις  δ'  ἂν  μιχθῇ  γυναικὶ  τῇ  ἑωυτοῦ  ἀνὴρ  Βαβυλώνιος,  περὶ  θυμίημα  καταγιζόμενον  ἵζει,  ἑτέρωθι  δὲ  ἡ  γυνὴ  τὠυτὸ  τοῦτο  ποιέει,  ὄρθρου  δὲ  γενομένου
λοῦνται  καὶ  ἀμφότεροι:  ἄγγεος  γὰρ  οὐδενὸς  ἅψονται  πρὶν  ἂν  λούσωνται.  ταὐτὰ  δὲ  ταῦτα  καὶ  ̓Αράβιοι  ποιεῦσι.  ὁ  δὲ  δὴ  αἴσχιστος  τῶν  νόμων  ἐστὶ  τοῖσι  Βαβυλωνίοισι  ὅδε:  δεῖ  πᾶσαν  γυναῖκα  ἐπιχωρίην  ἱζομένην  ἐς  ἱρὸν  ̓Αφροδίτης  ἅπαξ  ἐν  τῇ  ζόῃ  μιχθῆναι  ἀνδρὶ  ξείνῳ.  πολλαὶ  δὲ  καὶ  οὐκ  ἀξιούμεναι  ἀναμίσγεσθαι  τῇσι  ἄλλῃσι,  οἷα  πλούτῳ  ὑπερφρονέουσαι,  ἐπὶ  ζευγέων  ἐν
καμάρῃσι  ἐλάσασαι  πρὸς  τὸ  ἱρὸν  ἑστᾶσι:  θεραπηίη  δέ  σφι  ὄπισθε  ἕπεται  πολλή.  αἱ  δὲ  πλεῦνες  ποιεῦσι  ὧδε:  ἐν  τεμένεϊ  ̓Αφροδίτης  κατέαται  στέφανον  περὶ  τῇσι  κεφαλῇσι  ἔχουσαι  θώμιγγος  πολλαὶ  γυναῖκες:  αἳ  μὲν  γὰρ  προσέρχονται,  αἳ  δὲ  ἀπέρχονται.  σχοινοτενέες  δὲ  διέξοδοι  πάντα  τρόπον  ὁδῶν  ἔχουσι  διὰ  τῶν  γυναικῶν,  δι'  ὧν  οἱ  ξεῖνοι  διεξιόντες  ἐκλέγονται:  ἔνθα  ἐπεὰν  ἵζηται
γυνή,  οὐ  πρότερον  ἀπαλλάσσεται  ἐς  τὰ  οἰκία  ἤ  τίς  οἱ  ξείνων  ἀργύριον  ἐμβαλὼν  ἐς  τὰ  γούνατα  μιχθῇ  ἔξω  τοῦ  ἱροῦ:  ἐμβαλόντα  δὲ  δεῖ  εἰπεῖν  τοσόνδε:  “ἐπικαλέω  τοι  τὴν  θεὸν  Μύλιττα.”  Μύλιττα  δὲ  καλέουσι  τὴν  ̓Αφροδίτην  ̓Ασσύριοι.  τὸ  δὲ  ἀργύριον  μέγαθος  ἐστὶ  ὅσον  ὦν:  οὐ  γὰρ  μὴ  ἀπώσηται:  οὐ  γάρ  οἱ  θέμις  ἐστί:  γίνεται  γὰρ  ἱρὸν
τοῦτο  τὸ  ἀργύριον.  τῷ  δὲ  πρώτῳ  ἐμβαλόντι  ἕπεται  οὐδὲ  ἀποδοκιμᾷ  οὐδένα.  ἐπεὰν  δὲ  μιχθῇ,  ἀποσιωσαμένη  τῇ  θεῷ  ἀπαλλάσσεται  ἐς  τὰ  οἰκία,  καὶ  τὠπὸ  τούτου  οὐκ  οὕτω  μέγα  τί  οἱ  δώσεις  ὥς  μιν  λάμψεαι.  ὅσσαι  μέν  νυν  εἴδεός  τε  ἐπαμμέναι  εἰσὶ  καὶ  μεγάθεος,  ταχὺ  ἀπαλλάσσονται,  ὅσαι  δὲ  ἄμορφοι  αὐτέων  εἰσί,  χρόνον  πολλὸν  προσμένουσι  οὐ  δυνάμεναι  τὸν
νόμον  ἐκπλῆσαι:  καὶ  γὰρ  τριέτεα  καὶ  τετραέτεα  μετεξέτεραι  χρόνον  μένουσι.  ἐνιαχῇ  δὲ  καὶ  τῆς  Κύπρου  ἐστὶ  παραπλήσιος  τούτῳ  νόμος.  νόμοι  μὲν  δὴ  τοῖσι  Βαβυλωνίοισι  οὗτοι  κατεστᾶσι:  εἰσὶ  δὲ  αὐτῶν  πατριαὶ  τρεῖς  αἳ  οὐδὲν  ἄλλο  σιτέονται  εἰ  μὴ  ἰχθὺς  μοῦνον,  τοὺς  ἐπείτε  ἂν  θηρεύσαντες  αὐήνωσι  πρὸς  ἥλιον,  ποιεῦσι  τάδε:  ἐσβάλλουσι  ἐς  ὅλμον  καὶ  λεήναντες  ὑπέροισι  σῶσι
διὰ  σινδόνος,  καὶ  ὃς  μὲν  ἂν  βούληται  αὐτῶν  ἅτε  μᾶζαν  μαξάμενος  ἔχει,  ὁ  δὲ  ἄρτου  τρόπον  ὀπτήσας.  ὡς  δὲ  τῷ  Κύρῳ  καὶ  τοῦτο  τὸ  ἔθνος  κατέργαστο,  ἐπεθύμησε  Μασσαγέτας  ὑπ'  ἑωυτῷ  ποιήσασθαι.  τὸ  δὲ  ἔθνος  τοῦτο  καὶ  μέγα  λέγεται  εἶναι  καὶ  ἄλκιμον,  οἰκημένον  δὲ  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἡλίου  ἀνατολάς,  πέρην  τοῦ  ̓Αράξεω  ποταμοῦ,  ἀντίον  δὲ
̓Ισσηδόνων  ἀνδρῶν.  εἰσὶ  δὲ  οἵτινες  καὶ  Σκυθικὸν  λέγουσι  τοῦτο  τὸ  ἔθνος  εἶναι.  ὁ  δὲ  ̓Αράξης  λέγεται  καὶ  μέζων  καὶ  ἐλάσσων  εἶναι  τοῦ  ̓́Ιστρου:  νήσους  δὲ  ἐν  αὐτῷ  Λέσβῳ  μεγάθεα  παραπλησίας  συχνάς  φασι  εἶναι,  ἐν  δὲ  αὐτῇσι  ἀνθρώπους  οἳ  σιτέονται  μὲν  ῥίζας  τὸ  θέρος  ὀρύσσοντες  παντοίας:  καρποὺς  δὲ  ἀπὸ  δενδρέων  ἐξευρημένους  σφι  ἐς  φορβὴν  κατατίθεσθαι  ὡραίους,
καὶ  τούτους  σιτέεσθαι  τὴν  χειμερινήν.  ἄλλα  δέ  σφι  ἐξευρῆσθαι  δένδρεα  καρποὺς  τοιούσδε  τινὰς  φέροντα,  τοὺς  ἐπείτε  ἂν  ἐς  τὠυτὸ  συνέλθωσι  κατὰ  εἴλας  καὶ  πῦρ  ἀνακαύσωνται  κύκλῳ  περιιζομένους  ἐπιβάλλειν  ἐπὶ  τὸ  πῦρ,  ὀσφραινομένους  δὲ  καταγιζομένου  τοῦ  καρποῦ  τοῦ  ἐπιβαλλομένου  μεθύσκεσθαι  τῇ  ὀσμῇ  κατά  περ  ̔́Ελληνας  τῷ  οἴνῳ  πλεῦνος  δὲ  ἐπιβαλλομένου  τοῦ  καρποῦ  μᾶλλον  μεθύσκεσθαι,  ἐς  ὃ
ἐς  ὄρχησίν  τε  ἀνίστασθαι  καὶ  ἐς  ἀοιδὴν  ἀπικνέεσθαι.  τούτων  μὲν  αὕτη  λέγεται  δίαιτᾳ  εἶναι.  ὁ  δὲ  ̓Αράξης  ποταμὸς  ῥέει  μὲν  ἐκ  Ματιηνῶν,  ὅθεν  περ  ὁ  Γύνδης  τὸν  ἐς  τὰς  διώρυχας  τὰς  ἑξήκοντά  τε  καὶ  τριηκοσίας  διέλαβε  ὁ  Κῦρος,  στόμασι  δὲ  ἐξερεύγεται  τεσσεράκοντα,  τῶν  τὰ  πάντα  πλὴν  ἑνὸς  ἐς  ἕλεά  τε  καὶ  τενάγεα  ἐκδιδοῖ:  ἐν  τοῖσι
ἀνθρώπους  κατοικῆσθαι  λέγουσι  ἰχθῦς  ὠμοὺς  σιτεομένους,  ἐσθῆτι  δὲ  νομίζοντας  χρᾶσθαι  φωκέων  δέρμασι.  τὸ  δὲ  ἓν  τῶν  στομάτων  τοῦ  ̓Αράξεω  ῥέει  διὰ  καθαροῦ  ἐς  τὴν  Κασπίην  θάλασσαν.  ἡ  δὲ  Κασπίη  θάλασσα  ἐστὶ  ἐπ'  ἑωυτῆς,  οὐ  συμμίσγουσα  τῇ  ἑτέρῃ  θαλάσσῃ.  τὴν  μὲν  γὰρ  ̔́Ελληνὲς  ναυτίλλονται  πᾶσα  καὶ  ἡ  ἔξω  στηλέων  θάλασσα  ἡ  ̓Ατλαντὶς  καλεομένη  καὶ  ἡ  ̓Ερυθρὴ
μία  ἐοῦσα  τυγχάνει.  ἡ  δὲ  Κασπίη  ἐστὶ  ἑτέρη  ἐπ'  ἑωυτῆς,  ἐοῦσα  μῆκος  μὲν  πλόου  εἰρεσίῃ  χρεωμένῳ  πεντεκαίδεκα  ἡμερέων,  εὖρος  δέ,  τῇ  εὐρυτάτη  ἐστὶ  αὐτὴ  ἑωυτῆς,  ὀκτὼ  ἡμερέων.  καὶ  τὰ  μὲν  πρὸς  τὴν  ἑσπέρην  φέροντα  τῆς  θαλάσσης  ταύτης  ὁ  Καύκασος  παρατείνει,  ἐὸν  ὀρέων  καὶ  πλήθεϊ  μέγιστον  καὶ  μεγάθεϊ  ὑψηλότατον.  ἔθνεα  δὲ  ἀνθρώπων  πολλὰ  καὶ  παντοῖα  ἐν
ἑωυτῷ  ἔχει  ὁ  Καύκασος,  τὰ  πολλὰ  πάντα  ἀπ'  ὕλης  ἀγρίης  ζώοντα:  ἐν  τοῖσι  καὶ  δένδρεα  φύλλα  τοιῆσδε  ἰδέης  παρεχόμενα  εἶναι  λέγεται,  τὰ  τρίβοντάς  τε  καὶ  παραμίσγοντας  ὕδωρ  ζῷα  ἑωυτοῖσι  ἐς  τὴν  ἐσθῆτα  ἐγγράφειν:  τὰ  δὲ  ζῷα  οὐκ  ἐκπλύνεσθαι,  ἀλλὰ  συγκαταγηράσκειν  τῷ  ἄλλῳ  εἰρίῳ  κατὰ  περ  ἐνυφανθέντα  ἀρχήν.  μῖξιν  δὲ  τούτων  τῶν  ἀνθρώπων  εἶναι  ἐμφανέα  κατὰ
περ  τοῖσι  προβάτοισι.  τὰ  μὲν  δὴ  πρὸς  ἑσπέρην  τῆς  θαλάσσης  ταύτης  τῆς  Κασπίης  καλεομένης  ὁ  Καύκασος  ἀπέργει,  τὰ  δὲ  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἥλιον  ἀνατέλλοντα  πεδίον  ἐκδέκεται  πλῆθος  ἄπειρον  ἐς  ἄποψιν.  τοῦ  ὦν  δὴ  πεδίου  τούτου  τοῦ  μεγάλου  οὐκ  ἐλαχίστην  μοῖραν  μετέχουσι  οἱ  Μασσαγέται,  ἐπ'  οὓς  ὁ  Κῦρος  ἔσχε  προθυμίην  στρατεύσασθαι.  πολλά  τε  γάρ  μιν
καὶ  μεγάλα  τὰ  ἐπαείροντα  καὶ  ἐποτρύνοντα  ἦν,  πρῶτον  μὲν  ἡ  γένεσις,  τὸ  δοκέειν  πλέον  τι  εἶναι  ἀνθρώπου,  δευτέρα  δὲ  ἡ  εὐτυχίη  ἡ  κατὰ  τοὺς  πολέμους  γενομένη:  ὅκῃ  γὰρ  ἰθύσειε  στρατεύεσθαι  Κῦρος,  ἀμήχανον  ἦν  ἐκεῖνο  τὸ  ἔθνος  διαφυγεῖν.  ἦν  δὲ  τοῦ  ἀνδρὸς  ἀποθανόντος  γυνὴ  τῶν  Μασσαγετέων  βασίλεια.  Τόμυρίς  οἱ  ἦν  οὔνομα.  ταύτην  πέμπων  ὁ  Κῦρος  ἐμνᾶτο
τῷ  λόγῳ  θέλων  γυναῖκα  ἣν  ἔχειν.  ἡ  δὲ  Τόμυρις  συνιεῖσα  οὐκ  αὐτήν  μιν  μνώμενον  ἀλλὰ  τὴν  Μασαγετέων  βασιληίην,  ἀπείπατο  τὴν  πρόσοδον.  Κῦρος  δὲ  μετὰ  τοῦτο,  ὥς  οἱ  δόλῳ  οὐ  προεχώρεε,  ἐλάσας  ἐπὶ  τὸν  ̓Αράξεα  ἐποιέετο  ἐκ  τοῦ  ἐμφανέος  ἐπὶ  τοὺς  Μασσαγέτας  στρατηίην,  γεφύρας  τε  ζευγνύων  ἐπὶ  τοῦ  ποταμοῦ  διάβασιν  τῷ  στρατῷ,  καὶ  πύργους  ἐπὶ  πλοίων
τῶν  διαπορθμευόντων  τὸν  ποταμὸν  οἰκοδομεόμενος.  ἔχοντι  δέ  οἱ  τοῦτον  τὸν  πόνον  πέμψασα  ἡ  Τόμυρις  κήρυκα  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ  Μήδων,  παῦσαι  σπεύδων  τὰ  σπεύδεις:  οὐ  γὰρ  ἂν  εἰδείης  εἴ  τοι  ἐς  καιρὸν  ἔσται  ταῦτα  τελεόμενα:  παυσάμενος  δὲ  βασίλευε  τῶν  σεωυτοῦ,  καὶ  ἡμέας  ἀνέχευ  ὁρέων  ἄρχοντας  τῶν  περ  ἄρχομεν.  οὔκων  ἐθελήσεις  ὑποθήκῃσι  τῇσιδε  χρᾶσθαι,  ἀλλὰ  πάντως
μᾶλλον  ἢ  δι'  ἡσυχίης  εἶναι:  σὺ  δὴ  εἰ  μεγάλως  προθυμέαι  Μασσαγετέων  πειρηθῆναι,  φέρε  μόχθον  μὲν  τὸν  ἔχεις  ζευγνὺς  τὸν  ποταμὸν  ἄπες,  σὺ  δὲ  ἡμέων  ἀναχωρησάντων  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  τριῶν  ἡμερέων  ὁδὸν  διάβαινε  ἐς  τὴν  ἡμετέρην:  εἰ  δ'  ἡμέας  βούλεαι  ἐσδέξασθαι  μᾶλλον  ἐς  τὴν  ὑμετέρην,  σὺ  τὠυτὸ  τοῦτο  ποίεε.”  ταῦτα  δὲ  ἀκούσας  ὁ  Κῦρος  συνεκάλεσε  Περσέων
τοὺς  πρώτους,  συναγείρας  δὲ  τούτους  ἐς  μέσον  σφι  προετίθεε  τὸ  πρῆγμα,  συμβουλευόμενος  ὁκότερα  ποιέῃ.  τῶν  δὲ  κατὰ  τὠυτὸ  αἱ  γνῶμαι  συνεξέπιπτον  κελευόντων  ἐσδέκεσθαι  Τόμυρίν  τε  καὶ  τὸν  στρατὸν  αὐτῆς  ἐς  τὴν  χώρην.  παρεὼν  δὲ  καὶ  μεμφόμενος  τὴν  γνώμην  ταύτην  Κροῖσος  ὁ  Λυδὸς  ἀπεδείκνυτο  ἐναντίην  τῇ  προκειμένῃ  γνώμῃ,  λέγων  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  εἶπον  μὲν  καὶ  πρότερόν
τοι  ὅτι  ἐπεί  με  Ζεὺς  ἔδωκέ  τοι,  τὸ  ἂν  ὁρῶ  σφάλμα  ἐὸν  οἴκῳ  τῷ  σῷ  κατὰ  δύναμιν  ἀποτρέψειν:  τὰ  δὲ  μοι  παθήματα  ἐόντα  ἀχάριτα  μαθήματα  γέγονε.  εἰ  μὲν  ἀθάνατος  δοκέεις  εἶναι  καὶ  στρατιῆς  τοιαύτης  ἄρχειν,  οὐδὲν  ἂν  εἴη  πρῆγμα  γνώμας  ἐμὲ  σοὶ  ἀποφαίνεσθαι:  εἰ  δ'  ἔγνωκας  ὅτι  ἄνθρωπος  καὶ  σὺ  εἶς  καὶ  ἑτέρων  τοιῶνδε  ἄρχεις,
ἐκεῖνο  πρῶτον  μάθε,  ὡς  κύκλος  τῶν  ἀνθρωπηίων  ἐστὶ  πρηγμάτων,  περιφερόμενος  δὲ  οὐκ  ἐᾷ  αἰεὶ  τοὺς  αὐτοὺς;  εὐτυχέειν.  ἤδη  ὦν  ἔχω  γνώμην  περὶ  τοῦ  προκειμένου  πρήγματος  τὰ  ἔμπαλιν  ἢ  οὗτοι.  εἰ  γὰρ  ἐθελήσομεν  ἐσδέξασθαι  τοὺς  πολεμίους  ἐς  τὴν  χώρην,  ὅδε  τοι  ἐν  αὐτῷ  κίνδυνος  ἔνι:  ἑσσωθεὶς  μὲν  προσαπολλύεις  πᾶσαν  τὴν  ἀρχήν.  δῆλα  γὰρ  δὴ  ὅτι  νικῶντες
Μασσαγέται  οὐ  τὸ  ὀπίσω  φεύξονται  ἀλλ'  ἐπ'  ἀρχὰς  τὰς  σὰς  ἐλῶσι.  νικῶν  δὲ  οὐ  νικᾷς  τοσοῦτον  ὅσον  εἰ  διαβὰς  ἐς  τὴν  ἐκείνων,  νικῶν  Μασσαγέτας,  ἕποιο  φεύγουσι.  τὠυτὸ  γὰρ  ἀντιθήσω  ἐκείνῳ,  ὅτι  νικήσας  τοὺς  ἀντιουμένους  ἐλᾷς  ἰθὺ  τῆς  ἀρχῆς  τῆς  Τομύριος.  χωρίς  τε  τοῦ  ἀπηγημένου  αἰσχρὸν  καὶ  οὐκ  ἀνασχετὸν  Κῦρόν  γε  τὸν  Καμβύσεω  γυναικὶ  εἴξαντα  ὑποχωρῆσαι
τῆς  χώρης.  νῦν  ὦν  μοι  δοκέει  διαβάντας  προελθεῖν  ὅσον  ἂν  ἐκεῖνοι  ὑπεξίωσι,  ἐνθεῦτεν  δὲ  τάδε  ποιεῦντας  πειρᾶσθαι  ἐκείνων  περιγενέσθαι.  ὡς  γὰρ  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  Μασσαγέται  εἰσὶ  ἀγαθῶν  τε  Περσικῶν  ἄπειροι  καὶ  καλῶν  μεγάλων  ἀπαθέες.  τούτοισι  ὦν  τοῖσι  ἀνδράσι  τῶν  προβάτων  ἀφειδέως  πολλὰ  κατακόψαντας  καὶ  σκευάσαντας  προθεῖναι  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  τῷ  ἡμετέρῳ  δαῖτα,  πρὸς  δὲ  καὶ  κρητῆρας
ἀφειδέως  οἴνου  ἀκρήτου  καὶ  σιτία  παντοῖα:  ποιήσαντας  δὲ  ταῦτα,  ὑπολιπομένους  τῆς  στρατιῆς  τὸ  φλαυρότατον,  τοὺς  λοιποὺς  αὖτις  ἐξαναχωρέειν  ἐπὶ  τὸν  ποταμόν.  ἢν  γὰρ  ἐγὼ  γνώμης  μὴ  ἁμάρτω,  κεῖνοι  ἰδόμενοι  ἀγαθὰ  πολλὰ  τρέψονταί  τε  πρὸς  αὐτὰ  καὶ  ἡμῖν  τὸ  ἐνθεῦτεν  λείπεται  ἀπόδεξις  ἔργων  μεγάλων.”  γνῶμαι  μὲν  αὗται  συνέστασαν:  Κῦρος  δὲ  μετεὶς  τὴν  προτέρην  γνώμην,  τὴν  Κροίσου
δὲ  ἑλόμενος,  προηγόρευε  Τομύρι  ἐξαναχωρέειν  ὡς  αὐτοῦ  διαβησομένου  ἐπ'  ἐκείνην.  ἣ  μὲν  δὴ  ἐξανεχώρεε  κατὰ  ὑπέσχετο  πρῶτα:  Κῦρος  δὲ  Κροῖσον  ἐς  τὰς  χεῖρας  ἐσθεὶς  τῷ  ἑωυτοῦ  παιδὶ  Καμβύσῃ,  τῷ  περ  τὴν  βασιληίην  ἐδίδου,  καὶ  πολλὰ  ἐντειλάμενὸς  οἱ  τιμᾶν  τε  αὐτὸν  καὶ  εὖ  ποιέειν,  ἢν  ἡ  διάβασις  ἡ  ἐπὶ  Μασσαγέτας  μὴ  ὀρθωθῇ,  ταῦτα  ἐντειλάμενος  καὶ  ἀποστείλας
τούτους  ἐς  Πέρσας,  αὐτὸς  διέβαινε  τὸν  ποταμὸν  καὶ  ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ.  ἐπείτε  δὲ  ἐπεραιώθη  τὸν  ̓Αράξεα,  νυκτὸς  ἐπελθούσης  εἶδε  ὄψιν  εὕδων  ἐν  τῶν  Μασσαγετέων  τῇ  χωρῇ  τοιήνδε:  ἐδόκεε  ὁ  Κῦρος  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  ὁρᾶν  τῶν  ̔Υστάσπεος  παίδων  τὸν  πρεσβύτατον  ἔχοντα  ἐπὶ  τῶν  ὤμων  πτέρυγας  καὶ  τουτέων  τῇ  μὲν  τὴν  ̓Ασίην  τῇ  δὲ  τὴν  Εὐρώπην  ἐπισκιάζειν.
̔Υστάσπεϊ  δὲ  τῷ  ̓Αρσάμεος  ἐόντι  ἀνδρὶ  ̓Αχαιμενίδῃ  ἦν  τῶν  παίδων  Δαρεῖος  πρεσβύτατος,  ἐὼν  τότε  ἡλικίην  ἐς  εἴκοσί  κου  μάλιστα  ἔτεα,  καὶ  οὗτος  κατελέλειπτο  ἐν  Πέρσῃσι:  οὐ  γὰρ  εἶχέ  κω  ἡλικίην  στρατεύεσθαι.  ἐπεὶ  ὦν  δὴ  ἐξηγέρθη  ὁ  Κῦρος,  ἐδίδου  λόγον  ἑωυτῷ  περὶ  τῆς  ὄψιος.  ὡς  δέ  οἱ  ἐδόκεε  μεγάλη  εἶναι  ἡ  ὄψις,  καλέσας  ̔Υστάσπεα  καὶ  ἀπολαβὼν
μοῦνον  εἶπε  “̔́Υστασπες,  παῖς  σὸς  ἐπιβουλεύων  ἐμοί  τε  καὶ  τῇ  ἐμῇ  ἀρχῇ  ἑάλωκε.  ὡς  δὲ  ταῦτα  ἀτρεκέως  οἶδα,  ἐγὼ  σημανέω:  ἐμεῦ  θεοὶ  κήδονται  καί  μοι  πάντα  προδεικνύουσι  τὰ  ἐπιφερόμενα.  ἤδη  ὦν  ἐν  τῇ  παροιχομένῃ  νυκτὶ  εὕδων  εἶδον  τῶν  σῶν  παίδων  τὸν  πρεσβύτατον  ἔχοντα  ἐπὶ  τῶν  ὤμων  πτέρυγας  καὶ  τουτέων  τῇ  μὲν  τὴν  ̓Ασίην  τῇ  δὲ
τὴν  Εὐρώπην  ἐπισκιάζειν.  οὔκων  ἐστὶ  μηχανὴ  ἀπὸ  τῆς  ὄψιος  ταύτης  οὐδεμία  τὸ  μὴ  ἐκεῖνον  ἐπιβουλεύειν  ἐμοί:  σύ  νυν  τὴν  ταχίστην  πορεύεο  ὀπίσω  ἐς  Πέρσας  καὶ  ποίεε  ὅκως,  ἐπεὰν  ἐγὼ  τάδε  καταστρεψάμενος  ἔλθω  ἐκεῖ,  ὥς  μοι  καταστήσεις  τὸν  παῖδα  ἐς  ἔλεγχον.”  Κῦρος  μὲν  δοκέων  οἱ  Δαρεῖον  ἐπιβουλεύειν  ἔλεγε  τάδε:  τῷ  δὲ  ὁ  δαίμων  προέφαινε  ὡς  αὐτὸς
μὲν  τελευτήσειν  αὐτοῦ  ταύτῃ  μέλλοι,  ἡ  δὲ  βασιληίη  αὐτοῦ  περιχωρέοι  ἐς  Δαρεῖον.  ἀμείβεται  δὴ  ὦν  ὁ  ̔Υστάσπης  τοῖσιδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  μὴ  εἴη  ἀνὴρ  Πέρσης  γεγονὼς  ὅστις  τοὶ  ἐπιβουλεύσειε,  εἰ  δ'  ἐστί,  ἀπόλοιτο  ὡς  τάχιστα:  ὃς  ἀντὶ  μὲν  δούλων  ἐποίησας  ἐλευθέρους  Πέρσας  εἶναι,  ἀντὶ  δὲ  ἄρχεσθαι  ὑπ'  ἄλλων  ἄρχειν  ἁπάντων.  εἰ  δέ  τις  τοὶ  ὄψις  ἀπαγγέλλει
παῖδα  τὸν  ἐμὸν  νεώτερα  βουλεύειν  περὶ  σέο,  ἐγώ  τοι  παραδίδωμι  χρᾶσθαι  αὐτῷ  τοῦτο  ὅ  τι  σὺ  βούλεαι.”  ̔Υστάσπης  μὲν  τούτοισι  ἀμειψάμενος  καὶ  διαβὰς  τὸν  ̓Αράξεα  ἤιε  ἐς  Πέρσας  φυλάξων  Κύρῳ  τὸν  παῖδα  Δαρεῖον,  Κῦρος  δὲ  προελθὼν  ἀπὸ  τοῦ  ̓Αράξεω  ἡμέρης  ὁδὸν  ἐποίεε  κατὰ  τὰς  Κροίσου  ὑποθήκας.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  Κύρου  τε  καὶ  Περσέων  τοῦ  καθαροῦ
στρατοῦ  ἀπελάσαντος  ὀπίσω  ἐπὶ  τὸν  ̓Αράξεα,  λειφθέντος  δὲ  τοῦ  ἀχρηίου,  ἐπελθοῦσα  τῶν  Μασσαγετέων  τριτημορὶς  τοῦ  στρατοῦ  τούς  τε  λειφθέντας  τῆς  Κύρου  στρατιῆς  ἐφόνευε  ἀλεξομένους  καὶ  τὴν  προκειμένην  ἰδόντες  δαῖτα,  ὡς  ἐχειρώσαντο  τοὺς  ἐναντίους,  κλιθέντες  ἐδαίνυντο,  πληρωθέντες  δὲ  φορβῆς  καὶ  οἴνου  ηὗδον.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἐπελθόντες  πολλοὺς  μὲν  σφέων  ἐφόνευσαν,  πολλῷ  δ'  ἔτι  πλεῦνας  ἐζώγρησαν  καὶ
ἄλλους  καὶ  τὸν  τῆς  βασιλείης  Τομύριος  παῖδα  στρατηγέοντα  Μασσαγετέων,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Σπαργαπίσης.  ἣ  δὲ  πυθομένη  τά  τε  περὶ  τὴν  στρατιὴν  γεγονότα  καὶ  τὰ  περὶ  τὸν  παῖδα,  πέμπουσα  κήρυκα  παρὰ  Κῦρον  ἔλεγε  τάδε.  “ἄπληστε  αἵματος  Κῦρε,  μηδὲν  ἐπαερθῇς  τῷ  γεγονότι  τῷδε  πρήγματι,  εἰ  ἀμπελίνῳ  καρπῷ,  τῷ  περ  αὐτοὶ  ἐμπιπλάμενοι  μαίνεσθε  οὕτω  ὥστε  κατιόντος  τοῦ  οἴνου
ἐς  τὸ  σῶμα  ἐπαναπλέειν  ὑμῖν  ἔπεα  κακά,  τοιούτῳ  φαρμάκῳ  δολώσας  ἐκράτησας  παιδὸς  τοῦ  ἐμοῦ,  ἀλλ'  οὐ  μάχῃ  κατὰ  τὸ  καρτερόν.  νῦν  ὦν  μευ  εὖ  παραινεούσης  ὑπόλαβε  τὸν  λόγον:  ἀποδούς  μοι  τὸν  παῖδα  ἄπιθι  ἐκ  τῆσδε  τῆς  χώρης  ἀζήμιος,  Μασσαγετέων  τριτημορίδι  τοῦ  στρατοῦ  κατυβρίσας.  εἰ  δὲ  ταῦτα  οὐ  ποιήσεις,  ἥλιον  ἐπόμνυμί  τοι  τὸν  Μασσαγετέων  δεσπότην,  ἦ
μέν  σε  ἐγὼ  καὶ  ἄπληστον  ἐόντα  αἵματος  κορέσω.”  Κῦρος  μὲν  ἐπέων  οὐδένα  τούτων  ἀνενειχθέντων  ἐποιέετο  λόγον:  ὁ  δὲ  τῆς  βασιλείης  Τομύριος  παῖς  Σπαργαπίσης,  ὥς  μιν  ὅ  τε  οἶνος  ἀνῆκε  καὶ  ἔμαθε  ἵνα  ἦν  κακοῦ,  δεηθεὶς  Κύρου  ἐκ  τῶν  δεσμῶν  λυθῆναι  ἔτυχε,  ὡς  δὲ  ἐλύθη  τε  τάχιστα  καὶ  τῶν  χειρῶν  ἐκράτησε,  διεργάζεται  ἑωυτόν.  καὶ  δὴ  οὗτος
μὲν  τρόπῳ  τοιούτῳ  τελευτᾷ:  Τόμυρις  δέ,  ὥς  οἱ  Κῦρος  οὐκ  ἐσήκουσε,  συλλέξασα  πᾶσαν  τὴν  ἑωυτῆς  δύναμιν  συνέβαλε  Κύρῳ.  ταύτην  τὴν  μάχην,  ὅσαι  δὴ  βαρβάρων  ἀνδρῶν  μάχαι  ἐγένοντο,  κρίνω  ἰσχυροτάτην  γενέσθαι,  καὶ  δὴ  καὶ  πυνθάνομαι  οὕτω  τοῦτο  γενόμενον.  πρῶτα  μὲν  γὰρ  λέγεται  αὐτοὺς  διαστάντας  ἐς  ἀλλήλους  τοξεύειν,  μετὰ  δὲ  ὥς  σφι  τὰ  βέλεα  ἐξετετόξευτο,  συμπεσόντας  τῇσι
αἰχμῇσί  τε  καὶ  τοῖσι  ἐγχειριδίοισι  συνέχεσθαι.  χρόνον  τε  δὴ  ἐπὶ  πολλὸν  συνεστάναι  μαχομένους  καὶ  οὐδετέρους  ἐθέλειν  φεύγειν.  τέλος  δὲ  οἱ  Μασσαγέται  περιεγένοντο,  ἥ  τε  δὴ  πολλὴ  τῆς  Περσικῆς  στρατιῆς  αὐτοῦ  ταύτῃ  διεφθάρη  καὶ  δὴ  καὶ  αὐτὸς  Κῦρος  τελευτᾷ,  βασιλεύσας  τὰ  πάντα  ἑνὸς  δέοντα  τριήκοντα  ἔτεα.  ἀσκὸν  δὲ  πλήσασα  αἵματος  ἀνθρωπηίου  Τόμυρις  ἐδίζητο  ἐν  τοῖσι  τεθνεῶσι
τῶν  Περσέων  τὸν  Κύρου  νέκυν,  ὡς  δὲ  εὗρε,  ἐναπῆκε  αὐτοῦ  τὴν  κεφαλὴν  ἐς  τὸν  ἀσκόν,  λυμαινομένη  δὲ  τῷ  νεκρῷ  ἐπέλεγε  τάδε:  “σὺ  μὲν  ἐμὲ  ζῶσάν  τε  καὶ  νικῶσάν  σε  μάχῃ  ἀπώλεσας,  παῖδα  τὸν  ἐμὸν  ἑλὼν  δόλῳ:  σὲ  δ'  ἐγώ,  κατά  περ  ἠπείλησα,  αἵματος  κορέσω.”  τὰ  μὲν  δὴ  κατὰ  τὴν  Κύρου  τελευτὴν  τοῦ  βίου,  πολλῶν  λόγων
λεγομένων,  ὅδε  μοι  ὁ  πιθανώτατος  εἴρηται.  Μασσαγέται  δὲ  ἐσθῆτά  τε  ὁμοίην  τῇ  Σκυθικῇ  φορέουσι  καὶ  δίαιταν  ἔχουσι,  ἱππόται  δὲ  εἰσὶ  καὶ  ἄνιπποι  （ἀμφοτέρων  γὰρ  μετέχουσι）  καὶ  τοξόται  τε  καὶ  αἰχμοφόροι,  σαγάρις  νομίζοντες  ἔχειν.  χρυσῷ  δὲ  καὶ  χαλκῷ  τὰ  πάντα  χρέωνται:  ὅσα  μὲν  γὰρ  ἐς  αἰχμὰς  καὶ  ἄρδις  καὶ  σαγάρις,  χαλκῷ  τὰ  πάντα  χρέωνται,  ὅσα  δὲ
περὶ  κεφαλὴν  καὶ  ζωστῆρας  καὶ  μασχαλιστῆρας,  χρυσῷ  κοσμέονται.  ὣς  δ'  αὕτως  τῶν  ἵππων  τὰ  μὲν  περὶ  τὰ  στέρνα  χαλκέους  θώρηκας  περιβάλλουσι,  τὰ  δὲ  περὶ  τοὺς  χαλινοὺς  καὶ  στόμια  καὶ  φάλαρα  χρυσῷ.  σιδήρῳ  δὲ  οὐδ'  ἀργύρῳ  χρέωνται  οὐδέν:  οὐδὲ  γὰρ  οὐδέ  σφι  ἐστὶ  ἐν  τῇ  χωρῇ,  ὁ  δὲ  χρυσὸς  καὶ  ὁ  χαλκὸς  ἄπλετος.  νόμοισι  δὲ  χρέωνται
τοιοῖσιδε.  γυναῖκα  μὲν  γαμέει  ἕκαστος,  ταύτῃσι  δὲ  ἐπίκοινα  χρέωνται:  τὸ  γὰρ  Σκύθας  φασὶ  ̔́Ελληνες  ποιέειν,  οὐ  Σκύθαι  εἰσὶ  οἱ  ποιέοντες  ἀλλὰ  Μασσαγέται:  τῆς  γὰρ  ἐπιθυμήσῃ  γυναικὸς  Μασσαγέτης  ἀνήρ,  τὸν  φαρετρεῶνα  ἀποκρεμάσας  πρὸ  τῆς  ἁμάξης  μίσγεται  ἀδεῶς.  οὖρος  δὲ  ἡλικίης  σφι  πρόκειται  ἄλλος  μὲν  οὐδείς:  ἐπεὰν  δὲ  γέρων  γένηται  κάρτα,  οἱ  προσήκοντές  οἱ  πάντες  συνελθόντες  θύουσί
μιν  καὶ  ἄλλα  πρόβατα  ἅμα  αὐτῷ,  ἑψήσαντες  δὲ  τὰ  κρέα  κατευωχέονται.  ταῦτα  μὲν  τὰ  ὀλβιώτατά  σφι  νενόμισται,  τὸν  δὲ  νούσῳ  τελευτήσαντα  οὐ  κατασιτέονται  ἀλλ'  γῇ  κρύπτουσι,  συμφορὴν  ποιεύμενοι  ὅτι  οὐκ  ἵκετο  ἐς  τὸ  τυθῆναι.  σπείρουσι  δὲ  οὐδέν,  ἀλλ'  ἀπὸ  κτηνέων  ζώουσι  καὶ  ἰχθύων:  οἳ  δὲ  ἄφθονοί  σφι  ἐκ  τοῦ  ̓Αράξεω  ποταμοῦ  παραγίνονται:  γαλακτοπόται  δ'  εἰσί.
θεῶν  δὲ  μοῦνον  ἥλιον  σέβονται,  τῷ  θύουσι  ἵππους.  νόος  δὲ  οὗτος  τῆς  θυσίης:  τῶν  θεῶν  τῷ  ταχίστῳ  πάντων  τῶν  θνητῶν  τὸ  τάχιστον  δατέονται.

======== Histories — Book 2 (Euterpe) ========

τελευτήσαντος  δὲ  Κύρου  παρέλαβε  τὴν  βασιληίην  Καμβύσης,  Κύρου  ἐὼν  παῖς  καὶ  Κασσανδάνης  τῆς  Φαρνάσπεω  θυγατρός,  τῆς  προαποθανούσης  Κῦρος  αὐτός  τε  μέγα  πένθος  ἐποιήσατο  καὶ  τοῖσι  ἄλλοισι  προεῖπε  πᾶσι  τῶν  ἦρχε  πένθος  ποιέεσθαι.  ταύτης  δὴ  τῆς  γυναικὸς  ἐὼν  παῖς  καὶ  Κύρου  Καμβύσης  ̓́Ιωνας  μὲν  καὶ  Αἰολέας  ὡς  δούλους  πατρωίους  ἐόντας  ἐνόμιζε,  ἐπὶ  δὲ  Αἴγυπτον  ἐποιέετο  στρατηλασίην
ἄλλους  τε  παραλαβὼν  τῶν  ἦρχε  καὶ  δὴ  καὶ  ̔Ελλήνων  τῶν  ἐπεκράτεε.  οἱ  δὲ  Αἰγύπτιοι,  πρὶν  μὲν  ἢ  Ψαμμήτιχον  σφέων  βασιλεῦσαι,  ἐνόμιζον  ἑωυτοὺς  πρώτους  γενέσθαι  πάντων  ἀνθρώπων:  ἐπειδὴ  δὲ  Ψαμμήτιχος  βασιλεύσας  ἠθέλησε  εἰδέναι  οἵτινες  γενοίατο  πρῶτοι,  ἀπὸ  τούτου  νομίζουσι  Φρύγας  προτέρους  γενέσθαι  ἑωυτῶν,  τῶν  δὲ  ἄλλων  ἑωυτούς.  Ψαμμήτιχος  δὲ  ὡς  οὐκ  ἐδύνατο  πυνθανόμενος  πόρον  οὐδένα  τούτου
ἀνευρεῖν,  οἳ  γενοίατο  πρῶτοι  ἀνθρώπων,  ἐπιτεχνᾶται  τοιόνδε.  παιδία  δύο  νεογνὰ  ἀνθρώπων  τῶν  ἐπιτυχόντων  δίδωσι  ποιμένι  τρέφειν  ἐς  τὰ  ποίμνια  τροφήν  τινα  τοιήνδε,  ἐντειλάμενος  μηδένα  ἀντίον  αὐτῶν  μηδεμίαν  φωνὴν  ἱέναι,  ἐν  στέγῃ  δὲ  ἐρήμῃ  ἐπ'  ἑωυτῶν  κέεσθαι  αὐτά,  καὶ  τὴν  ὥρην  ἐπαγινέειν  σφι  αἶγας,  πλήσαντα  δὲ  γάλακτος  τἆλλα  διαπρήσσεσθαι:  ταῦτα  δὲ  ἐποίεέ  τε  καὶ  ἐνετέλλετο  Ψαμμήτιχος
θέλων  ἀκοῦσαι  τῶν  παιδίων,  ἀπαλλαχθέντων  τῶν  ἀσήμων  κνυζημάτων,  ἥντινα  φωνὴν  ῥήξουσι  πρώτην:  τά  περ  ὦν  καὶ  ἐγένετο.  ὡς  γὰρ  διέτης  χρόνος  ἐγεγόνεε  ταῦτα  τῷ  ποιμένι  πρήσσοντι,  ἀνοίγοντι  τὴν  θύρην  καὶ  ἐσιόντι  τὰ  παιδία  ἀμφότερα  προσπίπτοντα  βεκὸς  ἐφώνεον,  ὀρέγοντα  τὰς  χεῖρας.  τὰ  μὲν  δὴ  πρῶτα  ἀκούσας  ἥσυχος  ἦν  ὁ  ποιμήν:  ὡς  δὲ  πολλάκις  φοιτέοντι  καὶ  ἐπιμελομένῳ
πολλὸν  ἦν  τοῦτο  τὸ  ἔπος,  οὕτω  δὴ  σημήνας  τῷ  δεσπότῃ  ἤγαγε  τὰ  παιδία  κελεύσαντος  ἐς  ὄψιν  τὴν  ἐκείνου.  ἀκούσας  δὲ  καὶ  αὐτὸς  ὁ  Ψαμμήτιχος  ἐπυνθάνετο  οἵτινες  ἀνθρώπων  βεκός  τι  καλέουσι,  πυνθανόμενος  δὲ  εὕρισκε  Φρύγας  καλέοντας  τὸν  ἄρτον.  οὕτω  συνεχώρησαν  Αἰγύπτιοι  καὶ  τοιούτῳ  σταθμησάμενοι  πρήγματι  τοὺς  Φρύγας  πρεσβυτέρους  εἶναι  ἑωυτῶν.  ὧδε  μὲν  γενέσθαι  τῶν  ἱρέων  τοῦ
̔Ηφαίστου  τοῦ  ἐν  Μέμφι  ἤκουον:  ̔́Ελληνες  δὲ  λέγουσι  ἄλλα  τε  μάταια  πολλὰ  καὶ  ὡς  γυναικῶν  τὰς  γλώσσας  ὁ  Ψαμμήτιχος  ἐκταμὼν  τὴν  δίαιταν  οὕτω  ἐποιήσατο  τῶν  παίδων  παρὰ  ταύτῃσι  τῇσι  γυναιξί.  κατὰ  μὲν  δὴ  τὴν  τροφὴν  τῶν  παίδων  τοσαῦτα  ἔλεγον,  ἤκουσα  δὲ  καὶ  ἄλλα  ἐν  Μέμφι  ἐλθὼν  ἐς  λόγους  τοῖσι  ἱρεῦσι  τοῦ  ̔Ηφαίστου.  καὶ  δὴ  καὶ
ἐς  Θήβας  τε  καὶ  ἐς  ̔Ηλίου  πόλιν  αὐτῶν  τούτων  εἵνεκεν  ἐτραπόμην,  ἐθέλων  εἰδέναι  εἰ  συμβήσονται  τοῖσι  λόγοισι  τοῖσι  ἐν  Μέμφι:  οἱ  γὰρ  ̔Ηλιοπολῖται  λέγονται  Αἰγυπτίων  εἶναι  λογιώτατοι.  τὰ  μέν  νυν  θεῖα  τῶν  ἀπηγημάτων  οἷα  ἤκουον  οὐκ  εἰμὶ  πρόθυμος  ἐξηγέεσθαι,  ἔξω  ἢ  τὰ  οὐνόματα  αὐτῶν  μοῦνον,  νομίζων  πάντας  ἀνθρώπους  ἴσον  περὶ  αὐτῶν  ἐπίστασθαι:  τὰ  δ'  ἂν
ἐπιμνησθέω  αὐτῶν,  ὑπὸ  τοῦ  λόγου  ἐξαναγκαζόμενος  ἐπιμνησθήσομαι.  ὅσα  δὲ  ἀνθρωπήια  πρήγματα,  ὧδε  ἔλεγον  ὁμολογέοντες  σφίσι,  πρώτους  Αἰγυπτίους  ἀνθρώπων  ἁπάντων  ἐξευρεῖν  τὸν  ἐνιαυτόν,  δυώδεκα  μέρεα  δασαμένους  τῶν  ὡρέων  ἐς  αὐτόν:  ταῦτα  δὲ  ἐξευρεῖν  ἐκ  τῶν  ἀστέρων  ἔλεγον:  ἄγουσι  δὲ  τοσῷδε  σοφώτερον  ̔Ελλήνων,  ἐμοὶ  δοκέειν,  ὅσῳ  ̔́Ελληνες  μὲν  διὰ  τρίτου  ἔτεος  ἐμβόλιμον  ἐπεμβάλλουσι  τῶν  ὡρέων  εἵνεκεν,  Αἰγύπτιοι
δὲ  τριηκοντημέρους  ἄγοντες  τοὺς  δυώδεκα  μῆνας  ἐπάγουσι  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος  πέντε  ἡμέρας  πάρεξ  τοῦ  ἀριθμοῦ,  καί  σφι  ὁ  κύκλος  τῶν  ὡρέων  ἐς  τὠυτὸ  περιιὼν  παραγίνεται.  δυώδεκά  τε  θεῶν  ἐπωνυμίας  ἔλεγον  πρώτους  Αἰγυπτίους  νομίσαι  καὶ  ̔́Ελληνας  παρὰ  σφέων  ἀναλαβεῖν,  βωμούς  τε  καὶ  ἀγάλματα  καὶ  νηοὺς  θεοῖσι  ἀπονεῖμαι  σφέας  πρώτους  καὶ  ζῷα  ἐν  λίθοισι  ἐγγλύψαι.  καὶ  τούτων
μέν  νυν  τὰ  πλέω  ἔργῳ  ἐδήλουν  οὕτω  γενόμενα.  βασιλεῦσαι  δὲ  πρῶτον  Αἰγύπτου  ἄνθρωπον  ἔλεγον  Μῖνα:  ἐπὶ  τούτου,  πλὴν  τοῦ  Θηβαϊκοῦ  νομοῦ,  πᾶσαν  Αἴγυπτον  εἶναι  ἕλος,  καὶ  αὐτῆς  εἶναι  οὐδὲν  ὑπερέχον  τῶν  νῦν  ἔνερθε  λίμνης  τῆς  Μοίριος  ἐόντων,  ἐς  τὴν  ἀνάπλοος  ἀπὸ  θαλάσσης  ἑπτὰ  ἡμερέων  ἐστὶ  ἀνὰ  τὸν  ποταμόν.  καὶ  εὖ  μοι  ἐδόκεον  λέγειν  περὶ  τῆς
χώρης:  δῆλα  γὰρ  δὴ  καὶ  μὴ  προακούσαντι  ἰδόντι  δέ,  ὅστις  γε  σύνεσιν  ἔχει,  ὅτι  Αἴγυπτος,  ἐς  τὴν  ̔́Ελληνες  ναυτίλλονται,  ἐστὶ  Αἰγυπτίοισι  ἐπίκτητός  τε  γῆ  καὶ  δῶρον  τοῦ  ποταμοῦ,  καὶ  τὰ  κατύπερθε  ἔτι  τῆς  λίμνης  ταύτης  μέχρι  τριῶν  ἡμερέων  πλόου,  τῆς  πέρι  ἐκεῖνοι  οὐδὲν  ἔτι  τοιόνδε  ἔλεγον,  ἔστι  δὲ  ἕτερον  τοιόνδε.  Αἰγύπτου  γὰρ  φύσις  ἐστὶ  τῆς
χώρης  τοιήδε.  πρῶτα  μὲν  προσπλέων  ἔτι  καὶ  ἡμέρης  δρόμον  ἀπέχων  ἀπὸ  γῆς,  κατεὶς  καταπειρητηρίην  πηλόν  τε  ἀνοίσεις  καὶ  ἐν  ἕνδεκα  ὀργυιῇσι  ἔσεαι.  τοῦτο  μὲν  ἐπὶ  τοσοῦτο  δηλοῖ  πρόχυσιν  τῆς  γῆς  ἐοῦσαν.  αὖτις  δὲ  αὐτῆς  ἐστι  Αἰγύπτου  μῆκος  τὸ  παρὰ  θάλασσαν  ἑξήκοντα  σχοῖνοι,  κατὰ  ἡμεῖς  διαιρέομεν  εἶναι  Αἴγυπτον  ἀπὸ  τοῦ  Πλινθινήτεω  κόλπου  μέχρι  Σερβωνίδος  λίμνης,  παρ'
ἣν  τὸ  Κάσιον  ὄρος  τείνει:  ταύτης  ὦν  ἄπο  οἱ  ἑξήκοντα  σχοῖνοι  εἰσί.  ὅσοι  μὲν  γὰρ  γεωπεῖναι  εἰσὶ  ἀνθρώπων,  ὀργυιῇσι  μεμετρήκασι  τὴν  χώρην,  ὅσοι  δὲ  ἧσσον  γεωπεῖναι,  σταδίοισι,  οἳ  δὲ  πολλὴν  ἔχουσι,  παρασάγγῃσι,  οἳ  δὲ  ἄφθονον  λίην,  σχοίνοισι.  δύναται  δὲ  ὁ  παρασάγγης  τριήκοντα  στάδια,  ὁ  δὲ  σχοῖνος,  μέτρον  ἐὸν  Αἰγύπτιον,  ἑξήκοντα  στάδια.  οὕτω  ἂν  εἴησαν  Αἰγύπτου
στάδιοι  ἑξακόσιοι  καὶ  τρισχίλιοι  τὸ  παρὰ  θάλασσαν.  ἐνθεῦτεν  μὲν  καὶ  μέχρι  ̔Ηλίου  πόλιος  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν  ἐστὶ  εὐρέα  Αἴγυπτος,  ἐοῦσα  πᾶσα  ὑπτίη  τε  καὶ  ἔνυδρος  καὶ  ἰλύς.  ἔστι  δὲ  ὁδὸς  ἐς  ̔Ηλίου  πόλιν  ἀπὸ  θαλάσσης  ἄνω  ἰόντι  παραπλησίη  τὸ  μῆκος  τῇ  ἐξ  ̓Αθηνέων  ὁδῷ  τῇ  ἀπὸ  τῶν  δυώδεκα  θεῶν  τοῦ  βωμοῦ  φερούσῃ  ἔς  τε  Πῖσαν
καὶ  ἐπὶ  τὸν  νηὸν  τοῦ  Διὸς  τοῦ  ̓Ολυμπίου.  σμικρόν  τι  τὸ  διάφορον  εὕροι  τις  ἂν  λογιζόμενος  τῶν  ὁδῶν  τουτέων  τὸ  μὴ  ἴσας  μῆκος  εἶναι,  οὐ  πλέον  πεντεκαίδεκα  σταδίων:  ἡ  μὲν  γὰρ  ἐς  Πῖσαν  ἐξ  ̓Αθηνέων  καταδεῖ  πεντεκαίδεκα  σταδίων  μὴ  εἶναι  πεντακοσίων  καὶ  χιλίων,  ἡ  δὲ  ἐς  ̔Ηλίου  πόλιν  ἀπὸ  θαλάσσης  πληροῖ  ἐς  τὸν  ἀριθμὸν  τοῦτον.
ἀπὸ  δὲ  ̔Ηλίου  πόλιος  ἄνω  ἰόντι  στεινή  ἐστι  Αἴγυπτος.  τῇ  μὲν  γὰρ  τῆς  ̓Αραβίης  ὄρος  παρατέταται,  φέρον  ἀπ'  ἄρκτου  πρὸς  μεσαμβρίην  τε  καὶ  νότον,  αἰεὶ  ἄνω  τεῖνον  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  καλεομένην  θάλασσαν:  ἐν  τῷ  αἱ  λιθοτομίαι  ἔνεισι  αἱ  ἐς  τὰς  πυραμίδας  κατατμηθεῖσαι  τὰς  ἐν  Μέμφι.  ταύτῃ  μὲν  λῆγον  ἀνακάμπτει  ἐς  τὰ  εἴρηται  τὸ  ὄρος:  τῇ
δὲ  αὐτὸ  ἑωυτοῦ  ἐστι  μακρότατον,  ὡς  ἐγὼ  ἐπυνθανόμην,  δύο  μηνῶν  αὐτὸ  εἶναι  τῆς  ὁδοῦ  ἀπὸ  ἠοῦς  πρὸς  ἑσπέρην,  τὰ  δὲ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  λιβανωτοφόρα  αὐτοῦ  τὰ  τέρματα  εἶναι.  τοῦτο  μέν  νυν  τὸ  ὄρος  τοιοῦτο  ἐστί,  τὸ  δὲ  πρὸς  Λιβύης  τῆς  Αἰγύπτου  ὄρος  ἄλλο  πέτρινον  τείνει,  ἐν  τῷ  αἱ  πυραμίδες  ἔνεισι,  ψάμμῳ  κατειλυμένον,  κατὰ  τὸν  αὐτὸν
τρόπον  καὶ  τοῦ  ̓Αραβίου  τὰ  πρὸς  μεσαμβρίην  φέροντα.  τὸ  ὦν  δὴ  ἀπὸ  ̔Ηλίου  πόλιος  οὐκέτι  πολλὸν  χωρίον  ὡς  εἶναι  Αἰγύπτου,  ἀλλ'  ὅσον  τε  ἡμερέων  τεσσέρων  καὶ  δέκα  ἀναπλόου  ἐστὶ  στεινὴ  Αἴγυπτος,  ἐοῦσα  τῶν  ὀρέων  τῶν  εἰρημένων  τὸ  μεταξὺ  πεδιὰς  μὲν  γῆ,  στάδιοι  δὲ  μάλιστα  ἐδόκεόν  μοι  εἶναι,  τῇ  στεινότατον  ἐστί,  διηκοσίων  οὐ  πλέους  ἐκ  τοῦ
̓Αραβίου  ὄρεος  ἐς  τὸ  Λιβυκὸν  καλεόμενον.  τὸ  δ'  ἐνθεῦτεν  αὖτις  εὐρέα  Αἴγυπτος  ἐστί.  πέφυκε  μέν  νυν  ἡ  χώρη  αὕτη  οὕτω.  ἀπὸ  δὲ  ̔Ηλίου  πόλιος  ἐς  Θήβας  ἐστὶ  ἀνάπλοος  ἐννέα  ἡμερέων,  στάδιοι  δὲ  τῆς  ὁδοῦ  ἑξήκοντα  καὶ  ὀκτακόσιοι  καὶ  τετρακισχίλιοι,  σχοίνων  ἑνὸς  καὶ  ὀγδώκοντα  ἐόντων.  οὗτοι  συντιθέμενοι  οἱ  στάδιοι  Αἰγύπτου  τὸ  μὲν  παρὰ  θάλασσαν  ἤδη  μοι
καὶ  πρότερον  δεδήλωται  ὅτι  ἑξακοσίων  τε  ἐστὶ  σταδίων  καὶ  τρισχιλίων,  ὅσον  δέ  τι  ἀπὸ  θαλάσσης  ἐς  μεσόγαιαν  μέχρι  Θηβέων  ἐστί,  σημανέω:  στάδιοι  γὰρ  εἰσὶ  εἴκοσι  καὶ  ἑκατὸν  καὶ  ἑξακισχίλιοι.  τὸ  δὲ  ἀπὸ  Θηβέων  ἐς  ̓Ελεφαντίνην  καλεομένην  πόλιν  στάδιοι  χίλιοι  καὶ  ὀκτακόσιοι  εἰσί.  ταύτης  ὦν  τῆς  χώρης  τῆς  εἰρημένης  ἡ  πολλή,  κατά  περ  οἱ  ἱρέες  ἔλεγον,
ἐδόκεε  καὶ  αὐτῷ  μοι  εἶναι  ἐπίκτητος  Αἰγυπτίοισι.  τῶν  γὰρ  ὀρέων  τῶν  εἰρημένων  τῶν  ὑπὲρ  Μέμφιν  πόλιν  κειμένων  τὸ  μεταξὺ  ἐφαίνετό  μοι  εἶναι  κοτὲ  κόλπος  θαλάσσης,  ὥσπερ  γε  τὰ  περὶ  ̓́Ιλιον  καὶ  Τευθρανίην  καὶ  ̓́Εφεσόν  τε  καὶ  Μαιάνδρου  πεδίον,  ὥς  γε  εἶναι  σμικρὰ  ταῦτα  μεγάλοισι  συμβαλεῖν:  τῶν  γὰρ  ταῦτα  τὰ  χωρία  προσχωσάντων  ποταμῶν  ἑνὶ  τῶν  στομάτων
τοῦ  Νείλου,  ἐόντος  πενταστόμου,  οὐδεὶς  αὐτῶν  πλήθεος  πέρι  ἄξιος  συμβληθῆναι  ἐστί.  εἰσὶ  δὲ  καὶ  ἄλλοι  ποταμοί,  οὐ  κατὰ  τὸν  Νεῖλον  ἐόντες  μεγάθεα,  οἵτινες  ἔργα  ἀποδεξάμενοι  μεγάλα  εἰσί:  τῶν  ἐγὼ  φράσαι  ἔχω  οὐνόματα  καὶ  ἄλλων  καὶ  οὐκ  ἥκιστα  ̓Αχελῴου,  ὃς  ῥέων  δι'  ̓Ακαρνανίης  καὶ  ἐξιεὶς  ἐς  θάλασσαν  τῶν  ̓Εχινάδων  νήσων  τὰς  ἡμισέας  ἤδη  ἤπειρον  πεποίηκε.  ἔστι
δὲ  τῆς  ̓Αραβίης  χώρης,  Αἰγύπτου  δὲ  οὐ  πρόσω,  κόλπος  θαλάσσης  ἐσέχων  ἐκ  τῆς  ̓Ερυθρῆς  καλεομένης  θαλάσσης,  μακρὸς  οὕτω  δή  τι  καὶ  στεινὸς  ὡς  ἔρχομαι  φράσων:  μῆκος  μὲν  πλόου  ἀρξαμένῳ  ἐκ  μυχοῦ  διεκπλῶσαι  ἐς  τὴν  εὐρέαν  θάλασσαν  ἡμέραι  ἀναισιμοῦνται  τεσσεράκοντα  εἰρεσίῃ  χρεωμένῳ:  εὖρος  δέ,  τῇ  εὐρύτατος  ἐστὶ  ὁ  κόλπος,  ἥμισυ  ἡμέρης  πλόου.  ῥηχίη  δ'  ἐν  αὐτῷ
καὶ  ἄμπωτις  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην  γίνεται.  ἕτερον  τοιοῦτον  κόλπον  καὶ  τὴν  Αἴγυπτον  δοκέω  γενέσθαι  κοτέ,  τὸν  μὲν  ἐκ  τῆς  βορηίης  θαλάσσης  κόλπον  ἐσέχοντα  ἐπ'  Αἰθιοπίης,  τὸν  δὲ  ̓Αράβιον,  τὸν  ἔρχομαι  λέξων,  ἐκ  τῆς  νοτίης  φέροντα  ἐπὶ  Συρίης,  σχεδὸν  μὲν  ἀλλήλοισι  συντετραίνοντας  τοὺς  μυχούς,  ὀλίγον  δέ  τι  παραλλάσσοντας  τῆς  χώρης.  εἰ  ὦν  ἐθελήσει  ἐκτρέψαι  τὸ  ῥέεθρον
ὁ  Νεῖλος  ἐς  τοῦτον  τὸν  ̓Αράβιον  κόλπον,  τί  μιν  κωλύει  ῥέοντος  τούτου  ἐκχωσθῆναι  ἐντός  γε  δισμυρίων  ἐτέων;  ἐγὼ  μὲν  γὰρ  ἔλπομαί  γε  καὶ  μυρίων  ἐντὸς  χωσθῆναι  ἄν:  κοῦ  γε  δὴ  ἐν  τῷ  προαναισιμωμένῳ  χρόνῳ  πρότερον  ἢ  ἐμὲ  γενέσθαι  οὐκ  ἂν  χωσθείη  κόλπος  καὶ  πολλῷ  μέζων  ἔτι  τούτου  ὑπὸ  τοσούτου  τε  ποταμοῦ  καὶ  οὕτω  ἐργατικοῦ;  τὰ
περὶ  Αἴγυπτον  ὦν  καὶ  τοῖσι  λέγουσι  αὐτὰ  πείθομαι  καὶ  αὐτὸς  οὕτω  κάρτα  δοκέω  εἶναι,  ἰδών  τε  τὴν  Αἴγυπτον  προκειμένην  τῆς  ἐχομένης  γῆς  κογχύλιά  τε  φαινόμενα  ἐπὶ  τοῖσι  ὄρεσι  καὶ  ἅλμην  ἐπανθέουσαν,  ὥστε  καὶ  τὰς  πυραμίδας  δηλέεσθαι,  καὶ  ψάμμον  μοῦνον  Αἰγύπτου  ὄρος  τοῦτο  τὸ  ὑπὲρ  Μέμφιος  ἔχον,  πρὸς  δὲ  τῇ  χώρῃ  οὔτε  τῇ  ̓Αραβίῃ  προσούρῳ  ἐούσῃ
τὴν  Αἴγυπτον  προσεικέλην  οὔτε  τῇ  Λιβύῃ,  οὐ  μὲν  οὐδὲ  τῇ  Συρίῃ  （τῆς  γὰρ  ̓Αραβίης  τὰ  παρὰ  θάλασσαν  Σύροι  νέμονται）,  ἀλλὰ  μελάγγαιόν  τε  καὶ  καταρρηγνυμένην,  ὥστε  ἐοῦσαν  ἰλύν  τε  καὶ  πρόχυσιν  ἐξ  Αἰθιοπίης  κατενηνειγμένην  ὑπὸ  τοῦ  ποταμοῦ.  τὴν  δὲ  Λιβύην  ἴδμεν  ἐρυθροτέρην  τε  γῆν  καὶ  ὑποψαμμοτέρην,  τὴν  δὲ  ̓Αραβίην  τε  καὶ  Συρίην  ἀργιλωδεστέρην  τε  καὶ  ὑπόπετρον
ἐοῦσαν.  ἔλεγον  δὲ  καὶ  τόδε  μοι  μέγα  τεκμήριον  περὶ  τῆς  χώρης  ταύτης  οἱ  ἱρέες,  ὡς  ἐπὶ  Μοίριος  βασιλέος,  ὅκως  ἔλθοι  ὁ  ποταμὸς  ἐπὶ  ὀκτὼ  πήχεας  τὸ  ἐλάχιστον,  ἄρδεσκε  Αἴγυπτον  τὴν  ἔνερθε  Μέμφιος:  καὶ  Μοίρι  οὔκω  ἦν  ἔτεα  εἰνακόσια  τετελευτηκότι  ὅτε  τῶν  ἱρέων  ταῦτα  ἐγὼ  ἤκουον.  νῦν  δὲ  εἰ  μὴ  ἐπ'  ἑκκαίδεκα  ἢ  πεντεκαίδεκα  πήχεας  ἀναβῇ
τὸ  ἐλάχιστον  ὁ  ποταμός,  οὐκ  ὑπερβαίνει  ἐς  τὴν  χώρην.  δοκέουσί  τέ  μοι  Αἰγυπτίων  οἱ  ἔνερθε  λίμνης  τῆς  Μοίριος  οἰκέοντες  τά  τε  ἄλλα  χωρία  καὶ  τὸ  καλεόμενον  Δέλτα,  ἢν  οὕτω  ἡ  χώρη  αὕτη  κατὰ  λόγον  ἐπιδιδῷ  ἐς  ὕψος  καὶ  τὸ  ὅμοιον  ἀποδιδῷ  ἐς  αὔξησιν,  μὴ  κατακλύζοντος  αὐτὴν  τοῦ  Νείλου  πείσεσθαι  τὸν  πάντα  χρόνον  τὸν  ἐπίλοιπον  Αἰγύπτιοι
τὸ  κοτὲ  αὐτοὶ  ̔́Ελληνας  ἔφασαν  πείσεσθαι.  πυθόμενοι  γὰρ  ὡς  ὕεται  πᾶσα  ἡ  χώρη  τῶν  ̔Ελλήνων  ἀλλ'  οὐ  ποταμοῖσι  ἄρδεται  κατά  περ  ἡ  σφετέρη,  ἔφασαν  ̔́Ελληνας  ψευσθέντας  κοτὲ  ἐλπίδος  μεγάλης  κακῶς  πεινήσειν.  τὸ  δὲ  ἔπος  τοῦτο  ἐθέλει  λέγειν  ὡς,  εἰ  μὴ  ἐθελήσει  σφι  ὕειν  ὁ  θεὸς  ἀλλὰ  αὐχμῷ  διαχρᾶσθαι,  λιμῷ  οἱ  ̔́Ελληνες  αἱρεθήσονται:  οὐ  γὰρ  δή
σφι  ἐστὶ  ὕδατος  οὐδεμία  ἄλλη  ἀποστροφὴ  ὅτι  μὴ  ἐκ  τοῦ  Διὸς  μοῦνον.  καὶ  ταῦτα  μὲν  ἐς  ̔́Ελληνας  Αἰγυπτίοισι  ὀρθῶς  ἔχοντα  εἴρηται:  φέρε  δὲ  νῦν  καὶ  αὐτοῖσι  Αἰγυπτίοισι  ὡς  ἔχει  φράσω:  εἴ  σφι  θέλοι,  ὡς  καὶ  πρότερον  εἶπον,  ἡ  χώρη  ἡ  ἔνερθε  Μέμφιος  （αὕτη  γὰρ  ἐστὶ  ἡ  αὐξανομένη）  κατὰ  λόγον  τοῦ  παροιχομένου  χρόνου  ἐς  ὕψος  αὐξάνεσθαι,
ἄλλο  τι  ἢ  οἱ  ταύτῃ  οἰκέοντες  Αἰγυπτίων  πεινήσουσι;  εἰ  μήτε  γε  ὕσεταί  σφι  ἡ  χώρη  μήτε  ὁ  ποταμὸς  οἷός  τ'  ἔσται  ἐς  τὰς  ἀρούρας  ὑπερβαίνειν.  ἦ  γὰρ  δὴ  νῦν  γε  οὗτοι  ἀπονητότατα  καρπὸν  κομίζονται  ἐκ  γῆς  τῶν  τε  ἄλλων  ἀνθρώπων  πάντων  καὶ  τῶν  λοιπῶν  Αἰγυπτίων:  οἳ  οὔτε  ἀρότρῳ  ἀναρρηγνύντες  αὔλακας  ἔχουσι  πόνους  οὔτε  σκάλλοντες  οὔτε
ἄλλο  ἐργαζόμενοι  οὐδὲν  τῶν  οἱ  ἄλλοι  ἄνθρωποι  περὶ  λήιον  πονέουσι,  ἀλλ'  ἐπεάν  σφι  ὁ  ποταμὸς  αὐτόματος  ἐπελθὼν  ἄρσῃ  τὰς  ἀρούρας,  ἄρσας  δὲ  ἀπολίπῃ  ὀπίσω,  τότε  σπείρας  ἕκαστος  τὴν  ἑωυτοῦ  ἄρουραν  ἐσβάλλει  ἐς  αὐτὴν  ὗς,  ἐπεὰν  δὲ  καταπατήσῃ  τῇσι  ὑσὶ  τὸ  σπέρμα,  ἄμητον  τὸ  ἀπὸ  τούτου  μένει,  ἀποδινήσας  δὲ  τῇσι  ὑσὶ  τὸν  σῖτον  οὕτω  κομίζεται.  εἰ
ὦν  βουλόμεθα  γνώμῃσι  τῇσι  ̓Ιώνων  χρᾶσθαι  τὰ  περὶ  Αἴγυπτον,  οἳ  φασὶ  τὸ  Δέλτα  μοῦνον  εἶναι  Αἴγυπτον,  ἀπὸ  Περσέος  καλεομένης  σκοπιῆς  λέγοντες  τὸ  παρὰ  θάλασσαν  εἶναι  αὐτῆς  μέχρι  Ταριχηίων  τῶν  Πηλουσιακῶν,  τῇ  δὴ  τεσσεράκοντα  εἰσὶ  σχοῖνοι,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  θαλάσσης  λεγόντων  ἐς  μεσόγαιαν  τείνειν  αὐτὴν  μέχρι  Κερκασώρου  πόλιος,  κατ'  ἣν  σχίζεται  ὁ  Νεῖλος  ἔς  τε  Πηλούσιον
ῥέων  καὶ  ἐς  Κάνωβον,  τὰ  δὲ  ἄλλα  λεγόντων  τῆς  Αἰγύπτου  τὰ  μὲν  Λιβύης  τὰ  δὲ  ̓Αραβίης  εἶναι,  ἀποδεικνύοιμεν  ἂν  τούτῳ  τῷ  λόγῳ  χρεώμενοι  Αἰγυπτίοισι  οὐκ  ἐοῦσαν  πρότερον  χώρην.  ἤδη  γάρ  σφι  τό  γε  Δέλτα,  ὡς  αὐτοὶ  λέγουσι  Αἰγύπτιοι  καὶ  ἐμοὶ  δοκέει,  ἐστὶ  κατάρρυτόν  τε  καὶ  νεωστὶ  ὡς  λόγῳ  εἰπεῖν  ἀναπεφηνός.  εἰ  τοίνυν  σφι  χώρη  γε
μηδεμία  ὑπῆρχε,  τί  περιεργάζοντο  δοκέοντες  πρῶτοι  ἀνθρώπων  γεγονέναι;  οὐδὲ  ἔδει  σφέας  ἐς  διάπειραν  τῶν  παιδίων  ἰέναι,  τίνα  γλῶσσαν  πρώτην  ἀπήσουσι.  ἀλλ'  οὔτε  Αἰγυπτίους  δοκέω  ἅμα  τῷ  Δέλτα  τῷ  ὑπὸ  ̓Ιώνων  καλεομένῳ  γενέσθαι  αἰεί  τε  εἶναι  ἐξ  οὗ  ἀνθρώπων  γένος  ἐγένετο,  προϊούσης  δὲ  τῆς  χώρης  πολλοὺς  μὲν  τοὺς  ὑπολειπομένους  αὐτῶν  γενέσθαι  πολλοὺς  δὲ  τοὺς  ὑποκαταβαίνοντας.  τὸ
δ'  ὦν  πάλαι  αἱ  Θῆβαι  Αἴγυπτος  ἐκαλέετο,  τῆς  τὸ  περίμετρον  στάδιοι  εἰσὶ  εἴκοσι  καὶ  ἑκατὸν  καὶ  ἑξακισχίλιοι.  εἰ  ὦν  ἡμεῖς  ὀρθῶς  περὶ  αὐτῶν  γινώσκομεν,  ̓́Ιωνες  οὐκ  εὖ  φρονέουσι  περὶ  Αἰγύπτου:  εἰ  δὲ  ὀρθή  ἐστι  ἡ  γνώμη  τῶν  ̓Ιώνων,  ̔́Ελληνάς  τε  καὶ  αὐτοὺς  ̓́Ιωνας  ἀποδείκνυμι  οὐκ  ἐπισταμένους  λογίζεσθαι,  οἳ  φασὶ  τρία  μόρια  εἶναι  γῆν  πᾶσαν,  Εὐρώπην
τε  καὶ  ̓Ασίην  καὶ  Λιβύην.  τέταρτον  γὰρ  δή  σφεας  δεῖ  προσλογίζεσθαι  Αἰγύπτου  τὸ  Δέλτα,  εἰ  μήτε  γε  ἐστὶ  τῆς  ̓Ασίης  μήτε  τῆς  Λιβύης:  οὐ  γὰρ  δὴ  ὁ  Νεῖλός  γε  ἐστὶ  κατὰ  τοῦτον  τὸν  λόγον  ὁ  τὴν  ̓Ασίην  οὐρίζων  τῇ  Λιβύῃ,  τοῦ  Δέλτα  δὲ  τούτου  κατὰ  τὸ  ὀξὺ  περιρρήγνυται  ὁ  Νεῖλος,  ὥστε  ἐν  τῷ  μεταξὺ  ̓Ασίης
τε  καὶ  Λιβύης  γίνοιτ'  ἄν.  καὶ  τὴν  μὲν  ̓Ιώνων  γνώμην  ἀπίεμεν,  ἡμεῖς  δὲ  ὧδε  καὶ  περὶ  τούτων  λέγομεν,  Αἴγυπτον  μὲν  πᾶσαν  εἶναι  ταύτην  τὴν  ὑπ'  Αἰγυπτίων  οἰκεομένην  κατά  περ  Κιλικίην  τὴν  ὑπὸ  Κιλίκων  καὶ  ̓Ασσυρίην  τὴν  ὑπὸ  ̓Ασσυρίων,  οὔρισμα  δὲ  ̓Ασίῃ  καὶ  Λιβύῃ  οἴδαμεν  οὐδὲν  ἐὸν  ὀρθῷ  λόγῳ  εἰ  μὴ  τοὺς  Αἰγυπτίων  οὔρους.  εἰ  δὲ
τῷ  ὑπ'  ̔Ελλήνων  νενομισμένῳ  χρησόμεθα,  νομιοῦμεν  Αἴγυπτον  πᾶσαν  ἀρξαμένην  ἀπὸ  Καταδούπων  τε  καὶ  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  δίχα  διαιρέεσθαι  καὶ  ἀμφοτερέων  τῶν  ἐπωνυμιέων  ἔχεσθαι:  τὰ  μὲν  γὰρ  αὐτῆς  εἶναι  τῆς  Λιβύης  τὰ  δὲ  τῆς  ̓Ασίης.  ὁ  γὰρ  δὴ  Νεῖλος  ἀρξάμενος  ἐκ  τῶν  Καταδούπων  ῥέει  μέσην  Αἴγυπτον  σχίζων  ἐς  θάλασσαν.  μέχρι  μέν  νυν  Κερκασώρου  πόλιος  ῥέει  εἷς  ἐὼν
ὁ  Νεῖλος,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  ταύτης  τῆς  πόλιος  σχίζεται  τριφασίας  ὁδούς.  καὶ  ἣ  μὲν  πρὸς  ἠῶ  τρέπεται,  τὸ  καλέεται  Πηλούσιον  στόμα,  ἡ  δὲ  ἑτέρη  τῶν  ὁδῶν  πρὸς  ἑσπέρην  ἔχει:  τοῦτο  δὲ  Κανωβικὸν  στόμα  κέκληται.  ἡ  δὲ  δὴ  ἰθέα  τῶν  ὁδῶν  τῷ  Νείλῳ  ἐστὶ  ἥδε:  ἄνωθεν  φερόμενος  ἐς  τὸ  ὀξὺ  τοῦ  Δέλτα  ἀπικνέεται,  τὸ  δὲ  ἀπὸ
τούτου  σχίζων  μέσον  τὸ  Δέλτα  ἐς  θάλασσαν  ἐξιεῖ,  οὔτε  ἐλαχίστην  μοῖραν  τοῦ  ὕδατος  παρεχόμενος  ταύτην  οὔτε  ἥκιστα  ὀνομαστήν:  τὸ  καλέεται  Σεβεννυτικὸν  στόμα.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἕτερα  διφάσια  στόματα  ἀπὸ  τοῦ  Σεβεννυτικοῦ  ἀποσχισθέντα,  φέροντα  ἐς  θάλασσαν:  τοῖσι  οὐνόματα  κέεται  τάδε,  τῷ  μὲν  Σαϊτικὸν  αὐτῶν  τῷ  δὲ  Μενδήσιον.  τὸ  δὲ  Βολβίτινον  στόμα  καὶ  τὸ  Βουκολικὸν  οὐκ  ἰθαγενέα
στόματα  ἐστὶ  ἀλλ'  ὀρυκτά.  μαρτυρέει  δέ  μοι  τῇ  γνώμῃ,  ὅτι  τοσαύτη  ἐστὶ  Αἴγυπτος  ὅσην  τινὰ  ἐγὼ  ἀποδείκνυμι  τῷ  λόγῳ,  καὶ  τὸ  ̓́Αμμωνος  χρηστήριον  γενόμενον:  τὸ  ἐγὼ  τῆς  ἐμεωυτοῦ  γνώμης  ὕστερον  περὶ  Αἴγυπτον  ἐπυθόμην.  οἱ  γὰρ  δὴ  ἐκ  Μαρέης  τε  πόλιος  καὶ  ̓́Απιος,  οἰκέοντες  Αἰγύπτου  τὰ  πρόσουρα  Λιβύῃ,  αὐτοί  τε  δοκέοντες  εἶναι  Λίβυες  καὶ  οὐκ  Αἰγύπτιοι
καὶ  ἀχθόμενοι  τῇ  περὶ  τὰ  ἱρὰ  θρησκηίῃ,  βουλόμενοι  θηλέων  βοῶν  μὴ  ἔργεσθαι,  ἔπεμψαν  ἐς  ̓́Αμμωνα  φάμενοι  οὐδὲν  σφίσι  τε  καὶ  Αἰγυπτίοισι  κοινὸν  εἶναι:  οἰκέειν  τε  γὰρ  ἔξω  τοῦ  Δέλτα  καὶ  οὐδὲν  ὁμολογέειν  αὐτοῖσι,  βούλεσθαί  τε  πάντων  σφίσι  ἐξεῖναι  γεύεσθαι.  ὁ  δὲ  θεός  σφεας  οὐκ  ἔα  ποιέειν  ταῦτα,  φὰς  Αἴγυπτον  εἶναι  ταύτην  τὴν  ὁ  Νεῖλος  ἐπιὼν
ἄρδει,  καὶ  Αἰγυπτίους  εἶναι  τούτους  οἳ  ἔνερθε  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  οἰκέοντες  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  τούτου  πίνουσι.  οὕτω  σφι  ταῦτα  ἐχρήσθη.  ἐπέρχεται  δὲ  ὁ  Νεῖλος,  ἐπεὰν  πληθύῃ,  οὐ  μοῦνον  τὸ  Δέλτα  ἀλλὰ  καὶ  τοῦ  Λιβυκοῦ  τε  λεγομένου  χωρίου  εἶναι  καὶ  τοῦ  ̓Αραβίου  ἐνιαχῇ  καὶ  ἐπὶ  δύο  ἡμερέων  ἑκατέρωθι  ὁδόν,  καὶ  πλέον  ἔτι  τούτου  καὶ  ἔλασσον.  τοῦ  ποταμοῦ
δὲ  φύσιος  πέρι  οὔτε  τι  τῶν  ἱρέων  οὔτε  ἄλλου  οὐδενὸς  παραλαβεῖν  ἐδυνάσθην.  πρόθυμος  δὲ  ἔα  τάδε  παρ'  αὐτῶν  πυθέσθαι,  ὅ  τι  κατέρχεται  μὲν  ὁ  Νεῖλος  πληθύων  ἀπὸ  τροπέων  τῶν  θερινέων  ἀρξάμενος  ἐπὶ  ἑκατὸν  ἡμέρας,  πελάσας  δὲ  ἐς  τὸν  ἀριθμὸν  τουτέων  τῶν  ἡμερέων  ὀπίσω  ἀπέρχεται  ἀπολείπων  τὸ  ῥέεθρον,  ὥστε  βραχὺς  τὸν  χειμῶνα  ἅπαντα  διατελέει  ἐὼν  μέχρι
οὗ  αὖτις  τροπέων  τῶν  θερινέων.  τούτων  ὦν  πέρι  οὐδενὸς  οὐδὲν  οἷός  τε  ἐγενόμην  παραλαβεῖν  παρὰ  τῶν  Αἰγυπτίων,  ἱστορέων  αὐτοὺς  ἥντινα  δύναμιν  ἔχει  ὁ  Νεῖλος  τὰ  ἔμπαλιν  πεφυκέναι  τῶν  ἄλλων  ποταμῶν:  ταῦτά  τε  δὴ  τὰ  λελεγμένα  βουλόμενος  εἰδέναι  ἱστόρεον  καὶ  ὅ  τι  αὔρας  ἀποπνεούσας  μοῦνος  ποταμῶν  πάντων  οὐ  παρέχεται.  ἀλλὰ  ̔Ελλῄνων  μὲν  τινὲς  ἐπίσημοι  βουλόμενοι  γενέσθαι
σοφίην  ἔλεξαν  περὶ  τοῦ  ὕδατος  τούτου  τριφασίας  ὁδούς:  τῶν  τὰς  μὲν  δύο  τῶν  ὁδῶν  οὐδ'  ἀξιῶ  μνησθῆναι  εἰ  μὴ  ὅσον  σημῆναι  βουλόμενος  μοῦνον:  τῶν  ἡ  ἑτέρη  μὲν  λέγει  τοὺς  ἐτησίας  ἀνέμους  εἶναι  αἰτίους  πληθύειν  τὸν  ποταμόν,  κωλύοντας  ἐς  θάλασσαν  ἐκρέειν  τὸν  Νεῖλον.  πολλάκις  δὲ  ἐτησίαι  μὲν  οὔκων  ἔπνευσαν,  ὁ  δὲ  Νεῖλος  τὠυτὸ  ἐργάζεται.  πρὸς  δέ,
εἰ  ἐτησίαι  αἴτιοι  ἦσαν,  χρῆν  καὶ  τοὺς  ἄλλους  ποταμούς,  ὅσοι  τοῖσι  ἐτησίῃσι  ἀντίοι  ῥέουσι,  ὁμοίως  πάσχειν  καὶ  κατὰ  τὰ  αὐτὰ  τῷ  Νείλῳ,  καὶ  μᾶλλον  ἔτι  τοσούτῳ  ὅσῳ  ἐλάσσονες  ἐόντες  ἀσθενέστερα  τὰ  ῥεύματα  παρέχονται.  εἰσὶ  δὲ  πολλοὶ  μὲν  ἐν  τῇ  Συρίῃ  ποταμοὶ  πολλοὶ  δὲ  ἐν  τῇ  Λιβύῃ,  οἳ  οὐδὲν  τοιοῦτο  πάσχουσι  οἷόν  τι  καὶ  ὁ  Νεῖλος.
ἡ  δ'  ἑτέρη  ἀνεπιστημονεστέρη  μὲν  ἐστὶ  τῆς  λελεγμένης,  λόγῳ  δὲ  εἰπεῖν  θωμασιωτέρη:  ἣ  λέγει  ἀπὸ  τοῦ  ̓Ωκεανοῦ  ῥέοντα  αὐτὸν  ταῦτα  μηχανᾶσθαι,  τὸν  δὲ  ̓Ωκεανὸν  γῆν  περὶ  πᾶσαν  ῥέειν.  ἡ  δὲ  τρίτη  τῶν  ὁδῶν  πολλὸν  ἐπιεικεστάτη  ἐοῦσα  μάλιστα  ἔψευσται:  λέγει  γὰρ  δὴ  οὐδ'  αὕτη  οὐδέν,  φαμένη  τὸν  Νεῖλον  ῥέειν  ἀπὸ  τηκομένης  χιόνος:  ὃς  ῥέει  μὲν  ἐκ
Λιβύης  διὰ  μέσων  Αἰθιόπων,  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  Αἴγυπτον.  κῶς  ὦν  δῆτα  ῥέοι  ἂν  ἀπὸ  χιόνος,  ἀπὸ  τῶν  θερμοτάτων  ῥέων  ἐς  τὰ  ψυχρότερα  τὰ  πολλά  ἐστι;  ἀνδρί  γε  λογίζεσθαι  τοιούτων  πέρι  οἵῳ  τε  ἐόντι,  ὡς  οὐδὲ  οἰκὸς  ἀπὸ  χιόνος  μιν  ῥέειν,  πρῶτον  μὲν  καὶ  μέγιστον  μαρτύριον  οἱ  ἄνεμοι  παρέχονται  πνέοντες  ἀπὸ  τῶν  χωρέων  τουτέων  θερμοί:  δεύτερον
δὲ  ὅτι  ἄνομβρος  ἡ  χώρη  καὶ  ἀκρύσταλλος  διατελέει  ἐοῦσα,  ἐπὶ  δὲ  χιόνι  πεσούσῃ  πᾶσα  ἀνάγκη  ἐστὶ  ὗσαι  ἐν  πέντε  ἡμέρῃσι,  ὥστε,  εἰ  ἐχιόνιζε,  ὕετο  ἂν  ταῦτα  τὰ  χωρία:  τρίτα  δὲ  οἱ  ἄνθρωποι  ὑπὸ  τοῦ  καύματος  μέλανες  ἐόντες.  ἰκτῖνοι  δὲ  καὶ  χελιδόνες  δι'  ἔτεος  ἐόντες  οὐκ  ἀπολείπουσι,  γέρανοι  δὲ  φεύγουσαι  τὸν  χειμῶνα  τὸν  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ
χώρῃ  γινόμενον  φοιτῶσι  ἐς  χειμασίην  ἐς  τοὺς  τόπους  τούτους.  εἰ  τοίνυν  ἐχιόνιζε  καὶ  ὅσον  ὦν  ταύτην  τὴν  χώρην  δι'  ἧς  τε  ῥέει  καὶ  ἐκ  τῆς  ἄρχεται  ῥέων  ὁ  Νεῖλος,  ἦν  ἂν  τούτων  οὐδέν,  ὡς  ἡ  ἀνάγκη  ἐλέγχει.  ὁ  δὲ  περὶ  τοῦ  ̓Ωκεανοῦ  λέξας  ἐς  ἀφανὲς  τὸν  μῦθον  ἀνενείκας  οὐκ  ἔχει  ἔλεγχον:  οὐ  γὰρ  τινὰ  ἔγωγε
οἶδα  ποταμὸν  ̓Ωκεανὸν  ἐόντα,  ̔́Ομηρον  δὲ  ἢ  τινὰ  τῶν  πρότερον  γενομένων  ποιητέων  δοκέω  τὸ  οὔνομα  εὑρόντα  ἐς  ποίησιν  ἐσενείκασθαι.  εἰ  δὲ  δεῖ  μεμψάμενον  γνώμας  τὰς  προκειμένας  αὐτὸν  περὶ  τῶν  ἀφανέων  γνώμην  ἀποδέξασθαι,  φράσω  δι'  ὅ  τι  μοι  δοκέει  πληθύνεσθαι  ὁ  Νεῖλος  τοῦ  θέρεος:  τὴν  χειμερινὴν  ὥρην  ἀπελαυνόμενος  ὁ  ἥλιος  ἐκ  τῆς  ἀρχαίης  διεξόδου  ὑπὸ  τῶν
χειμώνων  ἔρχεται  τῆς  Λιβύης  τὰ  ἄνω.  ὡς  μέν  νυν  ἐν  ἐλαχίστῳ  δηλῶσαι,  πᾶν  εἴρηται:  τῆς  γὰρ  ἂν  ἀγχοτάτω  τε  ᾖ  χώρης  οὗτος  ὁ  θεὸς  καὶ  κατὰ  ἥντινα,  ταύτην  οἰκὸς  διψῆν  τε  ὑδάτων  μάλιστα  καὶ  τὰ  ἐγχώρια  ῥεύματα  μαραίνεσθαι  τῶν  ποταμῶν.  ὡς  δὲ  ἐν  πλέονι  λόγῳ  δηλῶσαι,  ὧδε  ἔχει.  διεξιὼν  τῆς  Λιβύης  τὰ  ἄνω  ὁ  ἥλιος
τάδε  ποιέει:  ἅτε  διὰ  παντὸς  τοῦ  χρόνου  αἰθρίου  τε  ἐόντος  τοῦ  ἠέρος  τοῦ  κατὰ  ταῦτα  τὰ  χωρία  καὶ  ἀλεεινῆς  τῆς  χώρης  ἐούσης  καὶ  ἀνέμων  ψυχρῶν,  διεξιὼν  ποιέει  οἷόν  περ  καὶ  τὸ  θέρος  ἔωθε  ποιέειν  ἰὼν  τὸ  μέσον  τοῦ  οὐρανοῦ:  ἕλκει  γὰρ  ἐπ'  ἑωυτὸν  τὸ  ὕδωρ,  ἑλκύσας  δὲ  ἀπωθέει  ἐς  τὰ  ἄνω  χωρία,  ὑπολαμβάνοντες  δὲ  οἱ
ἄνεμοι  καὶ  διασκιδνάντες  τήκουσι:  καὶ  εἰσὶ  οἰκότως  οἱ  ἀπὸ  ταύτης  τῆς  χώρης  πνέοντες,  ὅ  τε  νότος  καὶ  ὁ  λίψ,  ἀνέμων  πολλὸν  τῶν  πάντων  ὑετιώτατοι  δοκέει  δέ  μοι  οὐδὲ  πᾶν  τὸ  ὕδωρ  τὸ  ἐπέτειον  ἑκάστοτε  ἀποπέμπεσθαι  τοῦ  Νείλου  ὁ  ἥλιος,  ἀλλὰ  καὶ  ὑπολείπεσθαι  περὶ  ἑωυτόν.  πρηϋνομένου  δὲ  τοῦ  χειμῶνος  ἀπέρχεται  ὁ  ἥλιος  ἐς  μέσον  τὸν  οὐρανὸν
ὀπίσω,  καὶ  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἤδη  ὁμοίως  ἀπὸ  πάντων  ἕλκει  τῶν  ποταμῶν.  τέως  δὲ  οἳ  μὲν  ὀμβρίου  ὕδατος  συμμισγομένου  πολλοῦ  αὐτοῖσι,  ἅτε  ὑομένης  τε  τῆς  χώρης  καὶ  κεχαραδρωμένης,  ῥέουσι  μεγάλοι:  τοῦ  δὲ  θέρεος  τῶν  τε  ὄμβρων  ἐπιλειπόντων  αὐτοὺς  καὶ  ὑπὸ  τοῦ  ἡλίου  ἑλκόμενοι  ἀσθενέες  εἰσί.  ὁ  δὲ  Νεῖλος  ἐὼν  ἄνομβρος,  ἑλκόμενος  δὲ  ὑπὸ  τοῦ  ἡλίου  μοῦνος
ποταμῶν  τοῦτον  τὸν  χρόνον,  οἰκότως  αὐτὸς  ἑωυτοῦ  ῥέει  πολλῷ  ὑποδεέστερος  ἢ  τοῦ  θέρεος:  τότε  μὲν  γὰρ  μετὰ  πάντων  τῶν  ὑδάτων  ἴσον  ἕλκεται,  τὸν  δὲ  χειμῶνα  μοῦνος  πιέζεται.  οὕτω  τὸν  ἥλιον  νενόμικα  τούτων  αἴτιον  εἶναι.  αἴτιος  δὲ  ὁ  αὐτὸς  οὗτος  κατὰ  γνώμην  τὴν  ἐμὴν  καὶ  τὸν  ἠέρα  ξηρὸν  τὸν  ταύτῃ  εἶναι,  διακαίων  τὴν  διέξοδον  ἑωυτοῦ:  οὕτω
τῆς  Λιβύης  τὰ  ἄνω  θέρος  αἰεὶ  κατέχει.  εἰ  δὲ  ἡ  στάσις  ἤλλακτο  τῶν  ὡρέων,  καὶ  τοῦ  οὐρανοῦ  τῇ  μὲν  νῦν  ὁ  βορέης  τε  καὶ  ὁ  χειμὼν  ἑστᾶσι,  ταύτῃ  μὲν  τοῦ  νότου  ἦν  ἡ  στάσις  καὶ  τῆς  μεσαμβρίης,  τῇ  δὲ  ὁ  νότος  νῦν  ἕστηκε,  ταύτῃ  δὲ  ὁ  βορέης,  εἰ  ταῦτα  οὕτω  εἶχε,  ὁ  ἥλιος  ἂν  ἀπελαυνόμενος
ἐκ  μέσου  τοῦ  οὐρανοῦ  ὑπὸ  τοῦ  χειμῶνος  καὶ  τοῦ  βορέω  ἤιε  ἂν  τὰ  ἄνω  τῆς  Εὐρώπης  κατά  περ  νῦν  τῆς  Λιβύης  ἔρχεται,  διεξιόντα  δ'  ἄν  μιν  διὰ  πάσης  Εὐρώπης  ἔλπομαι  ποιέειν  ἂν  τὸν  ̓́Ιστρον  τά  περ  νῦν  ἐργάζεται  τὸν  Νεῖλον.  τῆς  αὔρης  δὲ  πέρι,  ὅτι  οὐκ  ἀποπνέει,  τήνδε  ἔχω  γνώμην,  ὡς  κάρτα  ἀπὸ  θερμέων  χωρέων
οὐκ  οἰκός  ἐστι  οὐδὲν  ἀποπνέειν,  αὔρη  δὲ  ἀπὸ  ψυχροῦ  τινος  φιλέει  πνέειν.  ταῦτα  μέν  νυν  ἔστω  ὡς  ἔστι  τε  καὶ  ὡς  ἀρχὴν  ἐγένετο:  τοῦ  δὲ  Νείλου  τὰς  πηγὰς  οὔτε  Αἰγυπτίων  οὔτε  Λιβύων  οὔτε  ̔Ελλήνων  τῶν  ἐμοὶ  ἀπικομένων  ἐς  λόγους  οὐδεὶς  ὑπέσχετο  εἰδέναι,  εἰ  μὴ  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἐν  Σάι  πόλι  ὁ  γραμματιστὴς  τῶν  ἱρῶν  χρημάτων  τῆς
̓Αθηναίης.  οὗτος  δ'  ἔμοιγε  παίζειν  ἐδόκεε  φάμενος  εἰδέναι  ἀτρεκέως:  ἔλεγε  δὲ  ὧδε,  εἶναι  δύο  ὄρεα  ἐς  ὀξὺ  τὰς  κορυφὰς  ἀπηγμένα,  μεταξὺ  Συήνης  τε  πόλιος  κείμενα  τῆς  Θηβαί̈δος  καὶ  ̓Ελεφαντίνης,  οὐνόματα  δὲ  εἶναι  τοῖσι  ὄρεσι  τῷ  μὲν  Κρῶφι  τῷ  δὲ  Μῶφι:  τὰς  ὦν  δὴ  πηγὰς  τοῦ  Νείλου  ἐούσας  ἀβύσσους  ἐκ  τοῦ  μέσου  τῶν  ὀρέων  τούτων  ῥέειν,
καὶ  τὸ  μὲν  ἥμισυ  τοῦ  ὕδατος  ἐπ'  Αἰγύπτου  ῥέειν  καὶ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον,  τὸ  δ'  ἕτερον  ἥμισυ  ἐπ'  Αἰθιοπίης  τε  καὶ  νότου.  ὡς  δὲ  ἄβυσσοι  εἰσι  αἱ  πηγαί,  ἐς  διάπειραν  ἔφη  τούτου  Ψαμμήτιχον  Αἰγύπτου  βασιλέα  ἀπικέσθαι:  πολλέων  γὰρ  αὐτὸν  χιλιάδων  ὀργυιέων  πλεξάμενον  κάλον  κατεῖναι  ταύτῃ  καὶ  οὐκ  ἐξικέσθαι  ἐς  βυσσόν.  οὕτω  μὲν  δὴ  ὁ  γραμματιστής,
εἰ  ἄρα  ταῦτα  γινόμενα  ἔλεγε,  ἀπέφαινε,  ὡς  ἐμὲ  κατανοέειν,  δίνας  τινὰς  ταύτῃ  ἐούσας  ἰσχυρὰς  καὶ  παλιρροίην,  οἷα  δὲ  ἐμβάλλοντος  τοῦ  ὕδατος  τοῖσι  ὄρεσι,  μὴ  δύνασθαι  κατιεμένην  καταπειρητηρίην  ἐς  βυσσὸν  ἰέναι.  ἄλλου  δὲ  οὐδενὸς  οὐδὲν  ἐδυνάμην  πυθέσθαι.  ἀλλὰ  τοσόνδε  μὲν  ἄλλο  ἐπὶ  μακρότατον  ἐπυθόμην,  μέχρι  μὲν  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  αὐτόπτης  ἐλθών,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  ἀκοῇ  ἤδη
ἱστορέων.  ἀπὸ  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  ἄνω  ἰόντι  ἄναντες  ἐστὶ  χωρίον:  ταύτῃ  ὦν  δεῖ  τὸ  πλοῖον  διαδήσαντας  ἀμφοτέρωθεν  κατά  περ  βοῦν  πορεύεσθαι:  ἢν  δὲ  ἀπορραγῇ  τὸ  πλοῖον  οἴχεται  φερόμενον  ὑπὸ  ἰσχύος  τοῦ  ῥόου.  τὸ  δὲ  χωρίον  τοῦτο  ἐστὶ  ἐπ'  ἡμέρας  τέσσερας  πλόος,  σκολιὸς  δὲ  ταύτῃ  κατά  περ  ὁ  Μαίανδρος  ἐστὶ  ὁ  Νεῖλος:  σχοῖνοι  δὲ  δυώδεκα  εἰσὶ  οὗτοι
τοὺς  δεῖ  τούτῳ  τῷ  τρόπῳ  διεκπλῶσαι.  καὶ  ἔπειτα  ἀπίξεαι  ἐς  πεδίον  λεῖον,  ἐν  τῷ  νῆσον  περιρρέει  ὁ  Νεῖλος:  Ταχομψὼ  οὔνομα  αὐτῇ  ἐστι.  οἰκέουσι  δὲ  τὰ  ἀπὸ  ̓Ελεφαντίνης  ἄνω  Αἰθίοπες  ἤδη  καὶ  τῆς  νήσου  τὸ  ἥμισυ,  τὸ  δὲ  ἥμισυ  Αἰγύπτιοι.  ἔχεται  δὲ  τῆς  νήσου  λίμνην  μεγάλη,  τὴν  πέριξ  νομάδες  Αἰθίοπες  νέμονται:  τὴν  διεκπλώσας  ἐς  τοῦ  Νείλου
τὸ  ῥέεθρον  ἥξεις,  τὸ  ἐς  τὴν  λίμνην  ταύτην  ἐκδιδοῖ.  καὶ  ἔπειτα  ἀποβὰς  παρὰ  τὸν  ποταμὸν  ὁδοιπορίην  ποιήσεαι  ἡμερέων  τεσσεράκοντα:  σκόπελοί  τε  γὰρ  ἐν  τῷ  Νείλῳ  ὀξέες  ἀνέχουσι  καὶ  χοιράδες  πολλαί  εἰσι,  δι'  ὧν  οὐκ  οἷά  τε  ἐστὶ  πλέειν.  διεξελθὼν  δὲ  ἐν  τῇσι  τεσσεράκοντα  ἡμέρῃσι  τοῦτο  τὸ  χωρίον,  αὖτις  ἐς  ἕτερον  πλοῖον  ἐσβὰς  δυώδεκα  ἡμέρας  πλεύσεαι,
καὶ  ἔπειτα  ἥξεις  ἐς  πόλιν  μεγάλην  τῇ  οὔνομα  ἐστὶ  Μερόη:  λέγεται  δὲ  αὕτη  ἡ  πόλις  εἶναι  μητρόπολις  τῶν  ἄλλων  Αἰθιόπων.  οἱ  δ'  ἐν  ταύτῃ  Δία  θεῶν  καὶ  Διόνυσον  μούνους  σέβονται,  τούτους  τε  μεγάλως  τιμῶσι,  καί  σφι  μαντήιον  Διὸς  κατέστηκε:  στρατεύονται  δὲ  ἐπεάν  σφεας  ὁ  θεὸς  οὗτος  κελεύῃ  διὰ  θεσπισμάτων,  καὶ  τῇ  ἂν  κελεύῃ,  ἐκεῖσε.  ἀπὸ
δὲ  ταύτης  τῆς  πόλιος  πλέων  ἐν  ἴσῳ  χρόνῳ  ἄλλῳ  ἥξεις  ἐς  τοὺς  αὐτομόλους  ἐν  ὅσῳ  περ  ἐξ  ̓Ελεφαντίνης  ἦλθες  ἐς  τὴν  μητρόπολιν  τὴν  Αἰθιόπων.  τοῖσι  δὲ  αὐτομόλοισι  τούτοισι  οὔνομα  ἐστὶ  ̓Ασμάχ,  δύναται  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἔπος  κατὰ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  οἱ  ἐξ  ἀριστερῆς  χειρὸς  παριστάμενοι  βασιλέι.  ἀπέστησαν  δὲ  αὗται  τέσσερες  καὶ  εἴκοσι  μυριάδες  Αἰγυπτίων  τῶν
μαχίμων  ἐς  τοὺς  Αἰθίοπας  τούτους  δι'  αἰτίην  τοιήνδε.  ἐπὶ  Ψαμμητίχου  βασιλέος  φυλακαὶ  κατέστησαν  ἔν  τε  ̓Ελεφαντίνῃ  πόλι  πρὸς  Αἰθιόπων  καὶ  ἐν  Δάφνῃσι  τῇσι  Πηλουσίῃσι  ἄλλη  πρὸς  ̓Αραβίων  τε  καὶ  ̓Ασσυρίων,  καὶ  ἐν  Μαρέῃ  πρὸς  Λιβύης  ἄλλη.  ἔτι  δὲ  ἐπ'  ἐμεῦ  καὶ  Περσέων  κατὰ  ταὐτὰ  αἱ  φυλακαὶ  ἔχουσι  ὡς  καὶ  ἐπὶ  Ψαμμητίχου  ἦσαν:  καὶ  γὰρ  ἐν
̓Ελεφαντίνῃ  Πέρσαι  φρουρέουσι  καὶ  ἐν  Δάφνῃσι.  τοὺς  ὦν  δὴ  Αἰγυπτίους  τρία  ἔτεα  φρουρήσαντας  ἀπέλυε  οὐδεὶς  τῆς  φρουρῆς:  οἳ  δὲ  βουλευσάμενοι  καὶ  κοινῷ  λόγῳ  χρησάμενοι  πάντες  ἀπὸ  τοῦ  Ψαμμητίχου  ἀποστάντες  ἤισαν  ἐς  Αἰθιοπίην.  Ψαμμήτιχος  δὲ  πυθόμενος  ἐδίωκε:  ὡς  δὲ  κατέλαβε,  ἐδέετο  πολλὰ  λέγων  καί  σφεας  θεοὺς  πατρωίους  ἀπολιπεῖν  οὐκ  ἔα  καὶ  τέκνα  καὶ  γυναῖκας.  τῶν  δὲ
τινὰ  λέγεται  δέξαντα  τὸ  αἰδοῖον  εἰπεῖν,  ἔνθα  ἂν  τοῦτο  ᾖ,  ἔσεσθαι  αὐτοῖσι  ἐνθαῦτα  καὶ  τέκνα  καὶ  γυναῖκας.  οὗτοι  ἐπείτε  ἐς  Αἰθιοπίην  ἀπίκοντο,  διδοῦσι  σφέας  αὐτοὺς  τῷ  Αἰθιόπων  βασιλέι,  ὁ  δὲ  σφέας  τῷδε  ἀντιδωρέεται:  ἦσάν  οἱ  διάφοροι  τινὲς  γεγονότες  τῶν  Αἰθιόπων:  τούτους  ἐκέλευε  ἐξελόντας  τὴν  ἐκείνων  γῆν  οἰκέειν.  τούτων  δὲ  ἐσοικισθέντων  ἐς  τοὺς  Αἰθίοπας  ἡμερώτεροι  γεγόνασι
Αἰθίοπες,  ἤθεα  μαθόντες  Αἰγύπτια.  μέχρι  μέν  νυν  τεσσέρων  μηνῶν  πλόου  καὶ  ὁδοῦ  γινώσκεται  ὁ  Νεῖλος  πάρεξ  τοῦ  ἐν  Αἰγύπτῳ  ῥεύματος:  τοσοῦτοι  γὰρ  συμβαλλομένῳ  μῆνες  εὑρίσκονται  ἀναισιμούμενοι  ἐξ  ̓Ελεφαντίνης  πορευομένῳ  ἐς  τοὺς  αὐτομόλους  τούτους.  ῥέει  δὲ  ἀπὸ  ἑσπέρης  τε  καὶ  ἡλίου  δυσμέων.  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τοῦδε  οὐδεὶς  ἔχει  σαφέως  φράσαι:  ἔρημος  γὰρ  ἐστὶ  ἡ  χώρη  αὕτη
ὑπὸ  καύματος.  ἀλλὰ  τάδε  μὲν  ἤκουσα  ἀνδρῶν  Κυρηναίων  φαμένων  ἐλθεῖν  τε  ἐπὶ  τὸ  ̓́Αμμωνος  χρηστήριον  καὶ  ἀπικέσθαι  ἐς  λόγους  ̓Ετεάρχῳ  τῷ  ̓Αμμωνίων  βασιλέι,  καί  κως  ἐκ  λόγων  ἄλλων  ἀπικέσθαι  ἐς  λέσχην  περὶ  τοῦ  Νείλου,  ὡς  οὐδεὶς  αὐτοῦ  οἶδε  τὰς  πηγάς,  καὶ  τὸν  ̓Ετέαρχον  φάναι  ἐλθεῖν  κοτε  παρ'  αὐτὸν  Νασαμῶνας  ἄνδρας.  τὸ  δὲ  ἔθνος  τοῦτο  ἐστὶ
μὲν  Λιβυκόν,  νέμεται  δὲ  τὴν  Σύρτιν  τε  καὶ  τὴν  πρὸς  ἠῶ  χώρην  τῆς  Σύρτιος  οὐκ  ἐπὶ  πολλόν.  ἀπικομένους  δὲ  τοὺς  Νασαμῶνας  καὶ  εἰρωτωμένους  εἴ  τι  ἔχουσι  πλέον  λέγειν  περὶ  τῶν  ἐρήμων  τῆς  Λιβύης,  φάναι  παρὰ  σφίσι  γενέσθαι  ἀνδρῶν  δυναστέων  παῖδας  ὑβριστάς,  τοὺς  ἄλλα  τε  μηχανᾶσθαι  ἀνδρωθέντας  περισσὰ  καὶ  δὴ  καὶ  ἀποκληρῶσαι  πέντε  ἑωυτῶν  ὀψομένους  τὰ
ἔρημα  τῆς  Λιβύης,  καὶ  εἴ  τι  πλέον  ἴδοιεν  τῶν  τὰ  μακρότατα  ἰδομένων.  τῆς  γὰρ  Λιβύης  τὰ  μὲν  κατὰ  τὴν  βορηίην  θάλασσαν  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἀρξάμενοι  μέχρι  Σολόεντος  ἄκρης,  ἣ  τελευτᾷ  τῆς  Λιβύης,  παρήκουσι  παρὰ  πᾶσαν  Λίβυες  καὶ  Λιβύων  ἔθνεα  πολλά,  πλὴν  ὅσον  ̔́Ελληνες  καὶ  Φοίνικες  ἔχουσι:  τὰ  δὲ  ὑπὲρ  θαλάσσης  τε  καὶ  τῶν  ἐπὶ  θάλασσαν  κατηκόντων
ἀνθρώπων,  τὰ  κατύπερθε  θηριώδης  ἐστὶ  ἡ  Λιβύη:  τὰ  δὲ  κατύπερθε  τῆς  θηριώδεος  ψάμμος  τε  ἐστὶ  καὶ  ἄνυδρος  δεινῶς  καὶ  ἔρημος  πάντων.  εἶπαι  ὦν  τοὺς  νεηνίας  ἀποπεμπομένους  ὑπὸ  τῶν  ἡλίκων,  ὕδασί  τε  καὶ  σιτίοισι  εὖ  ἐξηρτυμένους,  ἰέναι  τὰ  πρῶτα  μὲν  διὰ  τῆς  οἰκεομένης,  ταύτην  δὲ  διεξελθόντας  ἐς  τὴν  θηριώδεα  ἀπικέσθαι,  ἐκ  δὲ  ταύτης  τὴν  ἔρημον  διεξιέναι,
τὴν  ὁδὸν  ποιευμένους  πρὸς  ζέφυρον  ἄνεμον,  διεξελθόντας  δὲ  χῶρον  πολλὸν  ψαμμώδεα  καὶ  ἐν  πολλῇσι  ἡμέρῃσι  ἰδεῖν  δή  κοτε  δένδρεα  ἐν  πεδίῳ  πεφυκότα,  καί  σφεας  προσελθόντας  ἅπτεσθαι  τοῦ  ἐπεόντος  ἐπὶ  τῶν  δενδρέων  καρποῦ,  ἁπτομένοισι  δέ  σφι  ἐπελθεῖν  ἄνδρας  μικρούς,  μετρίων  ἐλάσσονας  ἀνδρῶν,  λαβόντας  δὲ  ἄγειν  σφέας:  φωνῆς  δὲ  οὔτε  τι  τῆς  ἐκείνων  τοὺς  Νασαμῶνας  γινώσκειν  οὔτε
τοὺς  ἄγοντας  τῶν  Νασαμώνων:  ἄγειν  τε  δὴ  αὐτοὺς  δι'  ἑλέων  μεγίστων,  καὶ  διεξελθόντας  ταῦτα  ἀπικέσθαι  ἐς  πόλιν  ἐν  τῇ  πάντας  εἶναι  τοῖσι  ἄγουσι  τὸ  μέγαθος  ἴσους,  χρῶμα  δὲ  μέλανας.  παρὰ  δὲ  τὴν  πόλιν  ῥέειν  ποταμὸν  μέγαν,  ῥέειν  δὲ  ἀπὸ  ἑσπέρης  αὐτὸν  πρὸς  ἥλιον  ἀνατέλλοντα,  φαίνεσθαι  δὲ  ἐν  αὐτῷ  κροκοδείλους.  ὁ  μὲν  δὴ  τοῦ  ̓Αμμωνίου  ̓Ετεάρχου
λόγος  ἐς  τοῦτό  μοι  δεδηλώσθω,  πλὴν  ὅτι  ἀπονοστῆσαί  τε  ἔφασκε  τοὺς  Νασαμῶνας,  ὡς  οἱ  Κυρηναῖοι  ἔλεγον,  καὶ  ἐς  τοὺς  οὗτοι  ἀπίκοντο  ἀνθρώπους,  γόητας  εἶναι  ἅπαντας.  τὸν  δὲ  δὴ  ποταμὸν  τοῦτον  τὸν  παραρρέοντα  καὶ  ̓Ετέαρχος  συνεβάλλετο  εἶναι  Νεῖλον,  καὶ  δὴ  καὶ  ὁ  λόγος  οὕτω  αἱρέει.  ῥέει  γὰρ  ἐκ  Λιβύης  ὁ  Νεῖλος  καὶ  μέσην  τάμνων  Λιβύην,  καὶ
ὡς  ἐγὼ  συμβάλλομαι  τοῖσι  ἐμφανέσι  τὰ  μὴ  γινωσκόμενα  τεκμαιρόμενος,  τῷ  ̓́Ιστρῳ  ἐκ  τῶν  ἴσων  μέτρων  ὁρμᾶται.  ̓́Ιστρος  τε  γὰρ  ποταμὸς  ἀρξάμενος  ἐκ  Κελτῶν  καὶ  Πυρήνης  πόλιος  ῥέει  μέσην  σχίζων  τὴν  Εὐρώπην:  οἱ  δὲ  Κελτοὶ  εἰσὶ  ἔξω  ̔Ηρακλέων  στηλέων,  ὁμουρέουσι  δὲ  Κυνησίοισι,  οἳ  ἔσχατοι  πρὸς  δυσμέων  οἰκέουσι  τῶν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  κατοικημένων:  τελευτᾷ  δὲ  ὁ  ̓́Ιστρος
ἐς  θάλασσαν  ῥέων  τὴν  τοῦ  Εὐξείνου  πόντου  διὰ  πάσης  Εὐρώπης,  τῇ  ̓Ιστρίην  οἱ  Μιλησίων  οἰκέουσι  ἄποικοι.  ὁ  μὲν  δὴ  ̓́Ιστρος,  ῥέει  γὰρ  δι'  οἰκεομένης,  πρὸς  πολλῶν  γινώσκεται,  περὶ  δὲ  τῶν  τοῦ  Νείλου  πηγέων  οὐδεὶς  ἔχει  λέγειν:  ἀοίκητός  τε  γὰρ  καὶ  ἔρημος  ἐστὶ  ἡ  Λιβύη  δι'  ἧς  ῥέει.  περὶ  δὲ  τοῦ  ῥεύματος  αὐτοῦ,  ἐπ'  ὅσον  μακρότατον
ἱστορεῦντα  ἦν  ἐξικέσθαι,  εἴρηται:  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  Αἴγυπτον.  ἡ  δὲ  Αἴγυπτος  τῆς  ὀρεινῆς  Κιλικίης  μάλιστά  κῃ  ἀντίη  κέεται:  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἐς  Σινώπην  τὴν  ἐν  τῷ  Εὐξείνῳ  πόντῳ  πέντε  ἡμερέων  ἰθέα  ὁδὸς  εὐζώνῳ  ἀνδρί:  ἡ  δὲ  Σινώπη  τῷ  ̓́Ιστρῳ  ἐκδιδόντι  ἐς  θάλασσαν  ἀντίον  κέεται.  οὕτω  τὸν  Νεῖλον  δοκέω  διὰ  πάσης  τῆς  Λιβύης  διεξιόντα  ἐξισοῦσθαι  τῷ  ̓́Ιστρῳ.
Νείλου  μέν  νυν  πέρι  τοσαῦτα  εἰρήσθω:  ἔρχομαι  δὲ  περὶ  Αἰγύπτου  μηκυνέων  τὸν  λόγον,  ὅτι  πλεῖστα  θωμάσια  ἔχει  ἢ  ἡ  ἄλλη  πᾶσα  χώρη  καὶ  ἔργα  λόγου  μέζω  παρέχεται  πρὸς  πᾶσαν  χώρην  τούτων  εἵνεκα  πλέω  περὶ  αὐτῆς  εἰρήσεται.  Αἰγύπτιοι  ἅμα  τῷ  οὐρανῷ  τῷ  κατὰ  σφέας  ἐόντι  ἑτεροίῳ  καὶ  τῷ  ποταμῷ  φύσιν  ἀλλοίην  παρεχομένῳ  ἢ  οἱ  ἄλλοι  ποταμοί,
τὰ  πολλὰ  πάντα  ἔμπαλιν  τοῖσι  ἄλλοισι  ἀνθρώποισι  ἐστήσαντο  ἤθεά  τε  καὶ  νόμους:  ἐν  τοῖσι  αἱ  μὲν  γυναῖκες  ἀγοράζουσι  καὶ  καπηλεύουσι,  οἱ  δὲ  ἄνδρες  κατ'  οἴκους  ἐόντες  ὑφαίνουσι:  ὑφαίνουσι  δὲ  οἱ  μὲν  ἄλλοι  ἄνω  τὴν  κρόκην  ὠθέοντες,  Αἰγύπτιοι  δὲ  κάτω.  τὰ  ἄχθεα  οἱ  μὲν  ἄνδρες  ἐπὶ  τῶν  κεφαλέων  φορέουσι,  αἱ  δὲ  γυναῖκες  ἐπὶ  τῶν  ὤμων.  οὐρέουσι
αἱ  μὲν  γυναῖκες  ὀρθαί,  οἱ  δὲ  ἄνδρες  κατήμενοι.  εὐμαρείῃ  χρέωνται  ἐν  τοῖσι  οἴκοισι,  ἐσθίουσι  δὲ  ἔξω  ἐν  τῇσι  ὁδοῖσι  ἐπιλέγοντες  ὡς  τὰ  μὲν  αἰσχρὰ  ἀναγκαῖα  δὲ  ἐν  ἀποκρύφῳ  ἐστὶ  ποιέειν  χρεόν,  τὰ  δὲ  μὴ  αἰσχρὰ  ἀναφανδόν.  ἱρᾶται  γυνὴ  μὲν  οὐδεμία  οὔτε  ἔρσενος  θεοῦ  οὔτε  θηλέης,  ἄνδρες  δὲ  πάντων  τε  καὶ  πασέων.  τρέφειν  τοὺς  τοκέας  τοῖσι
μὲν  παισὶ  οὐδεμία  ἀνάγκη  μὴ  βουλομένοισι,  τῇσι  δὲ  θυγατράσι  πᾶσα  ἀνάγκη  καὶ  μὴ  βουλομένῃσι.  οἱ  ἱρέες  τῶν  θεῶν  τῇ  μὲν  ἄλλῃ  κομέουσι,  ἐν  Αἰγύπτῳ  δὲ  ξυρῶνται.  τοῖσι  ἄλλοισι  ἀνθρώποισι  νόμος  ἅμα  κήδεϊ  κεκάρθαι  τὰς  κεφαλὰς  τοὺς  μάλιστα  ἱκνέεται,  Αἰγύπτιοι  δὲ  ὑπὸ  τοὺς  θανάτους  ἀνιεῖσι  τὰς  τρίχας  αὔξεσθαι  τάς  τε  ἐν  τῇ  κεφαλῇ  καὶ  τῷ  γενείῳ,
τέως  ἐξυρημένοι.  τοῖσι  μὲν  ἄλλοισι  ἀνθρώποισι  χωρὶς  θηρίων  ἡ  δίαιτα  ἀποκέκριται,  Αἰγυπτίοισι  δὲ  ὁμοῦ  θηρίοισι  ἡ  δίαιτα  ἐστί.  ἀπὸ  πυρῶν  καὶ  κριθέων  ὧλλοι  ζώουσι,  Αἰγυπτίων  δὲ  τῷ  ποιευμένῳ  ἀπὸ  τούτων  τὴν  ζόην  ὄνειδος  μέγιστον  ἐστί,  ἀλλὰ  ἀπὸ  ὀλυρέων  ποιεῦνται  σιτία,  τὰς  ζειὰς  μετεξέτεροι  καλέουσι.  φυρῶσι  τὸ  μὲν  σταῖς  τοῖσι  ποσί,  τὸν  δὲ  πηλὸν  τῇσι  χερσί,
καὶ  τὴν  κόπρον  ἀναιρέονται.  τὰ  αἰδοῖα  ὧλλοι  μὲν  ἐῶσι  ὡς  ἐγένοντο,  πλὴν  ὅσοι  ἀπὸ  τούτων  ἔμαθον,  Αἰγύπτιοι  δὲ  περιτάμνονται.  εἵματα  τῶν  μὲν  ἀνδρῶν  ἕκαστος  ἔχει  δύο,  τῶν  δὲ  γυναικῶν  ἓν  ἑκάστη.  τῶν  ἱστίων  τοὺς  κρίκους  καὶ  τοὺς  κάλους  οἱ  μὲν  ἄλλοι  ἔξωθεν  προσδέουσι,  Αἰγύπτιοι  δὲ  ἔσωθεν.  γράμματα  γράφουσι  καὶ  λογίζονται  ψήφοισι  ̔́Ελληνες  μὲν  ἀπὸ  τῶν
ἀριστερῶν  ἐπὶ  τὰ  δεξιὰ  φέροντες  τὴν  χεῖρα,  Αἰγύπτιοι  δὲ  ἀπὸ  τῶν  δεξιῶν  ἐπὶ  τὰ  ἀριστερά:  καὶ  ποιεῦντες  ταῦτα  αὐτοὶ  μὲν  φασὶ  ἐπὶ  δεξιὰ  ποιέειν,  ̔́Ελληνας  δὲ  ἐπ'  ἀριστερά.  διφασίοισι  δὲ  γράμμασι  χρέωνται,  καὶ  τὰ  μὲν  αὐτῶν  ἱρὰ  τὰ  δὲ  δημοτικὰ  καλέεται.  θεοσεβέες  δὲ  περισσῶς  ἐόντες  μάλιστα  πάντων  ἀνθρώπων  νόμοισι  τοιοῖσιδε  χρέωνται.  ἐκ  χαλκέων  ποτηρίων  πίνουσι,
διασμῶντες  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην,  οὐκ  ὃ  μὲν  ὃ  δ'  οὔ,  ἀλλὰ  πάντες.  εἵματα  δὲ  λίνεα  φορέουσι  αἰεὶ  νεόπλυτα,  ἐπιτηδεύοντες  τοῦτο  μάλιστα,  τά  τε  αἰδοῖα  περιτάμνονται  καθαρειότητος  εἵνεκεν,  προτιμῶντες  καθαροὶ  εἶναι  ἢ  εὐπρεπέστεροι.  οἱ  δὲ  ἱρέες  ξυρῶνται  πᾶν  τὸ  σῶμα  διὰ  τρίτης  ἡμέρης,  ἵνα  μήτε  φθεὶρ  μήτε  ἄλλο  μυσαρὸν  μηδὲν  ἐγγίνηταί  σφι  θεραπεύουσι  τοὺς  θεούς.  ἐσθῆτα
δὲ  φορέουσι  οἱ  ἱρέες  λινέην  μούνην  καὶ  ὑποδήματα  βύβλινα:  ἄλλην  δέ  σφι  ἐσθῆτα  οὐκ  ἔξεστι  λαβεῖν  οὐδὲ  ὑποδήματα  ἄλλα.  λοῦνται  δὲ  δὶς  τῆς  ἡμέρης  ἑκάστης  ψυχρῷ  καὶ  δὶς  ἑκάστης  νυκτός,  ἄλλας  τε  θρησκηίας  ἐπιτελέουσι  μυρίας  ὡς  εἰπεῖν  λόγῳ.  πάσχουσι  δὲ  καὶ  ἀγαθὰ  οὐκ  ὀλίγα:  οὔτε  τι  γὰρ  τῶν  οἰκηίων  τρίβουσι  οὔτε  δαπανῶνται,  ἀλλὰ  καὶ  σιτία
σφι  ἐστὶ  ἱρὰ  πεσσόμενα,  καὶ  κρεῶν  βοέων  καὶ  χηνέων  πλῆθός  τι  ἑκάστῳ  γίνεται  πολλὸν  ἡμέρης  ἑκάστης,  δίδοται  δέ  σφι  καὶ  οἶνος  ἀμπέλινος:  ἰχθύων  δὲ  οὔ  σφι  ἔξεστι  πάσασθαι.  κυάμους  δὲ  οὔτε  τι  μάλα  σπείρουσι  Αἰγύπτιοι  ἐν  τῇ  χώρῃ,  τούς  τε  γινομένους  οὔτε  τρώγουσι  οὔτε  ἕψοντες  πατέονται,  οἱ  δὲ  δὴ  ἱρέες  οὐδὲ  ὁρέοντες  ἀνέχονται,  νομίζοντες  οὐ
καθαρὸν  εἶναί  μιν  ὄσπριον.  ἱρᾶται  δὲ  οὐκ  εἷς  ἑκάστου  τῶν  θεῶν  ἀλλὰ  πολλοί,  τῶν  εἷς  ἐστι  ἀρχιερεύς:  ἐπεὰν  δέ  τις  ἀποθάνῃ,  τούτου  ὁ  παῖς  ἀντικατίσταται.  τοὺς  δὲ  βοῦς  τοὺς  ἔρσενας  τοῦ  ̓Επάφου  εἶναι  νομίζουσι,  καὶ  τούτου  εἵνεκα  δοκιμάζουσι  αὐτοὺς  ὧδε:  τρίχα  ἢν  καὶ  μίαν  ἴδηται  ἐπεοῦσαν  μέλαιναν,  οὐ  καθαρὸν  εἶναι  νομίζει.  δίζηται  δὲ  ταῦτα  ἐπὶ
τούτῳ  τεταγμένος  τῶν  τις  ἱρέων  καὶ  ὀρθοῦ  ἑστεῶτος  τοῦ  κτήνεος  καὶ  ὑπτίου,  καὶ  τὴν  γλῶσσαν  ἐξειρύσας,  εἰ  καθαρὴ  τῶν  προκειμένων  σημηίων,  τὰ  ἐγὼ  ἐν  ἄλλῳ  λόγῳ  ἐρέω:  κατορᾷ  δὲ  καὶ  τὰς  τρίχας  τῆς  οὐρῆς  εἰ  κατὰ  φύσιν  ἔχει  πεφυκυίας.  ἢν  δὲ  τούτων  πάντων  ᾖ  καθαρός,  σημαίνεται  βύβλῳ  περὶ  τὰ  κέρεα  εἱλίσσων  καὶ  ἔπειτα  γῆν  σημαντρίδα
ἐπιπλάσας  ἐπιβάλλει  τὸν  δακτύλιον,  καὶ  οὕτω  ἀπάγουσι.  ἀσήμαντον  δὲ  θύσαντι  θάνατος  ἡ  ζημίη  ἐπικέεται.  δοκιμάζεται  μέν  νυν  τὸ  κτῆνος  τρόπῳ  τοιῷδε,  θυσίη  δέ  σφι  ἥδε  κατέστηκε.  ἀγαγόντες  τὸ  σεσημασμένον  κτῆνος  πρὸς  τὸν  βωμὸν  ὅκου  ἂν  θύωσι,  πῦρ  ἀνακαίουσι,  ἔπειτα  δὲ  ἐπ'  αὐτοῦ  οἶνον  κατὰ  τοῦ  ἱρηίου  ἐπισπείσαντες  καὶ  ἐπικαλέσαντες  τὸν  θεὸν  σφάζουσι,  σφάξαντες  δὲ  ἀποτάμνουσι
τὴν  κεφαλήν.  σῶμα  μὲν  δὴ  τοῦ  κτήνεος  δείρουσι,  κεφαλῇ  δὲ  κείνῃ  πολλὰ  καταρησάμενοι  φέρουσι,  τοῖσι  μὲν  ἂν  ᾖ  ἀγορὴ  καὶ  ̔́Ελληνές  σφι  ἔωσι  ἐπιδήμιοι  ἔμποροι,  οἳ  δὲ  φέροντες  ἐς  τὴν  ἀγορὴν  ἀπ'  ὦν  ἔδοντο,  τοῖσι  δὲ  ἂν  μὴ  παρέωσι  ̔́Ελληνες,  οἳ  δ'  ἐκβάλλουσι  ἐς  τὸν  ποταμόν:  καταρῶνται  δὲ  τάδε  λέγοντες  τῇσι  κεφαλῇσι,  εἴ  τι  μέλλοι
ἢ  σφίσι  τοῖσι  θύουσι  ἢ  Αἰγύπτῳ  τῇ  συναπάσῃ  κακὸν  γενέσθαι,  ἐς  κεφαλὴν  ταύτην  τραπέσθαι.  κατὰ  μέν  νυν  τὰς  κεφαλὰς  τῶν  θυομένων  κτηνέων  καὶ  τὴν  ἐπίσπεισιν  τοῦ  οἴνου  πάντες  Αἰγύπτιοι  νόμοισι  τοῖσι  αὐτοῖσι  χρέωνται  ὁμοίως  ἐς  πάντα  τὰ  ἱρά,  καὶ  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  νόμου  οὐδὲ  ἄλλου  οὐδενὸς  ἐμψύχου  κεφαλῆς  γεύσεται  Αἰγυπτίων  οὐδείς.  ἡ  δὲ  δὴ  ἐξαίρεσις
τῶν  ἱρῶν  καὶ  ἡ  καῦσις  ἄλλη  περὶ  ἄλλο  ἱρόν  σφι  κατέστηκε:  τὴν  δ'  ὦν  μεγίστην  τε  δαίμονα  ἥγηνται  εἶναι  καὶ  μεγίστην  οἱ  ὁρτὴν  ἀνάγουσι,  ταύτην  ἔρχομαι  ἐρέων  ἐπεὰν  ἀποδείρωσι  τὸν  βοῦν,  κατευξάμενοι  κοιλίην  μὲν  κείνην  πᾶσαν  ἐξ  ὦν  εἷλον,  σπλάγχνά  δὲ  αὐτοῦ  λείπουσι  ἐν  τῷ  σώματι  καὶ  τὴν  πιμελήν,  σκέλεα  δὲ  ἀποτάμνουσι  καὶ  τὴν  ὀσφὺν
ἄκρην  καὶ  τοὺς  ὤμους  τε  καὶ  τὸν  τράχηλον.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  τὸ  ἄλλο  σῶμα  τοῦ  βοὸς  πιμπλᾶσι  ἄρτων  καθαρῶν  καὶ  μέλιτος  καὶ  ἀσταφίδος  καὶ  σύκων  καὶ  λιβανωτοῦ  καὶ  σμύρνης  καὶ  τῶν  ἄλλων  θυωμάτων,  πλήσαντες  δὲ  τούτων  καταγίζουσι,  ἔλαιον  ἄφθονον  καταχέοντες:  προνηστεύσαντες  δὲ  θύουσι,  καιομένων  δὲ  τῶν  ἱρῶν  τύπτονται  πάντες,  ἐπεὰν  δὲ  ἀποτύψωνται,  δαῖτα  προτίθενται  τὰ
ἐλίποντο  τῶν  ἱρῶν.  τοὺς  μέν  νυν  καθαροὺς  βοῦς  τοὺς  ἔρσενας  καὶ  τοὺς  μόσχους  οἱ  πάντες  Αἰγύπτιοι  θύουσι,  τὰς  δὲ  θηλέας  οὔ  σφι  ἔξεστι  θύειν,  ἀλλὰ  ἱραί  εἰσι  τῆς  ̓́Ισιος:  τὸ  γὰρ  τῆς  ̓́Ισιος  ἄγαλμα  ἐὸν  γυναικήιον  βούκερων  ἐστὶ  κατά  περ  ̔́Ελληνες  τὴν  ̓Ιοῦν  γράφουσι,  καὶ  τὰς  βοῦς  τὰς  θηλέας  Αἰγύπτιοι  πάντες  ὁμοίως  σέβονται  προβάτων  πάντων
μάλιστα  μακρῷ.  τῶν  εἵνεκα  οὔτε  ἀνὴρ  Αἰγύπτιος  οὔτε  γυνὴ  ἄνδρα  ̔́Ελληνα  φιλήσειε  ἂν  τῷ  στόματι,  οὐδὲ  μαχαίρῃ  ἀνδρὸς  ̔́Ελληνος  χρήσεται  οὐδὲ  ὀβελοῖσι  οὐδὲ  λέβητι,  οὐδὲ  κρέως  καθαροῦ  βοὸς  διατετμημένου  ̔Ελληνικῇ  μαχαίρῃ  γεύσεται.  θάπτουσι  δὲ  τοὺς  ἀποθνήσκοντας  βοῦς  τρόπον  τόνδε:  τὰς  μὲν  θηλέας  ἐς  τὸν  ποταμὸν  ἀπιεῖσι,  τοὺς  δὲ  ἔρσενας  κατορύσσουσι  ἕκαστοι  ἐν  τοῖσι  προαστείοισι,  τὸ
κέρας  τὸ  ἕτερον  ἢ  καὶ  ἀμφότερα  ὑπερέχοντα  σημηίου  εἵνεκεν:  ἐπεὰν  δὲ  σαπῇ  καὶ  προσίῃ  ὁ  τεταγμένος  χρόνος,  ἀπικνέεται  ἐς  ἑκάστην  πόλιν  βᾶρις  ἐκ  τῆς  Προσωπίτιδος  καλευμένης  νήσου.  ἣ  δ'  ἔστι  μὲν  ἐν  τῷ  Δέλτα,  περίμετρον  δὲ  αὐτῆς  εἰσὶ  σχοῖνοι  ἐννέα.  ἐν  ταύτῃ  ὦ  τῇ  Προσωπίτιδι  νήσῳ  ἔνεισι  μὲν  καὶ  ἄλλαι  πόλιες  συχναί,  ἐκ  τῆς  δὲ
αἱ  βάριες  παραγίνονται  ἀναιρησόμεναι  τὰ  ὀστέα  τῶν  βοῶν,  οὔνομα  τῇ  πόλι  ̓Ατάρβηχις,  ἐν  δ'  αὐτῇ  ̓Αφροδίτης  ἱρὸν  ἅγιον  ἵδρυται.  ἐκ  ταύτης  τῆς  πόλιος  πλανῶνται  πολλοὶ  ἄλλοι  ἐς  ἄλλας  πόλις,  ἀνορύξαντες  δὲ  τὰ  ὀστέα  ἀπάγουσι  καὶ  θάπτουσι  ἐς  ἕνα  χῶρον  πάντες.  κατὰ  ταὐτὰ  δὲ  τοῖσι  βουσὶ  καὶ  τἆλλα  κτήνεα  θάπτουσι  ἀποθνήσκοντα:  καὶ  γὰρ  περὶ  ταῦτα  οὕτω
σφι  νενομοθέτηται:  κτείνουσι  γὰρ  δὴ  οὐδὲ  ταῦτα.  ὅσοι  μὲν  δὴ  Διὸς  Θηβαιέος  ἵδρυνται  ἱρὸν  ἤ  νομοῦ  τοῦ  Θηβαίου  εἰσί,  οὗτοι  μέν  νυν  πάντες  ὀίων  ἀπεχόμενοι  αἶγας  θύουσι.  θεοὺς  γὰρ  δὴ  οὐ  τοὺς  αὐτοὺς  ἅπαντες  ὁμοίως  Αἰγύπτιοι  σέβονται,  πλὴν  ̓́Ισιός  τε  καὶ  ̓Οσίριος,  τὸν  δὴ  Διόνυσον  εἶναι  λέγουσι:  τούτους  δὲ  ὁμοίως  ἅπαντες  σέβονται.  ὅσοι  δὲ  τοῦ
Μένδητος  ἔκτηνται  ἱρὸν  ἢ  νομοῦ  τοῦ  Μενδησίου  εἰσί,  οὗτοι  δὲ  αἰγῶν  ἀπεχόμενοι  ὄις  θύουσι.  Θηβαῖοι  μέν  νυν  καὶ  ὅσοι  διὰ  τούτους  ὀίων  ἀπέχονται,  διὰ  τάδε  λέγουσι  τὸν  νόμον  τόνδε  σφίσι  τεθῆναι.  ̔Ηρακλέα  θελῆσαι  πάντως  ἰδέσθαι  τὸν  Δία,  καὶ  τὸν  οὐκ  ἐθέλειν  ὀφθῆναι  ὑπ'  αὐτοῦ:  τέλος  δέ,  ἐπείτε  λιπαρέειν  τὸν  ̔Ηρακλέα,  τάδε  τὸν  Δία  μηχανήσασθαι:  κριὸν
ἐκδείραντα  προσχέσθαι  τε  τὴν  κεφαλὴν  ἀποταμόντα  τοῦ  κριοῦ  καὶ  ἐνδύντα  τὸ  νάκος  οὕτω  οἱ  ἑωυτὸν  ἐπιδέξαι.  ἀπὸ  τούτου  κριοπρόσωπον  τοῦ  Διὸς  τὤγαλμα  ποιεῦσι  Αἰγύπτιοι,  ἀπὸ  δὲ  Αἰγυπτίων  ̓Αμμώνιοι,  ἐόντες  Αἰγυπτίων  τε  καὶ  Αἰθιόπων  ἄποικοι  καὶ  φωνὴν  μεταξὺ  ἀμφοτέρων  νομίζοντες.  δοκέειν  δέ  μοι,  καὶ  τὸ  οὔνομα  ̓Αμμώνιοι  ἀπὸ  τοῦδε  σφίσι  τὴν  ἐπωνυμίην  ἐποιήσαντο:  ̓Αμοῦν  γὰρ  Αἰγύπτιοι
καλέουσι  τὸν  Δία.  τοὺς  δὲ  κριοὺς  οὐ  θύουσι  Θηβαῖοι,  ἀλλ'  εἰσί  σφι  ἱροὶ  διὰ  τοῦτο.  μιῇ  δὲ  ἡμέρῃ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ,  ἐν  ὁρτῇ  τοῦ  Διός,  κριὸν  ἕνα  κατακόψαντες  καὶ  ἀποδείραντες  κατὰ  τὠυτὸ  ἐνδύουσι  τὤγαλμα  τοῦ  Διός,  καὶ  ἔπειτα  ἄλλο  ἄγαλμα  ̔Ηρακλέος  προσάγουσι  πρὸς  αὐτό.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  τύπτονται  οἱ  περὶ  τὸ  ἱρὸν  ἅπαντες  τὸν  κριὸν  καὶ
ἔπειτα  ἐν  ἱρῇ  θήκῃ  θάπτουσι  αὐτόν.  ̔Ηρακλέος  δὲ  πέρι  τόνδε  τὸν  λόγον  ἤκουσα,  ὅτι  εἴη  τῶν  δυώδεκα  θεῶν:  τοῦ  ἑτέρου  δὲ  πέρι  ̔Ηρακλέος,  τὸν  ̔́Ελληνες  οἴδασι,  οὐδαμῇ  Αἰγύπτου  ἐδυνάσθην  ἀκοῦσαι.  καὶ  μὴν  ὅτι  γε  οὐ  παρ'  ̔Ελλήνων  ἔλαβον  τὸ  οὔνομα  Αἰγύπτιοι  τοῦ  ̔Ηρακλέος,  ἀλλὰ  ̔́Ελληνες  μᾶλλον  παρ'  Αἰγυπτίων  καὶ  ̔Ελλήνων  οὗτοι  οἱ  θέμενοι  τῷ  ̓Αμφιτρύωνος
γόνῳ  τοὔνομα  ̔Ηρακλέα,  πολλά  μοι  καὶ  ἄλλα  τεκμήρια  ἐστὶ  τοῦτο  οὕτω  ἔχειν,  ἐν  δὲ  καὶ  τόδε,  ὅτι  τε  τοῦ  ̔Ηρακλέος  τούτου  οἱ  γονέες  ἀμφότεροι  ἦσαν  ̓Αμφιτρύων  καὶ  ̓Αλκμήνη  γεγονότες  τὸ  ἀνέκαθεν  ἀπ'  Αἰγύπτου,  καὶ  διότι  Αἰγύπτιοι  οὔτε  Ποσειδέωνος  οὔτε  Διοσκούρων  τὰ  οὐνόματα  φασὶ  εἰδέναι,  οὐδέ  σφι  θεοὶ  οὗτοι  ἐν  τοῖσι  ἄλλοισι  θεοῖσι  ἀποδεδέχαται.  καὶ  μὴν
εἴ  γε  παρ'  ̔Ελλήνων  ἔλαβον  οὔνομά  τευ  δαίμονος,  τούτων  οὐκ  ἥκιστα  ἀλλὰ  μάλιστα  ἔμελλον  μνήμην  ἕξειν,  εἴ  περ  καὶ  τότε  ναυτιλίῃσι  ἐχρέωντο  καὶ  ἦσαν  ̔Ελλήνων  τινὲς  ναυτίλοι,  ὡς  ἔλπομαί  τε  καὶ  ἐμὴ  γνώμη  αἱρέει:  ὥστε  τούτων  ἂν  καὶ  μᾶλλον  τῶν  θεῶν  τὰ  οὐνόματα  ἐξεπιστέατο  Αἰγύπτιοι  ἢ  τοῦ  ̔Ηρακλέος.  ἀλλά  τις  ἀρχαῖος  ἐστὶ  θεὸς  Αἰγυπτίοισι  ̔Ηρακλέης:
ὡς  δὲ  αὐτοὶ  λέγουσι,  ἔτεα  ἐστὶ  ἑπτακισχίλια  καὶ  μύρια  ἐς  ̓́Αμασιν  βασιλεύσαντα,  ἐπείτε  ἐκ  τῶν  ὀκτὼ  θεῶν  οἱ  δυώδεκα  θεοὶ  ἐγένοντο  τῶν  ̔Ηρακλέα  ἕνα  νομίζουσι.  καὶ  θέλων  δὲ  τούτων  πέρι  σαφές  τι  εἰδέναι  ἐξ  ὧν  οἷόν  τε  ἦν,  ἔπλευσα  καὶ  ἐς  Τύρον  τῆς  Φοινίκης,  πυνθανόμενος  αὐτόθι  εἶναι  ἱρὸν  ̔Ηρακλέος  ἅγιον.  καὶ  εἶδον  πλουσίως  κατεσκευασμένον  ἄλλοισί
τε  πολλοῖσι  ἀναθήμασι,  καὶ  ἐν  αὐτῷ  ἦσαν  στῆλαι  δύο,  ἣ  μὲν  χρυσοῦ  ἀπέφθου,  ἣ  δὲ  σμαράγδου  λίθου  λάμποντος  τὰς  νύκτας  μέγαθος.  ἐς  λόγους  δὲ  ἐλθὼν  τοῖσι  ἱρεῦσι  τοῦ  θεοῦ  εἰρόμην  ὁκόσος  χρόνος  εἴη  ἐξ  οὗ  σφι  τὸ  ἱρὸν  ἵδρυται.  εὗρον  δὲ  οὐδὲ  τούτους  τοῖσι  ̔́Ελλησι  συμφερομένους:  ἔφασαν  γὰρ  ἅμα  Τύρῳ  οἰκιζομένῃ  καὶ  τὸ  ἱρὸν  τοῦ
θεοῦ  ἱδρυθῆναι,  εἶναι  δὲ  ἔτεα  ἀπ'  οὗ  Τύρον  οἰκέουσι  τριηκόσια  καὶ  δισχίλια.  εἶδον  δὲ  ἐν  τῇ  Τύρῳ  καὶ  ἄλλο  ἱρὸν  ̔Ηρακλέος  ἐπωνυμίην  ἔχοντος  Θασίου  εἶναι:  ἀπικόμην  δὲ  καὶ  ἐς  Θάσον,  ἐν  τῇ  εὗρον  ἱρὸν  ̔Ηρακλέος  ὑπὸ  Φοινίκων  ἱδρυμένον,  οἳ  κατ'  Εὐρώπης  ζήτησιν  ἐκπλώσαντες  Θάσον  ἔκτισαν:  καὶ  ταῦτα  καὶ  πέντε  γενεῇσι  ἀνδρῶν  πρότερα  ἐστὶ  ἢ  τὸν
̓Αμφιτρύωνος  ̔Ηρακλέα  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  γενέσθαι.  τὰ  μέν  νυν  ἱστορημένα  δηλοῖ  σαφέως  παλαιὸν  θεὸν  ̔Ηρακλέα  ἐόντα,  καὶ  δοκέουσι  δέ  μοι  οὗτοι  ὀρθότατα  ̔Ελλήνων  ποιέειν,  οἳ  διξὰ  ̔Ηράκλεια  ἱδρυσάμενοι  ἔκτηνται,  καὶ  τῷ  μὲν  ὡς  ἀθανάτῳ  ̓Ολυμπίῳ  δὲ  ἐπωνυμίην  θύουσι,  τῷ  δὲ  ἑτέρῳ  ὡς  ἥρωι  ἐναγίζουσι.  λέγουσι  δὲ  πολλὰ  καὶ  ἄλλα  ἀνεπισκέπτως  οἱ  ̔́Ελληνες,  εὐήθης  δὲ  αὐτῶν
καὶ  ὅδε  ὁ  μῦθος  ἐστὶ  τὸν  περὶ  τοῦ  ̔Ηρακλέος  λέγουσι,  ὡς  αὐτὸν  ἀπικόμενον  ἐς  Αἴγυπτον  στέψαντες  οἱ  Αἰγύπτιοι  ὑπὸ  πομπῆς  ἐξῆγον  ὡς  θύσοντες  τῷ  Διί:  τὸν  δὲ  τέως  μὲν  ἡσυχίην  ἔχειν,  ἐπεὶ  δὲ  αὐτοῦ  πρὸς  τῷ  βωμῷ  κατάρχοντο,  ἐς  ἀλκὴν  τραπόμενον  πάντας  σφέας  καταφονεῦσαι.  ἐμοὶ  μέν  νυν  δοκέουσι  ταῦτα  λέγοντες  τῆς  Αἰγυπτίων  φύσιος  καὶ  τῶν
νόμων  πάμπαν  ἀπείρως  ἔχειν  οἱ  ̔́Ελληνες:  τοῖσι  γὰρ  οὐδὲ  κτήνεα  ὁσίη  θύειν  ἐστὶ  χωρὶς  ὑῶν  καὶ  ἐρσένων  βοῶν  καὶ  μόσχων,  ὅσοι  ἂν  καθαροὶ  ἔωσι,  καὶ  χηνῶν,  κῶς  ἂν  οὗτοι  ἀνθρώπους  θύοιεν;  ἔτι  δὲ  ἕνα  ἐόντα  τὸν  ̔Ηρακλέα  καὶ  ἔτι  ἄνθρωπον,  ὡς  δὴ  φασί,  κῶς  φύσιν  ἔχει  πολλὰς  μυριάδας  φονεῦσαι;  καὶ  περὶ  μὲν  τούτων  τοσαῦτα  ἡμῖν
εἰποῦσι  καὶ  παρὰ  τῶν  θεῶν  καὶ  παρὰ  τῶν  ἡρώων  εὐμένεια  εἴη.  τὰς  δὲ  δὴ  αἶγας  καὶ  τοὺς  τράγους  τῶνδε  εἵνεκα  οὐ  θύουσι  Αἰγυπτίων  οἱ  εἰρημένοι:  τὸν  Πᾶνα  τῶν  ὀκτὼ  θεῶν  λογίζονται  εἶναι  οἱ  Μενδήσιοι,  τοὺς  δὲ  ὀκτὼ  θεοὺς  τούτους  προτέρους  τῶν  δυώδεκα  θεῶν  φασι  γενέσθαι.  γράφουσί  τε  δὴ  καὶ  γλύφουσι  οἱ  ζωγράφοι  καὶ  οἱ  ἀγαλματοποιοὶ
τοῦ  Πανὸς  τὤγαλμα  κατά  περ  ̔́Ελληνες  αἰγοπρόσωπον  καὶ  τραγοσκελέα,  οὔτι  τοιοῦτον  νομίζοντες  εἶναί  μιν  ἀλλὰ  ὁμοῖον  τοῖσι  ἄλλοισι  θεοῖσι:  ὅτευ  δὲ  εἵνεκα  τοιοῦτον  γράφουσι  αὐτόν,  οὔ  μοι  ἥδιον  ἐστὶ  λέγειν.  σέβονται  δὲ  πάντας  τοὺς  αἶγας  οἱ  Μενδήσιοι,  καὶ  μᾶλλον  τοὺς  ἔρσενας  τῶν  θηλέων,  καὶ  τούτων  οἱ  αἰπόλοι  τιμὰς  μέζονας  ἔχουσι:  ἐκ  δὲ  τούτων  ἕνα  μάλιστα,
ὅστις  ἐπεὰν  ἀποθάνῃ,  πένθος  μέγα  παντὶ  τῷ  Μενδησίῳ  νομῷ  τίθεται.  καλέεται  δὲ  ὅ  τε  τράγος  καὶ  ὁ  Πὰν  Αἰγυπτιστὶ  Μένδης.  ἐγένετο  δὲ  ἐν  τῷ  νομῷ  τούτῳ  ἐπ'  ἐμεῦ  τοῦτο  τὸ  τέρας:  γυναικὶ  τράγος  ἐμίσγετο  ἀναφανδόν.  τοῦτο  ἐς  ἐπίδεξιν  ἀνθρώπων  ἀπίκετο.  ὗν  δὲ  Αἰγύπτιοι  μιαρὸν  ἥγηνται  θηρίον  εἶναι,  καὶ  τοῦτο  μὲν  ἤν  τις  ψαύσῃ  αὐτῶν  παριὼν
αὐτοῖσι  τοῖσι  ἱματίοισι  ἀπ'  ὦν  ἔβαψε  ἑωυτὸν  βὰς  ἐς  τὸν  ποταμόν:  τοῦτο  δὲ  οἱ  συβῶται  ἐόντες  Αἰγύπτιοι  ἐγγενέες  ἐς  ἱρὸν  οὐδὲν  τῶν  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἐσέρχονται  μοῦνοι  πάντων,  οὐδέ  σφι  ἐκδίδοσθαι  οὐδεὶς  θυγατέρα  ἐθέλει  οὐδ'  ἄγεσθαι  ἐξ  αὐτῶν,  ἀλλ'  ἐκδίδονταί  τε  οἱ  συβῶται  καὶ  ἄγονται  ἐξ  ἀλλήλων.  τοῖσι  μέν  νυν  ἄλλοισι  θεοῖσι  θύειν  ὗς  οὐ  δικαιοῦσι
Αἰγύπτιοι,  Σελήνῃ  δὲ  καὶ  Διονύσῳ  μούνοισι  τοῦ  αὐτοῦ  χρόνου,  τῇ  αὐτῇ  πανσελήνῳ,  τοὺς  ὗς  θύσαντες  πατέονται  τῶν  κρεῶν.  διότι  δὲ  τοὺς  ὗς  ἐν  μὲν  τῇσι  ἄλλῃσι  ὁρτῇσι  ἀπεστυγήκασι  ἐν  δὲ  ταύτῃ  θύουσι,  ἔστι  μὲν  λόγος  περὶ  αὐτοῦ  ὑπ'  Αἰγυπτίων  λεγόμενος,  ἐμοὶ  μέντοι  ἐπισταμένῳ  οὐκ  εὐπρεπέστερος  ἐστὶ  λέγεσθαι.  θυσίη  δὲ  ἥδε  τῶν  ὑῶν  τῇ  Σελήνῃ  ποιέεται:
ἐπεὰν  θύσῃ,  τὴν  οὐρὴν  ἄκρην  καὶ  τὸν  σπλῆνα  καὶ  τὸν  ἐπίπλοον  συνθεὶς  ὁμοῦ  κατ'  ὦν  ἐκάλυψε  πάσῃ  τοῦ  κτήνεος  τῇ  πιμελῇ  τῇ  περὶ  τὴν  νηδὺν  γινομένῃ,  καὶ  ἔπειτα  καταγίζει  πυρί:  τὰ  δὲ  ἄλλα  κρέα  σιτέονται  ἐν  τῇ  πανσελήνῳ  ἐν  τῇ  ἂν  τὰ  ἱρὰ  θύσωσι,  ἐν  ἄλλῃ  δὲ  ἡμέρῃ  οὐκ  ἂν  ἔτι  γευσαίατο.  οἱ  δὲ  πένητες
αὐτῶν  ὑπ'  ἀσθενείης  βίου  σταιτίνας  πλάσαντες  ὗς  καὶ  ὀπτήσαντες  ταύτας  θύουσι.  τῷ  δὲ  Διονύσῳ  τῆς  ὁρτῆς  τῇ  δορπίῃ  χοῖρον  πρὸ  τῶν  θυρέων  σφάξας  ἕκαστος  διδοῖ  ἀποφέρεσθαι  τὸν  χοῖρον  αὐτῷ  τῷ  ἀποδομένῳ  τῶν  συβωτέων.  τὴν  δὲ  ἄλλην  ἀνάγουσι  ὁρτὴν  τῷ  Διονύσῳ  οἱ  Αἰγύπτιοι  πλὴν  χορῶν  κατὰ  ταὐτὰ  σχεδὸν  πάντα  ̔́Ελλησι:  ἀντὶ  δὲ  φαλλῶν  ἄλλα  σφι  ἐστὶ
ἐξευρημένα,  ὅσον  τε  πηχυαῖα  ἀγάλματα  νευρόσπαστα,  τὰ  περιφορέουσι  κατὰ  κώμας  γυναῖκες,  νεῦον  τὸ  αἰδοῖον,  οὐ  πολλῷ  τεῳ  ἔλασσον  ἐὸν  τοῦ  ἄλλου  σώματος:  προηγέεται  δὲ  αὐλός,  αἳ  δὲ  ἕπονται  ἀείδουσαι  τὸν  Διόνυσον.  διότι  δὲ  μέζον  τε  ἔχει  τὸ  αἰδοῖον  καὶ  κινέει  μοῦνον  τοῦ  σώματος,  ἔστι  λόγος  περὶ  αὐτοῦ  ἱρὸς  λεγόμενος.  ἤδη  ὦν  δοκέει  μοι  Μελάμπους  ὁ
̓Αμυθέωνος  τῆς  θυσίης  ταύτης  οὐκ  εἶναι  ἀδαὴς  ἀλλ'  ἔμπειρος.  ̔́Ελλησι  γὰρ  δὴ  Μελάμπους  ἐστὶ  ὁ  ἐξηγησάμενος  τοῦ  Διονύσου  τό  τε  οὔνομα  καὶ  τὴν  θυσίην  καὶ  τὴν  πομπὴν  τοῦ  φαλλοῦ:  ἀτρεκέως  μὲν  οὐ  πάντα  συλλαβὼν  τὸν  λόγον  ἔφηνε,  ἀλλ'  οἱ  ἐπιγενόμενοι  τούτῳ  σοφισταὶ  μεζόνως  ἐξέφηναν:  τὸν  δ'  ὦν  φαλλὸν  τὸν  τῷ  Διονύσῳ  πεμπόμενον  Μελάμπους  ἐστὶ  ὁ
κατηγησάμενος,  καὶ  ἀπὸ  τούτου  μαθόντες  ποιεῦσι  τὰ  ποιεῦσι  ̔́Ελληνες.  ἐγὼ  μέν  νυν  φημὶ  Μελάμποδα  γενόμενον  ἄνδρα  σοφὸν  μαντικήν  τε  ἑωυτῷ  συστῆσαι  καὶ  πυθόμενον  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἄλλα  τε  πολλὰ  ἐσηγήσασθαι  ̔́Ελλησι  καὶ  τὰ  περὶ  τὸν  Διόνυσον,  ὀλίγα  αὐτῶν  παραλλάξαντα.  οὐ  γὰρ  δὴ  συμπεσεῖν  γε  φήσω  τά  τε  ἐν  Αἰγύπτῳ  ποιεύμενα  τῷ  θεῷ  καὶ  τὰ  ἐν  τοῖσι
̔́Ελλησι:  ὁμότροπα  γὰρ  ἂν  ἦν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  καὶ  οὐ  νεωστὶ  ἐσηγμένα.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  φήσω  ὅκως  Αἰγύπτιοι  παρ'  ̔Ελλήνων  ἔλαβον  ἢ  τοῦτο  ἢ  ἄλλο  κού  τι  νόμαιον.  πυθέσθαι  δέ  μοι  δοκέει  μάλιστα  Μελάμπους  τὰ  περὶ  τὸν  Διόνυσον  παρὰ  Κάδμου  τε  τοῦ  Τυρίου  καὶ  τῶν  σὺν  αὐτῷ  ἐκ  Φοινίκης  ἀπικομένων  ἐς  τὴν  νῦν  Βοιωτίην  καλεομένην  χώρην.
σχεδὸν  δὲ  καὶ  πάντων  τὰ  οὐνόματα  τῶν  θεῶν  ἐξ  Αἰγύπτου  ἐλήλυθε  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα.  διότι  μὲν  γὰρ  ἐκ  τῶν  βαρβάρων  ἥκει,  πυνθανόμενος  οὕτω  εὑρίσκω  ἐόν:  δοκέω  δ'  ὦν  μάλιστα  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἀπῖχθαι.  ὅτι  γὰρ  δὴ  μὴ  Ποσειδέωνος  καὶ  Διοσκούρων,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  ταῦτα  εἴρηται,  καὶ  ̔́Ηρης  καὶ  ̔Ιστίης  καὶ  Θέμιος  καὶ  Χαρίτων  καὶ  Νηρηίδων,
τῶν  ἄλλων  θεῶν  Αἰγυπτίοισι  αἰεί  κοτε  τὰ  οὐνόματα  ἐστὶ  ἐν  τῇ  χώρῃ.  λέγω  δὲ  τὰ  λέγουσι  αὐτοὶ  Αἰγύπτιοι.  τῶν  δὲ  οὔ  φασι  θεῶν  γινώσκειν  τὰ  οὐνόματα,  οὗτοι  δέ  μοι  δοκέουσι  ὑπὸ  Πελασγῶν  ὀνομασθῆναι,  πλὴν  Ποσειδέωνος:  τοῦτον  δὲ  τὸν  θεὸν  παρὰ  Λιβύων  ἐπύθοντο:  οὐδαμοὶ  γὰρ  ἀπ'  ἀρχῆς  Ποσειδέωνος  οὔνομα  ἔκτηνται  εἰ  μὴ  Λίβυες  καὶ  τιμῶσι  τὸν
θεὸν  τοῦτον  αἰεί.  νομίζουσι  δ'  ὦν  Αἰγύπτιοι  οὐδ'  ἥρωσι  οὐδέν.  ταῦτα  μέν  νυν  καὶ  ἄλλα  πρὸς  τούτοισι,  τὰ  ἐγὼ  φράσω,  ̔́Ελληνες  ἀπ'  Αἰγυπτίων  νενομίκασι:  τοῦ  δὲ  ̔Ερμέω  τὰ  ἀγάλματα  ὀρθὰ  ἔχειν  τὰ  αἰδοῖα  ποιεῦντες  οὐκ  ἀπ'  Αἰγυπτίων  μεμαθήκασι,  ἀλλ'  ἀπὸ  Πελασγῶν  πρῶτοι  μὲν  ̔Ελλήνων  ἁπάντων  ̓Αθηναῖοι  παραλαβόντες,  παρὰ  δὲ  τούτων  ὧλλοι.  ̓Αθηναίοισι  γὰρ  ἤδη  τηνικαῦτα
ἐς  ̔́Ελληνας  τελέουσι  Πελασγοὶ  σύνοικοι  ἐγένοντο  ἐν  τῇ  χώρῃ,  ὅθεν  περ  καὶ  ̔́Ελληνες  ἤρξαντο  νομισθῆναι.  ὅστις  δὲ  τὰ  Καβείρων  ὄργια  μεμύηται,  τὰ  Σαμοθρήικες  ἐπιτελέουσι  παραλαβόντες  παρὰ  Πελασγῶν,  οὗτος  ὡνὴρ  οἶδε  τὸ  λέγω:  τὴν  γὰρ  Σαμοθρηίκην  οἴκεον  πρότερον  Πελασγοὶ  οὗτοι  οἵ  περ  ̓Αθηναίοισι  σύνοικοι  ἐγένοντο,  καὶ  παρὰ  τούτων  Σαμοθρήικες  τὰ  ὄργια  παραλαμβάνουσι.  ὀρθὰ  ὦν  ἔχειν  τὰ
αἰδοῖα  τἀγάλματα  τοῦ  ̔Ερμέω  ̓Αθηναῖοι  πρῶτοι  ̔Ελλήνων  μαθόντες  παρὰ  Πελασγῶν  ἐποιήσαντο:  οἱ  δὲ  Πελασγοὶ  ἱρόν  τινα  λόγον  περὶ  αὐτοῦ  ἔλεξαν,  τὰ  ἐν  τοῖσι  ἐν  Σαμοθρηίκῃ  μυστηρίοισι  δεδήλωται.  ἔθυον  δὲ  πάντα  πρότερον  οἱ  Πελασγοὶ  θεοῖσι  ἐπευχόμενοι,  ὡς  ἐγὼ  ἐν  Δωδώνῃ  οἶδα  ἀκούσας,  ἐπωνυμίην  δὲ  οὐδ'  οὔνομα  ἐποιεῦντο  οὐδενὶ  αὐτῶν:  οὐ  γὰρ  ἀκηκόεσάν  κω.  θεοὺς  δὲ  προσωνόμασαν
σφέας  ἀπὸ  τοῦ  τοιούτου,  ὅτι  κόσμῳ  θέντες  τὰ  πάντα  πρήγματα  καὶ  πάσας  νομὰς  εἶχον.  ἔπειτα  δὲ  χρόνου  πολλοῦ  διεξελθόντος  ἐπύθοντο  ἐκ  τῆς  Αἰγύπτου  ἀπικόμενα  τὰ  οὐνόματα  τῶν  θεῶν  τῶν  ἄλλων,  Διονύσου  δὲ  ὕστερον  πολλῷ  ἐπύθοντο.  καὶ  μετὰ  χρόνον  ἐχρηστηριάζοντο  περὶ  τῶν  οὐνομάτων  ἐν  Δωδώνῃ:  τὸ  γὰρ  δὴ  μαντήιον  τοῦτο  νενόμισται  ἀρχαιότατον  τῶν  ἐν  ̔́Ελλησι  χρηστηρίων
εἶναι,  καὶ  ἦν  τὸν  χρόνον  τοῦτον  μοῦνον.  ἐπεὶ  ὦν  ἐχρηστηριάζοντο  ἐν  τῇ  Δωδώνῃ  οἱ  Πελασγοὶ  εἰ  ἀνέλωνται  τὰ  οὐνόματα  τὰ  ἀπὸ  τῶν  βαρβάρων  ἥκοντα,  ἀνεῖλε  τὸ  μαντήιον  χρᾶσθαι.  ἀπὸ  μὲν  δὴ  τούτου  τοῦ  χρόνου  ἔθυον  τοῖσι  οὐνόμασι  τῶν  θεῶν  χρεώμενοι:  παρὰ  δὲ  Πελασγῶν  ̔́Ελληνες  ἐξεδέξαντο  ὕστερον.  ἔνθεν  δὲ  ἐγένοντο  ἕκαστος  τῶν  θεῶν,  εἴτε  αἰεὶ  ἦσαν
πάντες,  ὁκοῖοί  τε  τινὲς  τὰ  εἴδεα,  οὐκ  ἠπιστέατο  μέχρι  οὗ  πρώην  τε  καὶ  χθὲς  ὡς  εἰπεῖν  λόγῳ.  ̔Ησίοδον  γὰρ  καὶ  ̔́Ομηρον  ἡλικίην  τετρακοσίοισι  ἔτεσι  δοκέω  μευ  πρεσβυτέρους  γενέσθαι  καὶ  οὐ  πλέοσι:  οὗτοι  δὲ  εἰσὶ  οἱ  ποιήσαντες  θεογονίην  ̔́Ελλησι  καὶ  τοῖσι  θεοῖσι  τὰς  ἐπωνυμίας  δόντες  καὶ  τιμάς  τε  καὶ  τέχνας  διελόντες  καὶ  εἴδεα  αὐτῶν  σημήναντες.  οἱ
δὲ  πρότερον  ποιηταὶ  λεγόμενοι  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  γενέσθαι  ὕστερον,  ἔμοιγε  δοκέειν,  ἐγένοντο.  τούτων  τὰ  μὲν  πρῶτα  αἱ  Δωδωνίδες  ἱρεῖαι  λέγουσι,  τὰ  δὲ  ὕστερα  τὰ  ἐς  ̔Ησίοδόν  τε  καὶ  ̔́Ομηρον  ἔχοντα  ἐγὼ  λέγω.  χρηστηρίων  δὲ  πέρι  τοῦ  τε  ἐν  ̔́Ελλησι  καὶ  τοῦ  ἐν  Λιβύῃ  τόνδε  Αἰγύπτιοι  λόγον  λέγουσι.  ἔφασαν  οἱ  ἱρέες  τοῦ  Θηβαιέος  Διὸς  δύο  γυναῖκας
ἱρείας  ἐκ  Θηβέων  ἐξαχθῆναι  ὑπὸ  Φοινίκων,  καὶ  τὴν  μὲν  αὐτέων  πυθέσθαι  ἐς  Λιβύην  πρηθεῖσαν  τὴν  δὲ  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας:  ταύτας  δὲ  τὰς  γυναῖκας  εἶναι  τὰς  ἱδρυσαμένας  τὰ  μαντήια  πρώτας  ἐν  τοῖσι  εἰρημένοισι  ἔθνεσι.  εἰρομένου  δέ  μευ  ὁκόθεν  οὕτω  ἀτρεκέως  ἐπιστάμενοι  λέγουσι,  ἔφασαν  πρὸς  ταῦτα  ζήτησιν  μεγάλην  ἀπὸ  σφέων  γενέσθαι  τῶν  γυναικῶν  τουτέων,  καὶ  ἀνευρεῖν  μὲν
σφέας  οὐ  δυνατοὶ  γενέσθαι,  πυθέσθαι  δὲ  ὕστερον  ταῦτα  περὶ  αὐτέων  τά  περ  δὴ  ἔλεγον.  ταῦτα  μέν  νυν  τῶν  ἐν  Θήβῃσι  ἱρέων  ἤκουον,  τάδε  δὲ  Δωδωναίων  φασὶ  αἱ  προμάντιες:  δύο  πελειάδας  μελαίνας  ἐκ  Θηβέων  τῶν  Αἰγυπτιέων  ἀναπταμένας  τὴν  μὲν  αὐτέων  ἐς  Λιβύην  τὴν  δὲ  παρὰ  σφέας  ἀπικέσθαι,  ἱζομένην  δέ  μιν  ἐπὶ  φηγὸν  αὐδάξασθαι  φωνῇ  ἀνθρωπηίῃ  ὡς
χρεὸν  εἴη  μαντήιον  αὐτόθι  Διὸς  γενέσθαι,  καὶ  αὐτοὺς  ὑπολαβεῖν  θεῖον  εἶναι  τὸ  ἐπαγγελλόμενον  αὐτοῖσι,  καί  σφεας  ἐκ  τούτου  ποιῆσαι.  τὴν  δὲ  ἐς  τοὺς  Λίβυας  οἰχομένην  πελειάδα  λέγουσι  ̓́Αμμωνος  χρηστήριον  κελεῦσαι  τοὺς  Λίβυας  ποιέειν:  ἔστι  δὲ  καὶ  τοῦτο  Διός.  Δωδωναίων  δὲ  αἱ  ἱρεῖαι,  τῶν  τῇ  πρεσβυτάτῃ  οὔνομα  ἦν  Προμένεια,  τῇ  δὲ  μετὰ  ταύτην  Τιμαρέτη,  τῇ  δὲ
νεωτάτῃ  Νικάνδρη,  ἔλεγον  ταῦτα:  συνωμολόγεον  δέ  σφι  καὶ  οἱ  ἄλλοι  Δωδωναῖοι  οἱ  περὶ  τὸ  ἱρόν.  ἐγὼ  δ'  ἔχω  περὶ  αὐτῶν  γνώμην  τήνδε:  εἰ  ἀληθέως  οἱ  Φοίνικες  ἐξήγαγον  τὰς  ἱρὰς  γυναῖκας  καὶ  τὴν  μὲν  αὐτέων  ἐς  Λιβύην  τὴν  δὲ  ἐς  τὴν  ̓Ελλάδα  ἀπέδοντο,  δοκέει  ἐμοί  ἡ  γυνὴ  αὕτη  τῆς  νῦν  ̔Ελλάδος,  πρότερον  δὲ  Πελασγίης  καλευμένης  τῆς
αὐτῆς  ταύτης,  πρηθῆναι  ἐς  Θεσπρωτούς,  ἔπειτα  δουλεύουσα  αὐτόθι  ἱδρύσασθαι  ὑπὸ  φηγῷ  πεφυκυίῃ  ἱρὸν  Διός,  ὥσπερ  ἦν  οἰκὸς  ἀμφιπολεύουσαν  ἐν  Θήβῃσι  ἱρὸν  Διός,  ἔνθα  ἀπίκετο,  ἐνθαῦτα  μνήμην  αὐτοῦ  ἔχειν:  ἐκ  δὲ  τούτου  χρηστήριον  κατηγήσατο,  ἐπείτε  συνέλαβε  τὴν  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν:  φάναι  δέ  οἱ  ἀδελφεὴν  ἐν  Λιβύῃ  πεπρῆσθαι  ὑπὸ  τῶν  αὐτῶν  Φοινίκων  ὑπ'  ὧν  καὶ  αὐτὴ  ἐπρήθη.  πελειάδες
δέ  μοι  δοκέουσι  κληθῆναι  πρὸς  Δωδωναίων  ἐπὶ  τοῦδε  αἱ  γυναῖκες,  διότι  βάρβαροι  ἦσαν,  ἐδόκεον  δέ  σφι  ὁμοίως  ὄρνισι  φθέγγεσθαι:  μετὰ  δὲ  χρόνον  τὴν  πελειάδα  ἀνθρωπηίῃ  φωνῇ  αὐδάξασθαι  λέγουσι,  ἐπείτε  συνετά  σφι  ηὔδα  ἡ  γυνή:  ἕως  δὲ  ἐβαρβάριζε,  ὄρνιθος  τρόπον  ἐδόκεέ  σφι  φθέγγεσθαι,  ἐπεὶ  τέῳ  ἂν  τρόπῳ  πελειάς  γε  ἀνθρωπηίῃ  φωνῇ  φθέγξαιτο;  μέλαιναν  δὲ  λέγοντες  εἶναι
τὴν  πελειάδα  σημαίνουσι  ὅτι  Αἰγυπτίη  ἡ  γυνὴ  ἦν.  ἡ  δὲ  μαντηίη  ἥ  τε  ἐν  Θήβῃσι  τῇσι  Αἰγυπτίῃσι  καὶ  ἐν  Δωδώνῃ  παραπλήσιαι  ἀλλήλῃσι  τυγχάνουσι  ἐοῦσαι.  ἔστι  δὲ  καὶ  τῶν  ἱρῶν  ἡ  μαντικὴ  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἀπιγμένη.  πανηγύρις  δὲ  ἄρα  καὶ  πομπὰς  καὶ  προσαγωγὰς  πρῶτοι  ἀνθρώπων  Αἰγύπτιοι  εἰσὶ  οἱ  ποιησάμενοι,  καὶ  παρὰ  τούτων  ̔́Ελληνες  μεμαθήκασι.  τεκμήριον  δέ  μοι
τούτου  τόδε:  αἱ  μὲν  γὰρ  φαίνονται  ἐκ  πολλοῦ  τευ  χρόνου  ποιεύμεναι,  αἱ  δὲ  ̔Ελληνικαὶ  νεωστὶ  ἐποιήθησαν.  πανηγυρίζουσι  δὲ  Αἰγύπτιοι  οὐκ  ἅπαξ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ,  πανηγύρις  δὲ  συχνάς,  μάλιστα  μὲν  καὶ  προθυμότατα  ἐς  Βούβαστιν  πόλιν  τῇ  ̓Αρτέμιδι,  δεύτερα  δὲ  ἐς  Βούσιριν  πόλιν  τῇ  ̓́Ισι:  ἐν  ταύτῃ  γὰρ  δὴ  τῇ  πόλι  ἐστὶ  μέγιστον  ̓́Ισιος  ἱρόν,  ἵδρυται  δὲ  ἡ
πόλις  αὕτη  τῆς  Αἰγύπτου  ἐν  μέσῳ  τῷ  Δέλτα:  ̓͂Ισις  δὲ  ἐστὶ  κατὰ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  Δημήτηρ.  τρίτα  δὲ  ἐς  Σάιν  πόλιν  τῇ  ̓Αθηναίῃ  πανηγυρίζουσι,  τέταρτα  δὲ  ἐς  ̔Ηλίου  πόλιν  τῷ  ̔Ηλίω,  πέμπτα  δὲ  ἐς  Βουτοῦν  πόλιν  τῇ  Λητοῖ,  ἕκτα  δὲ  ἐς  Πάπρημιν  πόλιν  τῷ  ̓́Αρεϊ.  ἐς  μέν  νυν  Βούβαστιν  πόλιν  ἐπεὰν  κομίζωνται,  ποιεῦσι  τοιάδε.  πλέουσί
τε  γὰρ  δὴ  ἅμα  ἄνδρες  γυναιξὶ  καὶ  πολλόν  τι  πλῆθος  ἑκατέρων  ἐν  ἑκάστῃ  βάρι:  αἳ  μὲν  τινὲς  τῶν  γυναικῶν  κρόταλα  ἔχουσαι  κροταλίζουσι,  οἳ  δὲ  αὐλέουσι  κατὰ  πάντα  τὸν  πλόον,  αἱ  δὲ  λοιπαὶ  γυναῖκες  καὶ  ἄνδρες  ἀείδουσι  καὶ  τὰς  χεῖρας  κροτέουσι.  ἐπεὰν  δὲ  πλέοντες  κατά  τινα  πόλιν  ἄλλην  γένωνται,  ἐγχρίμψαντες  τὴν  βᾶριν  τῇ  γῇ  ποιεῦσι  τοιάδε:
αἳ  μὲν  τινὲς  τῶν  γυναικῶν  ποιεῦσι  τά  περ  εἴρηκα,  αἳ  δὲ  τωθάζουσι  βοῶσαι  τὰς  ἐν  τῇ  πόλι  ταύτῃ  γυναῖκας,  αἳ  δὲ  ὀρχέονται,  αἳ  δὲ  ἀνασύρονται  ἀνιστάμεναι.  ταῦτα  παρὰ  πᾶσαν  πόλιν  παραποταμίην  ποιεῦσι:  ἐπεὰν  δὲ  ἀπίκωνται  ἐς  τὴν  Βούβαστιν,  ὁρτάζουσι  μεγάλας  ἀνάγοντες  θυσίας,  καὶ  οἶνος  ἀμπέλινος  ἀναισιμοῦται  πλέων  ἐν  τῇ  ὁρτῇ  ταύτῃ  ἢ  ἐν  τῷ  ἅπαντι
ἐνιαυτῷ  τῷ  ἐπιλοίπῳ.  συμφοιτῶσι  δέ,  ὅ  τι  ἀνὴρ  καὶ  γυνή  ἐστι  πλὴν  παιδίων,  καὶ  ἐς  ἑβδομήκοντα  μυριάδας,  ὡς  οἱ  ἐπιχώριοι  λέγουσι.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ταύτῃ  ποιέεται,  ἐν  δὲ  Βουσίρι  πόλι  ὡς  ἀνάγουσι  τῇ  ̓́Ισι  τὴν  ὁρτήν,  εἴρηται  προτερόν  μοι:  τύπτονται  μὲν  γὰρ  δὴ  μετὰ  τὴν  θυσίην  πάντες  καὶ  πᾶσαι,  μυριάδες  κάρτα  πολλαὶ  ἀνθρώπων:  τὸν  δὲ
τύπτονται,  οὔ  μοι  ὅσιον  ἐστὶ  λέγειν.  ὅσοι  δὲ  Καρῶν  εἰσι  ἐν  Αἰγύπτῳ  οἰκέοντες,  οὗτοι  δὲ  τοσούτῳ  ἔτι  πλέω  ποιεῦσι  τούτων  ὅσῳ  καὶ  τὰ  μέτωπα  κόπτονται  μαχαίρῃσι,  καὶ  τούτῳ  εἰσὶ  δῆλοι  ὅτι  εἰσὶ  ξεῖνοι  καὶ  οὐκ  Αἰγύπτιοι.  ἐς  Σάιν  δὲ  πόλιν  ἐπεὰν  συλλεχθέωσι,  τῆς  θυσίης  ἐν  τῇ  νυκτὶ  λύχνα  καίουσι  πάντες  πολλὰ  ὑπαίθρια  περὶ  τὰ  δώματα
κύκλῳ:  τὰ  δὲ  λύχνα  ἐστὶ  ἐμβάφια  ἔμπλεα  ἁλὸς  καὶ  ἐλαίου,  ἐπιπολῆς  δὲ  ἔπεστι  αὐτὸ  τὸ  ἐλλύχνιον,  καὶ  τοῦτο  καίεται  παννύχιον,  καὶ  τῇ  ὁρτῇ  οὔνομα  κέεται  λυχνοκαί̈η.  οἳ  δ'  ἂν  μὴ  ἔλθωσι  τῶν  Αἰγυπτίων  ἐς  τὴν  πανήγυριν  ταύτην,  φυλάσσοντες  τὴν  νύκτα  τῆς  θυσίης  καίουσι  καὶ  αὐτοὶ  πάντες  τὰ  λύχνα,  καὶ  οὕτω  οὐκ  ἐν  Σάι  μούνῃ  καίεται
ἀλλὰ  καὶ  ἀνὰ  πᾶσαν  Αἴγυπτον.  ὅτευ  δὲ  εἵνεκα  φῶς  ἔλαχε  καὶ  τιμὴν  ἡ  νὺξ  αὕτη,  ἔστι  ἱρὸς  περὶ  αὐτοῦ  λόγος  λεγόμενος.  ἐς  δὲ  ̔Ηλίου  τε  πόλιν  καὶ  Βουτοῦν  θυσίας  μούνας  ἐπιτελέουσι  φοιτέοντες.  ἐν  δὲ  Παπρήμι  θυσίας  μὲν  καὶ  ἱρὰ  κατά  περ  καὶ  τῇ  ἄλλῃ  ποιεῦσι:  εὖτ'  ἂν  δὲ  γίνηται  καταφερὴς  ὁ  ἥλιος,  ὀλίγοι  μὲν  τινὲς
τῶν  ἱρέων  περὶ  τὤγαλμα  πεπονέαται,  οἱ  δὲ  πολλοὶ  αὐτῶν  ξύλων  κορύνας  ἔχοντες  ἑστᾶσι  τοῦ  ἱροῦ  ἐν  τῇ  ἐσόδῳ,  ἄλλοι  τε  εὐχωλὰς  ἐπιτελέοντες  πλεῦνες  χιλίων  ἀνδρῶν,  ἕκαστοι  ἔχοντες  ξύλα  καὶ  οὗτοι,  ἐπὶ  τὰ  ἕτερα  ἁλέες  ἑστᾶσι.  τὸ  δὲ  ἄγαλμα  ἐὸν  ἐν  νηῷ  μικρῷ  ξυλίνῳ  κατακεχρυσωμένῳ  προεκκομίζουσι  τῇ  προτεραίῃ  ἐς  ἄλλο  οἴκημα  ἱρόν.  οἱ  μὲν  δὴ  ὀλίγοι
οἱ  περὶ  τὤγαλμα  λελειμμένοι  ἕλκουσι  τετράκυκλον  ἅμαξαν  ἄγουσαν  τὸν  νηόν  τε  καὶ  τὸ  ἐν  τῷ  νηῷ  ἐνεὸν  ἄγαλμα,  οἳ  δὲ  οὐκ  ἐῶσι  ἐν  τοῖσι  προπυλαίοισι  ἑστεῶτες  ἐσιέναι,  οἱ  δὲ  εὐχωλιμαῖοι  τιμωρέοντες  τῷ  θεῷ  παίουσι  αὐτοὺς  ἀλεξομένους.  ἐνθαῦτα  μάχη  ξύλοισι  καρτερὴ  γίνεται  κεφαλάς  τε  συναράσσονται,  καὶ  ὡς  ἐγὼ  δοκέω  πολλοὶ  καὶ  ἀποθνήσκουσι  ἐκ  τῶν  τρωμάτων:  οὐ
μέντοι  οἵ  γε  Αἰγύπτιοι  ἔφασαν  ἀποθνήσκειν  οὐδένα.  τὴν  δὲ  πανήγυριν  ταύτην  ἐκ  τοῦδε  νομίσαι  φασὶ  οἱ  ἐπιχώριοι:  οἰκέειν  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τούτῳ  τοῦ  ̓́Αρεος  τὴν  μητέρα,  καὶ  τὸν  ̓́Αρεα  ἀπότροφον  γενόμενον  ἐλθεῖν  ἐξανδρωμένον  ἐθέλοντα  τῇ  μητρὶ  συμμῖξαι,  καὶ  τοὺς  προπόλους  τῆς  μητρός,  οἷα  οὐκ  ὀπωπότας  αὐτὸν  πρότερον,  οὐ  περιορᾶν  παριέναι  ἀλλὰ  ἀπερύκειν,  τὸν  δὲ  ἐξ
ἄλλης  πόλιος  ἀγαγόμενον  ἀνθρώπους  τούς  τε  προπόλους  τρηχέως  περισπεῖν  καὶ  ἐσελθεῖν  παρὰ  τὴν  μητέρα.  ἀπὸ  τούτου  τῷ  ̓́Αρεϊ  ταύτην  τὴν  πληγὴν  ἐν  τῇ  ὁρτῇ  νενομικέναι  φασί.  καὶ  τὸ  μὴ  μίσγεσθαι  γυναιξὶ  ἐν  ἱροῖσι  μηδὲ  ἀλούτους  ἀπὸ  γυναικῶν  ἐς  ἱρὰ  ἐσιέναι  οὗτοι  εἰσὶ  οἱ  πρῶτοι  θρησκεύσαντες.  οἱ  μὲν  γὰρ  ἄλλοι  σχεδὸν  πάντες  ἄνθρωποι,  πλὴν  Αἰγυπτίων  καὶ
̔Ελλήνων,  μίσγονται  ἐν  ἱροῖσι  καὶ  ἀπὸ  γυναικῶν  ἀνιστάμενοι  ἄλουτοι  ἐσέρχονται  ἐς  ἱρόν,  νομίζοντες  ἀνθρώπους  εἶναι  κατά  περ  τὰ  ἄλλα  κτήνεα:  καὶ  γὰρ  τὰ  ἄλλα  κτήνεα  ὁρᾶν  καὶ  ὀρνίθων  γένεα  ὀχευόμενα  ἔν  τε  τοῖσι  νηοῖσι  τῶν  θεῶν  καὶ  ἐν  τοῖσι  τεμένεσι:  εἰ  ὦν  εἶναι  τῷ  θεῷ  τοῦτο  μὴ  φίλον,  οὐκ  ἂν  οὐδὲ  τὰ  κτήνεα  ποιέειν.  οὗτοι
μέν  νυν  τοιαῦτα  ἐπιλέγοντες  ποιεῦσι  ἔμοιγε  οὐκ  ἀρεστά:  Αἰγύπτιοι  δὲ  θρησκεύουσι  περισσῶς  τά  τε  ἄλλα  περὶ  τὰ  ἱρὰ  καὶ  δὴ  καὶ  τάδε.  ἐοῦσα  ἡ  Αἴγυπτος  ὅμουρος  τῇ  Λιβύῃ  οὐ  μάλα  θηριώδης  ἐστί:  τὰ  δὲ  ἐόντα  σφι  ἅπαντα  ἱρὰ  νενόμισται,  καὶ  τὰ  μὲν  σύντροφα  αὐτοῖσι  τοῖσι  ἀνθρώποισι,  τὰ  δὲ  οὔ.  τῶν  δὲ  εἵνεκεν  ἀνεῖται  τὰ  θηρία
ἱρὰ  εἰ  λέγοιμι,  καταβαίην  ἂν  τῷ  λόγῳ  ἐς  τὰ  θεῖα  πρήγματα,  τὰ  ἐγὼ  φεύγω  μάλιστα  ἀπηγέεσθαι:  τὰ  δὲ  καὶ  εἴρηκα  αὐτῶν  ἐπιψαύσας,  ἀναγκαίῃ  καταλαμβανόμενος  εἶπον.  νόμος  δὲ  ἐστὶ  περὶ  τῶν  θηρίων  ὧδε  ἔχων:  μελεδωνοὶ  ἀποδεδέχαται  τῆς  τροφῆς  χωρὶς  ἑκάστων  καὶ  ἔρσενες  καὶ  θήλεαι  τῶν  Αἰγυπτίων,  τῶν  παῖς  παρὰ  πατρὸς  ἐκδέκεται  τὴν  τιμήν.  οἳ  δὲ  ἐν
τῇσι  πόλισι  ἕκαστοι  εὐχὰς  τάσδε  σφι  ἀποτελέουσι:  εὐχόμενοι  τῷ  θεῷ  τοῦ  ἂν  ᾖ  τὸ  θηρίον,  ξυρῶντες  τῶν  παιδίων  ἢ  πᾶσαν  τὴν  κεφαλὴν  ἢ  τὸ  ἥμισυ  ἢ  τὸ  τρίτον  μέρος  τῆς  κεφαλῆς,  ἱστᾶσι  σταθμῷ  πρὸς  ἀργύριον  τὰς  τρίχας:  τὸ  δ'  ἂν  ἑλκύσῃ,  τοῦτο  τῇ  μελεδωνῷ  τῶν  θηρίων  διδοῖ,  ἣ  δὲ  ἀντ'  αὐτοῦ  τάμνουσα  ἰχθῦς  παρέχει  βορὴν
τοῖσι  θηρίοισι.  τροφὴ  μὲν  δὴ  αὐτοῖσι  τοιαύτη  ἀποδέδεκται:  τὸ  δ'  ἄν  τις  τῶν  θηρίων  τούτων  ἀποκτείνῃ,  ἢν  μὲν  ἑκών,  θάνατος  ἡ  ζημίη,  ἢν  δὲ  ἀέκων,  ἀποτίνει  ζημίην  τὴν  ἂν  οἱ  ἱρέες  τάξωνται.  ὃς  δ'  ἂν  ἶβιν  ἢ  ἴρηκα  ἀποκτείνῃ,  ἤν  τε  ἑκὼν  ἤν  τε  ἀέκων,  τεθνάναι  ἀνάγκη.  πολλῶν  δὲ  ἐόντων  ὁμοτρόφων  τοῖσι  ἀνθρώποισι  θηρίων  πολλῷ
ἂν  ἔτι  πλέω  ἐγίνετο,  εἰ  μὴ  κατελάμβανε  τοὺς  αἰελούρους  τοιάδε:  ἐπεὰν  τέκωσι  αἱ  θήλεαι,  οὐκέτι  φοιτέουσι  παρὰ  τοὺς  ἔρσενας:  οἳ  δὲ  διζήμενοι  μίσγεσθαι  αὐτῇσι  οὐκ  ἔχουσι.  πρὸς  ὦν  ταῦτα  σοφίζονται  τάδε:  ἁρπάζοντες  ἀπὸ  τῶν  θηλέων  καὶ  ὑπαιρεόμενοι  τὰ  τέκνα  κτείνουσι,  κτείναντες  μέντοι  οὐ  πατέονται:  αἳ  δὲ  στερισκόμεναι  τῶν  τέκνων,  ἄλλων  δὲ  ἐπιθυμέουσαι,  οὕτω  δὴ  ἀπικνέονται
παρὰ  τοὺς  ἔρσενας:  φιλότεκνον  γὰρ  τὸ  θηρίον.  πυρκαϊῆς  δὲ  γενομένης  θεῖα  πρήγματα  καταλαμβάνει  τοὺς  αἰελούρους:  οἱ  μὲν  γὰρ  Αἰγύπτιοι  διαστάντες  φυλακὰς  ἔχουσι  τῶν  αἰελούρων,  ἀμελήσαντες  σβεννύναι  τὸ  καιόμενον,  οἱ  δὲ  αἰέλουροι  διαδύνοντες  καὶ  ὑπερθρώσκοντες  τοὺς  ἀνθρώπους  ἐσάλλονται  ἐς  τὸ  πῦρ.  ταῦτα  δὲ  γινόμενα  πένθεα  μεγάλα  τοὺς  Αἰγυπτίους  καταλαμβάνει.  ἐν  ὁτέοισι  δ'  ἂν  οἰκίοισι  αἰέλουρος  ἀποθάνῃ
ἀπὸ  τοῦ  αὐτομάτου,  οἱ  ἐνοικέοντες  πάντες  ξυρῶνται  τὰς  ὀφρύας  μούνας,  παρ'  ὁτέοισι  δ'  ἂν  κύων,  πᾶν  τὸ  σῶμα  καὶ  τὴν  κεφαλήν.  ἀπάγονται  δὲ  οἱ  αἰέλουροι  ἀποφανόντες  ἐς  ἱρὰς  στέγας,  ἔνθα  θάπτονται  ταριχευθέντες,  ἐν  Βουβάστιπόλι:  τὰς  δὲ  κύνας  ἐν  τῇ  ἑωυτῶν  ἕκαστοι  πόλι  θάπτουσι  ἐν  ἱρῇσι  θήκῃσι.  ὣς  δὲ  αὕτως  τῇσι  κυσὶ  οἱ  ἰχνευταὶ  θάπτονται.  τὰς
δὲ  μυγαλᾶς  καὶ  τοὺς  ἴρηκας  ἀπάγουσι  ἐς  Βουτοῦν  πόλιν,  τὰς  δὲ  ἴβις  ἐς  ̔Ερμέω  πόλιν.  τὰς  δὲ  ἄρκτους  ἐούσας  σπανίας  καὶ  τοὺς  λύκους  οὐ  πολλῷ  τεῳ  ἐόντας  ἀλωπέκων  μέζονας  αὐτοῦ  θάπτουσι  τῇ  ἂν  εὑρεθέωσι  κείμενοι.  τῶν  δὲ  κροκοδείλων  φύσις  ἐστὶ  τοιήδε.  τοὺς  χειμεριωτάτους  μῆνας  τέσσερας  ἐσθίει  οὐδέν,  ἐὸν  δὲ  τετράπουν  χερσαῖον  καὶ  λιμναῖον  ἐστί.  τίκτει
μὲν  γὰρ  ᾠὰ  ἐν  γῇ  καὶ  ἐκλέπει,  καὶ  τὸ  πολλὸν  τῆς  ἡμέρης  διατρίβει  ἐν  τῷ  ξηρῷ,  τὴν  δὲ  νύκτα  πᾶσαν  ἐν  τῷ  ποταμῷ:  θερμότερον  γὰρ  δή  ἐστι  τὸ  ὕδωρ  τῆς  τε  αἰθρίης  καὶ  τῆς  δρόσου.  πάντων  δὲ  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  θνητῶν  τοῦτο  ἐξ  ἐλαχίστου  μέγιστον  γίνεται:  τὰ  μὲν  γὰρ  ᾠὰ  χηνέων  οὐ  πολλῷ  μέζονα  τίκτει,
καὶ  ὁ  νεοσσὸς  κατὰ  λόγον  τοῦ  ᾠοῦ  γίνεται,  αὐξανόμενος  δὲ  γίνεται  καὶ  ἐς  ἑπτακαίδεκα  πήχεας  καὶ  μέζων  ἔτι.  ἔχει  δὲ  ὀφθαλμοὺς  μὲν  ὑός,  ὀδόντας  δὲ  μεγάλους  καὶ  χαυλιόδοντας  κατὰ  λόγον  τοῦ  σώματος.  γλῶσσαν  δὲ  μοῦνον  θηρίων  οὐκ  ἔφυσε,  οὐδὲ  κινέει  τὴν  κάτω  γνάθον,  ἀλλὰ  καὶ  τοῦτο  μοῦνον  θηρίων  τὴν  ἄνω  γνάθον  προσάγει  τῇ  κάτω.  ἔχει
δὲ  καὶ  ὄνυχας  καρτεροὺς  καὶ  δέρμα  λεπιδωτὸν  ἄρρηκτον  ἐπὶ  τοῦ  νώτου.  τυφλὸν  δὲ  ἐν  ὕδατι,  ἐν  δὲ  τῇ  αἰθρίῃ  ὀξυδερκέστατον.  ἅτε  δὴ  ὦν  ἐν  ὕδατι  δίαιταν  ποιεύμενον,  τὸ  στόμα  ἔνδοθεν  φονέει  πᾶν  μεστὸν  βδελλέων.  τὰ  μὲν  δὴ  ἄλλα  ὄρνεα  καὶ  θηρία  φεύγει  μιν,  ὁ  δὲ  τροχίλος  εἰρηναῖόν  οἱ  ἐστὶ  ἅτε  ὠφελεομένῳ  πρὸς  αὐτοῦ:  ἐπεὰν  γὰρ
ἐς  τὴν  γῆν  ἐκβῇ  ἐκ  τοῦ  ὕδατος  ὁ  κροκόδειλος  καὶ  ἔπειτα  χάνῃ  （ἔωθε  γὰρ  τοῦτο  ὡς  ἐπίπαν  ποιέειν  πρὸς  τὸν  ζέφυρον）,  ἐνθαῦτα  ὁ  τροχίλος  ἐσδύνων  ἐς  τὸ  στόμα  αὐτοῦ  καταπίνει  τὰς  βδέλλας:  ὁ  δὲ  ὠφελεύμενος  ἥδεται  καὶ  οὐδὲν  σίνεται  τὸν  τροχίλον.  τοῖσι  μὲν  δὴ  τῶν  Αἰγυπτίων  ἱροί  εἰσι  οἱ  κροκόδειλοι,  τοῖσι  δὲ  οὔ,  ἀλλ'  ἅτε
πολεμίους  περιέπουσι:  οἱ  δὲ  περί  τε  Θήβας  καὶ  τὴν  Μοίριος  λίμνην  οἰκέοντες  καὶ  κάρτα  ἥγηνται  αὐτοὺς  εἶναι  ἱρούς:  ἐκ  πάντων  δὲ  ἕνα  ἑκάτεροι  τρέφουσι  κροκόδειλον  δεδιδαγμένον  εἶναι  χειροήθεα,  ἀρτήματά  τε  λίθινα  χυτὰ  καὶ  χρύσεα  ἐς  τὰ  ὦτα  ἐνθέντες  καὶ  ἀμφιδέας  περὶ  τοὺς  ἐμπροσθίους  πόδας,  καὶ  σιτία  ἀποτακτὰ  διδόντες  καὶ  ἱρήια,  καὶ  περιέποντες  ὡς  κάλλιστα  ζῶντας:
ἀποθανόντας  δὲ  θάπτουσι  ταριχεύσαντες  ἐν  ἱρῇσι  θήκῃσι.  οἱ  δὲ  περὶ  ̓Ελεφαντίνην  πόλιν  οἰκέοντες  καὶ  ἐσθίουσι  αὐτοὺς  οὐκ  ἡγεόμενοι  ἱροὺς  εἶναι.  καλέονται  δὲ  οὐ  κροκόδειλοι  ἀλλὰ  χάμψαι:  κροκοδείλους  δὲ  ̓́Ιωνες  ὠνόμασαν,  εἰκάζοντες  αὐτῶν  τὰ  εἴδεα  τοῖσι  παρὰ  σφίσι  γινομένοισι  κροκοδείλοισι  τοῖσι  ἐν  τῇσι  αἱμασιῇσι.  ἄγραι  δὲ  σφέων  πολλαὶ  κατεστᾶσι  καὶ  παντοῖαι:  ἣ  δ'  ὦν  ἔμοιγε  δοκέει
ἀξιωτάτη  ἀπηγήσιος  εἶναι,  ταύτην  γράφω.  ἐπεὰν  νῶτον  ὑὸς  δελεάσῃ  περὶ  ἄγκιστρον,  μετιεῖ  ἐς  μέσον  τὸν  ποταμόν,  αὐτὸς  δὲ  ἐπὶ  τοῦ  χείλεος  τοῦ  ποταμοῦ  ἔχων  δέλφακα  ζωὴν  ταύτην  τύπτει.  ἐπακούσας  δὲ  τῆς  φωνῆς  ὁ  κροκόδειλος  ἵεται  κατὰ  τὴν  φωνήν,  ἐντυχὼν  δὲ  τῷ  νώτῳ  καταπίνει:  οἳ  δὲ  ἕλκουσι.  ἐπεὰν  δὲ  ἐξελκυσθῇ  ἐς  γῆν,  πρῶτον  ἁπάντων  ὁ  θηρευτὴς
πηλῷ  κατ'  ὦν  ἔπλασε  αὐτοῦ  τοὺς  ὀφθαλμούς:  τοῦτο  δὲ  ποιήσας  κάρτα  εὐπετέως  τὰ  λοιπὰ  χειροῦται,  μὴ  ποιήσας  δὲ  τοῦτο  σὺν  πόνῳ.  οἱ  δὲ  ἵπποι  οἱ  ποτάμιοι  νομῷ  μὲν  τῷ  Παπρημίτῃ  ἱροί  εἰσι,  τοῖσι  δὲ  ἄλλοισι  Αἰγυπτίοισι  οὐκ  ἱροί.  φύσιν  δὲ  παρέχονται  ἰδέης  τοιήνδε:  τετράπουν  ἐστί,  δίχηλον,  ὁπλαὶ  βοός,  σιμόν,  λοφιὴν  ἔχον  ἵππου,  χαυλιόδοντας  φαῖνον,  οὐρὴν
ἵππου  καὶ  φωνήν,  μέγαθος  ὅσον  τε  βοῦς  ὁ  μέγιστος:  τὸ  δέρμα  δ'  αὐτοῦ  οὕτω  δή  τι  παχύ  ἐστι  ὥστε  αὔου  γενομένου  ξυστὰ  ποιέεσθαι  ἀκόντια  ἐξ  αὐτοῦ.  γίνονται  δὲ  καὶ  ἐνύδριες  ἐν  τῷ  ποταμῷ,  τὰς  ἱρὰς  ἥγηνται  εἶναι.  νομίζουσι  δὲ  καὶ  τῶν  ἰχθύων  τὸν  καλεύμενον  λεπιδωτὸν  ἱρὸν  εἶναι  καὶ  τὴν  ἔγχελυν,  ἱροὺς  δὲ  τούτους  τοῦ  Νείλου
φασὶ  εἶναι,  καὶ  τῶν  ὀρνίθων  τοὺς  χηναλώπεκας.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἄλλος  ὄρνις  ἱρός,  τῷ  οὔνομα  φοῖνιξ.  ἐγὼ  μέν  μιν  οὐκ  εἶδον  εἰ  μὴ  ὅσον  γραφῇ:  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  σπάνιος  ἐπιφοιτᾷ  σφι,  δι'  ἐτέων,  ὡς  ̔Ηλιοπολῖται  λέγουσι,  πεντακοσίων:  φοιτᾶν  δὲ  τότε  φασὶ  ἐπεάν  οἱ  ἀποθάνῃ  ὁ  πατήρ.  ἔστι  δέ,  εἰ  τῇ  γραφῇ  παρόμοιος,  τοσόσδε  καὶ
τοιόσδε:  τὰ  μὲν  αὐτοῦ  χρυσόκομα  τῶν  πτερῶν  τὰ  δὲ  ἐρυθρὰ  ἐς  τὰ  μάλιστα:  αἰετῷ  περιήγησιν  ὁμοιότατος  καὶ  τὸ  μέγαθος.  τοῦτον  δὲ  λέγουσι  μηχανᾶσθαι  τάδε,  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστὰ  λέγοντες:  ἐξ  ̓Αραβίης  ὁρμώμενον  ἐς  τὸ  ἱρὸν  τοῦ  ̔Ηλίου  κομίζειν  τὸν  πατέρα  ἐν  σμύρνῃ  ἐμπλάσσοντα  καὶ  θάπτειν  ἐν  τοῦ  ̔Ηλίου  τῷ  ἱρῷ,  κομίζειν  δὲ  οὕτω:  πρῶτον  τῆς
σμύρνης  ᾠὸν  πλάσσειν  ὅσον  τε  δυνατός  ἐστι  φέρειν,  μετὰ  δὲ  πειρᾶσθαι  αὐτὸ  φορέοντα,  ἐπεὰν  δὲ  ἀποπειρηθῇ,  οὕτω  δὴ  κοιλήναντα  τὸ  ᾠὸν  τὸν  πατέρα  ἐς  αὐτὸ  ἐντιθέναι,  σμύρνῃ  δὲ  ἄλλῃ  ἐμπλάσσειν  τοῦτο  κατ'  ὅ  τι  τοῦ  ᾠοῦ  ἐκκοιλήνας  ἐνέθηκε  τὸν  πατέρα:  ἐσκειμένου  δὲ  τοῦ  πατρὸς  γίνεσθαι  τὠυτὸ  βάρος:  ἐμπλάσαντα  δὲ  κομίζειν  μιν  ἐπ'  Αἰγύπτου  ἐς  τοῦ
̔Ηλίου  τὸ  ἱρόν.  ταῦτα  μὲν  τοῦτον  τὸν  ὄρνιν  λέγουσι  ποιέειν.  εἰσὶ  δὲ  περὶ  Θήβας  ἱροὶ  ὄφιες,  ἀνθρώπων  οὐδαμῶς  δηλήμονες,  οἳ  μεγάθεϊ  ἐόντες  μικροὶ  δύο  κέρεα  φορέουσι  πεφυκότα  ἐξ  ἄκρης  τῆς  κεφαλῆς:  τοὺς  θάπτουσι  ἀποθανόντας  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τοῦ  Διός:  τούτου  γὰρ  σφέας  τοῦ  θεοῦ  φασι  εἶναι  ἱρούς.  ἔστι  δὲ  χῶρος  τῆς  ̓Αραβίης  κατὰ  Βουτοῦν  πόλιν
μάλιστά  κῃ  κείμενος,  καὶ  ἐς  τοῦτο  τὸ  χωρίον  ἦλθον  πυνθανόμενος  περὶ  τῶν  πτερωτῶν  ὀφίων:  ἀπικόμενος  δὲ  εἶδον  ὀστέα  ὀφίων  καὶ  ἀκάνθας  πλήθεϊ  μὲν  ἀδύνατα  ἀπηγήσασθαι,  σωροὶ  δὲ  ἦσαν  ἀκανθέων  καὶ  μεγάλοι  καὶ  ὑποδεέστεροι  καὶ  ἐλάσσονες  ἔτι  τούτων,  πολλοὶ  δὲ  ἦσαν  οὗτοι.  ἔστι  δὲ  ὁ  χῶρος  οὗτος,  ἐν  τῷ  αἱ  ἄκανθαι  κατακεχύαται,  τοιόσδε  τις,  ἐσβολὴ  ἐξ
ὀρέων  στεινῶν  ἐς  πεδίον  μέγα,  τὸ  δὲ  πεδίον  τοῦτο  συνάπτει  τῷ  Αἰγυπτίῳ  πεδίῳ.  λόγος  δὲ  ἐστὶ  ἅμα  τῷ  ἔαρι  πτερωτοὺς  ὄφις  ἐκ  τῆς  ̓Αραβίης  πέτεσθαι  ἐπ'  Αἰγύπτου,  τὰς  δὲ  ἴβις  τὰς  ὄρνιθας  ἀπαντώσας  ἐς  τὴν  ἐσβολὴν  ταύτης  τῆς  χώρης  οὐ  παριέναι  τοὺς  ὄφις  ἀλλὰ  κατακτείνειν.  καὶ  τὴν  ἶβιν  διὰ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  τετιμῆσθαι  λέγουσι  ̓Αράβιοι
μεγάλως  πρὸς  Αἰγυπτίων:  ὁμολογέουσι  δὲ  καὶ  Αἰγύπτιοι  διὰ  ταῦτα  τιμᾶν  τὰς  ὄρνιθας  ταύτας.  εἶδος  δὲ  τῆς  μὲν  ἴβιος  τόδε:  μέλαινα  δεινῶς  πᾶσα,  σκέλεα  δὲ  φορέει  γεράνου,  πρόσωπον  δὲ  ἐς  τὰ  μάλιστα  ἐπίγρυπον,  μέγαθος  ὅσον  κρέξ.  τῶν  μὲν  δὴ  μελαινέων  τῶν  μαχομενέων  πρὸς  τοὺς  ὄφις  ἥδε  ἰδέη,  τῶν  δ'  ἐν  ποσὶ  μᾶλλον  εἱλευμενέων  τοῖσι  ἀνθρώποισι  （διξαὶ
γὰρ  δή  εἰσι  ἴβιες）  ψιλὴ  τὴν  κεφαλὴν  καὶ  τὴν  δειρὴν  πᾶσαν,  λευκὴ  πτεροῖσι  πλὴν  κεφαλῆς  καὶ  αὐχένος  καὶ  ἀκρέων  τῶν  πτερύγων  καὶ  τοῦ  πυγαίου  ἄκρου  （ταῦτα  δὲ  τὰ  εἶπον  πάντα  μέλανα  ἐστὶ  δεινῶς）,  σκέλεα  δὲ  καὶ  πρόσωπον  ἐμφερὴς  τῇ  ἑτέρῃ.  τοῦ  δὲ  ὄφιος  ἡ  μορφὴ  οἵη  περ  τῶν  ὕδρων,  πτίλα  δὲ  οὐ  πτερωτὰ  φορέει  ἀλλὰ
τοῖσι  τῆς  νυκτερίδος  πτεροῖσι  μάλιστά  κῃ  ἐμφερέστατα.  Τοσαῦτα  μὲν  θηρίων  πέρι  ἱρῶν  εἰρήσθω.  αὐτῶν  δὲ  δὴ  Αἰγυπτίων  οἳ  μὲν  περὶ  τὴν  σπειρομένην  Αἴγυπτον  οἰκέουσι,  μνήμην  ἀνθρώπων  πάντων  ἐπασκέοντες  μάλιστα  λογιώτατοι  εἰσὶ  μακρῷ  τῶν  ἐγὼ  ἐς  διάπειραν  ἀπικόμην,  τρόπῳ  δὲ  ζόης  τοιῷδε  διαχρέωνται:  συρμαί̈ζουσι  τρεῖς  ἡμέρας  ἐπεξῆς  μηνὸς  ἑκάστου,  ἐμέτοισι  θηρώμενοι  τὴν  ὑγιείην  καὶ  κλύσμασι,  νομίζοντες
ἀπὸ  τῶν  τρεφόντων  σιτίων  πάσας  τὰς  νούσους  τοῖσι  ἀνθρώποισι  γίνεσθαι.  εἰσὶ  μὲν  γὰρ  καὶ  ἄλλως  Αἰγύπτιοι  μετὰ  Λίβυας  ὑγιηρέστατοι  πάντων  ἀνθρώπων  τῶν  ὡρέων  δοκέειν  ἐμοὶ  εἵνεκα,  ὅτι  οὐ  μεταλλάσσουσι  αἱ  ὧραι:  ἐν  γὰρ  τῇσι  μεταβολῇσι  τοῖσι  ἀνθρώποισι  αἱ  νοῦσοι  μάλιστα  γίνονται  τῶν  τε  ἄλλων  πάντων  καὶ  δὴ  καὶ  τῶν  ὡρέων  μάλιστα.  ἀρτοφαγέουσι  δὲ  ἐκ  τῶν
ὀλυρέων  ποιεῦντες  ἄρτους,  τοὺς  ἐκεῖνοι  κυλλήστις  ὀνομάζουσι.  οἴνῳ  δὲ  ἐκ  κριθέων  πεποιημένῳ  διαχρέωνται:  οὐ  γάρ  σφι  εἰσὶ  ἐν  τῇ  χώρῃ  ἄμπελοι.  ἰχθύων  δὲ  τοὺς  μὲν  πρὸς  ἥλιον  αὐήναντες  ὠμοὺς  σιτέονται,  τοὺς  δὲ  ἐξ  ἅλμης  τεταριχευμένους.  ὀρνίθων  δὲ  τούς  τε  ὄρτυγας  καὶ  τὰς  νήσσας  καὶ  τὰ  μικρὰ  τῶν  ὀρνίθων  ὠμὰ  σιτέονται  προταριχεύσαντες.  τὰ  δὲ  ἄλλα  ὅσα
ἢ  ὀρνίθων  ἢ  ἰχθύων  σφι  ἐστὶ  ἐχόμενα,  χωρὶς  ἢ  ὁκόσοι  σφι  ἱροὶ  ἀποδεδέχαται,  τοὺς  λοιποὺς  ὀπτοὺς  καὶ  ἑφθοὺς  σιτέονται.  ἐν  δὲ  τῇσι  συνουσίῃσι  τοῖσι  εὐδαίμοσι  αὐτῶν,  ἐπεὰν  ἀπὸ  δείπνου  γένωνται,  περιφέρει  ἀνὴρ  νεκρὸν  ἐν  σορῷ  ξύλινον  πεποιημένον,  μεμιμημένον  ἐς  τὰ  μάλιστα  καὶ  γραφῇ  καὶ  ἔργῳ,  μέγαθος  ὅσον  τε  πηχυαῖον  ἢ  δίπηχυν,  δεικνὺς  δὲ  ἑκάστῳ  τῶν
συμποτέων  λέγει  “ἐς  τοῦτον  ὁρέων  πῖνέ  τε  καὶ  τέρπευ:  ἔσεαι  γὰρ  ἀποθανὼν  τοιοῦτος.”  ταῦτα  μὲν  παρὰ  τὰ  συμπόσια  ποιεῦσι.  πατρίοισι  δὲ  χρεώμενοι  νόμοισι  ἄλλον  οὐδένα  ἐπικτῶνται:  τοῖσι  ἄλλα  τε  ἐπάξια  ἐστὶ  νόμιμα,  καὶ  δὴ  καὶ  ἄεισμα  ἕν  ἐστι,  Λίνος,  ὅσπερ  ἔν  τε  Φοινίκῃ  ἀοίδιμος  ἐστὶ  καὶ  ἐν  Κύπρῳ  καὶ  ἄλλῃ,  κατὰ  μέντοι  ἔθνεα  οὔνομα  ἔχει,
συμφέρεται  δὲ  ὡυτὸς  εἶναι  τὸν  οἱ  ̔́Ελληνες  Λίνον  ὀνομάζοντες  ἀείδουσι,  ὥστε  πολλὰ  μὲν  καὶ  ἄλλα  ἀποθωμάζειν  με  τῶν  περὶ  Αἴγυπτον  ἐόντων,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  τὸν  Λίνον  ὁκόθεν  ἔλαβον  τὸ  οὔνομα:  φαίνονται  δὲ  αἰεί  κοτε  τοῦτον  ἀείδοντες.  ἔστι  δὲ  Αἰγυπτιστὶ  ὁ  Λίνος  καλεύμενος  Μανερῶς.  ἔφασαν  δέ  μιν  Αἰγύπτιοι  τοῦ  πρώτου  βασιλεύσαντος  Αἰγύπτου  παῖδα  μουνογενέα  γενέσθαι,
ἀποθανόντα  δὲ  αὐτὸν  ἄνωρον  θρήνοισι  τούτοισι  ὑπὸ  Αἰγυπτίων  τιμηθῆναι,  καὶ  ἀοιδήν  τε  ταύτην  πρώτην  καὶ  μούνην  σφίσι  γενέσθαι.  συμφέρονται  δὲ  καὶ  τόδε  ἄλλο  Αἰγύπτιοι  ̔Ελλήνων  μούνοισι  Λακεδαιμονίοισι:  οἱ  νεώτεροι  αὐτῶν  τοῖσι  πρεσβυτέροισι  συντυγχάνοντες  εἴκουσι  τῆς  ὁδοῦ  καὶ  ἐκτρέπονται  καὶ  ἐπιοῦσι  ἐξ  ἕδρης  ὑπανιστέαται.  τόδε  μέντοι  ἄλλοισι  ̔Ελλήνων  οὐδαμοῖσι  συμφέρονται:  ἀντὶ  τοῦ  προσαγορεύειν  ἀλλήλους  ἐν  τῇσι
ὁδοῖσι  προσκυνέουσι  κατιέντες  μέχρι  τοῦ  γούνατος  τὴν  χεῖρα.  ἐνδεδύκασι  δὲ  κιθῶνας  λινέους  περὶ  τὰ  σκέλεα  θυσανωτούς,  τοὺς  καλέουσι  καλασίρις:  ἐπὶ  τούτοισι  δὲ  εἰρίνεα  εἵματα  λευκὰ  ἐπαναβληδὸν  φορέουσι.  οὐ  μέντοι  ἔς  γε  τὰ  ἱρὰ  ἐσφέρεται  εἰρίνεα  οὐδὲ  συγκαταθάπτεταί  σφι:  οὐ  γὰρ  ὅσιον.  ὁμολογέουσι  δὲ  ταῦτα  τοῖσι  ̓Ορφικοῖσι  καλεομένοισι  καὶ  Βακχικοῖσι,  ἐοῦσι  δὲ  Αἰγυπτίοισι  καὶ  Πυθαγορείοισι:  οὐδὲ
γὰρ  τούτων  τῶν  ὀργίων  μετέχοντα  ὅσιον  ἐστὶ  ἐν  εἰρινέοισι  εἵμασι  θαφθῆναι.  ἔστι  δὲ  περὶ  αὐτῶν  ἱρὸς  λόγος  λεγόμενος.  καὶ  τάδε  ἄλλα  Αἰγυπτίοισι  ἐστὶ  ἐξευρημένα,  μείς  τε  καὶ  ἡμέρη  ἑκάστη  θεῶν  ὅτευ  ἐστί,  καὶ  τῇ  ἕκαστος  ἡμέρῃ  γενόμενος  ὁτέοισι  ἐγκυρήσει  καὶ  ὅκως  τελευτήσει  καὶ  ὁκοῖός  τις  ἔσται.  καὶ  τούτοισι  τῶν  ̔Ελλήνων  οἱ  ἐν  ποιήσι  γενόμενοι  ἐχρήσαντο.
τέρατά  τε  πλέω  σφι  ἀνεύρηται  ἢ  τοῖσι  ἄλλοισι  ἅπασι  ἀνθρώποισι:  γενομένου  γὰρ  τέρατος  φυλάσσουσι  γραφόμενοι  τὠποβαῖνον,  καὶ  ἤν  κοτε  ὕστερον  παραπλήσιον  τούτῳ  γένηται,  κατὰ  τὠυτὸ  νομίζουσι  ἀποβήσεσθαι.  μαντικὴ  δὲ  αὐτοῖσι  ὧδε  διακέεται:  ἀνθρώπων  μὲν  οὐδενὶ  προσκέεται  ἡ  τέχνη,  τῶν  δὲ  θεῶν  μετεξετέροισι:  καὶ  γὰρ  ̔Ηρακλέος  μαντήιον  αὐτόθι  ἐστὶ  καὶ  ̓Απόλλωνος  καὶ  ̓Αθηναίης  καὶ  ̓Αρτέμιδος  καὶ
̓́Αρεος  καὶ  Διός,  καὶ  τό  γε  μάλιστα  ἐν  τιμῇ  ἄγονται  πάντων  τῶν  μαντηίων,  Λητοῦς  ἐν  Βουτοῖ  πόλι  ἐστί.  οὐ  μέντοι  αἵ  γε  μαντηίαι  σφι  κατὰ  τὠυτὸ  ἑστᾶσι,  ἀλλὰ  διάφοροι  εἰσί.  ἡ  δὲ  ἰητρικὴ  κατὰ  τάδε  σφι  δέδασται:  μιῆς  νούσου  ἕκαστος  ἰητρός  ἐστι  καὶ  οὐ  πλεόνων.  πάντα  δ'  ἰητρῶν  ἐστι  πλέα:  οἳ  μὲν  γὰρ  ὀφθαλμῶν  ἰητροὶ
κατεστᾶσι,  οἳ  δὲ  κεφαλῆς,  οἳ  δὲ  ὀδόντων,  οἳ  δὲ  τῶν  κατὰ  νηδύν,  οἳ  δὲ  τῶν  ἀφανέων  νούσων.  θρῆνοι  δὲ  καὶ  ταφαί  σφεων  εἰσὶ  αἵδε:  τοῖσι  ἂν  ἀπογένηται  ἐκ  τῶν  οἰκίων  ἄνθρωπος  τοῦ  τις  καὶ  λόγος  ᾖ,  τὸ  θῆλυ  γένος  πᾶν  τὸ  ἐκ  τῶν  οἰκίων  τούτων  κατ'  ὦν  ἐπλάσατο  τὴν  κεφαλὴν  πηλῷ  ἢ  καὶ  τὸ  πρόσωπον,
κἄπειτα  ἐν  τοῖσι  οἰκίοισι  λιποῦσαι  τὸν  νεκρὸν  αὐταὶ  ἀνὰ  τὴν  πόλιν  στρωφώμεναι  τύπτονται  ἐπεζωσμέναι  καὶ  φαίνουσαι  τοὺς  μαζούς,  σὺν  δέ  σφι  αἱ  προσήκουσαι  πᾶσαι,  ἑτέρωθεν  δὲ  οἱ  ἄνδρες,  τύπτονται  ἐπεζωμένοι  καὶ  οὗτοι.  ἐπεὰν  δὲ  ταῦτα  ποιήσωσι,  οὕτω  ἐς  τὴν  ταρίχευσιν  κομίζουσι.  εἰσὶ  δὲ  οἳ  ἐπ'  αὐτῷ  τούτῳ  κατέαται  καὶ  τέχνην  ἔχουσι  ταύτην.  οὗτοι,  ἐπεάν  σφι
κομισθῇ  νεκρός,  δεικνύουσι  τοῖσι  κομίσασι  παραδείγματα  νεκρῶν  ξύλινα,  τῇ  γραφῇ  μεμιμημένα  ,  καὶ  τὴν  μὲν  σπουδαιοτάτην  αὐτέων  φασὶ  εἶναι  τοῦ  οὐκ  ὅσιον  ποιεῦμαι  τὸ  οὔνομα  ἐπὶ  τοιούτῳ  πρήγματι  ὀνομάζειν,  τὴν  δὲ  δευτέρην  δεικνύουσι  ὑποδεεστέρην  τε  ταύτης  καὶ  εὐτελεστέρην,  τὴν  δὲ  τρίτην  εὐτελεστάτην:  φράσαντες  δὲ  πυνθάνονται  παρ'  αὐτῶν  κατὰ  ἥντινα  βούλονταί  σφι  σκευασθῆναι  τὸν  νεκρόν.  οἳ
μὲν  δὴ  ἐκποδὼν  μισθῷ  ὁμολογήσαντες  ἀπαλλάσσονται,  οἳ  δὲ  ὑπολειπόμενοι  ἐν  οἰκήμασι  ὧδε  τὰ  σπουδαιότατα  ταριχεύουσι.  πρῶτα  μὲν  σκολιῷ  σιδήρῳ  διὰ  τῶν  μυξωτήρων  ἐξάγουσι  τὸν  ἐγκέφαλον,  τὰ  μὲν  αὐτοῦ  οὕτω  ἐξάγοντες,  τὰ  δὲ  ἐγχέοντες  φάρμακα:  μετὰ  δὲ  λίθῳ  Αἰθιοπικῷ  ὀξέι  παρασχίσαντες  παρὰ  τὴν  λαπάρην  ἐξ  ὦν  εἷλον  τὴν  κοιλίην  πᾶσαν,  ἐκκαθήραντες  δὲ  αὐτὴν  καὶ  διηθήσαντες  οἴνῳ
φοινικηίῳ  αὖτις  διηθέουσι  θυμιήμασι  τετριμμένοισι:  ἔπειτα  τὴν  νηδὺν  σμύρνης  ἀκηράτου  τετριμμένης  καὶ  κασίης  καὶ  τῶν  ἄλλων  θυμιημάτων,  πλὴν  λιβανωτοῦ,  πλήσαντες  συρράπτουσι  ὀπίσω.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  ταριχεύουσι  λίτρῳ  κρύψαντες  ἡμέρας  ἑβδομήκοντα:  πλεῦνας  δὲ  τουτέων  οὐκ  ἔξεστι  ταριχεύειν.  ἐπεὰν  δὲ  παρέλθωσι  αἱ  ἑβδομήκοντα,  λούσαντες  τὸν  νεκρὸν  κατειλίσσουσι  πᾶν  αὐτοῦ  τὸ  σῶμα  σινδόνος  βυσσίνης  τελαμῶσι  κατατετμημένοισι,  ὑποχρίοντες  τῷ
κόμμι,  τῷ  δὴ  ἀντὶ  κόλλης  τὰ  πολλὰ  χρέωνται  Αἰγύπτιοι.  ἐνθεῦτεν  δὲ  παραδεξάμενοί  μιν  οἱ  προσήκοντες  ποιεῦνται  ξύλινον  τύπον  ἀνθρωποειδέα,  ποιησάμενοι  δὲ  ἐσεργνῦσι  τὸν  νεκρόν,  καὶ  κατακληίσαντες  οὕτω  θησαυρίζουσι  ἐν  οἰκήματι  θηκαίῳ,  ἱστάντες  ὀρθὸν  πρὸς  τοῖχον.  οὕτω  μὲν  τοὺς  τὰ  πολυτελέστατα  σκευάζουσι  νεκρούς,  τοὺς  δὲ  τὰ  μέσα  βουλομένους  τὴν  δὲ  πολυτελείην  φεύγοντας  σκευάζουσι  ὧδε:  ἐπεὰν  τοὺς
κλυστῆρας  πλήσωνται  τοῦ  ἀπὸ  κέδρου  ἀλείφατος  γινομένου,  ἐν  ὦν  ἔπλησαν  τοῦ  νεκροῦ  τὴν  κοιλίην,  οὔτε  ἀναταμόντες  αὐτὸν  οὔτε  ἐξελόντες  τὴν  νηδύν,  κατὰ  δὲ  τὴν  ἕδρην  ἐσηθήσαντες  καὶ  ἐπιλαβόντες  τὸ  κλύσμα  τῆς  ὀπίσω  ὁδοῦ  ταριχεύουσι  τὰς  προκειμένας  ἡμέρας,  τῇ  δὲ  τελευταίῃ  ἐξιεῖσι  ἐκ  τῆς  κοιλίης  τὴν  κεδρίην  τὴν  ἐσῆκαν  πρότερον.  ἣ  δὲ  ἔχει  τοσαύτην  δύναμιν  ὥστε
ἅμα  ἑωυτῇ  τὴν  νηδὺν  καὶ  τὰ  σπλάγχνα  κατατετηκότα  ἐξάγει:  τὰς  δὲ  σάρκας  τὸ  λίτρον  κατατήκει,  καὶ  δὴ  λείπεται  τοῦ  νεκροῦ  τὸ  δέρμα  μοῦνον  καὶ  τὰ  ὀστέα.  ἐπεὰν  δὲ  ταῦτα  ποιήσωσι,  ἀπ'  ὦν  ἔδωκαν  οὕτω  τὸν  νεκρόν,  οὐδὲν  ἔτι  πρηγματευθέντες.  ἡ  δὲ  τρίτη  ταρίχευσις  ἐστὶ  ἥδε,  ἣ  τοὺς  χρήμασι  ἀσθενεστέρους  σκευάζει:  συρμαίῃ  διηθήσαντες  τὴν  κοιλίην  ταριχεύουσι
τὰς  ἑβδομήκοντα  ἡμέρας  καὶ  ἔπειτα  ἀπ'  ὦν  ἔδωκαν  ἀποφέρεσθαι.  τὰς  δὲ  γυναῖκας  τῶν  ἐπιφανέων  ἀνδρῶν,  ἐπεὰν  τελευτήσωσι,  οὐ  παραυτίκα  διδοῦσι  ταριχεύειν,  οὐδὲ  ὅσαι  ἂν  ἔωσι  εὐειδέες  κάρτα  καὶ  λόγου  πλεῦνος  γυναῖκες:  ἀλλ'  ἐπεὰν  τριταῖαι  ἢ  τεταρταῖαι  γένωνται,  οὕτω  παραδιδοῦσι  τοῖσι  ταριχεύουσι.  τοῦτο  δὲ  ποιεῦσι  οὕτω  τοῦδε  εἵνεκεν,  ἵνα  μή  σφι  οἱ  ταριχευταὶ  μίσγωνται  τῇσι  γυναιξί:
λαμφθῆναι  γὰρ  τινὰ  φασὶ  μισγόμενον  νεκρῷ  προσφάτῳ  γυναικός,  κατειπεῖν  δὲ  τὸν  ὁμότεχνον.  ὃς  δ'  ἂν  ἢ  αὐτῶν  Αἰγυπτίων  ἢ  ξείνων  ὁμοίως  ὑπὸ  κροκοδείλου  ἁρπασθεὶς  ἢ  ὑπ'  αὐτοῦ  τοῦ  ποταμοῦ  φαίνηται  τεθνεώς,  κατ'  ἣν  ἂν  πόλιν  ἐξενειχθῇ,  τούτους  πᾶσα  ἀνάγκη  ἐστὶ  ταριχεύσαντας  αὐτὸν  καὶ  περιστείλαντας  ὡς  κάλλιστα  θάψαι  ἐν  ἱρῇσι  θήκῃσι:  οὐδὲ  ψαῦσαι  ἔξεστι  αὐτοῦ  ἄλλον
οὐδένα  οὔτε  τῶν  προσηκόντων  οὔτε  τῶν  φίλων,  ἀλλά  μιν  αἱ  ἱρέες  αὐτοὶ  τοῦ  Νείλου  ἅτε  πλέον  τι  ἢ  ἀνθρώπου  νεκρὸν  χειραπτάζοντες  θάπτουσι.  ἑλληνικοῖσι  δὲ  νομαίοισι  φεύγουσι  χρᾶσθαι,  τὸ  δὲ  σύμπαν  εἰπεῖν,  μηδ'  ἄλλων  μηδαμὰ  μηδαμῶν  ἀνθρώπων  νομαίοισι.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  Αἰγύπτιοι  οὕτω  τοῦτο  φυλάσσουσι,  ἔστι  δὲ  Χέμμις  πόλις  μεγάλη  νομοῦ  τοῦ  Θηβαϊκοῦ  ἐγγὺς  Νέης
πόλιος:  ἐν  ταύτῃ  τῇ  πόλι  ἐστὶ  Περσέος  τοῦ  Δανάης  ἱρὸν  τετράγωνον,  πέριξ  δὲ  αὐτοῦ  φοίνικες  πεφύκασι.  τὰ  δὲ  πρόπυλα  τοῦ  ἱροῦ  λίθινα  ἐστὶ  κάρτα  μεγάλα:  ἐπὶ  δὲ  αὐτοῖσι  ἀνδριάντες  δύο  ἑστᾶσι  λίθινοι  μεγάλοι.  ἐν  δὲ  τῷ  περιβεβλημένῳ  τούτῳ  νηός  τε  ἔνι  καὶ  ἄγαλμα  ἐν  αὐτῷ  ἐνέστηκε  τοῦ  Περσέος.  οὗτοι  οἱ  Χεμμῖται  λέγουσι  τὸν  Περσέα  πολλάκις
μὲν  ἀνὰ  τὴν  γῆν  φαίνεσθαί  σφι  πολλάκις  δὲ  ἔσω  τοῦ  ἱροῦ,  σανδάλιόν  τε  αὐτοῦ  πεφορημένον  εὑρίσκεσθαι  ἐὸν  τὸ  μέγαθος  δίπηχυ,  τὸ  ἐπεὰν  φανῇ,  εὐθηνέειν  ἅπασαν  Αἴγυπτον.  ταῦτα  μὲν  λέγουσι,  ποιεῦσι  δὲ  τάδε  ̔Ελληνικὰ  τῷ  Περσέι:  ἀγῶνα  γυμνικὸν  τιθεῖσι  διὰ  πάσης  ἀγωνίης  ἔχοντα,  παρέχοντες  ἄεθλα  κτήνεα  καὶ  χλαίνας  καὶ  δέρματα.  εἰρομένου  δέ  μευ  ὅ  τι  σφι
μούνοισι  ἔωθε  ὁ  Περσεὺς  ἐπιφαίνεσθαι  καὶ  ὅ  τι  κεχωρίδαται  Αἰγυπτίων  τῶν  ἄλλων  ἀγῶνα  γυμνικὸν  τιθέντες,  ἔφασαν  τὸν  Περσέα  ἐκ  τῆς  ἑωυτῶν  πόλιος  γεγονέναι:  τὸν  γὰρ  Δαναὸν  καὶ  τὸν  Λυγκέα  ἐόντας  Χεμμίτας  ἐκπλῶσαι  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἀπὸ  δὲ  τούτων  γενεηλογέοντες  κατέβαινον  ἐς  τὸν  Περσέα.  ἀπικόμενον  δὲ  αὐτὸν  ἐς  Αἴγυπτον  κατ'  αἰτίην  τὴν  καὶ  ̔́Ελληνες  λέγουσι,  οἴσοντα
ἐκ  Λιβύης  τὴν  Γοργοῦς  κεφαλήν,  ἔφασαν  ἐλθεῖν  καὶ  παρὰ  σφέας  καὶ  ἀναγνῶναι  τοὺς  συγγενέας  πάντας:  ἐκμεμαθηκότα  δέ  μιν  ἀπικέσθαι  ἐς  Αἴγυπτον  τὸ  τῆς  Χέμμιος  οὔνομα,  πεπυσμένον  παρὰ  τῆς  μητρός.  ἀγῶνα  δέ  οἱ  γυμνικὸν  αὐτοῦ  κελεύσαντος  ἐπιτελέειν.  ταῦτα  μὲν  πάντα  οἱ  κατύπερθε  τῶν  ἑλέων  οἰκέοντες  Αἰγύπτιοι  νομίζουσι:  οἱ  δὲ  δὴ  ἐν  τοῖσι  ἕλεσι  κατοικημένοι  τοῖσι  μὲν
αὐτοῖσι  νόμοισι  χρέωνται  τοῖσι  καὶ  οἱ  ἄλλοι  Αἰγύπτιοι,  καὶ  τὰ  ἄλλα  καὶ  γυναικὶ  μιῇ  ἕκαστος  αὐτῶν  συνοικέει  κατά  περ  ̔́Ελληνες,  ἀτὰρ  πρὸς  εὐτελείην  τῶν  σιτίων  τάδε  σφι  ἄλλα  ἐξεύρηται.  ἐπεὰν  πλήρης  γένηται  ὁ  ποταμὸς  καὶ  τὰ  πεδία  πελαγίσῃ,  φύεται  ἐν  τῷ  ὕδατι  κρίνεα  πολλά,  τὰ  Αἰγύπτιοι  καλέουσι  λωτόν:  ταῦτ'  ἐπεὰν  δρέψωσι  αὐαίνουσι  πρὸς  ἥλιον  καὶ
ἔπειτα  τὸ  ἐκ  μέσου  τοῦ  λωτοῦ,  τῇ  μήκωνι  ἐὸν  ἐμφερές,  πτίσαντες  ποιεῦνται  ἐξ  αὐτοῦ  ἄρτους  ὀπτοὺς  πυρί.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἡ  ῥίζα  τοῦ  λωτοῦ  τούτου  ἐδωδίμη  καὶ  ἐγγλύσσει  ἐπιεικέως,  ἐὸν  στρογγύλον,  μέγαθος  κατὰ  μῆλον.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἄλλα  κρίνεα  ῥόδοισι  ἐμφερέα,  ἐν  τῷ  ποταμῷ  γινόμενα  καὶ  ταῦτα,  ἐξ  ὧν  ὁ  καρπὸς  ἐν  ἄλλῃ  κάλυκι  παραφυομένῃ
ἐκ  τῆς  ῥίζης  γίνεται,  κηρίῳ  σφηκῶν  ἰδέην  ὁμοιότατον:  ἐν  τούτῳ  τρωκτὰ  ὅσον  τε  πυρὴν  ἐλαίης  ἐγγίνεται  συχνά,  τρώγεται  δὲ  καὶ  ἁπαλὰ  ταῦτα  καὶ  αὖα.  τὴν  δὲ  βύβλον  τὴν  ἐπέτειον  γινομένην  ἐπεὰν  ἀνασπάσωσι  ἐκ  τῶν  ἑλέων,  τὰ  μὲν  ἄνω  αὐτῆς  ἀποτάμνοντες  ἐς  ἄλλο  τι  τρέπουσι,  τὸ  δὲ  κάτω  λελειμμένον  ὅσον  τε  ἐπὶ  πῆχυν  τρώγουσι  καὶ  πωλέουσι:
οἳ  δὲ  ἂν  καὶ  κάρτα  βούλωνται  χρηστῇ  τῇ  βύβλῳ  χρᾶσθαι,  ἐν  κλιβάνῳ  διαφανέι  πνίξαντες  οὕτω  τρώγουσι.  οἳ  δὲ  τινὲς  αὐτῶν  ζῶσι  ἀπὸ  τῶν  ἰχθύων  μοῦνον,  τοὺς  ἐπεὰν  λάβωσι  καὶ  ἐξέλωσι  τὴν  κοιλίην,  αὐαίνουσι  πρὸς  ἥλιον  καὶ  ἔπειτα  αὔους  ἐόντας  σιτέονται.  οἱ  δὲ  ἰχθύες  οἱ  ἀγελαῖοι  ἐν  μὲν  τοῖσι  ποταμοῖσι  οὐ  μάλα  γίνονται,  τρεφόμενοι  δὲ  ἐν
τῇσι  λίμνῃσι  τοιάδε  ποιεῦσι.  ἐπεάν  σφεας  ἐσίῃ  οἶστρος  κυί̈σκεσθαι,  ἀγεληδὸν  ἐκπλέουσι  ἐς  θάλασσαν:  ἡγέονται  δὲ  οἱ  ἔρσενες  ἀπορραίνοντες  τοῦ  θοροῦ,  αἳ  δὲ  ἑπόμεναι  ἀνακάπτουσι  καὶ  ἐξ  αὐτοῦ  κυί̈σκονται.  ἐπεὰν  δὲ  πλήρεες  γένωνται  ἐν  τῇ  θαλάσσῃ,  ἀναπλώουσι  ὀπίσω  ἐς  ἤθεα  τὰ  ἑωυτῶν  ἕκαστοι,  ἡγέονται  μέντοι  γε  οὐκέτι  οἱ  αὐτοί,  ἀλλὰ  τῶν  θηλέων  γίνεται  ἡ  ἡγεμονία:  ἡγεύμεναι
δὲ  ἀγεληδὸν  ποιεῦσι  οἷόν  περ  ἐποίευν  οἱ  ἔρσενες:  τῶν  γὰρ  ᾠῶν  ἀπορραίνουσι  κατ'  ὀλίγους  τῶν  κέγχρων,  οἱ  δὲ  ἔρσενες  καταπίνουσι  ἑπόμενοι.  εἰσὶ  δὲ  οἱ  κέγχροι  οὗτοι  ἰχθύες.  ἐκ  δὲ  τῶν  περιγινομένων  καὶ  μὴ  καταπινομένων  κέγχρων  οἱ  τρεφόμενοι  ἰχθύες  γίνονται.  οἵ  δ'  ἂν  αὐτῶν  ἁλῶσι  ἐκπλώοντες  ἐς  θάλασσαν,  φαίνονται  τετριμμένοι  τὰ  ἐπ'  ἀριστερὰ  τῶν  κεφαλέων,  οἳ
δ'  ἂν  ὀπίσω  ἀναπλώοντες,  τὰ  ἐπὶ  δεξιὰ  τετρίφαται.  πάσχουσι  δὲ  ταῦτα  διὰ  τόδε:  ἐχόμενοι  τῆς  γῆς  ἐπ'  ἀριστερὰ  καταπλώουσι  ἐς  θάλασσαν,  καὶ  ἀναπλώοντες  ὀπίσω  τῆς  αὐτῆς  ἀντέχονται,  ἐγχριμπτόμενοι  καὶ  ψαύοντες  ὡς  μάλιστα,  ἵνα  δὴ  μὴ  ἁμάρτοιεν  τῆς  ὁδοῦ  διὰ  τὸν  ῥόον.  ἐπεὰν  δὲ  πληθύνεσθαι  ἄρχηται  ὁ  Νεῖλος,  τά  τε  κοῖλα  τῆς  γῆς  καὶ  τὰ  τέλματα
τὰ  παρὰ  τὸν  ποταμὸν  πρῶτα  ἄρχεται  πίμπλασθαι  διηθέοντος  τοῦ  ὕδατος  ἐκ  τοῦ  ποταμοῦ:  καὶ  αὐτίκα  τε  πλέα  γίνεται  ταῦτα  καὶ  παραχρῆμα  ἰχθύων  σμικρῶν  πίμπλαται  πάντα.  κόθεν  δὲ  οἰκὸς  αὐτοὺς  γίνεσθαι,  ἐγώ  μοι  δοκέω  κατανοέειν  τοῦτο:  τοῦ  προτέρου  ἔτεος  ἐπεὰν  ἀπολίπῃ  ὁ  Νεῖλος,  οἱ  ἰχθύες  ἐντεκόντες  ᾠὰ  ἐς  τὴν  ἰλὺν  ἅμα  τῷ  ἐσχάτῳ  ὕδατι  ἀπαλλάσσονται:  ἐπεὰν
δὲ  περιελθόντος  τοῦ  χρόνου  πάλιν  ἐπέλθῃ  τὸ  ὕδωρ,  ἐκ  τῶν  ᾠῶν  τούτων  παραυτίκα  γίνονται  οἱ  ἰχθύες  οὗτοι.  καὶ  περὶ  μὲν  τοὺς  ἰχθύας  οὕτω  ἔχει.  ἀλείφατι  δὲ  χρέωνται  Αἰγυπτίων  οἱ  περὶ  τὰ  ἕλεα  οἰκέοντες  ἀπὸ  τῶν  σιλλικυπρίων  τοῦ  καρποῦ,  τὸ  καλεῦσι  μὲν  Αἰγύπτιοι  κίκι,  ποιεῦσι  δὲ  ὧδε.  παρὰ  τὰ  χείλεα  τῶν  τε  ποταμῶν  καὶ  τῶν  λιμνέων
σπείρουσι  τὰ  σιλλικύπρια  ταῦτα,  τὰ  ἐν  ̔́Ελλησι  αὐτόματα  ἄγρια  φύεται:  ταῦτα  ἐν  τῇ  Αἰγύπτῳ  σπειρόμενα  καρπὸν  φέρει  πολλὸν  μὲν  δυσώδεα  δέ:  τοῦτον  ἐπεὰν  συλλέξωνται,  οἳ  μὲν  κόψαντες  ἀπιποῦσι,  οἳ  δὲ  καὶ  φρύξαντες  ἀπέψουσι,  καὶ  τὸ  ἀπορρέον  ἀπ'  αὐτοῦ  συγκομίζονται.  ἔστι  δὲ  πῖον  καὶ  οὐδὲν  ἧσσον  τοῦ  ἐλαίου  τῷ  λύχνῳ  προσηνές,  ὀδμὴν  δὲ  βαρέαν  παρέχεται.  πρὸς
δὲ  τοὺς  κώνωπας  ἀφθόνους  ἐόντας  τάδε  σφι  ἐστὶ  μεμηχανημένα.  τοὺς  μὲν  τὰ  ἄνω  τῶν  ἑλέων  οἰκέοντας  οἱ  πύργοι  ὠφελέουσι,  ἐς  τοὺς  ἀναβαίνοντες  κοιμῶνται:  οἱ  γὰρ  κώνωπες  ὑπὸ  τῶν  ἀνέμων  οὐκ  οἷοί  τε  εἰσὶ  ὑψοῦ  πέτεσθαι.  τοῖσι  δὲ  περὶ  τὰ  ἕλεα  οἰκέουσι  τάδε  ἀντὶ  τῶν  πύργων  ἄλλα  μεμηχάνηται:  πᾶς  ἀνὴρ  αὐτῶν  ἀμφίβληστρον  ἔκτηται,  τῷ  τῆς  μὲν
ἡμέρης  ἰχθῦς  ἀγρεύει,  τὴν  δὲ  νύκτα  τάδε  αὐτῷ  χρᾶται:  ἐν  τῇ  ἀναπαύεται  κοίτῃ,  περὶ  ταύτην  ἵστησι  τὸ  ἀμφίβληστρον  καὶ  ἔπειτα  ἐνδὺς  ὑπ'  αὐτὸ  κατεύδει.  οἱ  δὲ  κώνωπες,  ἢν  μὲν  ἐν  ἱματίῳ  ἐνειλιξάμενος  εὕδῃ  ἢ  σινδόνι,  διὰ  τούτων  δάκνουσι,  διὰ  δὲ  τοῦ  δικτύου  οὐδὲ  πειρῶνται  ἀρχήν.  τὰ  δὲ  δὴ  πλοῖά  σφι,  τοῖσι  φορτηγέουσι,  ἐστὶ  ἐκ  τῆς
ἀκάνθης  ποιεύμενα,  τῆς  ἡ  μορφὴ  μὲν  ἐστὶ  ὁμοιοτάτη  τῷ  Κυρηναίῳ  λωτῷ,  τὸ  δὲ  δάκρυον  κόμμι  ἐστί.  ἐκ  ταύτης  ὦν  τῆς  ἀκάνθης  κοψάμενοι  ξύλα  ὅσον  τε  διπήχεα  πλινθηδὸν  συντιθεῖσι  ναυπηγεύμενοι  τρόπον  τοιόνδε:  περὶ  γόμφους  πυκνοὺς  καὶ  μακροὺς  περιείρουσι  τὰ  διπήχεα  ξύλα:  ἐπεὰν  δὲ  τῷ  τρόπῳ  τούτῳ  ναυπηγήσωνται,  ζυγὰ  ἐπιπολῆς  τείνουσι  αὐτῶν:  νομεῦσι  δὲ  οὐδὲν  χρέωνται:  ἔσωθεν
δὲ  τὰς  ἁρμονίας  ἐν  ὦν  ἐπάκτωσαν  τῇ  βύβλῳ.  πηδάλιον  δὲ  ἓν  ποιεῦνται,  καὶ  τοῦτο  διὰ  τῆς  τρόπιος  διαβύνεται.  ἱστῷ  δὲ  ἀκανθίνῳ  χρέωνται,  ἱστίοισι  δὲ  βυβλίνοισι.  ταῦτα  τὰ  πλοῖα  ἀνὰ  μὲν  τὸν  ποταμὸν  οὐ  δύναται  πλέειν,  ἢν  μὴ  λαμπρὸς  ἄνεμος  ἐπέχῃ,  ἐκ  γῆς  δὲ  παρέλκεται,  κατὰ  ῥόον  δὲ  κομίζεται  ὧδε:  ἔστι  ἐκ  μυρίκης  πεποιημένη  θύρη,  κατερραμμένη
ῥιπὶ  καλάμων,  καὶ  λίθος  τετρημένος  διτάλαντος  μάλιστά  κῃ  σταθμόν:  τούτων  τὴν  μὲν  θύρην  δεδεμένην  κάλῳ  ἔμπροσθε  τοῦ  πλοίου  ἀπιεῖ  ἐπιφέρεσθαι,  τὸν  δὲ  λίθον  ἄλλῳ  κάλῳ  ὄπισθε.  ἡ  μὲν  δὴ  θύρη  τοῦ  ῥόου  ἐμπίπτοντος  χωρέει  ταχέως  καὶ  ἕλκει  τὴν  βᾶριν  （τοῦτο  γὰρ  δὴ  οὔνομα  ἐστὶ  τοῖσι  πλοίοισι  τούτοισι）,  ὁ  δὲ  λίθος  ὄπισθε  ἐπελκόμενος  καὶ  ἐὼν  ἐν
βυσσῷ  κατιθύνει  τὸν  πλόον.  ἔστι  δέ  σφι  τὰ  πλοῖα  ταῦτα  πλήθεϊ  πολλά,  καὶ  ἄγει  ἔνια  πολλὰς  χιλιάδας  ταλάντων.  ἐπεὰν  δὲ  ἐπέλθῃ  ὁ  Νεῖλος  τὴν  χώρην,  αἱ  πόλιες  μοῦναι  φαίνονται  ὑπερέχουσαι,  μάλιστά  κῃ  ἐμφερέες  τῇσι  ἐν  τῷ  Αἰγαίῳ  πόντῳ  νήσοισι:  τὰ  μὲν  γὰρ  ἄλλα  τῆς  Αἰγύπτου  πέλαγος  γίνεται,  αἱ  δὲ  πόλιες  μοῦναι  ὑπερέχουσι.  πορθμεύονται  ὦν,  ἐπεὰν
τοῦτο  γένηται,  οὐκέτι  κατὰ  τὰ  ῥέεθρα  τοῦ  ποταμοῦ  ἀλλὰ  διὰ  μέσου  τοῦ  πεδίου.  ἐς  μέν  γε  Μέμφιν  ἐκ  Ναυκράτιος  ἀναπλώοντι  παρ'  αὐτὰς  τὰς  πυραμίδας  γίνεται  ὁ  πλόος:  ἔστι  δὲ  οὐδ'  οὗτος,  ἀλλὰ  παρὰ  τὸ  ὀξὺ  τοῦ  Δέλτα  καὶ  παρὰ  Κερκάσωρον  πόλιν:  ἐς  δὲ  Ναύκρατιν  ἀπὸ  θαλάσσης  καὶ  Κανώβου  διὰ  πεδίου  πλέων  ἥξεις  κατ'  ̓́Ανθυλλάν  τε
πόλιν  καὶ  τὴν  ̓Αρχάνδρου  καλευμένην.  τουτέων  δὲ  ἡ  μὲν  ̓́Ανθυλλα  ἐοῦσα  λογίμη  πόλις  ἐς  ὑποδήματα  ἐξαίρετος  δίδοται  τοῦ  αἰεὶ  βασιλεύοντος  Αἰγύπτου  τῇ  γυναικί  （τοῦτο  δὲ  γίνεται  ἐξ  ὅσου  ὑπὸ  Πέρσῃσι  ἐστὶ  Αἴγυπτος）,  ἡ  δὲ  ἑτέρη  πόλις  δοκέει  μοι  τὸ  οὔνομα  ἔχειν  ἀπὸ  τοῦ  Δαναοῦ  γαμβροῦ  ̓Αρχάνδρου  τοῦ  Φθίου  τοῦ  ̓Αχαιοῦ:  καλέεται  γὰρ  δὴ  ̓Αρχάνδρου  πόλις.
εἴη  δ'  ἂν  καὶ  ἄλλος  τις  ̓́Αρχανδρος,  οὐ  μέντοι  γε  Αἰγύπτιον  τὸ  οὔνομα.  μέχρι  μὲν  τούτου  ὄψις  τε  ἐμὴ  καὶ  γνώμη  καὶ  ἱστορίη  ταῦτα  λέγουσα  ἐστί,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τοῦδε  Αἰγυπτίους  ἔρχομαι  λόγους  ἐρέων  κατὰ  τὰ  ἤκουον:  προσέσται  δὲ  αὐτοῖσί  τι  καὶ  τῆς  ἐμῆς  ὄψιος.  Μῖνα  τὸν  πρῶτον  βασιλεύσαντα  Αἰγύπτου  οἱ  ἱρέες  ἔλεγον  τοῦτο  μὲν
ἀπογεφυρῶσαι  τὴν  Μέμφιν.  τὸν  γὰρ  ποταμὸν  πάντα  ῥέειν  παρὰ  τὸ  ὄρος  τὸ  ψάμμινον  πρὸς  Λιβύης,  τὸν  δὲ  Μῖνα  ἄνωθεν,  ὅσον  τε  ἑκατὸν  σταδίους  ἀπὸ  Μέμφιος,  τὸν  πρὸς  μεσαμβρίης  ἀγκῶνα  προσχώσαντα  τὸ  μὲν  ἀρχαῖον  ῥέεθρον  ἀποξηρῆναι,  τὸν  δὲ  ποταμὸν  ὀχετεῦσαι  τὸ  μέσον  τῶν  ὀρέων  ῥέειν.  ἔτι  δὲ  καὶ  νῦν  ὑπὸ  Περσέων  ὁ  ἀγκὼν  οὗτος  τοῦ  Νείλου
ὡς  ἀπεργμένος  ῥέῃ  ἐν  φυλακῇσι  μεγάλῃσι  ἔχεται,  φρασσόμενος  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος:  εἰ  γὰρ  ἐθελήσει  ῥήξας  ὑπερβῆναι  ὁ  ποταμὸς  ταύτῃ,  κίνδυνος  πάσῃ  Μέμφι  κατακλυσθῆναι  ἐστί.  ὡς  δὲ  τῷ  Μῖνι  τούτῳ  τῷ  πρώτῳ  γενομένῳ  βασιλέι  χέρσον  γεγονέναι  τὸ  ἀπεργμένον,  τοῦτο  μὲν  ἐν  αὐτῷ  πόλιν  κτίσαι  ταύτην  ἥτις  νῦν  Μέμφις  καλέεται:  ἔστι  γὰρ  καὶ  ἡ  Μέμφις  ἐν  τῷ
στεινῷ  τῆς  Αἰγύπτου:  ἔξωθεν  δὲ  αὐτῆς  περιορύξαι  λίμνην  ἐκ  τοῦ  ποταμοῦ  πρὸς  βορέην  τε  καὶ  πρὸς  ἑσπέρην  （τὸ  γὰρ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  αὐτὸς  ὁ  Νεῖλος  ἀπέργει）,  τοῦτο  δὲ  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὸ  ἱρὸν  ἱδρύσασθαι  ἐν  αὐτῇ,  ἐὸν  μέγα  τε  καὶ  ἀξιαπηγητότατον.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  κατέλεγον  οἱ  ἱρέες  ἐκ  βύβλου  ἄλλων  βασιλέων  τριηκοσίων  καὶ  τριήκοντα  οὐνόματα.  ἐν
τοσαύτῃσι  δὲ  γενεῇσι  ἀνθρώπων  ὀκτωκαίδεκα  μὲν  Αἰθίοπες  ἦσαν,  μία  δὲ  γυνὴ  ἐπιχωρίη,  οἱ  δὲ  ἄλλοι  ἄνδρες  Αἰγύπτιοι.  τῇ  δὲ  γυναικὶ  οὔνομα  ἦν,  ἥτις  ἐβασίλευσε,  τό  περ  τῇ  Βαβυλωνίῃ,  Νίτωκρις:  τὴν  ἔλεγον  τιμωρέουσαν  ἀδελφεῷ,  τὸν  Αἰγύπτιοι  βασιλεύοντα  σφέων  ἀπέκτειναν,  ἀποκτείναντες  δὲ  οὕτω  ἐκείνῃ  ἀπέδοσαν  τὴν  βασιληίην,  τούτῳ  τιμωρέουσαν  πολλοὺς  Αἰγυπτίων  διαφθεῖραι  δόλῳ.  ποιησαμένην  γάρ  μιν  οἴκημα
περίμηκες  ὑπόγαιον  καινοῦν  τῷ  λόγῳ,  νόῳ  δὲ  ἄλλα  μηχανᾶσθαι:  καλέσασαν  δέ  μιν  Αἰγυπτίων  τοὺς  μάλιστα  μεταιτίους  τοῦ  φόνου  ᾔδεε  πολλοὺς  ἱστιᾶν,  δαινυμένοισι  δὲ  ἐπεῖναι  τὸν  ποταμὸν  δι'  αὐλῶνος  κρυπτοῦ  μεγάλου.  ταύτης  μὲν  πέρι  τοσαῦτα  ἔλεγον,  πλὴν  ὅτι  αὐτήν  μιν,  ὡς  τοῦτο  ἐξέργαστο,  ῥίψαι  ἐς  οἴκημα  σποδοῦ  πλέον,  ὅκως  ἀτιμώρητος  γένηται.  τῶν  δὲ  ἄλλων  βασιλέων  οὐ
γὰρ  ἔλεγον  οὐδεμίαν  ἔργων  ἀπόδεξιν  καὶ  οὐδὲν  εἶναι  λαμπρότητος,  πλὴν  ἑνὸς  τοῦ  ἐσχάτου  αὐτῶν  Μοίριος:  τοῦτον  δὲ  ἀποδέξασθαι  μνημόσυνα  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὰ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  τετραμμένα  προπύλαια,  λίμνην  τε  ὀρύξαι,  τῆς  ἡ  περίοδος  ὅσων  ἐστὶ  σταδίων  ὕστερον  δηλώσω,  πυραμίδας  τε  ἐν  αὐτῇ  οἰκοδομῆσαι,  τῶν  τοῦ  μεγάθεος  πέρι  ὁμοῦ  αὐτῇ  τῇ  λίμνῃ  ἐπιμνήσομαι:  τοῦτον  μὲν  τοσαῦτα
ἀποδέξασθαι,  τῶν  δὲ  ἄλλων  οὐδένα  οὐδέν.  παραμειψάμενος  ὦν  τούτους  τοῦ  ἐπὶ  τούτοισι  γενομένου  βασιλέος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Σέσωστρις,  τούτου  μνήμην  ποιήσομαι:  τὸν  ἔλεγον  οἱ  ἱρέες  πρῶτον  μὲν  πλοίοισι  μακροῖσι  ὁρμηθέντα  ἐκ  τοῦ  ̓Αραβίου  κόλπου  τοὺς  παρὰ  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν  κατοικημένους  καταστρέφεσθαι,  ἐς  ὃ  πλέοντά  μιν  πρόσω  ἀπικέσθαι  ἐς  θάλασσαν  οὐκέτι  πλωτὴν  ὑπὸ  βραχέων.  ἐνθεῦτεν  δὲ
ὡς  ὀπίσω  ἀπίκετο  ἐς  Αἴγυπτον,  κατὰ  τῶν  ἱρέων  τὴν  φάτιν,  πολλὴν  στρατιὴν  τῶν  λαβὼν  ἤλαυνε  διὰ  τῆς  ἠπείρου,  πᾶν  ἔθνος  τὸ  ἐμποδὼν  καταστρεφόμενος.  ὁτέοισι  μέν  νυν  αὐτῶν  ἀλκίμοισι  ἐνετύγχανε  καὶ  δεινῶς  γλιχομένοισι  περὶ  τῆς  ἐλευθερίης,  τούτοισι  μὲν  στήλας  ἐνίστη  ἐς  τὰς  χώρας  διὰ  γραμμάτων  λεγούσας  τό  τε  ἑωυτοῦ  οὔνομα  καὶ  τῆς  πάτρης,  καὶ  ὡς  δυνάμι
τῇ  ἑωυτοῦ  κατεστρέψατο  σφέας:  ὅτεων  δὲ  ἀμαχητὶ  καὶ  εὐπετέως  παρέλαβε  τὰς  πόλιας,  τούτοισι  δὲ  ἐνέγραφε  ἐν  τῇσι  στήλῃσι  κατὰ  ταὐτὰ  καὶ  τοῖσι  ἀνδρηίοισι  τῶν  ἐθνέων  γενομένοισι,  καὶ  δὴ  καὶ  αἰδοῖα  γυναικὸς  προσενέγραφε,  δῆλα  βουλόμενος  ποιέειν  ὡς  εἴησαν  ἀνάλκιδες.  ταῦτα  δὲ  ποιέων  διεξήιε  τὴν  ἤπειρον,  ἐς  ὃ  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἐς  τὴν  Εὐρώπην  διαβὰς  τούς  τε
Σκύθας  κατεστρέψατο  καὶ  τοὺς  Θρήικας.  ἐς  τούτους  δέ  μοι  δοκέει  καὶ  προσώτατα  ἀπικέσθαι  ὁ  Αἰγύπτιος  στρατός:  ἐν  μὲν  γὰρ  τῇ  τούτων  χώρῃ  φαίνονται  σταθεῖσαι  αἱ  στῆλαι,  τὸ  δὲ  προσωτέρω  τούτων  οὐκέτι.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἐπιστρέψας  ὀπίσω  ἤιε,  καὶ  ἐπείτε  ἐγίνετο  ἐπὶ  Φάσι  ποταμῷ,  οὐκ  ἔχω  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἀτρεκέως  εἰπεῖν  εἴτε  αὐτὸς  ὁ  βασιλεὺς  Σέσωστρις  ἀποδασάμενος  τῆς
ἑωυτοῦ  στρατιῆς  μόριον  ὅσον  δὴ  αὐτοῦ  κατέλιπε  τῆς  χώρης  οἰκήτορας,  εἴτε  τῶν  τινες  στρατιωτέων  τῇ  πλάνῃ  αὐτοῦ  ἀχθεσθέντες  περὶ  Φᾶσιν  ποταμὸν  κατέμειναν.  φαίνονται  μὲν  γὰρ  ἐόντες  οἱ  Κόλχοι  Αἰγύπτιοι,  νοήσας  δὲ  πρότερον  αὐτὸς  ἢ  ἀκούσας  ἄλλων  λέγω.  ὡς  δέ  μοι  ἐν  φροντίδι  ἐγένετο,  εἰρόμην  ἀμφοτέρους,  καὶ  μᾶλλον  οἱ  Κόλχοι  ἐμεμνέατο  τῶν  Αἰγυπτίων  ἢ  οἱ  Αἰγύπτιοι
τῶν  Κόλχων:  νομίζειν  δ'  ἔφασαν  οἱ  Αἰγύπτιοι  τῆς  Σεσώστριος  στρατιῆς  εἶναι  τοὺς  Κόλχους.  αὐτὸς  δὲ  εἴκασα  τῇδε,  καὶ  ὅτι  μελάγχροες  εἰσὶ  καὶ  οὐλότριχες.  καὶ  τοῦτο  μὲν  ἐς  οὐδὲν  ἀνήκει:  εἰσὶ  γὰρ  καὶ  ἕτεροι  τοιοῦτοι:  ἀλλὰ  τοῖσιδε  καὶ  μᾶλλον,  ὅτι  μοῦνοι  πάντων  ἀνθρώπων  Κόλχοι  καὶ  Αἰγύπτιοι  καὶ  Αἰθίοπες  περιτάμνονται  ἀπ'  ἀρχῆς  τὰ  αἰδοῖα.  Φοίνικες  δὲ  καὶ
Σύροι  οἱ  ἐν  τῇ  Παλαιστίνῃ  καὶ  αὐτοὶ  ὁμολογέουσι  παρ'  Αἰγυπτίων  μεμαθηκέναι,  Σύριοι  δὲ  οἱ  περὶ  Θερμώδοντα  καὶ  Παρθένιον  ποταμὸν  καὶ  Μάκρωνες  οἱ  τούτοισι  ἀστυγείτονες  ἐόντες  ἀπὸ  Κόλχων  φασὶ  νεωστὶ  μεμαθηκέναι.  οὗτοι  γὰρ  εἰσὶ  οἱ  περιταμνόμενοι  ἀνθρώπων  μοῦνοι,  καὶ  οὗτοι  Αἰγυπτίοισι  φαίνονται  ποιεῦντες  κατὰ  ταὐτά.  αὐτῶν  δὲ  Αἰγυπτίων  καὶ  Αἰθιόπων  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  ὁκότεροι  παρὰ  τῶν
ἑτέρων  ἐξέμαθον:  ἀρχαῖον  γὰρ  δή  τι  φαίνεται  ἐόν.  ὡς  δὲ  ἐπιμισγόμενοι  Αἰγύπτῳ  ἐξέμαθον,  μέγα  μοι  καὶ  τόδε  τεκμήριον  γίνεται:  Φοινίκων  ὁκόσοι  τῇ  ̔Ελλάδι  ἐπιμίσγονται,  οὐκέτι  Αἰγυπτίους  μιμέονται  κατὰ  τὰ  αἰδοῖα.  ἀλλὰ  τῶν  ἐπιγινομένων  οὐ  περιτάμνουσι  τὰ  αἰδοῖα.  φέρε  νῦν  καὶ  ἄλλο  εἴπω  περὶ  τῶν  Κόλχων,  ὡς  Αἰγυπτίοισι  προσφερέες  εἰσί:  λίνον  μοῦνοι  οὗτοί  τε  καὶ  Αἰγύπτιοι
ἐργάζονται  καὶ  κατὰ  ταὐτά,  καὶ  ἡ  ζόη  πᾶσα  καὶ  ἡ  γλῶσσα  ἐμφερής  ἐστι  ἀλλήλοισι.  λίνον  δὲ  τὸ  μὲν  Κολχικὸν  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  Σαρδωνικὸν  κέκληται,  τὸ  μέντοι  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἀπικνεύμενον  καλέεται  Αἰγύπτιον.  αἱ  δὲ  στῆλαι  τὰς  ἵστα  κατὰ  τὰς  χώρας  ὁ  Αἰγύπτου  βασιλεὺς  Σέσωστρις,  αἱ  μὲν  πλεῦνες  οὐκέτι  φαίνονται  περιεοῦσαι,  ἐν  δὲ  τῇ  Παλαιστίνῃ  Συρίῃ  αὐτὸς  ὥρων
ἐούσας  καὶ  τὰ  γράμματα  τὰ  εἰρημένα  ἐνεόντα  καὶ  γυναικὸς  αἰδοῖα.  εἰσὶ  δὲ  καὶ  περὶ  ̓Ιωνίην  δύο  τύποι  ἐν  πέτρῃσι  ἐγκεκολαμμένοι  τούτου  τοῦ  ἀνδρός,  τῇ  τε  ἐκ  τῆς  ̓Εφεσίης  ἐς  Φώκαιαν  ἔρχονται  καὶ  τῇ  ἐκ  Σαρδίων  ἐς  Σμύρνην.  ἑκατέρωθι  δὲ  ἀνὴρ  ἐγγέγλυπται  μέγαθος  πέμπτης  σπιθαμῆς,  τῇ  μὲν  δεξιῇ  χειρὶ  ἔχων  αἰχμὴν  τῇ  δὲ  ἀριστερῇ  τόξα,  καὶ
τὴν  ἄλλην  σκευὴν  ὡσαύτως:  καὶ  γὰρ  Αἰγυπτίην  καὶ  Αἰθιοπίδα  ἔχει:  ἐκ  δὲ  τοῦ  ὤμου  ἐς  τὸν  ἕτερον  ὦμον  διὰ  τῶν  στηθέων  γράμματα  ἱρὰ  Αἰγύπτια  διήκει  ἐγκεκολαμμένα,  λέγοντα  τάδε:  “ἐγὼ  τήνδε  τὴν  χώρην  ὤμοισι  τοῖσι  ἐμοῖσι  ἐκτησάμην.”  ὅστις  δὲ  καὶ  ὁκόθεν  ἐστί,  ἐνθαῦτα  μὲν  οὐ  δηλοῖ,  ἑτέρωθι  δὲ  δεδήλωκε:  τὰ  δὴ  καὶ  μετεξέτεροι  τῶν  θεησαμένων  Μέμνονος
εἰκόνα  εἰκάζουσί  μιν  εἶναι,  πολλὸν  τῆς  ἀληθείης  ἀπολελειμμένοι.  τοῦτον  δὴ  τὸν  Αἰγύπτιον  Σέσωστριν  ἀναχωρέοντα  καὶ  ἀνάγοντα  πολλοὺς  ἀνθρώπους  τῶν  ἐθνέων  τῶν  τὰς  χώρας  κατεστρέψατο,  ἔλεγον  οἱ  ἱρέες,  ἐπείτε  ἐγίνετο  ἀνακομιζόμενος  ἐν  Δάφνῃσι  τῇσι  Πηλουσίῃσι,  τὸν  ἀδελφεὸν  ἑωυτοῦ,  τῷ  ἐπέτρεψε  ὁ  Σέσωστρις  τὴν  Αἴγυπτον,  τοῦτον  ἐπὶ  ξείνια  αὐτὸν  καλέσαντα  καὶ  πρὸς  αὐτῷ  τοὺς  παῖδας  περινῆσαι  ἔξωθεν
τὴν  οἰκίην  ὕλῃ,  περινήσαντα  δὲ  ὑποπρῆσαι.  τὸν  δὲ  ὡς  μαθεῖν  τοῦτο,  αὐτίκα  συμβουλεύεσθαι  τῇ  γυναικί:  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  τὴν  γυναῖκα  αὐτὸν  ἅμα  ἄγεσθαι:  τὴν  δέ  οἱ  συμβουλεῦσαι  τῶν  παίδων  ἐόντων  ἓξ  τοὺς  δύο  ἐπὶ  τὴν  πυρὴν  ἐκτείναντα  γεφυρῶσαι  τὸ  καιόμενον,  αὐτοὺς  δὲ  ἐπ'  ἐκείνων  ἐπιβαίνοντας  ἐκσώζεσθαι.  ταῦτα  ποιῆσαι  τὸν  Σέσωστριν,  καὶ  δύο  μὲν  τῶν
παίδων  κατακαῆναι  τρόπῳ  τοιούτῳ,  τοὺς  δὲ  λοιποὺς  ἀποσωθῆναι  ἅμα  τῷ  πατρί.  νοστήσας  δὲ  ὁ  Σέσωστρις  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  καὶ  τισάμενος  τὸν  ἀδελφεόν,  τῷ  μὲν  ὁμίλῳ  τὸν  ἐπηγάγετο  τῶν  τὰς  χώρας  κατεστρέψατο,  τούτῳ  μὲν  τάδε  ἐχρήσατο:  τούς  τέ  οἱ  λίθους  τοὺς  ἐπὶ  τούτου  τοῦ  βασιλέος  κομισθέντας  ἐς  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὸ  ἱρόν,  ἐόντας  μεγάθεϊ  περιμήκεας,  οὗτοι  ἦσαν
οἱ  ἑλκύσαντες,  καὶ  τὰς  διώρυχας  τὰς  νῦν  ἐούσας  ἐν  Αἰγύπτῳ  πάσας  οὗτοι  ἀναγκαζόμενοι  ὤρυσσον,  ἐποίευν  τε  οὐκ  ἑκόντες  Αἴγυπτον,  τὸ  πρὶν  ἐοῦσαν  ἱππασίμην  καὶ  ἁμαξευομένην  πᾶσαν,  ἐνδεᾶ  τούτων.  ἀπὸ  γὰρ  τούτου  τοῦ  χρόνου  Αἴγυπτος  ἐοῦσα  πεδιὰς  πᾶσα  ἄνιππος  καὶ  ἀναμάξευτος  γέγονε:  αἴτιαι  δὲ  τούτων  αἱ  διώρυχες  γεγόνασι  ἐοῦσαι  πολλαὶ  καὶ  παντοίους  τρόπους  ἔχουσαί.  κατέταμνε  δὲ
τοῦδε  εἵνεκα  τὴν  χώρην  ὁ  βασιλεύς:  ὅσοι  τῶν  Αἰγυπτίων  μὴ  ἐπὶ  τῷ  ποταμῷ  ἔκτηντο  τὰς  πόλις  ἀλλ'  ἀναμέσους,  οὗτοι,  ὅκως  τε  ἀπίοι  ὁ  ποταμός,  σπανίζοντες  ὑδάτων  πλατυτέροισι  ἐχρέωντο  τοῖσι  πόμασι,  ἐκ  φρεάτων  χρεώμενοι.  τούτων  μὲν  δὴ  εἵνεκα  κατετμήθη  ἡ  Αἴγυπτος.  κατανεῖμαι  δὲ  τὴν  χώρην  Αἰγυπτίοισι  ἅπασι  τοῦτον  ἔλεγον  τὸν  βασιλέα,  κλῆρον  ἴσον  ἑκάστῳ  τετράγωνον  διδόντα,
καὶ  ἀπὸ  τούτου  τὰς  προσόδους  ποιήσασθαι,  ἐπιτάξαντα  ἀποφορὴν  ἐπιτελέειν  κατ'  ἐνιαυτόν.  εἰ  δὲ  τινὸς  τοῦ  κλήρου  ὁ  ποταμός  τι  παρέλοιτο,  ἐλθὼν  ἂν  πρὸς  αὐτὸν  ἐσήμαινε  τὸ  γεγενημένον:  ὁ  δὲ  ἔπεμπε  τοὺς  ἐπισκεψομένους  καὶ  ἀναμετρήσοντας  ὅσῳ  ἐλάσσων  ὁ  χῶρος  γέγονε,  ὅκως  τοῦ  λοιποῦ  κατὰ  λόγον  τῆς  τεταγμένης  ἀποφορῆς  τελέοι.  δοκέει  δέ  μοι  ἐνθεῦτεν  γεωμετρίη  εὑρεθεῖσα  ἐς
τὴν  ̔Ελλάδα  ἐπανελθεῖν:  πόλον  μὲν  γὰρ  καὶ  γνώμονα  καὶ  τὰ  δυώδεκα  μέρεα  τῆς  ἡμέρης  παρὰ  Βαβυλωνίων  ἔμαθον  οἱ  ̔́Ελληνες.  βασιλεὺς  μὲν  δὴ  οὗτος  μοῦνος  Αἰγύπτιος  Αἰθιοπίης  ἦρξε,  μνημόσυνα  δὲ  ἐλίπετο  πρὸ  τοῦ  ̔Ηφαιστείου  ἀνδριάντας  λιθίνους,  δύο  μὲν  τριήκοντα  πηχέων,  ἑωυτόν  τε  καὶ  τὴν  γυναῖκα,  τοὺς  δὲ  παῖδας  ἐόντας  τέσσερας  εἴκοσι  πηχέων  ἕκαστον:  τῶν  δὴ  ὁ
ἱρεὺς  τοῦ  ̔Ηφαίστου  χρόνῳ  μετέπειτα  πολλῷ  Δαρεῖον  τὸν  Πέρσην  οὐ  περιεῖδε  ἱστάντα  ἔμπροσθε  ἀνδριάντα,  φὰς  οὔ  οἱ  πεποιῆσθαι  ἔργα  οἷά  περ  Σεσώστρι  τῷ  Αἰγυπτίῳ:  Σέσωστριν  μὲν  γὰρ  ἄλλα  τε  καταστρέψασθαι  ἔθνεα  οὐκ  ἐλάσσω  ἐκείνου  καὶ  δὴ  καὶ  Σκύθας,  Δαρεῖον  δὲ  οὐ  δυνασθῆναι  Σκύθας  ἑλεῖν:  οὔκων  δίκαιον  εἶναι  ἱστάναι  ἔμπροσθε  τῶν  ἐκείνου  ἀναθημάτων  μὴ  οὐκ  ὑπερβαλλόμενον
τοῖσι  ἔργοισι.  Δαρεῖον  μέν  νυν  λέγουσι  πρὸς  ταῦτα  συγγνώμην  ποιήσασθαι.  Σεσώστριος  δὲ  τελευτήσαντος  ἐκδέξασθαι  ἔλεγον  τὴν  βασιληίην  τὸν  παῖδα  αὐτοῦ  Φερῶν,  τὸν  ἀποδέξασθαι  μὲν  οὐδεμίαν  στρατηίην,  συνενειχθῆναι  δέ  οἱ  τυφλὸν  γενέσθαι  διὰ  τοιόνδε  πρῆγμα.  τοῦ  ποταμοῦ  κατελθόντος  μέγιστα  δὴ  τότε  ἐπ'  ὀκτωκαίδεκα  πήχεας,  ὡς  ὑπερέβαλε  τὰς  ἀρούρας,  πνεύματος  ἐμπεσόντος  κυματίης  ὁ  ποταμὸς  ἐγένετο:  τὸν  δὲ
βασιλέα  λέγουσι  τοῦτον  ἀτασθαλίῃ  χρησάμενον,  λαβόντα  αἰχμὴν  βαλεῖν  ἐς  μέσας  τὰς  δίνας  τοῦ  ποταμοῦ,  μετὰ  δὲ  αὐτίκα  καμόντα  αὐτὸν  τοὺς  ὀφθαλμοὺς  τυφλωθῆναι.  δέκα  μὲν  δὴ  ἔτεα  εἶναί  μιν  τυφλόν,  ἑνδεκάτῳ  δὲ  ἔτεϊ  ἀπικέσθαι  οἱ  μαντήιον  ἐκ  Βουτοῦς  πόλιος  ὡς  ἐξήκει  τέ  οἱ  ὁ  χρόνος  τῆς  ζημίης  καὶ  ἀναβλέψει  γυναικὸς  οὔρῳ  νιψάμενος  τοὺς  ὀφθαλμούς,  ἥτις  παρὰ
τὸν  ἑωυτῆς  ἄνδρα  μοῦνον  πεφοίτηκε,  ἄλλων  ἀνδρῶν  ἐοῦσα  ἄπειρος.  καὶ  τὸν  πρώτης  τῆς  ἑωυτοῦ  γυναικὸς  πειρᾶσθαι,  μετὰ  δέ,  ὡς  οὐκ  ἀνέλεπε,  ἐπεξῆς  πασέων  πειρᾶσθαι:  ἀναβλέψαντα  δὲ  συναγαγεῖν  τὰς  γυναῖκας  τῶν  ἐπειρήθη,  πλὴν  ἢ  τῆς  τῷ  οὔρῳ  νιψάμενος  ἀνέβλεψε,  ἐς  μίαν  πόλιν,  ἣ  νῦν  καλέεται  ̓Ερυθρὴ  βῶλος:  ἐς  ταύτην  συναλίσαντα  ὑποπρῆσαι  πάσας  σὺν  αὐτῇ  τῇ  πόλι:
τῆς  δὲ  νιψάμενος  τῷ  οὔρῳ  ἀνέβλεψε,  ταύτην  δὲ  ἔσχε  αὐτὸς  γυναῖκα.  ἀναθήματα  δὲ  ἀποφυγὼν  τὴν  πάθην  τῶν  ὀφθαλμῶν  ἄλλα  τε  ἀνὰ  τὰ  ἱρὰ  πάντα  τὰ  λόγιμα  ἀνέθηκε  καὶ  τοῦ  γε  λόγον  μάλιστα  ἄξιον  ἐστὶ  ἔχειν,  ἐς  τοῦ  ̔Ηλίου  τὸ  ἱρὸν  ἀξιοθέητα  ἀνέθηκε  ἔργα,  ὀβελοὺς  δύο  λιθίνους,  ἐξ  ἑνὸς  ἐόντα  ἑκάτερον  λίθου,  μῆκος  μὲν  ἑκάτερον  πηχέων
ἑκατόν,  εὖρος  δὲ  ὀκτὼ  πηχέων.  τούτου  δὲ  ἐκδέξασθαι  τὴν  βασιληίην  ἔλεγον  ἄνδρα  Μεμφίτην,  τῷ  κατὰ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  οὔνομα  Πρωτέα  εἶναι:  τοῦ  νῦν  τέμενος  ἐστὶ  ἐν  Μέμφι  κάρτα  καλόν  τε  καὶ  εὖ  ἐσκευασμένον,  τοῦ  ̔Ηφαιστείου  πρὸς  νότον  ἄνεμον  κείμενον.  περιοικέουσι  δὲ  τὸ  τέμενος  τοῦτο  Φοίνικες  Τύριοι,  καλέεται  δὲ  ὁ  χῶρος  οὗτος  ὁ  συνάπας  Τυρίων  στρατόπεδον.
ἔστι  δὲ  ἐν  τῷ  τεμένεϊ  τοῦ  Πρωτέος  ἱρὸν  τὸ  καλέεται  ξείνης  ̓Αφροδίτης:  συμβάλλομαι  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἱρὸν  εἶναι  ̔Ελένης  τῆς  Τυνδάρεω,  καὶ  τὸν  λόγον  ἀκηκοὼς  ὡς  διαιτήθη  ̔Ελένη  παρὰ  Πρωτέι,  καὶ  δὴ  καὶ  ὅτι  ξείνης  ̓Αφροδίτης  ἐπώνυμον  ἐστί:  ὅσα  γὰρ  ἄλλα  ̓Αφροδίτης  ἱρά  ἐστι,  οὐδαμῶς  ξείνης  ἐπικαλέεται.  ἔλεγον  δέ  μοι  οἱ  ἱρέες  ἱστορέοντι  τὰ  περὶ
̔Ελένην  γενέσθαι  ὧδε.  ̓Αλέξανδρον  ἁρπάσαντα  ̔Ελένην  ἐκ  Σπάρτης  ἀποπλέειν  ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ:  καί  μιν,  ὡς  ἐγένετο  ἐν  τῷ  Αἰγαίῳ,  ἐξῶσται  ἄνεμοι  ἐκβάλλουσι  ἐς  τὸ  Αἰγύπτιον  πέλαγος,  ἐνθεῦτεν  δέ,  οὐ  γὰρ  ἀνιεῖ  τὰ  πνεύματα,  ἀπικνέεται  ἐς  Αἴγυπτον  καὶ  Αἰγύπτου  ἐς  τὸ  νῦν  Κανωβικὸν  καλεύμενον  στόμα  τοῦ  Νείλου  καὶ  ἐς  Ταριχείας.  ἦν  δὲ  ἐπὶ  τῆς  ἠιόνος  τὸ
καὶ  νῦν  ἐστι  ̔Ηρακλέος  ἱρόν,  ἐς  τὸ  ἢν  καταφυγὼν  οἰκέτης  ὅτευ  ὦν  ἀνθρώπων  ἐπιβάληται  στίγματα  ἱρά,  ἑωυτὸν  διδοὺς  τῷ  θεῷ,  οὐκ  ἔξεστι  τούτου  ἅψασθαι.  ὁ  νόμος  οὗτος  διατελέει  ἐὼν  ὅμοιος  μέχρι  ἐμεῦ  τῷ  ἀπ'  ἀρχῆς:  τοῦ  ὦν  δὴ  ̓Αλεξάνδρου  ἀπιστέαται  θεράποντες  πυθόμενοι  τὸν  περὶ  τὸ  ἱρὸν  ἔχοντα  νόμον,  ἱκέται  δὲ  ἱζόμενοι  τοῦ  θεοῦ  κατηγόρεον  τοῦ
̓Αλεξάνδρου,  βουλόμενοι  βλάπτειν  αὐτόν,  πάντα  λόγον  ἐξηγεύμενοι  ὡς  εἶχε  περὶ  τὴν  ̔Ελένην  τε  καὶ  τὴν  ἐς  Μενέλεων  ἀδικίην:  κατηγόρεον  δὲ  ταῦτα  πρός  τε  τοὺς  ἱρέας  καὶ  τὸν  στόματος  τούτου  φύλακον,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Θῶνις.  ἀκούσας  δὲ  τούτων  ὁ  Θῶνις  πέμπει  τὴν  ταχίστην  ἐς  Μέμφιν  παρὰ  Πρωτέα  ἀγγελίην  λέγουσαν  τάδε.  “ἥκει  ξεῖνος  γένος  μὲν  Τευκρός,  ἔργον
δὲ  ἀνόσιον  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  ἐξεργασμένος:  ξείνου  γὰρ  τοῦ  ἑωυτοῦ  ἐξαπατήσας  τὴν  γυναῖκα  αὐτήν  τε  ταύτην  ἄγων  ἥκει  καὶ  πολλὰ  κάρτα  χρήματα,  ὑπὸ  ἀνέμων  ἐς  γῆν  ταύτην  ἀπενειχθείς.  κότερα  δῆτα  τοῦτον  ἐῶμεν  ἀσινέα  ἐκπλέειν  ἢ  ἀπελώμεθα  τὰ  ἔχων  ἦλθε;”  ἀντιπέμπει  πρὸς  ταῦτα  ὁ  Πρωτεὺς  λέγοντα  τάδε.  “ἄνδρα  τοῦτον,  ὅστις  κοτὲ  ἐστὶ  ἀνόσια  ἐργασμένος  ξεῖνον  τὸν
ἑωυτοῦ,  συλλαβόντες  ἀπάγετε  παρ'  ἐμέ,  ἵνα  εἰδέω  ὅ  τι  κοτὲ  καὶ  λέξει.”  ἀκούσας  δὲ  ταῦτα  ὁ  Θῶνις  συλλαμβάνει  τὸν  ̓Αλέξανδρον  καὶ  τὰς  νέας  αὐτοῦ  κατίσχει,  μετὰ  δὲ  αὐτόν  τε  τοῦτον  ἀνήγαγε  ἐς  Μέμφιν  καὶ  τὴν  ̔Ελένην  τε  καὶ  τὰ  χρήματα,  πρὸς  δὲ  καὶ  τοὺς  ἱκέτας.  ἀνακομισθέντων  δὲ  πάντων,  εἰρώτα  τὸν  ̓Αλέξανδρον  ὁ  Πρωτεὺς  τίς  εἴη
καὶ  ὁκόθεν  πλέοι.  ὁ  δέ  οἱ  καὶ  τὸ  γένος  κατέλεξε  καὶ  τῆς  πάτρης  εἶπε  τὸ  οὔνομα,  καὶ  δὴ  καὶ  τὸν  πλόον  ἀπηγήσατο  ὁκόθεν  πλέοι.  μετὰ  δὲ  ὁ  Πρωτεὺς  εἰρώτα  αὐτὸν  ὁκόθεν  τὴν  ̔Ελένην  λάβοι:  πλανωμένου  δὲ  τοῦ  ̓Αλεξάνδρου  ἐν  τῷ  λόγῳ  καὶ  οὐ  λέγοντος  τὴν  ἀληθείην,  ἤλεγχον  οἱ  γενόμενοι  ἱκέται,  ἐξηγεύμενοι  πάντα  λόγον  τοῦ  ἀδικήματος.
τέλος  δὲ  δή  σφι  λόγον  τόνδε  ἐκφαίνει  ὁ  Πρωτεύς,  λέγων  ὅτι  “ἐγὼ  εἰ  μὴ  περὶ  πολλοῦ  ἡγεύμην  μηδένα  ξείνων  κτείνειν,  ὅσοι  ὑπ'  ἀνέμων  ἤδη  ἀπολαμφθέντες  ἦλθον  ἐς  χώρην  τὴν  ἐμήν,  ἐγὼ  ἄν  σε  ὑπὲρ  τοῦ  ̔́Ελληνος  ἐτισάμην,  ὅς,  ὦ  κάκιστε  ἀνδρῶν,  ξεινίων  τυχὼν  ἔργον  ἀνοσιώτατον  ἐργάσαο:  παρὰ  τοῦ  σεωυτοῦ  ξείνου  τὴν  γυναῖκα  ἦλθες.  καὶ  μάλα
ταῦτά  τοι  οὐκ  ἤρκεσε,  ἀλλ'  ἀναπτερώσας  αὐτὴν  οἴχεαι  ἔχων  ἐκκλέψας.  καὶ  οὐδὲ  ταῦτά  τοι  μοῦνα  ἤρκεσε,  ἀλλὰ  καὶ  οἰκία  τοῦ  ξείνου  κεραί̈σας  ἥκεις.  νῦν  ὦν  ἐπειδὴ  περὶ  πολλοῦ  ἥγημαι  μὴ  ξεινοκτονέειν,  γυναῖκα  μὲν  ταύτην  καὶ  τὰ  χρήματα  οὔ  τοι  προήσω  ἀπάγεσθαι,  ἀλλ'  αὐτὰ  ἐγὼ  τῷ  ̔́Ελληνι  ξείνῳ  φυλάξω,  ἐς  ὃ  ἂν  αὐτὸς  ἐλθὼν  ἐκεῖνος  ἀπαγαγέσθαι
ἐθέλῃ:  αὐτὸν  δέ  σε  καὶ  τοὺς  σοὺς  συμπλόους  τριῶν  ἡμερέων  προαγορεύω  ἐκ  τῆς  ἐμῆς  γῆς  ἐς  ἄλλην  τινὰ  μετορμίζεσθαι,  εἰ  δὲ  μή,  ἅτε  πολεμίους  περιέψεσθαι.”  ̔Ελένης  μὲν  ταύτην  ἄπιξιν  παρὰ  Πρωτέα  ἔλεγον  οἱ  ἱρέες  γενέσθαι:  δοκέει  δέ  μοι  καὶ  ̔́Ομηρος  τὸν  λόγον  τοῦτον  πυθέσθαι:  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  ὁμοίως  ἐς  τὴν  ἐποποιίην  εὐπρεπὴς  ἦν  τῷ  ἑτέρῳ
τῷ  περ  ἐχρήσατο,  ἑκὼν  μετῆκε  αὐτόν,  δηλώσας  ὡς  καὶ  τοῦτον  ἐπίσταιτο  τὸν  λόγον:  δῆλον  δὲ  κατὰ  γὰρἐποίησε  ἐν  ̓Ιλιάδι  （καὶ  οὐδαμῇ  ἄλλῃ  ἀνεπόδισε  ἑωυτόν）  πλάνην  τὴν  ̓Αλεξάνδρου,  ὡς  ἀπηνείχθη  ἄγων  ̔Ελένην  τῇ  τε  δὴ  ἄλλῃ  πλαζόμενος  καὶ  ὡς  ἐς  Σιδῶνα  τῆς  Φοινίκης  ἀπίκετο.  ἐπιμέμνηται  δὲ  αὐτοῦ  ἐν  Διομήδεος  ἀριστείῃ:  λέγει  δὲ  τὰ  ἔπεα  ὧδε.  ἔνθ'
ἔσαν  οἱ  πέπλοι  παμποίκιλοι,  ἔργα  γυναικῶν  Σιδονίων,  τὰς  αὐτὸς  ̓Αλέξανδρος  θεοειδής  ἤγαγε  Σιδονίηθεν,  ἐπιπλὼς  εὐρέα  πόντον,  τὴν  ὁδὸν  ἣν  ̔Ελένην  περ  ἀνήγαγεν  εὐπατέρειαν.  ηομερ,  ιλιαδ,  6.289-292  ἐπιμέμνηται  δὲ  καὶ  ἐν  ̓Οδυσσείῃ  ἐν  τοῖσιδε  τοῖσι  ἔπεσι.  τοῖα  Διὸς  θυγάτηρ  ἔχε  φάρμακα  μητιόεντα,  ἐσθλά,  τά  οἱ  Πολύδαμνα  πόρεν  Θῶνος  παράκοιτις  Αἰγυπτίη,  τῇ  πλεῖστα  φέρει  ζείδωρος  ἄρουρα  φάρμακα,
πολλὰ  μὲν  ἐσθλὰ  μεμιγμένα,  πολλὰ  δὲ  λυγρά.  ηομερ,  οδψσσεψ,  4.227-230  καὶ  τάδε  ἕτερα  πρὸς  Τηλέμαχον  Μενέλεως  λέγει.  Αἰγύπτῳ  μ'  ἔτι  δεῦρο  θεοὶ  μεμαῶτα  νέεσθαι  ἔσχον,  ἐπεὶ  οὔ  σφιν  ἔρεξα  τεληέσσας  ἑκατόμβας.  ηομερ,οδψσσεψ,  4.351-352  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  ἔπεσι  δηλοῖ  ὅτι  ἠπίστατο  τὴν  ἐς  Αἴγυπτον  ̓Αλεξάνδρου  πλάνην:  ὁμουρέει  γὰρ  ἡ  Συρίη  Αἰγύπτῶ,  οἱ  δὲ  Φοίνικες,  τῶν  ἐστὶ
ἡ  Σιδών,  ἐν  τῇ  Συρίῃ  οἰκέουσι.  κατὰ  ταῦτα  δὲ  τὰ  ἔπεα  καὶ  τόδε  τὸ  χωρίον  οὐκ  ἥκιστα  ἀλλὰ  μάλιστα  δηλοῖ  ὅτι  οὐκ  ̔Ομήρου  τὰ  Κύπρια  ἔπεα  ἐστὶ  ἀλλ'  ἄλλου  τινός.  ἐν  μὲν  γὰρ  τοῖσι  Κυπρίοισι  εἴρηται  ὡς  τριταῖος  ἐκ  Σπάρτης  ̓Αλέξανδρος  ἀπίκετο  ἐς  τὸ  ̓́Ιλιον  ἄγων  ̔Ελένην,  εὐαέι  τε  πνεύματι  χρησάμενος  καὶ  θαλάσσῃ  λείῃ:  ἐν
δὲ  ̓Ιλιάδι  λέγει  ὡς  ἐπλάζετο  ἄγων  αὐτήν.  ὅμηρος  μέν  νυν  καὶ  τὰ  Κύπρια  ἔπεα  χαιρέτω.  εἰρομένου  δέ  μευ  τοὺς  ἱρέας  εἰ  μάταιον  λόγον  λέγουσι  οἱ  ̔́Ελληνες  τὰ  περὶ  ̓́Ιλιον  γενέσθαι  ἢ  οὔ,  ἔφασαν  πρὸς  ταῦτα  τάδε,  ἱστορίῃσι  φάμενοι  εἰδέναι  παρ'  αὐτοῦ  Μενέλεω.  ἐλθεῖν  μὲν  γὰρ  μετὰ  τὴν  ̔Ελένης  ἁρπαγὴν  ἐς  τὴν  Τευκρίδα  γῆν  ̔Ελλήνων  στρατιὴν
πολλὴν  βοηθεῦσαν  Μενέλεῳ,  ἐκβᾶσαν  δὲ  ἐς  γῆν  καὶ  ἱδρυθεῖσαν  τὴν  στρατιὴν  πέμπειν  ἐς  τὸ  ̓́Ιλιον  ἀγγέλους,  σὺν  δέ  σφι  ἰέναι  καὶ  αὐτὸν  Μενέλεων:  τοὺς  δ'  ἐπείτε  ἐσελθεῖν  ἐς  τὸ  τεῖχος,  ἀπαιτέειν  ̔Ελένην  τε  καὶ  τὰ  χρήματα  τά  οἱ  οἴχετο  κλέψας  ̓Αλέξανδρος,  τῶν  τε  ἀδικημάτων  δίκας  αἰτέειν:  τοὺς  δὲ  Τευκροὺς  τὸν  αὐτὸν  λόγον  λέγειν  τότε  καὶ
μετέπειτα,  καὶ  ὀμνύντας  καὶ  ἀνωμοτί,  μὴ  μὲν  ἔχειν  ̔Ελένην  μηδὲ  τὰ  ἐπικαλεύμενα  χρήματα,  ἀλλ'  εἶναι  αὐτὰ  πάντα  ἐν  Αἰγύπτῳ,  καὶ  οὐκ  ἂν  δικαίως  αὐτοὶ  δίκας  ὑπέχειν  τῶν  Πρωτεὺς  ὁ  Αἰγύπτιος  βασιλεὺς  ἔχει.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  καταγελᾶσθαι  δοκέοντες  ὑπ'  αὐτῶν  οὕτω  δὴ  ἐπολιόρκεον,  ἐς  ὃ  ἐξεῖλον:  ἑλοῦσι  δὲ  τὸ  τεῖχος  ὡς  οὐκ  ἐφαίνετο  ἡ  ̔Ελένη,  ἀλλὰ
τὸν  αὐτὸν  λόγου  τῷ  προτέρῳ  ἐπυνθάνοντο,  οὕτω  δὴ  πιστεύσαντες  τῷ  λόγῳ  τῷ  πρώτῳ  οἱ  ̔́Ελληνες  αὐτὸν  Μενέλεων  ἀποστέλλουσι  παρὰ  Πρωτέα.  ἀπικόμενος  δὲ  ὁ  Μενέλεως  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  καὶ  ἀναπλώσας  ἐς  τὴν  Μέμφιν,  εἴπας  τὴν  ἀληθείην  τῶν  πρηγμάτων,  καὶ  ξεινίων  ἤντησε  μεγάλων  καὶ  ̔Ελένην  ἀπαθέα  κακῶν  ἀπέλαβε,  πρὸς  δὲ  καὶ  τὰ  ἑωυτοῦ  χρήματα  πάντα.  τυχὼν  μέντοι
τούτων  ἐγένετο  Μενέλεως  ἀνὴρ  ἄδικος  ἐς  Αἰγυπτίους.  ἀποπλέειν  γὰρ  ὁρμημένον  αὐτὸν  ἶσχον  ἄπλοιαι:  ἐπειδὴ  δὲ  τοῦτο  ἐπὶ  πολλὸν  τοιοῦτον  ἦν,  ἐπιτεχνᾶται  πρῆγμα  οὐκ  ὅσιον:  λαβὼν  γὰρ  δύο  παιδία  ἀνδρῶν  ἐπιχωρίων  ἔντομα  σφέα  ἐποίησε.  μετὰ  δὲ  ὡς  ἐπάιστος  ἐγένετο  τοῦτο  ἐργασμένος,  μισηθείς  τε  καὶ  διωκόμενος  οἴχετο  φεύγων  τῇσι  νηυσὶ  ἐπὶ  Λιβύης:  τὸ  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὅκου  ἔτι
ἐτράπετο  οὐκ  εἶχον  εἰπεῖν  Αἰγύπτιοι.  τούτων  δὲ  τὰ  μὲν  ἱστορίῃσι  ἔφασαν  ἐπίστασθαι,  τὰ  δὲ  παρ'  ἑωυτοῖσι  γενόμενα  ἀτρεκέως  ἐπιστάμενοι  λέγειν.  ταῦτα  μὲν  Αἰγυπτίων  οἱ  ἱρέες  ἔλεγον:  ἐγὼ  δὲ  τῷ  λόγῳ  τῷ  περὶ  ̔Ελένης  λεχθέντι  καὶ  αὐτὸς  προστίθεμαι,  τάδε  ἐπιλεγόμενος,  εἰ  ἦν  ̔Ελένη  ἐν  ̓Ιλίῳ,  ἀποδοθῆναι  ἂν  αὐτὴν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἤτοι  ἑκόντος  γε  ἢ  ἀέκοντος  ̓Αλεξάνδρου.
οὐ  γὰρ  δὴ  οὕτω  γε  φρενοβλαβὴς  ἦν  ὁ  Πρίαμος  οὐδὲ  οἱ  ἄλλοι  οἱ  προσήκοντες  αὐτῷ,  ὥστε  τοῖσι  σφετέροισι  σώμασι  καὶ  τοῖσι  τέκνοισι  καὶ  τῇ  πόλι  κινδυνεύειν  ἐβούλοντο,  ὅκως  ̓Αλέξανδρος  ̔Ελένῃ  συνοικέῃ.  εἰ  δέ  τοι  καὶ  ἐν  τοῖσι  πρώτοισι  χρόνοισι  ταῦτα  ἐγίνωσκον,  ἐπεὶ  πολλοὶ  μὲν  τῶν  ἄλλων  Τρώων,  ὁκότε  συμμίσγοιεν  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  ἀπώλλυντο,  αὐτοῦ  δὲ  Πριάμου
οὐκ  ἔστι  ὅτε  οὐ  δύο  ἢ  τρεῖς  ἢ  καὶ  ἔτι  πλέους  τῶν  παίδων  μάχης  γινομένης  ἀπέθνησκον,  εἰ  χρή  τι  τοῖσι  ἐποποιοῖσι  χρεώμενον  λέγειν,  τούτων  δὲ  τοιούτων  συμβαινόντων  ἐγὼ  μὲν  ἔλπομαι,  εἰ  καὶ  αὐτὸς  Πρίαμος  συνοίκεε  ̔Ελένῃ,  ἀποδοῦναι  ἂν  αὐτὴν  τοῖσι  ̓Αχαιοῖσι,  μέλλοντά  γε  δὴ  τῶν  παρεόντων  κακῶν  ἀπαλλαγήσεσθαι.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  ἡ  βασιληίη  ἐς  ̓Αλέξανδρον
περιήιε,  ὥστε  γέροντος  Πριάμου  ἐόντος  ἐπ'  ἐκείνῳ  τὰ  πρήγματα  εἶναι,  ἀλλὰ  ̔́Εκτωρ  καὶ  πρεσβύτερος  καὶ  ἀνὴρ  ἐκείνου  μᾶλλον  ἐὼν  ἔμελλε  αὐτὴν  Πριάμου  ἀποθανόντος  παραλάμψεσθαι,  τὸν  οὐ  προσῆκε  ἀδικέοντι  τῷ  ἀδελφεῷ  ἐπιτρέπειν,  καὶ  ταῦτα  μεγάλων  κακῶν  δι'  αὐτὸν  συμβαινόντων  ἰδίῃ  τε  αὐτῷ  καὶ  τοῖσι  ἄλλοισι  πᾶσι  Τρωσί.  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  εἶχον  ̔Ελένην  ἀποδοῦναι,  οὐδὲ  λέγουσι  αὐτοῖσι
τὴν  ἀληθείην  ἐπίστευον  οἱ  ̔́Ελληνες,  ὡς  μὲν  ἐγὼ  γνώμην  ἀποφαίνομαι,  τοῦ  δαιμονίου  παρασκευάζοντος,  ὅκως  πανωλεθρίῃ  ἀπολόμενοι  καταφανὲς  τοῦτο  τοῖσι  ἀνθρώποισι  ποιήσωσι,  ὡς  τῶν  μεγάλων  ἀδικημάτων  μεγάλαι  εἰσὶ  καὶ  αἱ  τιμωρίαι  παρὰ  τῶν  θεῶν.  καὶ  ταῦτα  μὲν  τῇ  ἐμοὶ  δοκέει  εἴρηται.  Πρωτέος  δὲ  ἐκδέξασθαι  τὴν  βασιληίην  ̔Ραμψίνιτον  ἔλεγον,  ὃς  μνημόσυνα  ἐλίπετο  τὰ  προπύλαια  τὰ  πρὸς  ἑσπέρην
τετραμμένα  τοῦ  ̔Ηφαιστείου,  ἀντίους  δὲ  τῶν  προπυλαίων  ἔστησε  ἀνδριάντας  δύο,  ἐόντας  τὸ  μέγαθος  πέντε  καὶ  εἴκοσι  πηχέων,  τῶν  Αἰγύπτιοι  τὸν  μὲν  πρὸς  βορέω  ἑστεῶτα  καλέουσι  θέρος,  τὸν  δὲ  πρὸς  νότον  χειμῶνα:  καὶ  τὸν  μὲν  καλέουσι  θέρος,  τοῦτον  μὲν  προσκυνέουσί  τε  καὶ  εὖ  ποιέουσι,  τὸν  δὲ  χειμῶνα  καλεόμενον  τὰ  ἔμπαλιν  τούτων  ἔρδουσι  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἔλεγον
τοῦτον  τὸν  βασιλέα  ζωὸν  καταβῆναι  κάτω  ἐς  τὸν  οἱ  ̔́Ελληνες  ̔́Αιδην  νομίζουσι  εἶναι,  καὶ  κεῖθι  συγκυβεύειν  τῇ  Δήμητρι,  καὶ  τὰ  μὲν  νικᾶν  αὐτὴν  τὰ  δὲ  ἑσσοῦσθαι  ὑπ'  αὐτῆς,  καί  μιν  πάλιν  ἀπικέσθαι  δῶρον  ἔχοντα  παρ'  αὐτῆς  χειρόμακτρον  χρύσεον.  ἀπὸ  δὲ  τῆς  ̔Ραμψινίτου  καταβάσιος,  ὡς  πάλιν  ἀπίκετο,  ὁρτὴν  δὴ  ἀνάγειν  Αἰγυπτίους  ἔφασαν:  τὴν  καὶ  ἐγὼ  οἶδα
ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἐπιτελέοντας  αὐτούς,  οὐ  μέντοι  εἴ  γε  διὰ  ταῦτα  ὁρτάζουσι  ἔχω  λέγειν.  φᾶρος  δὲ  αὐτημερὸν  ἐξυφήναντες  οἱ  ἱρέες  κατ'  ὦν  ἔδησαν  ἑνὸς  ἑωυτῶν  μίτρῃ  τοὺς  ὀφθαλμούς,  ἀγαγόντες  δέ  μιν  ἔχοντα  τὸ  φᾶρος  ἐς  ὁδὸν  φέρουσαν  ἐς  ἱρὸν  Δήμητρος  αὐτοὶ  ἀπαλλάσσονται  ὀπίσω:  τὸν  δὲ  ἱρέα  τοῦτον  καταδεδεμένον  τοὺς  ὀφθαλμοὺς  λέγουσι  ὑπὸ  δύο  λύκων
ἄγεσθαι  ἐς  τὸ  ἱρὸν  τῆς  Δήμητρος  ἀπέχον  τῆς  πόλιος  εἴκοσι  σταδίους,  καὶ  αὖτις  ὀπίσω  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  ἀπάγειν  μιν  τοὺς  λύκους  ἐς  τὠυτὸ  χωρίον.  τοῖσι  μέν  νυν  ὑπ'  Αἰγυπτίων  λεγομένοισι  χράσθω  ὅτεῳ  τὰ  τοιαῦτα  πιθανά  ἐστι:  ἐμοὶ  δὲ  παρὰ  πάντα  τὸν  λόγον  ὑπόκειται  ὅτι  τὰ  λεγόμενα  ὑπ'  ἑκάστων  ἀκοῇ  γράφω.  ἀρχηγετέειν  δὲ  τῶν  κάτω  Αἰγύπτιοι
λέγουσι  Δήμητρα  καὶ  Διόνυσον.  πρῶτοι  δὲ  καὶ  τόνδε  τὸν  λόγον  Αἰγύπτιοι  εἰσὶ  οἱ  εἰπόντες,  ὡς  ἀνθρώπου  ψυχὴ  ἀθάνατος  ἐστί,  τοῦ  σώματος  δὲ  καταφθίνοντος  ἐς  ἄλλο  ζῷον  αἰεὶ  γινόμενον  ἐσδύεται,  ἐπεὰν  δὲ  πάντα  περιέλθῃ  τὰ  χερσαῖα  καὶ  τὰ  θαλάσσια  καὶ  τὰ  πετεινά,  αὖτις  ἐς  ἀνθρώπου  σῶμα  γινόμενον  ἐσδύνει:  τὴν  περιήλυσιν  δὲ  αὐτῇ  γίνεσθαι  ἐν  τρισχιλίοισι  ἔτεσι.
τούτῳ  τῷ  λόγῳ  εἰσὶ  οἳ  ̔Ελλήνων  ἐχρήσαντο,  οἳ  μὲν  πρότερον  οἳ  δὲ  ὕστερον,  ὡς  ἰδίῳ  ἑωυτῶν  ἐόντι:  τῶν  ἐγὼ  εἰδὼς  τὰ  οὐνόματα  οὐ  γράφω.  μέχρι  μέν  νυν  ̔Ραμψινίτου  βασιλέος  εἶναι  ἐν  Αἰγύπτῳ  πᾶσαν  εὐνομίην  ἔλεγον  καὶ  εὐθηνέειν  Αἴγυπτον  μεγάλως,  μετὰ  δὲ  τοῦτον  βασιλεύσαντα  σφέων  Χέοπα  ἐς  πᾶσαν  κακότητα  ἐλάσαι.  κατακληίσαντα  γάρ  μιν  πάντα  τὰ  ἱρὰ
πρῶτα  μὲν  σφέας  θυσιέων  τουτέων  ἀπέρξαι,  μετὰ  δὲ  ἐργάζεσθαι  ἑωυτῷ  κελεύειν  πάντας  Αἰγυπτίους.  τοῖσι  μὲν  δὴ  ἀποδεδέχθαι  ἐκ  τῶν  λιθοτομιέων  τῶν  ἐν  τῷ  ̓Αραβίῳ  ὄρεϊ,  ἐκ  τουτέων  ἕλκειν  λίθους  μέχρι  τοῦ  Νείλου:  διαπεραιωθέντας  δὲ  τὸν  ποταμὸν  πλοίοισι  τοὺς  λίθους  ἑτέροισι  ἐπέταξε  ἐκδέκεσθαι  καὶ  πρὸς  τὸ  Λιβυκὸν  καλεύμενον  ὄρος,  πρὸς  τοῦτο  ἕλκειν.  ἐργάζοντο  δὲ  κατὰ  δέκα
μυριάδας  ἀνθρώπων  αἰεὶ  τὴν  τρίμηνον  ἑκάστην.  χρόνον  δὲ  ἐγγενέσθαι  τριβομένῳ  τῷ  λεῷ  δέκα  ἔτεα  μὲν  τῆς  ὁδοῦ  κατ'  ἣν  εἷλκον  τοὺς  λίθους,  τὴν  ἔδειμαν  ἔργον  ἐὸν  οὐ  πολλῷ  τεῳ  ἔλασσον  τῆς  πυραμίδος.  ὡς  ἐμοὶ  δοκέειν:  τῆς  μὲν  γὰρ  μῆκος  εἰσὶ  πέντε  στάδιοι,  εὖρος  δὲ  δέκα  ὀργυιαί,  ὕψος  δέ,  τῇ  ὑψηλοτάτη  ἐστὶ  αὐτὴ  ἑωυτῆς,  ὀκτὼ  ὀργυιαί,
λίθου  δὲ  ξεστοῦ  καὶ  ζῴων  ἐγγεγλυμμένων:  ταύτης  τε  δὴ  τὰ  δέκα  ἔτεα  γενέσθαι  καὶ  τῶν  ἐπὶ  τοῦ  λόφου  ἐπ'  οὗ  ἑστᾶσι  αἱ  πυραμίδες,  τῶν  ὑπὸ  γῆν  οἰκημάτων,  τὰς  ἐποιέετο  θήκας  ἑωυτῷ  ἐν  νήσῳ,  διώρυχα  τοῦ  Νείλου  ἐσαγαγών.  τῇ  δὲ  πυραμίδι  αὐτῇ  χρόνον  γενέσθαι  εἴκοσι  ἔτεα  ποιευμένῃ:  τῆς  ἐστὶ  πανταχῇ  μέτωπον  ἕκαστον  ὀκτὼ.  πλέθρα  ἐούσης  τετραγώνου
καὶ  ὕψος  ἴσον,  λίθου  δὲ  ξεστοῦ  τε  καὶ  ἁρμοσμένου  τὰ  μάλιστα:  οὐδεὶς  τῶν  λίθων  τριήκοντα  ποδῶν  ἐλάσσων.  ἐποιήθη  δὲ  ὧδε  αὕτη  ἡ  πυραμίς:  ἀναβαθμῶν  τρόπον,  τὰς  μετεξέτεροι  κρόσσας  οἳ  δὲ  βωμίδας  ὀνομάζουσι,  τοιαύτην  τὸ  πρῶτον  ἐπείτε  ἐποίησαν  αὐτήν,  ἤειρον  τοὺς  ἐπιλοίπους  λίθους  μηχανῇσι  ξύλων  βραχέων  πεποιημένῃσι,  χαμᾶθεν  μὲν  ἐπὶ  τὸν  πρῶτον  στοῖχον  τῶν  ἀναβαθμῶν  ἀείροντες:
ὅκως  δὲ  ἀνίοι  ὁ  λίθος  ἐπ'  αὐτόν,  ἐς  ἑτέρην  μηχανὴν  ἐτίθετο  ἑστεῶσαν  ἐπὶ  τοῦ  πρώτου  στοίχου,  ἀπὸ  τούτου  δὲ  ἐπὶ  τὸν  δεύτερον  εἵλκετο  στοῖχον  ἐπ'  ἄλλης  μηχανῆς:  ὅσοι  γὰρ  δὴ  στοῖχοι  ἦσαν  τῶν  ἀναβαθμῶν,  τοσαῦται  καὶ  μηχαναὶ  ἦσαν,  εἴτε  καὶ  τὴν  αὐτὴν  μηχανὴν  ἐοῦσαν  μίαν  τε  καὶ  εὐβάστακτον  μετεφόρεον  ἐπὶ  στοῖχον  ἕκαστον,  ὅκως  τὸν  λίθον
ἐξέλοιεν:  λελέχθω  γὰρ  ἡμῖν  ἐπ'  ἀμφότερα,  κατά  περ  λέγεται.  ἐξεποιήθη  δ'  ὦν  τὰ  ἀνώτατα  αὐτῆς  πρῶτα,  μετὰ  δὲ  τὰ  ἐχόμενα  τούτων  ἐξεποίευν,  τελευταῖα  δὲ  αὐτῆς  τὰ  ἐπίγαια  καὶ  τὰ  κατωτάτω  ἐξεποίησαν.  σεσήμανται  δὲ  διὰ  γραμμάτων  Αἰγυπτίων  ἐν  τῇ  πυραμίδι  ὅσα  ἔς  τε  συρμαίην  καὶ  κρόμμυα  καὶ  σκόροδα  ἀναισιμώθη  τοῖσι  ἐργαζομένοισι:  καὶ  ὡς  ἐμὲ  εὖ  μεμνῆσθαι
τὰ  ὁ  ἑρμηνεύς  μοι  ἐπιλεγόμενος  τὰ  γράμματα  ἔφη,  ἑξακόσια  καὶ  χίλια  τάλαντα  ἀργυρίου  τετελέσθαι.  εἰ  δ'  ἔστι  οὕτω  ἔχοντα  ταῦτα,  κόσα  οἰκὸς  ἄλλα  δεδαπανῆσθαι  ἐστὶ  ἔς  τε  σίδηρον  τῷ  ἐργάζοντο  καὶ  σιτία  καὶ  ἐσθῆτα  τοῖσι  ἐργαζομένοισι,  ὁκότε  χρόνον  μὲν  οἰκοδόμεον  τὰ  ἔργα  τὸν  εἰρημένον,  ἄλλον  δέ,  ὡς  ἐγὼ  δοκέω,  ἐν  τῷ  τοὺς  λίθους  ἔταμνον  καὶ
ἦγον  καὶ  τὸ  ὑπὸ  γῆν  ὄρυγμα  ἐργάζοντο,  οὐκ  ὀλίγον  χρόνον.  ἐς  τοῦτο  δὲ  ἐλθεῖν  Χέοπα  κακότητος  ὥστε  χρημάτων  δεόμενον  τὴν  θυγατέρα  τὴν  ἑωυτοῦ  κατίσαντα  ἐπ'  οἰκήματος  προστάξαι  πρήσσεσθαι  ἀργύριον  ὁκόσον  δή  τι:  οὐ  γὰρ  δὴ  τοῦτό  γε  ἔλεγον.  τὴν  δὲ  τά  τε  ὑπὸ  τοῦ  πατρὸς  ταχθέντα  πρήσσεσθαι,  ἰδίῃ  δὲ  καὶ  αὐτὴν  διανοηθῆναι  μνημήιον  καταλιπέσθαι,  καὶ
τοῦ  ἐσιόντος  πρὸς  αὐτὴν  ἑκάστου  δέεσθαι  ὅκως  ἂν  αὐτῇ  ἕνα  λίθον  ἐν  τοῖσι  ἔργοισι  δωρέοιτο.  ἐκ  τούτων  δὲ  τῶν  λίθων  ἔφασαν  τὴν  πυραμίδα  οἰκοδομηθῆναι  τὴν  ἐν  μέσῳ  τῶν  τριῶν  ἑστηκυῖαν,  ἔμπροσθε  τῆς  μεγάλης  πυραμίδος,  τῆς  ἐστὶ  τὸ  κῶλον  ἕκαστον  ὅλου  καὶ  ἡμίσεος  πλέθρου.  βασιλεῦσαι  δὲ  τὸν  Χέοπα  τοῦτον  Αἰγύπτιοι  ἔλεγον  πεντήκοντα  ἔτεα,  τελευτήσαντος  δὲ  τούτου
ἐκδέξασθαι  τὴν  βασιληίην  τὸν  ἀδελφεὸν  αὐτοῦ  Χεφρῆνα:  καὶ  τοῦτον  δὲ  τῷ  αὐτῷ  τρόπῳ  διαχρᾶσθαι  τῷ  ἑτέρῳ  τά  τε  ἄλλα  καὶ  πυραμίδα  ποιῆσαι,  ἐς  μὲν  τὰ  ἐκείνου  μέτρα  οὐκ  ἀνήκουσαν:  ταῦτα  γὰρ  ὦν  καὶ  ἡμεῖς  ἐμετρήσαμεν:  （οὔτε  γὰρ  ὕπεστι  οἰκήματα  ὑπὸ  γῆν,  οὔτε  ἐκ  τοῦ  Νείλου  διῶρυξ  ἥκει  ἐς  αὐτὴν  ὥσπερ  ἐς  τὴν  ἑτέρην  ῥέουσα:  δι'
οἰκοδομημένου  δὲ  αὐλῶνος  ἔσω  νῆσον  περιρρέει,  ἐν  τῇ  αὐτὸν  λέγουσι  κεῖσθαι  Χέοπα）:  ὑποδείμας  δὲ  τὸν  πρῶτον  δόμον  λίθου  Αἰθιοπικοῦ  ποικίλου,  τεσσεράκοντα  πόδας  ὑποβὰς  τῆς  ἑτέρης  τὠυτὸ  μέγαθος,  ἐχομένην  τῆς  μεγάλης  οἰκοδόμησε.  ἑστᾶσι  δὲ  ἐπὶ  λόφου  τοῦ  αὐτοῦ  ἀμφότεραι,  μάλιστα  ἐς  ἑκατὸν  πόδας  ὑψηλοῦ.  βασιλεῦσαι  δὲ  ἔλεγον  Χεφρῆνα  ἓξ  καὶ  πεντήκοντα  ἔτεα.  ταῦτα  ἕξ  τε  καὶ
ἑκατὸν  λογίζονται  ἔτεα,  ἐν  τοῖσι  Αἰγυπτίοισί  τε  πᾶσαν  εἶναι  κακότητα  καὶ  τὰ  ἱρὰ  χρόνου  τοσούτου  κατακληισθέντα  οὐκ  ἀνοιχθῆναι.  τούτους  ὑπὸ  μίσεος  οὐ  κάρτα  θέλουσι  Αἰγύπτιοι  ὀνομάζειν,  ἀλλὰ  καὶ  τὰς  πυραμίδας  καλέουσι  ποιμένος  Φιλίτιος,  ὃς  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἔνεμε  κτήνεα  κατὰ  ταῦτα  τὰ  χωρία.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  βασιλεῦσαι  Αἰγύπτου  Μυκερῖνον  ἔλεγον  Χέοπος  παῖδα:  τῷ  τὰ  μὲν
τοῦ  πατρὸς  ἔργα  ἀπαδεῖν,  τὸν  δὲ  τά  τε  ἱρὰ  ἀνοῖξαι  καὶ  τὸν  λεὼν  τετρυμένον  ἐς  τὸ  ἔσχατον  κακοῦ  ἀνεῖναι  πρὸς  ἔργα  τε  καὶ  θυσίας,  δίκας  δέ  σφι  πάντων  βασιλέων  δικαιότατα  κρίνειν.  κατὰ  τοῦτο  μέν  νυν  τὸ  ἔργον  ἁπάντων  ὅσοι  ἤδη  βασιλέες  ἐγένοντο  Αἰγυπτίων  αἰνέουσι  μάλιστα  τοῦτον.  τά  τε  ἄλλα  γάρ  μιν  κρίνειν  εὖ,  καὶ  δὴ
καὶ  τῷ  ἐπιμεμφομένῳ  ἐκ  τῆς  δίκης  παρ'  ἑωυτοῦ  διδόντα  ἄλλα  ἀποπιμπλάναι  αὐτοῦ  τὸν  θυμόν.  ἐόντι  δὲ  ἠπίῳ  τῷ  Μυκερίνῳ  κατὰ  τοὺς  πολιήτας  καὶ  ταῦτα  ἐπιτηδεύοντι  πρῶτον  κακῶν  ἄρξαι  τὴν  θυγατέρα  ἀποθανοῦσαν  αὐτοῦ,  τὴν  μοῦνόν  οἱ  εἶναι  ἐν  τοῖσι  οἰκίοισι  τέκνον.  τὸν  δὲ  ὑπεραλγήσαντά  τε  τῷ  περιεπεπτώκεε  πρήγματι,  καὶ  βουλόμενον  περισσότερόν  τι  τῶν  ἄλλων  θάψαι  τὴν
θυγατέρα,  ποιήσασθαι  βοῦν  ξυλίνην  κοίλην,  καὶ  ἔπειτα  καταχρυσώσαντά  μιν  ταύτην  ἔσω  ἐν  αὐτῇ  θάψαι  ταύτην  δὴ  τὴν  ἀποθανοῦσαν  θυγατέρα.  αὕτη  ὦν  ἡ  βοῦς  γῇ  οὐκ  ἐκρύφθη,  ἀλλ'  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦν  φανερή,  ἐν  Σάι  μὲν  πόλι  ἐοῦσα,  κειμένη  δὲ  ἐν  τοῖσι  βασιληίοισι  ἐν  οἰκήματι  ἠσκημένῳ:  θυμιήματα  δὲ  παρ'  αὐτῇ  παντοῖα  καταγίζουσι  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην,
νύκτα  δὲ  ἑκάστην  πάννυχος  λύχνος  παρακαίεται.  ἀγχοῦ  δὲ  τῆς  βοὸς  ταύτης  ἐν  ἄλλῳ  οἰκήματι  εἰκόνες  τῶν  παλλακέων  τῶν  Μυκερίνου  ἑστᾶσι,  ὡς  ἔλεγον  οἱ  ἐν  Σάι  πόλι  ἱρέες:  ἑστᾶσι  μὲν  γὰρ  ξύλιναι  κολοσσοί,  ἐοῦσαι  ἀριθμὸν  ὡς  εἴκοσι  μάλιστά  κῃ,  γυμναὶ  ἐργασμέναι:  αἵτινες  μέντοι  εἰσί,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  πλὴν  ἢ  τὰ  λεγόμενα.  οἳ  δὲ  τινὲς  λέγουσι  περὶ
τῆς  βοὸς  ταύτης  καὶ  τῶν  κολοσσῶν  τόνδε  τὸν  λόγον,  ὡς  Μυκερῖνος  ἠράσθη  τῆς  ἑωυτοῦ  θυγατρὸς  καὶ  ἔπειτα  ἐμίγη  οἱ  ἀεκούσῃ:  μετὰ  δὲ  λέγουσι  ὡς  ἡ  παῖς  ἀπήγξατο  ὑπὸ  ἄχεος,  ὁ  δέ  μιν  ἔθαψε  ἐν  τῇ  βοὶ̈  ταύτῃ,  ἡ  δὲ  μήτηρ  αὐτῆς  τῶν  ἀμφιπόλων  τῶν  προδουσέων  τὴν  θυγατέρα  τῷ  πατρὶ  ἀπέταμε  τὰς  χεῖρας,  καὶ  νῦν  τὰς
εἰκόνας  αὐτέων  εἶναι  πεπονθυίας  τά  περ  αἱ  ζωαὶ  ἔπαθον.  ταῦτα  δὲ  λέγουσι  φλυηρέοντες,  ὡς  ἐγὼ  δοκέω,  τά  τε  ἄλλα  καὶ  δὴ  καὶ  τὰ  περὶ  τὰς  χεῖρας  τῶν  κολοσσῶν:  ταύτας  γὰρ  ὦν  καὶ  ἡμεῖς  ὡρῶμεν  ὅτι  ὑπὸ  χρόνου  τὰς  χεῖρας  ἀποβεβλήκασι,  αἳ  ἐν  ποσὶ  αὐτέων  ἐφαίνοντο  ἐοῦσαι  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμέ.  ἡ  δὲ  βοῦς  τὰ  μὲν
ἄλλα  κατακέκρυπται  φοινικέῳ  εἵματι,  τὸν  αὐχένα  δὲ  καὶ  τὴν  κεφαλὴν  φαίνει  κεχρυσωμένα  παχέι  κάρτα  χρυσῷ:  μεταξὺ  δὲ  τῶν  κερέων  ὁ  τοῦ  ἡλίου  κύκλος  μεμιμημένος  ἔπεστι  χρύσεος.  ἔστι  δὲ  ἡ  βοῦς  οὐκ  ὀρθὴ  ἀλλ'  ἐν  γούνασι  κειμένη,  μέγαθος  δὲ  ὅση  περ  μεγάλη  βοῦς  ζωή.  ἐκφέρεται  δὲ  ἐκ  τοῦ  οἰκήματος  ἀνὰ  πάντα  ἔτεα,  ἐπεὰν  τύπτωνται  Αἰγύπτιοι  τὸν
οὐκ  ὀνομαζόμενον  θεὸν  ὑπ'  ἐμεῦ  ἐπὶ  τοιούτῳ  πρήγματι:  τότε  ὦν  καὶ  τὴν  βοῦν  ἐκφέρουσι  ἐς  τὸ  φῶς:  φασὶ  γὰρ  αὐτὴν  δεηθῆναι  τοῦ  πατρὸς  Μυκερίνου  ἀποθνήσκουσαν  ἐν  τῷ  ἐνιαυτῷ  ἅπαξ  μιν  τὸν  ἥλιον  κατιδεῖν.  μετὰ  δὲ  τῆς  θυγατρὸς  τὸ  πάθος  δεύτερα  τούτῳ  τῷ  βασιλέι  τάδε  γενέσθαι:  ἐλθεῖν  οἱ  μαντήιον  ἐκ  Βουτοῦς  πόλιος  ὡς  μέλλοι  ἓξ  ἔτεα
μοῦνον  βιοὺς  τῷ  ἑβδόμῳ  τελευτήσειν.  τὸν  δὲ  δεινὸν  ποιησάμενον  πέμψαι  ἐς  τὸ  μαντήιον  τῷ  θεῷ  ὀνείδισμα,  ἀντιμεμφόμενον  ὅτι  ὁ  μὲν  αὐτοῦ  πατὴρ  καὶ  πάτρως,  ἀποκληίσαντες  τὰ  ἱρὰ  καὶ  θεῶν  οὐ  μεμνημένοι  ἀλλὰ  καὶ  τοὺς  ἀνθρώπους  φθείροντες,  ἐβίωσαν  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν,  αὐτὸς  δ'  εὐσεβὴς  ἐὼν  μέλλοι  ταχέως  οὕτω  τελευτήσειν.  ἐκ  δὲ  τοῦ  χρηστηρίου  αὐτῷ  δεύτερα  ἐλθεῖν
λέγοντα  τούτων  εἵνεκα  καὶ  συνταχύνειν  αὐτὸν  τὸν  βίον:  οὐ  γὰρ  ποιῆσαί  μιν  τὸ  χρεὸν  ἦν  ποιέειν:  δεῖν  γὰρ  Αἴγυπτον  κακοῦσθαι  ἐπ'  ἔτεα  πεντήκοντά  τε  καὶ  ἑκατόν,  καὶ  τοὺς  μὲν  δύο  τοὺς  πρὸ  ἐκείνου  γενομένους  βασιλέας  μαθεῖν  τοῦτο,  κεῖνον  δὲ  οὔ.  ταῦτα  ἀκούσαντα  τὸν  Μυκερῖνον,  ὡς  κατακεκριμένων  ἤδη  οἱ  τούτων,  λύχνα  ποιησάμενον  πολλά,  ὅκως  γίνοιτο  νύξ,
ἀνάψαντα  αὐτὰ  πίνειν  τε  καὶ  εὐπαθέειν,  οὔτε  ἡμέρης  οὔτε  νυκτὸς  ἀνιέντα,  ἔς  τε  τὰ  ἕλεα  καὶ  τὰ  ἄλσεα  πλανώμενον  καὶ  ἵνα  πυνθάνοιτο  εἶναι  ἐνηβητήρια  ἐπιτηδεότατα.  ταῦτα  δὲ  ἐμηχανᾶτο  θέλων  τὸ  μαντήιον  ψευδόμενον  ἀποδέξαι,  ἵνα  οἱ  δυώδεκα  ἔτεα  ἀντὶ  ἓξ  ἐτέων  γένηται,  αἱ  νύκτες  ἡμέραι  ποιεύμεναι.  πυραμίδα  δὲ  οὗτος  ἀπελίπετο  πολλὸν  ἐλάσσω  τοῦ  πατρός,  εἴκοσι  ποδῶν
καταδέουσαν  κῶλον  ἕκαστον  τριῶν  πλέθρων,  ἐούσης  τετραγώνου,  λίθου  δὲ  ἐς  τὸ  ἥμισυ  Αἰθιοπικοῦ:  τὴν  δὴ  μετεξέτεροι  φασὶ  ̔Ελλήνων  ̔Ροδώπιος  ἑταίρης  γυναικὸς  εἶναι,  οὐκ  ὀρθῶς  λέγοντες.  οὐδὲ  ὦν  οὐδὲ  εἰδότες  μοι  φαίνονται  λέγειν  οὗτοι  ἥτις  ἦν  ἡ  ̔Ροδῶπις:  οὐ  γὰρ  ἄν  οἱ  πυραμίδα  ἀνέθεσαν  ποιήσασθαι  τοιαύτην,  ἐς  τὴν  ταλάντων  χιλιάδες  ἀναρίθμητοι  ὡς  λόγῳ  εἰπεῖν  ἀναισίμωνται:  πρὸς
δὲ  ὅτι  κατὰ  ̓́Αμασιν  βασιλεύοντα  ἦν  ἀκμάζουσα  ̔Ροδῶπις,  ἀλλ'  οὐ  κατὰ  τοῦτον.  ἔτεσι  γὰρ  κάρτα  πολλοῖσι  ὕστερον  τούτων  τῶν  βασιλέων  τῶν  τὰς  πυραμίδας  ταύτας  ἦν  λιπομένων  ̔Ροδῶπις,  γενεὴν  μὲν  ἀπὸ  Θρηίκης,  δούλη  δὲ  ἦν  ̓Ιάδμονος  τοῦ  ̔Ηφαιστοπόλιος  ἀνδρὸς  Σαμίου,  σύνδουλος  δὲ  Αἰσώπου  τοῦ  λογοποιοῦ.  καὶ  γὰρ  οὗτος  ̓Ιάδμονος  ἐγένετο,  ὡς  διέδεξε  τῇδε  οὐκ  ἥκιστα:  ἐπείτε
γὰρ  πολλάκις  κηρυσσόντων  Δελφῶν  ἐκ  θεοπροπίου  ὃς  βούλοιτο  ποινὴν  τῆς  Αἰσώπου  ψυχῆς  ἀνελέσθαι,  ἄλλος  μὲν  οὐδεὶς  ἐφάνη,  ̓Ιάδμονος  δὲ  παιδὸς  παῖς  ἄλλος  ̓Ιάδμων  ἀνείλετο.  οὕτω  καὶ  Αἴσωπος  ̓Ιάδμονος  ἐγένετο.  ̔Ροδῶπις  δὲ  ἐς  Αἴγυπτον  ἀπίκετο  ̓Εάνθεω  τοῦ  Σαμίου  κομίσαντος,  ἀπικομένη  δὲ  κατ'  ἐργασίην  ἐλύθη  χρημάτων  μεγάλων  ὑπὸ  ἀνδρὸς  Μυτιληναίου  Χαράξου  τοῦ  Σκαμανδρωνύμου  παιδός,  ἀδελφεοῦ  δὲ  Σαπφοῦς
τῆς  μουσοποιοῦ.  οὕτω  δὴ  ἡ  ̔Ροδῶπις  ἐλευθερώθη,  καὶ  κατέμεινέ  τε  ἐν  Αἰγύπτῳ  καὶ  κάρτα  ἐπαφρόδιτος  γενομένη  μεγάλα  ἐκτήσατο  χρήματα  ὡς  ἂν  εἶναι  ̔Ροδώπι,  ἀτὰρ  οὐκ  ὥς  γε  ἐς  πυραμίδα  τοιαύτην  ἐξικέσθαι.  τῆς  γὰρ  τὴν  δεκάτην  τῶν  χρημάτων  ἰδέσθαι  ἐστὶ  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε  παντὶ  τῷ  βουλομένῳ,  οὐδὲν  δεῖ  μεγάλα  οἱ  χρήματα  ἀναθεῖναι.  ἐπεθύμησε  γὰρ  ̔Ροδῶπις
μνημήιον  ἑωυτῆς  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  καταλιπέσθαι,  ποίημα  ποιησαμένη  τοῦτο  τὸ  μὴ  τυγχάνοι  ἄλλῳ  ἐξευρημένον  καὶ  ἀνακείμενον  ἐν  ἱρῷ,  τοῦτο  ἀναθεῖναι  ἐς  Δελφοὺς  μνημόσυνον  ἑωυτῆς.  τῆς  ὦν  δεκάτης  τῶν  χρημάτων  ποιησαμένη  ὀβελοὺς  βουπόρους  πολλοὺς  σιδηρέους,  ὅσον  ἐνεχώρεε  ἡ  δεκάτη  οἱ,  ἀπέπεμπε  ἐς  Δελφούς:  οἳ  καὶ  νῦν  ἔτι  συννενέαται  ὄπισθε  μὲν  τοῦ  βωμοῦ  τὸν  Χῖοι  ἀνέθεσαν,  ἀντίον
δὲ  αὐτοῦ  τοῦ  νηοῦ.  φιλέουσι  δέ  κως  ἐν  τῇ  Ναυκράτι  ἐπαφρόδιτοι  γίνεσθαι  αἱ  ἑταῖραι.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  αὕτη,  τῆς  πέρι  λέγεται  ὅδε  ὁ  λόγος,  οὕτω  δή  τι  κλεινὴ  ἐγένετο  ὡς  καὶ  οἱ  πάντες  ̔́Ελληνες  ̔Ροδώπιος  τὸ  οὔνομα  ἐξέμαθον:  τοῦτο  δὲ  ὕστερον  ταύτης,  τῇ  οὔνομα  ἦν  ̓Αρχιδίκη,  ἀοίδιμος  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα  ἐγένετο,  ἧσσον  δὲ  τῆς  ἑτέρης
περιλεσχήνευτος.  Χάραξος  δὲ  ὡς  λυσάμενος  ̔Ροδῶπιν  ἀπενόστησε  ἐς  Μυτιλήνην,  ἐν  μέλεϊ  Σαπφὼ  πολλὰ  κατεκερτόμησέ  μιν.  ̔Ροδώπιος  μέν  νυν  πέρι  πέπαυμαι.  μετὰ  δὲ  Μυκερῖνον  γενέσθαι  Αἰγύπτου  βασιλέα  ἔλεγον  οἱ  ἱρέες  ̓́Ασυχιν,  τὸν  τὰ  πρὸς  ἥλιον  ἀνίσχοντα  ποιῆσαι  τῷ  ̔Ηφαίστῳ  προπύλαια,  ἐόντα  πολλῷ  τε  κάλλιστα  καὶ  πολλῷ  μέγιστα:  ἔχει  μὲν  γὰρ  καὶ  τὰ  πάντα  προπύλαια  τύπους  τε
ἐγγεγλυμμένους  καὶ  ἄλλην  ὄψιν  οἰκοδομημάτων  μυρίην,  ἐκεῖνα  δὲ  καὶ  μακρῷ  μάλιστα.  ἐπὶ  τούτου  βασιλεύοντος  ἔλεγον,  ἀμιξίης  ἐούσης  πολλῆς  χρημάτων,  γενέσθαι  νόμον  Αἰγυπτίοισι,  ἀποδεικνύντα  ἐνέχυρον  τοῦ  πατρὸς  τὸν  νέκυν  οὕτω  λαμβάνειν  τὸ  χρέος:  προστεθῆναι  δὲ  ἔτι  τούτῳ  τῷ  νόμῳ  τόνδε,  τὸν  διδόντα  τὸ  χρέος  καὶ  ἁπάσης  κρατέειν  τῆς  τοῦ  λαμβάνοντος  θήκης,  τῷ  δὲ  ὑποτιθέντι  τοῦτο  τὸ
ἐνέχυρον  τήνδε  ἐπεῖναι  ζημίην  μὴ  βουλομένῳ  ἀποδοῦναι  τὸ  χρέος,  μήτε  αὐτῷ  ἐκείνῳ  τελευτήσαντι  εἶναι  ταφῆς  κυρῆσαι  μήτ'  ἐν  ἐκείνῳ  τῷ  πατρωίῳ  τάφῳ  μήτ'  ἐν  ἄλλῳ  μηδενί,  μήτε  ἄλλον  μηδένα  τῶν  ἑωυτοῦ  ἀπογενόμενον  θάψαι.  ὑπερβαλέσθαι  δὲ  βουλόμενον  τοῦτον  τὸν  βασιλέα  τοὺς  πρότερον  ἑωυτοῦ  βασιλέας  γενομένους  Αἰγύπτου  μνημόσυνον  πυραμίδα  λιπέσθαι  ἐκ  πλίνθων  ποιήσαντα,  ἐν  τῇ  γράμματα  ἐν
λίθῳ  ἐγκεκολαμμένα  τάδε  λέγοντα  ἐστί.  “μή  με  κατονοσθῇς  πρὸς  τὰς  λιθίνας  πυραμίδας:  προέχω  γὰρ  αὐτέων  τοσοῦτον  ὅσον  ὁ  Ζεὺς  τῶν  ἄλλων  θεῶν.  κοντῷ  γὰρ  ὑποτύπτοντες  ἐς  λίμνην,  ὅ  τι  πρόσσχοιτο  τοῦ  πηλοῦ  τῷ  κοντῷ,  τοῦτο  συλλέγοντες  πλίνθους  εἴρυσαν  καί  με  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἐξεποίησαν.”  τοῦτον  μὲν  τοσαῦτα  ἀποδέξασθαι.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  βασιλεῦσαι  ἄνδρα  τυφλὸν  ἐξ  ̓Ανύσιος
πόλιος,  τῷ  οὔνομα  ̓́Ανυσιν  εἶναι.  ἐπὶ  τούτου  βασιλεύοντος  ἐλάσαι  ἐπ'  Αἴγυπτον  χειρὶ  πολλῇ  Αἰθίοπάς  τε  καὶ  Σαβακῶν  τὸν  Αἰθιόπων  βασιλέα.  τὸν  μὲν  δὴ  τυφλὸν  τοῦτον  οἴχεσθαι  φεύγοντα  ἐς  τὰ  ἕλεα,  τὸν  δὲ  Αἰθίοπα  βασιλεύειν  Αἰγύπτου  ἐπ'  ἔτεα  πεντήκοντα,  ἐν  τοῖσι  αὐτὸν  τάδε  ἀποδέξασθαι:  ὅκως  τῶν  τις  Αἰγυπτίων  ἁμάρτοι  τι,  κτείνειν  μὲν  αὐτῶν  οὐδένα  ἐθέλειν,  τὸν
δὲ  κατὰ  μέγαθος  τοῦ  ἀδικήματος  ἑκάστῳ  δικάζειν  ἐπιτάσσοντα  χώματα  χοῦν  πρὸς  τῇ  ἑωυτῶν  πόλι,  ὅθεν  ἕκαστος  ἦν  τῶν  ἀδικεόντων.  καὶ  οὕτω  ἔτι  αἱ  πόλιες  ἐγένοντο  ὑψηλότεραι:  τὸ  μὲν  γὰρ  πρῶτον  ἐχώσθησαν  ὑπὸ  τῶν  τὰς  διώρυχας  ὀρυξάντων  ἐπὶ  Σεσώστριος  βασιλέος,  δεύτερα  δὲ  ἐπὶ  τοῦ  Αἰθίοπος  καὶ  κάρτα  ὑψηλαὶ  ἐγένοντο.  ὑψηλέων  δὲ  καὶ  ἑτερέων  γενομενέων  ἐν  τῇ
Αἰγύπτῳ  πολίων,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει,  μάλιστα  ἡ  ἐν  Βουβάστιπόλις  ἐξεχώσθη,  ἐν  τῇ  καὶ  ἱρόν  ἐστι  Βουβάστιος  ἀξιαπηγητότατον:  μέζω  μὲν  γὰρ  ἄλλα  καὶ  πολυδαπανώτερα  ἐστὶ  ἱρά,  ἡδονὴ  δὲ  ἰδέσθαι  οὐδὲν  τούτου  μᾶλλον.  ἡ  δὲ  Βούβαστις  κατὰ  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  ἐστὶ  ̓́Αρτεμις.  τὸ  δ'  ἱρὸν  αὐτῆς  ὧδε  ἔχει.  πλὴν  τῆς  ἐσόδου  τὸ  ἄλλο  νῆσος  ἐστί:  ἐκ  γὰρ  τοῦ
Νείλου  διώρυχες  ἐσέχουσι  οὐ  συμμίσγουσαι  ἀλλήλῃσι,  ἀλλ'  ἄχρι  τῆς  ἐσόδου  τοῦ  ἱροῦ  ἑκατέρη  ἐσέχει,  ἣ  μὲν  τῇ  περιρρέουσα  ἣ  δὲ  τῇ,  εὖρος  ἐοῦσα  ἑκατέρη  ἑκατὸν  ποδῶν,  δένδρεσι  κατάσκιος.  τὰ  δὲ  προπύλαια  ὕψος  μὲν  δέκα  ὀργυιέων  ἐστί,  τύποισι  δὲ  ἑξαπήχεσι  ἐσκευάδαται  ἀξίοισι  λόγου.  ἐὸν  δ'  ἐν  μέσῃ  τῇ  πόλι  τὸ  ἱρὸν  κατορᾶται  πάντοθεν  περιιόντι:  ἅτε  γὰρ
τῆς  πόλιος  μὲν  ἐκκεχωσμένης  ὑψοῦ,  τοῦ  δ'  ἱροῦ  οὐ  κεκινημένου  ὡς  ἀρχῆθεν  ἐποιήθη,  ἔσοπτον  ἐστί.  περιθέει  δὲ  αὐτὸ  αἱμασιὴ  ἐγγεγλυμμένη  τύποισι,  ἔστι  δὲ  ἔσωθεν  ἄλσος  δενδρέων  μεγίστων  πεφυτευμένον  περὶ  νηὸν  μέγαν,  ἐν  τῷ  δὴ  τὤγαλμα  ἔνι:  εὖρος  δὲ  καὶ  μῆκος  τοῦ  ἱροῦ  πάντῃ  σταδίου  ἐστί.  κατὰ  μὲν  δὴ  τὴν  ἔσοδον  ἐστρωμένη  ἐστὶ  ὁδὸς  λίθου  ἐπὶ
σταδίους  τρεῖς  μάλιστά  κῃ,  διὰ  τῆς  ἀγορῆς  φέρουσα  ἐς  τὸ  πρὸς  ἠῶ,  εὖρος  δὲ  ὡς  τεσσέρων  πλέθρων:  τῇ  δὲ  καὶ  τῇ  τῆς  ὁδοῦ  δένδρεα  οὐρανομήκεα  πέφυκε:  φέρει  δὲ  ἐς  ̔Ερμέω  ἱρόν.  τὸ  μὲν  δὴ  ἱρὸν  τοῦτο  οὕτω  ἔχει.  τέλος  δὲ  τῆς  ἀπαλλαγῆς  τοῦ  Αἰθίοπος  ὧδε  ἔλεγον  γενέσθαι:  ὄψιν  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  τοιήνδε  ἰδόντα  αὐτὸν  οἴχεσθαι
φεύγοντα:  ἐδόκέε  οἱ  ἄνδρα  ἐπιστάντα  συμβουλεύειν  τοὺς  ἱρέας  τοὺς  ἐν  Αἰγύπτῳ  συλλέξαντα  πάντας  μέσους  διαταμεῖν.  ἰδόντα  δὲ  τὴν  ὄψιν  ταύτην  λέγειν  αὐτὸν  ὡς  πρόφασίν  οἱ  δοκέοι  ταύτην  τοὺς  θεοὺς  προδεικνύναι,  ἵνα  ἀσεβήσας  περὶ  τὰ  ἱρὰ  κακόν  τι  πρὸς  θεῶν  ἢ  πρὸς  ἀνθρώπων  λάβοι:  οὔκων  ποιήσειν  ταῦτα,  ἀλλὰ  γάρ  οἱ  ἐξεληλυθέναι  τὸν  χρόνον,  ὁκόσον  κεχρῆσθαι  ἄρξαντα
Αἰγύπτου  ἐκχωρήσειν.  ἐν  γὰρ  τῇ  Αἰθιοπίῃ  ἐόντι  αὐτῷ  τὰ  μαντήια,  τοῖσι  χρέωνται  Αἰθίοπες,  ἀνεῖλε  ὡς  δέοι  αὐτὸν  Αἰγύπτου  βασιλεῦσαι  ἔτεα  πεντήκοντα.  ὡς  ὦν  ὁ  χρόνος  οὗτος  ἐξήιε  καὶ  αὐτὸν  ἡ  ὄψις  τοῦ  ἐνυπνίου  ἐπετάρασσε,  ἑκὼν  ἀπαλλάσσετο  ἐκ  τῆς  Αἰγύπτου  ὁ  Σαβακῶς.  ὡς  δ'  ἄρα  οἴχεσθαι  τὸν  Αἰθίοπα  ἐξ  Αἰγύπτου,  αὖτις  τὸν  τυφλὸν  ἄρχειν  ἐκ  τῶν
ἑλέων  ἀπικόμενον,  ἔνθα  πεντήκοντα  ἔτεα  νῆσον  χώσας  σποδῷ  τε  καὶ  γῇ  οἴκεε.  ὅκως  γάρ  οἱ  φοιτᾶν  σῖτον  ἄγοντας  Αἰγυπτίων,  ὡς  ἑκάστοισι  προστετάχθαι,  σιγῇ  τοῦ  Αἰθίοπος,  ἐς  τὴν  δωρεὴν  κελεύειν  σφέας  καὶ  σποδὸν  κομίζειν.  ταύτην  τὴν  νῆσον  οὐδεὶς  πρότερον  ἐδυνάσθη  ̓Αμυρταίου  ἐξευρεῖν,  ἀλλὰ  ἔτεα  ἐπὶ  πλέω  ἢ  ἑπτακόσια  οὐκ  οἷοί  τε  ἦσαν  αὐτὴν  ἀνευρεῖν  οἱ  πρότεροι
γενόμενοι  βασιλέες  ̓Αμυρταίου.  οὔνομα  δὲ  ταύτῃ  τῇ  νήσῳ  ̓Ελβώ,  μέγαθος  δ'  ἐστὶ  πάντῃ  δέκα  σταδίων.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  βασιλεῦσαι  τὸν  ἱρέα  τοῦ  ̔Ηφαίστου,  τῷ  οὔνομα  εἶναι  Σεθῶν:  τὸν  ἐν  ἀλογίῃσι  ἔχειν  παραχρησάμενον  τῶν  μαχίμων  Αἰγυπτίων  ὡς  οὐδὲν  δεησόμενον  αὐτῶν,  ἄλλα  τε  δὴ  ἄτιμα  ποιεῦντα  ἐς  αὐτούς,  καί  σφεας  ἀπελέσθαι  τὰς  ἀρούρας:  τοῖσι  ἐπὶ  τῶν  προτέρων
βασιλέων  δεδόσθαι  ἐξαιρέτους  ἑκάστῳ  δυώδεκα  ἀρούρας.  μετὰ  δὲ  ἐπ'  Αἴγυπτον  ἐλαύνειν  στρατὸν  μέγαν  Σαναχάριβον  βασιλέα  ̓Αραβίων  τε  καὶ  ̓Ασσυρίων:  οὔκων  δὴ  ἐθέλειν  τοὺς  μαχίμους  τῶν  Αἰγυπτίων  βοηθέειν.  τὸν  δ'  ἱρέα  ἐς  ἀπορίην  ἀπειλημένον  ἐσελθόντα  ἐς  τὸ  μέγαρον  πρὸς  τὤγαλμα  ἀποδύρεσθαι  οἷα  κινδυνεύει  παθεῖν.  ὀλοφυρόμενον  δ'  ἄρα  μιν  ἐπελθεῖν  ὕπνον,  καί  οἱ  δόξαι  ἐν  τῇ  ὄψι
ἐπιστάντα  τὸν  θεὸν  θαρσύνειν  ὡς  οὐδὲν  πείσεται  ἄχαρι  ἀντιάζων  τὸν  ̓Αραβίων  στρατόν:  αὐτὸς  γάρ  οἱ  πέμψειν  τιμωρούς.  τούτοισι  δή  μιν  πίσυνον  τοῖσι  ἐνυπνίοισι,  παραλαβόντα  Αἰγυπτίων  τοὺς  βουλομένους  οἱ  ἕπεσθαι,  στρατοπεδεύσασθαι  ἐν  Πηλουσίῳ:  ταύτῃ  γὰρ  εἰσὶ  αἱ  ἐσβολαί:  ἕπεσθαι  δέ  οἱ  τῶν  μαχίμων  μὲν  οὐδένα  ἀνδρῶν,  καπήλους  δὲ  καὶ  χειρώνακτας  καὶ  ἀγοραίους  ἀνθρώπους.  ἐνθαῦτα  ἀπικομένοισι  τοῖσι
ἐναντίοισι  αὐτοῖσι  ἐπιχυθέντας  νυκτὸς  μῦς  ἀρουραίους  κατὰ  μὲν  φαγεῖν  τοὺς  φαρετρεῶνας  αὐτῶν  κατὰ  δὲ  τὰ  τόξα,  πρὸς  δὲ  τῶν  ἀσπίδων  τὰ  ὄχανα,  ὥστε  τῇ  ὑστεραίῃ  φευγόντων  σφέων  γυμνῶν  πεσεῖν  πολλούς.  καὶ  νῦν  οὗτος  ὁ  βασιλεὺς  ἕστηκε  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τοῦ  ̔Ηφαίστου  λίθινος,  ἔχων  ἐπὶ  τῆς  χειρὸς  μῦν,  λέγων  διὰ  γραμμάτων  τάδε:  “ἐς  ἐμέ  τις  ὁρέων
εὐσεβὴς  ἔστω.”  ἐς  μὲν  τοσόνδε  τοῦ  λόγου  Αἰγύπτιοί  τε  καὶ  οἱ  ἱρέες  ἔλεγον,  ἀποδεικνύντες  ἀπὸ  τοῦ  πρώτου  βασιλέος  ἐς  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὸν  ἱρέα  τοῦτον  τὸν  τελευταῖον  βασιλεύσαντα  μίαν  τε  καὶ  τεσσεράκοντα  καὶ  τριηκοσίας  γενεὰς  ἀνθρώπων  γενομένας,  καὶ  ἐν  ταύτῃσι  ἀρχιερέας  καὶ  βασιλέας  ἑκατέρους  τοσούτους  γενομένους.  καίτοι  τριηκόσιαι  μὲν  ἀνδρῶν  γενεαὶ  δυνέαται  μύρια  ἔτεα:  γενεαὶ  γὰρ
τρεῖς  ἀνδρῶν  ἑκατὸν  ἔτεα  ἐστί:  μιῆς  δὲ  καὶ  τεσσεράκοντα  ἔτι  τῶν  ἐπιλοίπων  γενεέων,  αἳ  ἐπῆσαν  τῇσι  τριηκοσίῃσι,  ἐστὶ  τεσσεράκοντα  καὶ  τριηκόσια  καὶ  χίλια  ἔτεα.  οὕτω  ἐν  μυρίοισί  τε  ἔτεσι  καὶ  χιλίοισι  καὶ  τριηκοσίοισί  τε  καὶ  τεσσεράκοντα  ἔλεγον  θεὸν  ἀνθρωποειδέα  οὐδένα  γενέσθαι:  οὐ  μέντοι  οὐδὲ  πρότερον  οὐδὲ  ὕστερον  ἐν  τοῖσι  ὑπολοίποισι  Αἰγύπτου  βασιλεῦσι  γενομένοισι  ἔλεγον  οὐδὲν
τοιοῦτο.  ἐν  τοίνυν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  τετράκις  ἔλεγον  ἐξ  ἠθέων  τὸν  ἥλιον  ἀνατεῖλαι:  ἔνθα  τε  νῦν  καταδύεται,  ἐνθεῦτεν  δὶς  ἐπαντεῖλαι,  καὶ  ἔνθεν  νῦν  ἀνατέλλει,  ἐνθαῦτα  δὶς  καταδῦναι.  καὶ  οὐδὲν  τῶν  κατ'  Αἴγυπτον  ὑπὸ  ταῦτα  ἑτεροιωθῆναι,  οὔτε  τὰ  ἐκ  τῆς  γῆς  οὔτε  τὰ  ἐκ  τοῦ  ποταμοῦ  σφι  γινόμενα,  οὔτε  τὰ  ἀμφὶ  νούσους  οὔτε  τὰ  κατὰ  τοὺς
θανάτους.  πρότερον  δὲ  ̔Εκαταίῳ  τῷ  λογοποιῷ  ἐν  Θήβῃσι  γενεηλογήσαντί  τε  ἑωυτὸν  καὶ  ἀναδήσαντι  τὴν  πατριὴν  ἐς  ἑκκαιδέκατον  θεὸν  ἐποίησαν  οἱ  ἱρέες  τοῦ  Διὸς  οἷόν  τι  καὶ  ἐμοὶ  οὐ  γενεηλογήσαντι  ἐμεωυτόν:  ἐσαγαγόντες  ἐς  τὸ  μέγαρον  ἔσω  ἐὸν  μέγα  ἐξηρίθμεον  δεικνύντες  κολοσσοὺς  ξυλίνους  τοσούτους  ὅσους  περ  εἶπον:  ἀρχιερεὺς  γὰρ  ἕκαστος  αὐτόθι  ἱστᾷ  ἐπὶ  τῆς  ἑωυτοῦ  ζόης  εἰκόνα
ἑωυτοῦ:  ἀριθμέοντες  ὦν  καὶ  δεικνύντες  οἱ  ἱρέες  ἐμοὶ  ἀπεδείκνυσαν  παῖδα  πατρὸς  ἑωυτῶν  ἕκαστον  ἐόντα,  ἐκ  τοῦ  ἄγχιστα  ἀποθανόντος  τῆς  εἰκόνος  διεξιόντες  διὰ  πασέων,  ἕως  οὗ  ἀπέδεξαν  ἁπάσας  αὐτάς.  ̔Εκαταίῳ  δὲ  γενεηλογήσαντι  ἑωυτὸν  καὶ  ἀναδήσαντι  ἐς  ἑκκαιδέκατον  θεὸν  ἀντεγενεηλόγησαν  ἐπὶ  τῇ  ἀριθμήσι,  οὐ  δεκόμενοι  παρ'  αὐτοῦ  ἀπὸ  θεοῦ  γενέσθαι  ἄνθρωπον:  ἀντεγενεηλόγησαν  δὲ  ὧδε,  φάμενοι  ἕκαστον  τῶν
κολοσσῶν  πίρωμιν  ἐκ  πιρώμιος  γεγονέναι,  ἐς  ὃ  τοὺς  πέντε  καὶ  τεσσεράκοντα  καὶ  τριηκοσίους  ἀπέδεξαν  κολοσσούς  πίρωμιν  ἐπονομαζόμενον,καὶ  οὔτε  ἐς  θεὸν  οὔτε  ἐς  ἥρωα  ἀνέδησαν  αὐτούς.  πίρωμις  δὲ  ἐστὶ  κατὰ  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  καλὸς  κἀγαθός.  ἤδη  ὦν  τῶν  αἱ  εἰκόνες  ἦσαν,  τοιούτους  ἀπεδείκνυσαν  σφέας  πάντας  ἐόντας,  θεῶν  δὲ  πολλὸν  ἀπαλλαγμένους.  τὸ  δὲ  πρότερον  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων  θεοὺς
εἶναι  τοὺς  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἄρχοντας,  οὐκ  ἐόντας  ἅμα  τοῖσι  ἀνθρώποισι,  καὶ  τούτων  αἰεὶ  ἕνα  τὸν  κρατέοντα  εἶναι:  ὕστατον  δὲ  αὐτῆς  βασιλεῦσαι  ὦρον  τὸν  ̓Οσίριος  παῖδα,  τὸν  ̓Απόλλωνα  ̔́Ελληνες  ὀνομάζουσι:  τοῦτον  καταπαύσαντα  Τυφῶνα  βασιλεῦσαι  ὕστατον  Αἰγύπτου.  ̓́Οσιρις  δὲ  ἐστὶ  Διόνυσος  κατὰ  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν.  ἐν  ̔́Ελλησι  μέν  νυν  νεώτατοι  τῶν  θεῶν  νομίζονται  εἶναι  ̔Ηρακλέης  τε  καὶ  Διόνυσος
καὶ  Πάν,  παρ'  Αἰγυπτίοισι  δὲ  Πὰν  μὲν  ἀρχαιότατος  καὶ  τῶν  ὀκτὼ  τῶν  πρώτων  λεγομένων  θεῶν,  ̔Ηρακλέης  δὲ  τῶν  δευτέρων  τῶν  δυώδεκα  λεγομένων  εἶναι,  Διόνυσος  δὲ  τῶν  τρίτων,  οἳ  ἐκ  τῶν  δυώδεκα  θεῶν  ἐγένοντο.  ̔Ηρακλέι  μὲν  δὴ  ὅσα  αὐτοὶ  Αἰγύπτιοι  φασὶ  εἶναι  ἔτεα  ἐς  ̓́Αμασιν  βασιλέα,  δεδήλωταί  μοι  πρόσθε:  Πανὶ  δὲ  ἔτι  τούτων  πλέονα  λέγεται  εἶναι,
Διονύσῳ  δ'  ἐλάχιστα  τούτων,  καὶ  τούτῳ  πεντακισχίλια  καὶ  μύρια  λογίζονται  εἶναι  ἐς  ̓́Αμασιν  βασιλέα.  καὶ  ταῦτα  Αἰγύπτιοι  ἀτρεκέως  φασὶ.  ἐπίστασθαι,  αἰεί  τε  λογιζόμενοι  καὶ  αἰεὶ  ἀπογραφόμενοι  τὰ  ἔτεα.  Διονύσῳ  μέν  νυν  τῷ  ἐκ  Σεμέλης  τῆς  Κάδμου  λεγομένῳ  γενέσθαι  κατὰ  ἑξακόσια  ἔτεα  καὶ  χίλια  μάλιστα  ἐστὶ  ἐς  ἐμέ,  ̔Ηρακλέι  δὲ  τῷ  ̓Αλκμήνης  κατὰ  εἰνακόσια  ἔτεα:  Πανὶ
δὲ  τῷ  ἐκ  Πηνελόπης  （ἐκ  ταύτης  γὰρ  καὶ  ̔Ερμέω  λέγεται  γενέσθαι  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  ὁ  Πάν）  ἐλάσσω  ἔτεα  ἐστὶ  τῶν  Τρωικῶν,  κατὰ  ὀκτακόσια  μάλιστα  ἐς  ἐμέ.  τούτων  ὦν  ἀμφοτέρων  πάρεστι  χρᾶσθαι  τοῖσί  τις  πείσεται  λεγομένοισι  μᾶλλον:  ἐμοὶ  δ'  ὦν  ἡ  περὶ  αὐτῶν  γνώμη  ἀποδέδεκται.  εἰ  μὲν  γὰρ  φανεροί  τε  ἐγένοντο  καὶ  κατεγήρασαν  καὶ  οὗτοι  ἐν  τῇ
̔Ελλάδι,  κατά  περ  ̔Ηρακλέης  ὁ  ἐξ  ̓Αμφιτρύωνος  γενόμενος,  καὶ  δὴ  καὶ  Διόνυσος  ὁ  ἐκ  Σεμέλης  καὶ  Πὰν  ὁ  ἐκ  Πηνελόπης  γενόμενος,  ἔφη  ἄν  τις  καὶ  τούτους  ἄλλους  ἄνδρας  γενομένους  ἔχειν  τὰ  ἐκείνων  οὐνόματα  τῶν  προγεγονότων  θεῶν.  νῦν  δὲ  Διόνυσόν  τε  λέγουσι  οἱ  ̔́Ελληνες  ὡς  αὐτίκα  γενόμενον  ἐς  τὸν  μηρὸν  ἐνερράψατο  Ζεὺς  καὶ  ἤνεικε  ἐς  Νύσαν
τὴν  ὑπὲρ  Αἰγύπτου  ἐοῦσαν  ἐν  τῇ  Αἰθιοπίῃ,  καὶ  Πανός  γε  πέρι  οὐκ  ἔχουσι  εἰπεῖν  ὅκῃ  ἐτράπετο  γενόμενος.  δῆλά  μοι  γέγονε  ὅτι  ὕστερον  ἐπύθοντο  οἱ  ̔́Ελληνες  τούτων  τὰ  οὐνόματα  ἢ  τὰ  τῶν  ἄλλων  θεῶν:  ἀπ'  οὗ  δὲ  ἐπύθοντο  χρόνου,  ἀπὸ  τούτου  γενεηλογέουσι  αὐτῶν  τὴν  γένεσιν.  ταῦτα  μέν  νυν  αὐτοὶ  Αἰγύπτιοι  λέγουσι:  ὅσα  δὲ  οἵ  τε  ἄλλοι
ἄνθρωποι  καὶ  Αἰγύπτιοι  λέγουσι  ὁμολογέοντες  τοῖσι  ἄλλοισι  κατὰ  ταύτην  τὴν  χώρην  γενέσθαι,  ταῦτ'  ἤδη  φράσω:  προσέσται  δέ  τι  αὐτοῖσι  καὶ  τῆς  ἐμῆς  ὄψιος.  ἐλευθερωθέντες  Αἰγύπτιοι  μετὰ  τὸν  ἱρέα  τοῦ  ̔Ηφαίστου  βασιλεύσαντα,  οὐδένα  γὰρ  χρόνον  οἷοί  τε  ἦσαν  ἄνευ  βασιλέος  διαιτᾶσθαι,  ἐστήσαντο  δυώδεκα  βασιλέας,  δυώδεκα  μοίρας  δασάμενοι  Αἴγυπτον  πᾶσαν.  οὗτοι  ἐπιγαμίας  ποιησάμενοι  ἐβασίλευον  νόμοισι  τοῖσιδε  χρεώμενοι,
μήτε  καταιρέειν  ἀλλήλους  μήτε  πλέον  τι  δίζησθαι  ἔχειν  τὸν  ἕτερον  τοῦ  ἑτέρου,  εἶναί  τε  φίλους  τὰ  μάλιστα.  τῶνδε  δὲ  εἵνεκα  τοὺς  νόμους  τούτους  ἐποιέοντο,  ἰσχυρῶς  περιστέλλοντες:  ἐκέχρηστό  σφι  κατ'  ἀρχὰς  αὐτίκα  ἐνισταμένοισι  ἐς  τὰς  τυραννίδας  τὸν  χαλκέῃ  φιάλῃ  σπείσαντα  αὐτῶν  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τοῦ  ̔Ηφαίστου,  τοῦτον  ἁπάσης  βασιλεύσειν  Αἰγύπτου:  ἐς  γὰρ  δὴ  τὰ  πάντα  ἱρὰ
συνελέγοντο.  καὶ  δή  σφι  μνημόσυνα  ἔδοξε  λιπέσθαι  κοινῇ,  δόξαν  δέ  σφι  ἐποιήσαντο  λαβύρινθον,  ὀλίγον  ὑπὲρ  τῆς  λίμνης  τῆς  Μοίριος  κατὰ  Κροκοδείλων  καλεομένην  πόλιν  μάλιστά  κῃ  κείμενον:  τὸν  ἐγὼ  ἤδη  εἶδον  λόγου  μέζω.  εἰ  γάρ  τις  τὰ  ἐξ  ̔Ελλήνων  τείχεά  τε  καὶ  ἔργων  ἀπόδεξιν  συλλογίσαιτο,  ἐλάσσονος  πόνου  τε  ἂν  καὶ  δαπάνης  φανείη  ἐόντα  τοῦ  λαβυρίνθου  τούτου.
καίτοι  ἀξιόλογός  γε  καὶ  ὁ  ἐν  ̓Εφέσῳ  ἐστὶ  νηὸς  καὶ  ὁ  ἐν  Σάμῳ.  ἦσαν  μέν  νυν  καὶ  αἱ  πυραμίδες  λόγου  μέζονες,  καὶ  πολλῶν  ἑκάστη  αὐτέων  ̔Ελληνικῶν  ἔργων  καὶ  μεγάλων  ἀνταξίη,  ὁ  δὲ  δὴ  λαβύρινθος  καὶ  τὰς  πυραμίδας  ὑπερβάλλει:  τοῦ  γὰρ  δυώδεκα  μὲν  εἰσὶ  αὐλαὶ  κατάστεγοι,  ἀντίπυλοι  ἀλλήλῃσι,  ἓξ  μὲν  πρὸς  βορέω  ἓξ  δὲ  πρὸς  νότον
τετραμμέναι,  συνεχέες:  τοῖχος  δὲ  ἔξωθεν  ὁ  αὐτός  σφεας  περιέργει.  οἰκήματα  δ'  ἔνεστι  διπλᾶ,  τὰ  μὲν  ὑπόγαια  τὰ  δὲ  μετέωρα  ἐπ'  ἐκείνοισι,  τρισχίλια  ἀριθμόν,  πεντακοσίων  καὶ  χιλίων  ἑκάτερα.  τὰ  μέν  νυν  μετέωρα  τῶν  οἰκημάτων  αὐτοί  τε  ὡρῶμεν  διεξιόντες  καὶ  αὐτοὶ  θεησάμενοι  λέγομεν,  τὰ  δὲ  αὐτῶν  ὑπόγαια  λόγοισι  ἐπυνθανόμεθα:  οἱ  γὰρ  ἐπεστεῶτες  τῶν  Αἰγυπτίων  δεικνύναι  αὐτὰ  οὐδαμῶς
ἤθελον,  φάμενοι  θήκας  αὐτόθι  εἶναι  τῶν  τε  ἀρχὴν  τὸν  λαβύρινθον  τοῦτον  οἰκοδομησαμένων  βασιλέων  καὶ  τῶν  ἱρῶν  κροκοδείλων.  οὕτω  τῶν  μὲν  κάτω  πέρι  οἰκημάτων  ἀκοῇ  παραλαβόντες  λέγομεν,  τὰ  δὲ  ἄνω  μέζονα  ἀνθρωπηίων  ἔργων  αὐτοὶ  ὡρῶμεν:  αἵ  τε  γὰρ  διέξοδοι  διὰ  τῶν  στεγέων  καὶ  οἱ  ἑλιγμοὶ  διὰ  τῶν  αὐλέων  ἐόντες  ποικιλώτατοι  θῶμα  μυρίον  παρείχοντο  ἐξ  αὐλῆς  τε
ἐς  τὰ  οἰκήματα  διεξιοῦσι  καὶ  ἐκ  τῶν  οἰκημάτων  ἐς  παστάδας,  ἐς  στέγας  τε  ἄλλας  ἐκ  τῶν  παστάδων  καὶ  ἐς  αὐλὰς  ἄλλας  ἐκ  τῶν  οἰκημάτων.  ὀροφὴ  δὲ  πάντων  τούτων  λιθίνη  κατά  περ  οἱ  τοῖχοι,  οἱ  δὲ  τοῖχοι  τύπων  ἐγγεγλυμμένων  πλέοι,  αὐλὴ  δὲ  ἑκάστη  περίστυλος  λίθου  λευκοῦ  ἁρμοσμένου  τὰ  μάλιστα.  τῆς  δὲ  γωνίης  τελευτῶντος  τοῦ  λαβυρίνθου  ἔχεται
πυραμὶς  τεσσερακοντόργυιος,  ἐν  τῇ  ζῷα  μεγάλα  ἐγγέγλυπται:  ὁδὸς  δ'  ἐς  αὐτὴν  ὑπὸ  γῆν  πεποίηται.  τοῦ  δὲ  λαβυρίνθου  τούτου  ἐόντος  τοιούτου  θῶμα  ἔτι  μέζον  παρέχεται  ἡ  Μοίριος  καλεομένη  λίμνη,  παρ'  ἣν  ὁ  λαβύρινθος  οὗτος  οἰκοδόμηται:  τῆς  τὸ  περίμετρον  τῆς  περιόδου  εἰσὶ  στάδιοι  ἑξακόσιοι  καὶ  τρισχίλιοι,  σχοίνων  ἑξήκοντα  ἐόντων,  ἴσοι  καὶ  αὐτῆς  Αἰγύπτου  τὸ  παρὰ  θάλασσαν.  κεῖται
δὲ  μακρὴ  ἡ  λίμνη  πρὸς  βορέην  τε  καὶ  νότον,  ἐοῦσα  βάθος,  τῇ  βαθυτάτη  αὐτὴ  ἑωυτῆς,  πεντηκοντόργυιος.  ὅτι  δὲ  χειροποίητος  ἐστὶ  καὶ  ὀρυκτή,  αὐτὴ  δηλοῖ:  ἐν  γὰρ  μέσῃ  τῇ  λίμνῃ  μάλιστά  κῃ  ἑστᾶσι  δύο  πυραμίδες,  τοῦ  ὕδατος  ὑπερέχουσαι  πεντήκοντα  ὀργυιὰς  ἑκατέρη,  καὶ  τὸ  κατ'  ὕδατος  οἰκοδόμηται  ἕτερον  τοσοῦτον,  καὶ  ἐπ'  ἀμφοτέρῃσι  ἔπεστι  κολοσσὸς  λίθινος  κατήμενος  ἐν
θρόνῳ.  οὕτω  αἱ  μὲν  πυραμίδες  εἰσὶ  ἑκατὸν  ὀργυιέων,  αἱ  δ'  ἑκατὸν  ὀργυιαὶ  δίκαιαι  εἰσὶ  στάδιον  ἑξάπλεθρον,  ἑξαπέδου  τε  τῆς  ὀργυιῆς  μετρεομένης  καὶ  τετραπήχεος,  τῶν  ποδῶν  μὲν  τετραπαλαίστων  ἐόντων,  τοῦ  δὲ  πήχεος  ἑξαπαλαίστου.  τὸ  δὲ  ὕδωρ  τὸ  ἐν  τῇ  λίμνῃ  αὐθιγενὲς  μὲν  οὐκ  ἔστι（  ἄνυδρος  γὰρ  δὴ  δεινῶς  ἐστι  ἡ  ταύτῃ）,  ἐκ  τοῦ  Νείλου  δὲ  κατὰ
διώρυχα  ἐσῆκται,  καὶ  ἓξ  μὲν  μῆνας  ἔσω  ῥέει  ἐς  τὴν  λίμνην,  ἓξ  δὲ  μῆνας  ἔξω  ἐς  τὸν  Νεῖλον  αὖτις:  καὶ  ἐπεὰν  μὲν  ἐκρέῃ  ἔξω,  ἣ  δὲ  τότε  τοὺς  ἓξ  μῆνας  ἐς  τὸ  βασιλήιον  καταβάλλει  ἐπ'  ἡμέρην  ἑκάστην  τάλαντον  ἀργυρίου  ἐκ  τῶν  ἰχθύων,  ἐπεὰν  δὲ  ἐσίῃ  τὸ  ὓδωρ  ἐς  αὐτήν,  εἴκοσι  μνέας.  ἔλεγον  δὲ  οἱ  ἐπιχώριοι
καὶ  ὡς  ἐς  τὴν  Σύρτιν  τὴν  ἐς  Λιβύην  ἐκδιδοῖ  ἡ  λίμνη  αὕτη  ὑπὸ  γῆν,  τετραμμένη  τὸ  πρὸς  ἑσπέρην  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν  παρὰ  τὸ  ὄρος  τὸ  ὑπὲρ  Μέμφιος.  ἐπείτε  δὲ  τοῦ  ὀρύγματος  τούτου  οὐκ  ὥρων  τὸν  χοῦν  οὐδαμοῦ  ἐόντα,  ἐπιμελὲς  γὰρ  δή  μοι  ἦν,  εἰρόμην  τοὺς  ἄγχιστα  οἰκέοντας  τῆς  λίμνης  ὅκου  εἴη  ὁ  χοῦς  ὁ  ἐξορυχθείς.
οἳ  δὲ  ἔφρασάν  μοι  ἵνα  ἐξεφορήθη,  καὶ  εὐπετέως  ἔπειθον:  ᾔδεα  γὰρ  λόγῳ  καὶ  ἐν  Νίνῳ  τῇ  ̓Ασσυρίων  πόλι  γενόμενον  ἕτερον  τοιοῦτον.  τὰ  γὰρ  Σαρδαναπάλλου  τοῦ  Νίνου  βασιλέος  ἐόντα  μεγάλα  χρήματα  καὶ  φυλασσόμενα  ἐν  θησαυροῖσι  καταγαίοισι  ἐπενόησαν  κλῶπες  ἐκφορῆσαι.  ἐκ  δὴ  ὦν  τῶν  σφετέρων  οἰκίων  ἀρξάμενοι  οἱ  κλῶπες  ὑπὸ  γῆν  σταθμεόμενοι  ἐς  τὰ  βασιλήια  οἰκία  ὤρυσσον,
τὸν  δὲ  χοῦν  τὸν  ἐκφορεόμενον  ἐκ  τοῦ  ὀρύγματος,  ὅκως  γένοιτο  νύξ,  ἐς  τὸν  Τίγρην  ποταμὸν  παραρρέοντα  τὴν  Νίνον  ἐξεφόρεον,  ἐς  ὃ  κατεργάσαντο  ὅ  τι  ἐβούλοντο.  τοιοῦτον  ἕτερον  ἤκουσα  καὶ  κατὰ  τὸ  τῆς  ἐν  Αἰγύπτῳ  λίμνης  ὄρυγμα  γενέσθαι,  πλὴν  οὐ  νυκτὸς  ἀλλὰ  μετ'  ἡμέρην  ποιεύμενον:  ὀρύσσοντας  γὰρ  τὸν  χοῦν  τοὺς  Αἰγυπτίους  ἐς  τὸν  Νεῖλον  φορέειν:  ὁ
δὲ  ὑπολαμβάνων  ἔμελλε  διαχέειν.  ἡ  μέν  νυν  λίμνη  αὕτη  οὕτω  λέγεται  ὀρυχθῆναι:  τῶν  δὲ  δυώδεκα  βασιλέων  δικαιοσύνῃ  χρεωμένων,  ἀνὰ  χρόνον  ὡς  ἔθυσαν  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τοῦ  ̔Ηφαίστου,  τῇ  ὑστάτῃ  τῆς  ὁρτῆς,  μελλόντων  κατασπείσειν,  ὁ  ἀρχιερεὺς  ἐξήνεικέ  σφι  φιάλας  χρυσέας,  τῇσί  περ  ἐώθεσαν  σπένδειν,  ἁμαρτὼν  τοῦ  ἀριθμοῦ,  ἕνδεκα  δυώδεκα  ἐοῦσι.  ἐνθαῦτα  ὡς  οὐκ  εἶχε  φιάλην  ὁ
ἔσχατος  ἑστεὼς  αὐτῶν  Ψαμμήτιχος,  περιελόμενος  τὴν  κυνέην  ἐοῦσαν  χαλκέην  ὑπέσχε  τε  καὶ  ἔσπενδε.  κυνέας  δὲ  καὶ  οἱ  ἄλλοι  ἅπαντες  ἐφόρεόν  τε  βασιλέες  καὶ  ἐτύγχανον  τότε  ἔχοντες.  Ψαμμήτιχος  μέν  νυν  οὐδενὶ  δολερῷ  νόῳ  χρεώμενος  ὑπέσχε  τὴν  κυνέην:  οἳ  δὲ  ἐν  φρενὶ  λαβόντες  τό  τε  ποιηθὲν  ἐκ  Ψαμμητίχου  καὶ  τὸ  χρηστήριον,  ὅτι  ἐκέχρηστό  σφι  τὸν  χαλκέῃ  σπείσαντα
αὐτῶν  φιάλῃ  τοῦτον  βασιλέα  ἔσεσθαι  μοῦνον  Αἰγύπτου,  ἀναμνησθέντες  τοῦ  χρησμοῦ  κτεῖναι  μὲν  οὐκ  ἐδικαίωσαν  Ψαμμήτιχον,  ὡς  ἀνεύρισκον  βασανίζοντες  ἐξ  οὐδεμιῆς  προνοίης  αὐτὸν  ποιήσαντα,  ἐς  δὲ  τὰ  ἕλεα  ἔδοξέ  σφι  διῶξαι  ψιλώσαντας  τὰ  πλεῖστα  τῆς  δυνάμιος,  ἐκ  δὲ  τῶν  ἑλέων  ὁρμώμενον  μὴ  ἐπιμίσγεσθαι  τῇ  ἄλλῃ  Αἰγύπτῳ.  τὸν  δὲ  Ψαμμήτιχον  τοῦτον  πρότερον  φεύγοντα  τὸν  Αἰθίοπα  Σαβακῶν,  ὅς
οἱ  τὸν  πατέρα  Νεκῶν  ἀπέκτεινε,  τοῦτον  φεύγοντα  τότε  ἐς  Συρίην,  ὡς  ἀπαλλάχθη  ἐκ  τῆς  ὄψιος  τοῦ  ὀνείρου  ὁ  Αἰθίοψ,  κατήγαγον  Αἰγυπτίων  οὗτοι  οἳ  ἐκ  νομοῦ  τοῦ  Σαί̈τεω  εἰσί.  μετὰ  δὲ  βασιλεύοντα  τὸ  δεύτερον  πρὸς  τῶν  ἕνδεκα  βασιλέων  καταλαμβάνει  μιν  διὰ  τὴν  κυνέην  φεύγειν  ἐς  τὰ  ἕλεα.  ἐπιστάμενος  ὦν  ὡς  περιυβρισμένος  εἴη  πρὸς  αὐτῶν,  ἐπενόεε  τίσασθαι
τοὺς  διώξαντας.  πέμψαντι  δέ  οἱ  ἐς  Βουτοῦν  πόλιν  ἐς  τὸ  χρηστήριον  τῆς  Λητοῦς,  ἔνθα  δὴ  Αἰγυπτίοισι  ἐστὶ  μαντήιον  ἀψευδέστατον,  ἦλθε  χρησμὸς  ὡς  τίσις  ἥξει  ἀπὸ  θαλάσσης  χαλκέων  ἀνδρῶν  ἐπιφανέντων.  καὶ  τῷ  μὲν  δὴ  ἀπιστίη  μεγάλη  ὑπεκέχυτο  χαλκέους  οἱ  ἄνδρας  ἥξειν  ἐπικούρους.  χρόνου  δὲ  οὐ  πολλοῦ  διελθόντος  ἀναγκαίη  κατέλαβε  ̓́Ιωνάς  τε  καὶ  Κᾶρας  ἄνδρας  κατὰ  ληίην
ἐκπλώσαντας  ἀπενειχθῆναι  ἐς  Αἴγυπτον,  ἐκβάντας  δὲ  ἐς  γῆν  καὶ  ὁπλισθέντας  χαλκῷ  ἀγγέλλει  τῶν  τις  Αἰγυπτίων  ἐς  τὰ  ἕλεα  ἀπικόμενος  τῷ  Ψαμμητίχῳ,  ὡς  οὐκ  ἰδὼν  πρότερον  χαλκῷ  ἄνδρας  ὁπλισθέντας,  ὡς  χάλκεοι  ἄνδρες  ἀπιγμένοι  ἀπὸ  θαλάσσης  λεηλατεῦσι  τὸ  πεδίον.  ὁ  δὲ  μαθὼν  τὸ  χρηστήριον  ἐπιτελεύμενον  φίλα  τε  τοῖσι  ̓́Ιωσι  καὶ  Καρσὶ  ποιέεται  καί  σφεας  μεγάλα  ὑπισχνεύμενος  πείθει
μετ'  ἑωυτοῦ  γενέσθαι.  ὡς  δὲ  ἔπεισε,  οὕτω  ἅμα  τοῖσι  τὰ  ἑωυτοῦ  βουλομένοισι  Αἰγυπτίοισι  καὶ  τοῖσι  ἐπικούροισι  καταιρέει  τοὺς  βασιλέας.  κρατήσας  δὲ  Αἰγύπτου  πάσης  ὁ  Ψαμμήτιχος  ἐποίησε  τῷ  ̔Ηφαίστῳ  προπύλαια  ἐν  Μέμφι  τὰ  πρὸς  νότον  ἄνεμον  τετραμμένα,  αὐλήν  τε  τῷ  ̓́Απι,  ἐν  τῇ  τρέφεται  ἐπεὰν  φανῇ  ὁ  ̓͂Απις,  οἰκοδόμησε  ἐναντίον  τῶν  προπυλαίων,  πᾶσάν  τε  περίστυλον  ἐοῦσαν
καὶ  τύπων  πλέην:  ἀντὶ  δὲ  κιόνων  ὑπεστᾶσι  κολοσσοὶ  δυωδεκαπήχεες  τῇ  αὐλῇ.  ὁ  δὲ  ̓͂Απις  κατὰ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  ἐστὶ  ̓́Επαφος.  τοῖσι  δὲ  ̓́Ιωσι  καὶ  τοῖσι  Καρσὶ  τοῖσι  συγκατεργασαμένοισι  αὐτῷ  ὁ  Ψαμμήτιχος  δίδωσι  χώρους  ἐνοικῆσαι  ἀντίους  ἀλλήλων,  τοῦ  Νείλου  τὸ  μέσον  ἔχοντος,  τοῖσι  οὐνόματα  ἐτέθη  Στρατόπεδα:  τούτους  τε  δή  σφι  τοὺς  χώρους  δίδωσι  καὶ  τὰ  ἄλλα
τὰ  ὑπέσχετο  πάντα  ἀπέδωκε.  καὶ  δὴ  καὶ  παῖδας  παρέβαλε  αὐτοῖσι  Αἰγυπτίους  τὴν  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  ἐκδιδάσκεσθαι.  ἀπὸ  δὲ  τούτων  ἐκμαθόντων  τὴν  γλῶσσαν  οἱ  νῦν  ἑρμηνέες  ἐν  Αἰγύπτῳ  γεγόνασι.  οἱ  δὲ  ̓́Ιωνές  τε  καὶ  οἱ  Κᾶρες  τούτους  τοὺς  χώρους  οἴκησαν  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν:  εἰσὶ  δὲ  οὗτοι  οἱ  χῶροι  πρὸς  θαλάσσης  ὀλίγον  ἔνερθε  Βουβάστιος  πόλιος,  ἐπὶ  τῷ  Πηλουσίῳ
καλεομένῳ  στόματι  τοῦ  Νείλου.  τούτους  μὲν  δὴ  χρόνῳ  ὕστερον  βασιλεὺς  ̓́Αμασις  ἐξαναστήσας  ἐνθεῦτεν  κατοίκισε  ἐς  Μέμφιν,  φυλακὴν  ἑωυτοῦ  ποιεύμενος  πρὸς  Αἰγυπτίων.  τούτων  δὲ  οἰκισθέντων  ἐν  Αἰγύπτῳ,  οἱ  ̔́Ελληνες  οὕτω  ἐπιμισγόμενοι  τούτοισι  τὰ  περὶ  Αἴγυπτον  γινόμενα  ἀπὸ  Ψαμμητίχου  βασιλέος  ἀρξάμενοι  πάντα  καὶ  τὰ  ὕστερον  ἐπιστάμεθα  ἀτρεκέως:  πρῶτοι  γὰρ  οὗτοι  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἀλλόγλωσσοι  κατοικίσθησαν.  ἐξ  ὧν  δὲ
ἐξανέστησαν  χώρων,  ἐν  τούτοισι  δὲ  οἵ  τε  ὁλκοὶ  τῶν  νεῶν  καὶ  τὰ  ἐρείπια  τῶν  οἰκημάτων  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ  ἦσαν.  Ψαμμήτιχος  μέν  νυν  οὕτω  ἔσχε  Αἴγυπτον.  τοῦ  δὲ  χρηστηρίου  τοῦ  ἐν  Αἰγύπτῳ  πολλὰ  ἐπεμνήσθην  ἤδη,  καὶ  δὴ  λόγον  περὶ  αὐτοῦ  ὡς  ἀξίου  ἐόντος  ποιήσομαι.  τὸ  γὰρ  χρηστήριον  τοῦτο  τὸ  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἐστὶ  μὲν  Λητοῦς  ἱρόν,  ἐν
πόλι  δὲ  μεγάλῃ  ἱδρυμένον  κατὰ  τὸ  Σεβεννυτικὸν  καλεόμενον  στόμα  τοῦ  Νείλου,  ἀναπλέοντι  ἀπὸ  θαλάσσης  ἄνω.  οὔνομα  δὲ  τῇ  πόλι  ταύτῃ  ὅκου  τὸ  χρηστήριον  ἐστὶ  Βουτώ,  ὡς  καὶ  πρότερον  ὠνόμασταί  μοι.  ἱρὸν  δὲ  ἐστὶ  ἐν  τῇ  Βουτοῖ  ταύτῃ  ̓Απόλλωνος  καὶ  ̓Αρτέμιδος,  καὶ  ὅ  γε  νηὸς  τῆς  Λητοῦς,  ἐν  τῷ  δὴ  τὸ  χρηστήριον  ἔνι,  αὐτός  τε  τυγχάνει
ἐὼν  μέγας  καὶ  τὰ  προπύλαια  ἔχει  ἐς  ὕψος  δέκα  ὀργυιέων.  τὸ  δέ  μοι  τῶν  φανερῶν  ἦν  θῶμα  μέγιστον  παρεχόμενον,  φράσω:  ἔστι  ἐν  τῷ  τεμένεϊ  τούτῳ  Λητοῦς  νηὸς  ἐξ  ἑνὸς  λίθου  πεποιημένος  ἔς  τε  ὕψος  καὶ  ἐς  μῆκος  καὶ  τοῖχος  ἕκαστος  τούτοισι  ἴσος  τεσσεράκοντα  πηχέων  τούτων  ἕκαστον  ἐστί,  τὸ  δὲ  καταστέγασμα  τῆς  ὀροφῆς  ἄλλος  ἐπίκειται  λίθος,
ἔχων  τὴν  παρωροφίδα  τετράπηχυν.  οὕτω  μέν  νυν  ὁ  νηὸς  τῶν  φανερῶν  μοι  τῶν  περὶ  τοῦτο  τὸ  ἱρὸν  ἐστὶ  θωμαστότατον,  τῶν  δὲ  δευτέρων  νῆσος  ἡ  Χέμμις  καλευμένη:  ἔστι  μὲν  ἐν  λίμνῃ  βαθέῃ  καὶ  πλατέῃ  κειμένη  παρὰ  τὸ  ἐν  Βουτοῖ  ἱρόν,  λέγεται  δὲ  ὑπ'  Αἰγυπτίων  εἶναι  αὕτη  ἡ  νῆσος  πλωτή.  αὐτὸς  μὲν  ἔγωγε  οὔτε  πλέουσαν  οὔτε  κινηθεῖσαν
εἶδον,  τέθηπα  δὲ  ἀκούων  εἰ  νῆσος  ἀληθέως  ἐστὶ  πλωτή.  ἐν  δὲ  ὦν  ταύτῃ  νηός  τε  ̓Απόλλωνος  μέγας  ἔνι  καὶ  βωμοὶ  τριφάσιοι  ἐνιδρύαται,  ἐμπεφύκασι  δ'  ἐν  αὐτῇ  φοίνικες  συχνοὶ  καὶ  ἄλλα  δένδρεα  καὶ  καρποφόρα  καὶ  ἄφορα  πολλά.  λόγον  δὲ  τόνδε  ἐπιλέγοντες  οἱ  Αἰγύπτιοι  φασὶ  εἶναι  αὐτὴν  πλωτήν,  ὡς  ἐν  τῇ  νήσῳ  ταύτῃ  οὐκ  ἐούσῃ  πρότερον  πλωτῇ
Λητώ,  ἐοῦσα  τῶν  ὀκτὼ  θεῶν  τῶν  πρώτων  γενομένων,  οἰκέουσα  δὲ  ἐν  Βουτοῖ  πόλι,  ἵνα  δή  οἱ  τὸ  χρηστήριον  τοῦτο  ἐστί,  ̓Απόλλωνα  παρ'  ̓́Ισιος  παρακαταθήκην  δεξαμένη  διέσωσε  κατακρύψασα  ἐν  τῇ  νῦν  πλωτῇ  λεγομένῃ  νήσῳ,  ὅτε  τὸ  πᾶν  διζήμενος  ὁ  Τυφῶν  ἐπῆλθε,  θέλων  ἐξευρεῖν  τοῦ  ̓Οσίριος  τὸν  παῖδα.  ̓Απόλλωνα  δὲ  καὶ  ̓́Αρτεμιν  Διονύσου  καὶ  ̓́Ισιος  λέγουσι  εἶναι
παῖδας,  Λητοῦν  δὲ  τροφὸν  αὐτοῖσι  καὶ  σώτειραν  γενέσθαι.  Αἰγυπτιστὶ  δὲ  ̓Απόλλων  μὲν  ̓͂Ωρος,  Δημήτηρ  δὲ  ̓͂Ισις,  ̓́Αρτεμις  δὲ  Βούβαστις.  ἐκ  τούτου  δὲ  τοῦ  λόγου  καὶ  οὐδενὸς  ἄλλου  Αἰσχύλος  ὁ  Εὐφορίωνος  ἥρπασε  τὸ  ἐγὼ  φράσω,  μοῦνος  δὴ  ποιητέων  τῶν  προγενομένων:  ἐποίησε  γὰρ  ̓́Αρτεμιν  εἶναι  θυγατέρα  Δήμητρος.  τὴν  δὲ  νῆσον  διὰ  τοῦτο  γενέσθαι  πλωτήν.  ταῦτα  μὲν  οὕτω
λέγουσι.  Ψαμμήτιχος  δὲ  ἐβασίλευσε  Αἰγύπτου  τέσσερα  καὶ  πεντήκοντα  ἔτεα,  τῶν  τὰ  ἑνὸς  δέοντα  τριήκοντα  ̓́Αζωτον  τῆς  Συρίης  μεγάλην  πόλιν  προσκατήμενος  ἐπολιόρκεε,  ἐς  ὃ  ἐξεῖλε.  αὕτη  δὲ  ἡ  ̓́Αζωτος  ἁπασέων  πολίων  ἐπὶ  πλεῖστον  χρόνον  πολιορκεομένη  ἀντέσχε  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν.  Ψαμμητίχου  δὲ  Νεκῶς  παῖς  ἐγένετο  καὶ  ἐβασίλευσε  Αἰγύπτου,  ὃς  τῇ  διώρυχι  ἐπεχείρησε  πρῶτος  τῇ  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν
θάλασσαν  φερούσῃ,  τὴν  Δαρεῖος  ὁ  Πέρσης  δεύτερα  διώρυξε:  τῆς  μῆκος  ἐστὶ  πλόος  ἡμέραι  τέσσερες,  εὖρος  δὲ  ὠρύχθη  ὥστε  τριήρεας  δύο  πλέειν  ὁμοῦ  ἐλαστρευμένας.  ἦκται  δὲ  ἀπὸ  τοῦ  Νείλου  τὸ  ὕδωρ  ἐς  αὐτήν:  ἦκται  δὲ  κατύπερθε  ὀλίγον  Βουβάστιος  πόλιος  παρὰ  Πάτουμον  τὴν  ̓Αραβίην  πόλιν,  ἐσέχει  δὲ  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν.  ὀρώρυκται  δὲ  πρῶτον  μὲν  τοῦ  πεδίου
τοῦ  Αἰγυπτίου  τὰ  πρὸς  ̓Αραβίην  ἔχοντα:  ἔχεται  δὲ  κατύπερθε  τοῦ  πεδίου  τὸ  κατὰ  Μέμφιν  τεῖνον  ὄρος,  ἐν  τῷ  αἱ  λιθοτομίαι  ἔνεισι:  τοῦ  ὦν  δὴ  ὄρεος  τούτου  παρὰ  τὴν  ὑπώρεαν  ἦκται  ἡ  διῶρυξ  ἀπ'  ἑσπέρης  μακρὴ  πρὸς  τὴν  ἠῶ,  καὶ  ἔπειτα  τείνει  ἐς  διασφάγας,  φέρουσα  ἀπὸ  τοῦ  ὄρεος  πρὸς  μεσαμβρίην  τε  καὶ  νότον  ἄνεμον  ἐς  τὸν
κόλπον  τὸν  ̓Αράβιον.  τῇ  δὲ  ἐλάχιστον  ἐστὶ  καὶ  συντομώτατον  ἐκ  τῆς  βορηίης  θαλάσσης  ὑπερβῆναι  ἐς  τὴν  νοτίην  καὶ  ̓Ερυθρὴν  τὴν  αὐτὴν  ταύτην  καλεομένην,  ἀπὸ  τοῦ  Κασίου  ὄρεος  τοῦ  οὐρίζοντος  Αἴγυπτόν  τε  καὶ  Συρίην,  ἀπὸ  τούτου  εἰσὶ  στάδιοι  ἀπαρτὶ  χίλιοι  ἐς  τὸν  ̓Αράβιον  κόλπον.  τοῦτο  μὲν  τὸ  συντομώτατον,  ἡ  δὲ  διῶρυξ  πολλῷ  μακροτέρη,  ὅσῳ  σκολιωτέρη  ἐστί:
τὴν  ἐπὶ  Νεκῶ  βασιλέος  ὀρύσσοντες  Αἰγυπτίων  ἀπώλοντο  δυώδεκα  μυριάδες.  Νεκῶς  μέν  νυν  μεταξὺ  ὀρύσσων  ἐπαύσατο  μαντηίου  ἐμποδίου  γενομένου  τοιοῦδε,  τῷ  βαρβάρῳ  αὐτὸν  προεργάζεσθαι.  βαρβάρους  δὲ  πάντας  οἱ  Αἰγύπτιοι  καλέουσι  τοὺς  μὴ  σφίσι  ὁμογλώσσους.  παυσάμενος  δὲ  τῆς  διώρυχος  ὁ  Νεκῶς  ἐτράπετο  πρὸς  στρατηίας,  καὶ  τριήρεες  αἳ  μὲν  ἐπὶ  τῇ  βορηίῃ  θαλάσσῃ  ἐποιήθησαν,  αἳ  δ'  ἐν  τῷ
̓Αραβίῳ  κόλπῳ  ἐπὶ  τῇ  ̓Ερυθρῇ  θαλάσσῃ,  τῶν  ἔτι  οἱ  ὁλκοὶ  ἐπίδηλοι.  καὶ  ταύτῃσί  τε  ἐχρᾶτο  ἐν  τῷ  δέοντι  καὶ  Σύροισι  πεζῇ  ὁ  Νεκῶς  συμβαλὼν  ἐν  Μαγδώλῳ  ἐνίκησε,  μετὰ  δὲ  τὴν  μάχην  Κάδυτιν  πόλιν  τῆς  Συρίης  ἐοῦσαν  μεγάλην  εἷλε.  ἐν  τῇ  δὲ  ἐσθῆτι  ἔτυχε  ταῦτα  κατεργασάμενος,  ἀνέθηκε  τῷ  ̓Απόλλωνι  πέμψας  ἐς  Βραγχίδας  τὰς  Μιλησίων.  μετὰ  δέ,
ἑκκαίδεκα  ἔτεα  τὰ  πάντα  ἄρξας,  τελευτᾷ,  τῷ  παιδὶ  Ψάμμι  παραδοὺς  τὴν  ἀρχήν.  ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  τὸν  Ψάμμιν  βασιλεύοντα  Αἰγύπτου  ἀπίκοντο  ̓Ηλείων  ἄγγελοι,  αὐχέοντες  δικαιότατα  καὶ  κάλλιστα  τιθέναι  τὸν  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  ἀγῶνα  πάντων  ἀνθρώπων,  καὶ  δοκέοντες  παρὰ  ταῦτα  οὐδ'  ἂν  τοὺς  σοφωτάτους  ἀνθρώπων  Αἰγυπτίους  οὐδὲν  ἐπεξευρεῖν:  ὡς  δὲ  ἀπικόμενοι  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  οἱ  ̓Ηλεῖοι  ἔλεγον  τῶν
εἵνεκα  ἀπίκοντο,  ἐνθαῦτα  ὁ  βασιλεὺς  οὗτος  συγκαλέεται  Αἰγυπτίων  τοὺς  λεγομένους  εἶναι  σοφωτάτους.  συνελθόντες  δὲ  οἱ  Αἰγύπτιοι  ἐπυνθάνοντο  τῶν  ̓Ηλείων  λεγόντων  ἅπαντα  τὰ  κατήκει  σφέας  ποιέειν  περὶ  τὸν  ἀγῶνα:  ἀπηγησάμενοι  δὲ  τὰ  πάντα  ἔφασαν  ἥκειν  ἐπιμαθησόμενοι  εἴ  τι  ἔχοιεν  Αἰγύπτιοι  τούτων  δικαιότερον  ἐπεξευρεῖν.  οἳ  δὲ  βουλευσάμενοι  ἐπειρώτων  τοὺς  ̓Ηλείους  εἴ  σφι  οἱ  πολιῆται  ἐναγωνίζονται.  οἳ  δὲ
ἔφασαν  καὶ  σφέων  καὶ  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων  ὁμοίως  τῷ  βουλομένῳ  ἐξεῖναι  ἀγωνίζεσθαι.  οἱ  δὲ  Αἰγύπτιοι  ἔφασαν  σφέας  οὕτω  τιθέντας  παντὸς  τοῦ  δικαίου  ἡμαρτηκέναι.  οὐδεμίαν  γὰρ  εἶναι  μηχανὴν  ὅκως  οὐ  τῷ  ἀστῷ  ἀγωνιζομένῳ  προσθήσονται,  ἀδικέοντες  τὸν  ξεῖνον.  ἀλλ'  εἰ  δὴ  βούλονται  δικαίως  τιθέναι  καὶ  τούτου  εἵνεκα  ἀπικοίατο  ἐς  Αἴγυπτον,  ξείνοισι  ἀγωνιστῇσι  ἐκέλευον  τὸν  ἀγῶνα  τιθέναι,  ̓Ηλείων
δὲ  μηδενὶ  εἶναι  ἀγωνίζεσθαι.  ταῦτα  μὲν  Αἰγύπτιοι  ̓Ηλείοισι  ὑπεθήκαντο.  ψάμμιος  δὲ  ἓξ  ἔτεα  μοῦνον  βασιλεύσαντος  Αἰγύπτου  καὶ  στρατευσαμένου  ἐς  Αἰθιοπίην  καὶ  μεταυτίκα  τελευτήσαντος  ἐξεδέξατο  ̓Απρίης  ὁ  Ψάμμιος:  ὃς  μετὰ  Ψαμμήτιχον  τὸν  ἑωυτοῦ  προπάτορα  ἐγένετο  εὐδαιμονέστατος  τῶν  πρότερον  βασιλέων,  ἐπ'  ἔτεα  πέντε  καὶ  εἴκοσι  ἄρξας,  ἐν  τοῖσι  ἐπί  τε  Σιδῶνα  στρατὸν  ἤλασε  καὶ  ἐναυμάχησε  τῷ  Τυρίῳ.
ἐπεὶ  δέ  οἱ  ἔδεε  κακῶς  γενέσθαι,  ἐγίνετο  ἀπὸ  προφάσιος  τὴν  ἐγὼ  μεζόνως  μὲν  ἐν  τοῖσι  Λιβυκοῖσι  λόγοισι  ἀπηγήσομαι,  μετρίως  δ'  ἐν  τῷ  παρεόντι.  ἀποπέμψας  γὰρ  στράτευμα  ὁ  ̓Απρίης  ἐπὶ  Κυρηναίους  μεγαλωστὶ  προσέπταισε,  Αἰγύπτιοι  δὲ  ταῦτα  ἐπιμεμφόμενοι  ἀπέστησαν  ἀπ'  αὐτοῦ,  δοκέοντες  τὸν  ̓Απρίην  ἐκ  προνοίης  αὐτοὺς  ἀποπέμψαι  ἐς  φαινόμενον  κακόν,  ἵνα  δὴ  σφέων  φθορὴ  γένηται,  αὐτὸς
δὲ  τῶν  λοιπῶν  Αἰγυπτίων  ἀσφαλέστερον  ἄρχοι.  ταῦτα  δὲ  δεινὰ  ποιεύμενοι  οὗτοί  τε  οἱ  ἀπονοστήσαντες  καὶ  οἱ  τῶν  ἀπολομένων  φίλοι  ἀπέστησαν  ἐκ  τῆς  ἰθέης.  πυθόμενος  δὲ  ̓Απρίης  ταῦτα  πέμπει  ἐπ'  αὐτοὺς  ̓́Αμασιν  καταπαύσοντα  λόγοισι.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  ἀπικόμενος  κατελάμβανε  τοὺς  Αἰγυπτίους  ταῦτα  μὴ  ποιέειν,  λέγοντος  αὐτοῦ  τῶν  τις  Αἰγυπτίων  ὄπισθε  στὰς  περιέθηκέ  οἱ  κυνέην,  καὶ  περιτιθεὶς
ἔφη  ἐπὶ  βασιληίῃ  περιτιθέναι.  καὶ  τῷ  οὔ  κως  ἀεκούσιον  ἐγίνετο  τὸ  ποιεύμενον,  ὡς  διεδείκνυε.  ἐπείτε  γὰρ  ἐστήσαντό  μιν  βασιλέα  τῶν  Αἰγυπτίων  οἱ  ἀπεστεῶτες,  παρεσκευάζετο  ὡς  ἐλῶν  ἐπὶ  τὸν  ̓Απρίην.  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ὁ  ̓Απρίης  ἔπεμπε  ἐπ'  ̓́Αμασιν  ἄνδρα  δόκιμον  τῶν  περὶ  ἑωυτὸν  Αἰγυπτίων,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Πατάρβημις,  ἐντειλάμενος  αὐτῷ  ζῶντα  ̓́Αμασιν  ἀγαγεῖν  παρ'  ἑωυτόν.  ὡς
δὲ  ἀπικόμενος  τὸν  ̓́Αμασιν  ἐκάλεε  ὁ  Πατάρβημις,  ὁ  ̓́Αμασις,  ἔτυχε  γὰρ  ἐπ'  ἵππου  κατήμενος,  ἐπαείρας  ἀπεματάισε,  καὶ  τοῦτό  μιν  ἐκέλευε  ̓Απρίῃ  ἀπάγειν.  ὅμως  δὲ  αὐτὸν  ἀξιοῦν  τὸν  Πατάρβημιν  βασιλέος  μεταπεμπομένου  ἰέναι  πρὸς  αὐτόν:  τὸν  δὲ  αὐτῷ  ὑποκρίνεσθαι  ὡς  ταῦτα  πάλαι  παρεσκευάζετο  ποιέειν,  καὶ  αὐτῷ  οὐ  μέμψεσθαι  ̓Απρίην:  παρέσεσθαι  γὰρ  καὶ  αὐτὸς  καὶ  ἄλλους  ἄξειν.  τὸν
δὲ  Πατάρβημιν  ἔκ  τε  τῶν  λεγομένων  οὐκ  ἀγνοέειν  τὴν  διάνοιαν,  καὶ  παρασκευαζόμενον  ὁρῶντα  σπουδῇ  ἀπιέναι,  βουλόμενον  τὴν  ταχίστην  βασιλέι  δηλῶσαι  τὰ  πρησσόμενα.  ὡς  δὲ  ἀπικέσθαι  αὐτὸν  πρὸς  τὸν  ̓Απρίην  οὐκ  ἄγοντα  τὸν  ̓́Αμασιν,  οὐδένα  λόγον  αὐτῷ  δόντα  ἀλλὰ  περιθύμως  ἔχοντα  περιταμεῖν  προστάξαι  αὐτοῦ  τά  τε  ὦτα  καὶ  τὴν  ῥῖνα.  ἰδόμενοι  δ'  οἱ  λοιποὶ  τῶν  Αἰγυπτίων,
οἳ  ἔτι  τὰ  ἐκείνου  ἐφρόνεον,  ἄνδρα  τὸν  δοκιμώτατον  ἑωυτῶν  οὕτω  αἰσχρῶς  λύμῃ  διακείμενον,  οὐδένα  δὴ  χρόνον  ἐπισχόντες  ἀπιστέατο  πρὸς  τοὺς  ἑτέρους  καὶ  ἐδίδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  ̓Αμάσι.  πυθόμενος  δὲ  καὶ  ταῦτα  ὁ  ̓Απρίης  ὥπλιζε  τοὺς  ἐπικούρους  καὶ  ἤλαυνε  ἐπὶ  τοὺς  Αἰγυπτίους:  εἶχε  δὲ  περὶ  ἑωυτὸν  Κᾶράς  τε  καὶ  ̓́Ιωνας  ἄνδρας  ἐπικούρους  τρισμυρίους:  ἦν  δέ  οἱ  τὰ
βασιλήια  ἐν  Σάι  πόλι,  μεγάλα  ἐόντα  καὶ  ἀξιοθέητα.  καὶ  οἵ  τε  περὶ  τὸν  ̓Απρίην  ἐπὶ  τοὺς  Αἰγυπτίους  ἤισαν  καὶ  οἱ  περὶ  τὸν  ̓́Αμασιν  ἐπὶ  τοὺς  ξείνους:  ἔν  τε  δὴ  Μωμέμφι  πόλι  ἐγένοντο  ἀμφότεροι  καὶ  πειρήσεσθαι  ἔμελλον  ἀλλήλων.  ἔστι  δὲ  Αἰγυπτίων  ἑπτὰ  γένεα,  καὶ  τούτων  οἳ  μὲν  ἱρέες  οἳ  δὲ  μάχιμοι  κεκλέαται,  οἳ  δὲ  βουκόλοι  οἳ
δὲ  συβῶται,  οἳ  δὲ  κάπηλοι,  οἳ  δὲ  ἑρμηνέες,  οἳ  δὲ  κυβερνήται.  γένεα  μὲν  Αἰγυπτίων  τοσαῦτα  ἐστί,  οὐνόματα  δέ  σφι  κέεται  ἀπὸ  τῶν  τεχνέων.  οἱ  δὲ  μάχιμοι  αὐτῶν  καλέονται  μὲν  Καλασίριές  τε  καὶ  ̔Ερμοτύβιες,  ἐκ  νομῶν  δὲ  τῶνδε  εἰσί:  κατὰ  γὰρ  δὴ  νομοὺς  Αἴγυπτος  ἅπασα  διαραίρηται.  ̔Ερμοτυβίων  μὲν  οἵδε  εἰσὶ  νομοί,  Βουσιρίτης,  Σαί̈της,  Χεμμίτης,  Παπρημίτης,  νῆσος
ἡ  Προσωπῖτις  καλεομένη,  Ναθῶ  τὸ  ἥμισυ.  ἐκ  μὲν  τούτων  τῶν  νομῶν  ̔Ερμοτύβιες  εἰσί,  γενόμενοι,  ὅτε  ἐπὶ  πλείστους  ἐγένοντο,  ἑκκαίδεκα  μυριάδες.  καὶ  τούτων  βαναυσίης  οὐδεὶς  δεδάηκε  οὐδέν,  ἀλλ'  ἀνέωνται  ἐς  τὸ  μάχιμον.  καλασιρίων  δὲ  οἵδε  ἄλλοι  νομοί  εἰσι,  Θηβαῖος,  Βουβαστίτης,  ̓Αφθίτης,  Τανίτης,  Μενδήσιος,  Σεβεννύτης,  ̓Αθριβίτης,  Φαρβαϊθίτης,  Θμουί̈της,  ̓Ονουφίτης,  ̓Ανύτιος,  Μυεκφορίτης:  οὗτος  ὁ  νομὸς  ἐν  νήσῳ  οἰκέει
ἀντίον  Βουβάστιος  πόλιος.  οὗτοι  δὲ  οἱ  νομοὶ  Καλασιρίων  εἰσί,  γενόμενοι,  ὅτε  ἐπὶ  πλείστους  ἐγένοντο,  πέντε  καὶ  εἴκοσι  μυριάδες  ἀνδρῶν.  οὐδὲ  τούτοισι  ἔξεστι  τέχνην  ἐπασκῆσαι  οὐδεμίαν,  ἀλλὰ  τὰ  ἐς  πόλεμον  ἐπασκέουσι  μοῦνα,  παῖς  παρὰ  πατρὸς  ἐκδεκόμενος.  εἰ  μέν  νυν  καὶ  τοῦτο  παρ'  Αἰγυπτίων  μεμαθήκασι  οἱ  ̔́Ελληνες,  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  κρῖναι,  ὁρέων  καὶ  Θρήικας  καὶ  Σκύθας  καὶ
Πέρσας  καὶ  Λυδοὺς  καὶ  σχεδὸν  πάντας  τοὺς  βαρβάρους  ἀποτιμοτέρους  τῶν  ἄλλων  ἡγημένους  πολιητέων  τοὺς  τὰς  τέχνας  μανθάνοντας  καὶ  τοὺς  ἐκγόνους  τούτων,  τοὺς  δὲ  ἀπαλλαγμένους  τῶν  χειρωναξιέων  γενναίους  νομιζομένους  εἶναι,  καὶ  μάλιστα  τοὺς  ἐς  τὸν  πόλεμον  ἀνειμένους:  μεμαθήκασι  δ'  ὦν  τοῦτο  πάντες  οἱ  ̔́Ελληνες  καὶ  μάλιστα  Λακεδαιμόνιοι.  ἥκιστα  δὲ  Κορίνθιοι  ὄνονται  τοὺς  χειροτέχνας.  γέρεα  δέ  σφι
ἦν  τάδε  ἐξαραιρημένα  μούνοισι  Αἰγυπτίων  πάρεξ  τῶν  ἱρέων,  ἄρουραι  ἐξαίρετοι  δυώδεκα  ἑκάστῳ  ἀτελέες.  ἡ  δὲ  ἄρουρα  ἑκατὸν  πηχέων  ἐστὶ  Αἰγυπτίων  πάντῃ,  ὁ  δὲ  Αἰγύπτιος  πῆχυς  τυγχάνει  ἴσος  ἐὼν  τῷ  Σαμίῳ.  ταῦτα  μὲν  δὴ  τοῖσι  ἅπασι  ἦν  ἐξαραιρημένα,  τάδε  δὲ  ἐν  περιτροπῇ  ἐκαρποῦντο  καὶ  οὐδαμὰ  ὡυτοί.  Καλασιρίων  χίλιοι  καὶ  ̔Ερμοτυβίων  ἐδορυφόρεον  ἐνιαυτὸν  ἕκαστοι  τὸν  βασιλέα:  τούτοισι
ὦν  τάδε  πάρεξ  τῶν  ἀρουρέων  ἄλλα  ἐδίδοτο  ἐπ'  ἡμέρῃ  ἑκάστῃ,  ὀπτοῦ  σίτου  σταθμὸς  πέντε  μνέαι  ἑκάστῳ,  κρεῶν  βοέων  δύο  μνέαι,  οἴνου  τέσσερες  ἀρυστῆρες.  ταῦτα  τοῖσι  αἰεὶ  δορυφορέουσι  ἐδίδοτο.  ἐπείτε  δὲ  συνιόντες  ὅ  τε  ̓Απρίης  ἄγων  τοὺς  ἐπικούρους  καὶ  ὁ  ̓́Αμασις  πάντας  Αἰγυπτίους  ἀπίκοντο  ἐς  Μώμεμφιν  πόλιν,  συνέβαλον:  καὶ  ἐμαχέσαντο  μὲν  εὖ  οἱ  ξεῖνοι,  πλήθεϊ  δὲ
πολλῷ  ἐλάσσονες  ἐόντες  κατὰ  τοῦτο  ἑσσώθησαν.  ̓Απρίεω  δὲ  λέγεται  εἶναι  ἥδε  διάνοια,  μηδ'  ἂν  θεόν  μιν  μηδένα  δύνασθαι  παῦσαι  τῆς  βασιληίης:  οὕτω  ἀσφαλέως  ἑωυτῷ  ἱδρῦσθαι  ἐδόκεε.  καὶ  δὴ  τότε  συμβαλὼν  ἑσσώθη  καὶ  ζωγρηθεὶς  ἀπήχθη  ἐς  Σάιν  πόλιν,  ἐς  τὰ  ἑωυτοῦ  οἰκία  πρότερον  ἐόντα,  τότε  δὲ  ̓Αμάσιος  ἤδη  βασιληία.  ἐνθαῦτα  δὲ  τέως  μὲν  ἐτρέφετο  ἐν  τοῖσι
βασιληίοισι,  καί  μιν  ̓́Αμασις  εὖ  περιεῖτε:  τέλος  δὲ  μεμφομένων  Αἰγυπτίων  ὡς  οὐ  ποιέοι  δίκαια  τρέφων  τὸν  σφίσι  τε  καὶ  ἑωυτῷ  ἔχθιστον,  οὕτω  δὴ  παραδιδοῖ  τὸν  ̓Απρίην  τοῖσι  Αἰγυπτίοισι.  οἳ  δέ  μιν  ἀπέπνιξαν  καὶ  ἔπειτα  ἔθαψαν  ἐν  τῇσι  πατρωίῃσι  ταφῇσι:  αἳ  δὲ  εἰσὶ  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τῆς  ̓Αθηναίης,  ἀγχοτάτω  τοῦ  μεγάρου,  ἐσιόντι  ἀριστερῆς  χειρός.  ἔθαψαν  δὲ
Σαῖ̈ται  πάντας  τοὺς  ἐκ  νομοῦ  τούτου  γενομένους  βασιλέας  ἔσω  ἐν  τῷ  ἱρῷ.  καὶ  γὰρ  τὸ  τοῦ  ̓Αμάσιος  σῆμα  ἑκαστέρω  μὲν  ἐστὶ  τοῦ  μεγάρου  ἢ  τὸ  τοῦ  ̓Απρίεω  καὶ  τῶν  τούτου  προπατόρων,  ἔστι  μέντοι  καὶ  τοῦτο  ἐν  τῇ  αὐλῇ  τοῦ  ἱροῦ,  παστὰς  λιθίνη  μεγάλη  καὶ  ἠσκημένη  στύλοισί  τε  φοίνικας  τὰ  δένδρεα  μεμιμημένοισι  καὶ  τῇ  ἄλλῃ  δαπάνῃ:
ἔσω  δὲ  ἐν  τῇ  παστάδι  διξὰ  θυρώματα  ἕστηκε,  ἐν  δὲ  τοῖσι  θυρώμασι  ἡ  θήκη  ἐστί.  εἰσὶ  δὲ  καὶ  αἱ  ταφαὶ  τοῦ  οὐκ  ὅσιον  ποιεῦμαι  ἐπὶ  τοιούτῳ  πρήγματι  ἐξαγορεύειν  τὸ  οὔνομα  ἐν  Σάι,  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τῆς  ̓Αθηναίης,  ὄπισθε  τοῦ  νηοῦ,  παντὸς  τοῦ  τῆς  ̓Αθηναίης  ἐχόμεναι  τοίχου.  καὶ  ἐν  τῷ  τεμένεϊ  ὀβελοὶ  ἑστᾶσι  μεγάλοι  λίθινοι,  λίμνη
τε  ἐστὶ  ἐχομένη  λιθίνῃ  κρηπῖδι  κεκοσμημένη  καὶ  ἐργασμένη  εὖ  κύκλῳ  καὶ  μέγαθος,  ὡς  ἐμοὶ  ἐδόκεε,  ὅση  περ  ἡ  ἐν  Δήλῳ  ἡ  τροχοειδὴς  καλεομένη.  ἐν  δὲ  τῇ  λίμνῃ  ταύτῃ  τὰ  δείκηλα  τῶν  παθέων  αὐτοῦ  νυκτὸς  ποιεῦσι,  τὰ  καλέουσι  μυστήρια  Αἰγύπτιοι.  περὶ  μέν  νυν  τούτων  εἰδότι  μοι  ἐπὶ  πλέον  ὡς  ἕκαστα  αὐτῶν  ἔχει,  εὔστομα  κείσθω.  καὶ  τῆς
Δήμητρος  τελετῆς  πέρι,  τὴν  οἱ  ̔́Ελληνες  θεσμοφόρια  καλέουσι,  καὶ  ταύτης  μοι  πέρι  εὔστομα  κείσθω,  πλὴν  ὅσον  αὐτῆς  ὁσίη  ἐστὶ  λέγειν:  αἱ  Δαναοῦ  θυγατέρες  ἦσαν  αἱ  τὴν  τελετὴν  ταύτην  ἐξ  Αἰγύπτου  ἐξαγαγοῦσαι  καὶ  διδάξασαι  τὰς  Πελασγιώτιδας  γυναῖκας:  μετὰ  δὲ  ἐξαναστάσης  πάσης  Πελοποννήσου  ὑπὸ  Δωριέων  ἐξαπώλετο  ἡ  τελετή,  οἱ  δὲ  ὑπολειφθέντες  Πελοποννησίων  καὶ  οὐκ  ἐξαναστάντες  ̓Αρκάδες  διέσωζον
αὐτὴν  μοῦνοι.  ̓Απρίεω  δὲ  ὧδε  καταραιρημένου  ἐβασίλευσε  ̓́Αμασις,  νομοῦ  μὲν  Σαί̈τεω  ἐών,  ἐκ  τῆς  δὲ  ἦν  πόλιος,  οὔνομά  οἱ  ἐστὶ  Σιούφ.  τὰ  μὲν  δὴ  πρῶτα  κατώνοντο  τὸν  ̓́Αμασιν  Αἰγύπτιοι  καὶ  ἐν  οὐδεμιῇ  μοίρῃ  μεγάλῃ  ἦγον  ἅτε  δὴ  δημότην  τὸ  πρὶν  ἐόντα  καὶ  οἰκίης  οὐκ  ἐπιφανέος:  μετὰ  δὲ  σοφίῃ  αὐτοὺς  ὁ  ̓́Αμασις,  οὐκ  ἀγνωμοσύνῃ  προσηγάγετο.  ἦν
οἱ  ἄλλα  τε  ἀγαθὰ  μυρία,  ἐν  δὲ  καὶ  ποδανιπτὴρ  χρύσεος,  ἐν  τῷ  αὐτός  τε  ὁ  ̓́Αμασις  καὶ  οἱ  δαιτυμόνες  οἱ  πάντες  τοὺς  πόδας  ἑκάστοτε  ἐναπενίζοντο:  τοῦτον  κατ'  ὦν  κόψας  ἄγαλμα  δαίμονος  ἐξ  αὐτοῦ  ἐποιήσατο,  καὶ  ἵδρυσε  τῆς  πόλιος  ὅκου  ἦν  ἐπιτηδεότατον:  οἱ  δὲ  Αἰγύπτιοι  φοιτέοντες  πρὸς  τὤγαλμα  ἐσέβοντο  μεγάλως.  μαθὼν  δὲ  ὁ  ̓́Αμασις  τὸ  ἐκ
τῶν  ἀστῶν  ποιεύμενον,  συγκαλέσας  Αἰγυπτίους  ἐξέφηνε  φὰς  ἐκ  τοῦ  ποδανιπτῆρος  τὤγαλμα  γεγονέναι,  ἐς  τὸν  πρότερον  μὲν  τοὺς  Αἰγυπτίους  ἐνεμέειν  τε  καὶ  ἐνουρέειν  καὶ  πόδας  ἐναπονίζεσθαι,  τότε  δὲ  μεγάλως  σέβεσθαι.  ἤδη  ὦν  ἔφη  λέγων  ὁμοίως  αὐτὸς  τῷ  ποδανιπτῆρι  πεπρηγέναι:  εἰ  γὰρ  πρότερον  εἶναι  δημότης,  ἀλλ'  ἐν  τῷ  παρεόντι  εἶναι  αὐτῶν  βασιλεύς:  καὶ  τιμᾶν  τε  καὶ  προμηθέεσθαι
ἑωυτοῦ  ἐκέλευε.  τοιούτῳ  μὲν  τρόπῳ  προσηγάγετο  τοὺς  Αἰγυπτίους  ὥστε  δικαιοῦν  δουλεύειν,  ἐχρᾶτο  δὲ  καταστάσι  πρηγμάτων  τοιῇδε:  τὸ  μὲν  ὄρθριον  μέχρι  ὅτευ  πληθούσης  ἀγορῆς  προθύμως  ἔπρησσε  τὰ  προσφερόμενα  πρήγματα,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  ἔπινέ  τε  καὶ  κατέσκωπτε  τοὺς  συμπότας  καὶ  ἦν  μάταιός  τε  καὶ  παιγνιήμων.  ἀχθεσθέντες  δὲ  τούτοισι  οἱ  φίλοι  αὐτοῦ  ἐνουθέτεον  αὐτὸν  τοιάδε  λέγοντες.  “ὦ
βασιλεῦ,  οὐκ  ὀρθῶς,  σεωυτοῦ  προέστηκας,  ἐς  τὸ  ἄγαν  φαῦλον  προάγων  σεωυτόν.  σὲ  γὰρ  ἐχρῆν  ἐν  θρόνῳ  σεμνῷ  σεμνὸν  θωκέοντα  δι'  ἡμέρης  πρήσσειν  τὰ  πρήγματα,  καὶ  οὕτω  Αἰγύπτιοί  τ'  ἂν  ἠπιστέατο  ὡς  ὑπ'  ἀνδρὸς  μεγάλου  ἄρχονται,  καὶ  ἄμεινον  σὺ  ἂν  ἤκουες:  νῦν  δὲ  ποιέεις  οὐδαμῶς  βασιλικά.”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε  αὐτούς.  “τὰ  τόξα  οἱ  ἐκτημένοι,  ἐπεὰν
μὲν  δέωνται  χρᾶσθαι,  ἐντανύουσι:  εἰ  γὰρ  δὴ  τὸν  πάντα  χρόνον  ἐντεταμένα  εἴη,  ἐκραγείη  ἄν,  ὥστε  ἐς  τὸ  δέον  οὐκ  ἂν  ἔχοιεν  αὐτοῖσι  χρᾶσθαι.  οὕτω  δὲ  καὶ  ἀνθρώπου  κατάστασις:  εἰ  ἐθέλοι  κατεσπουδάσθαι  αἰεὶ  μηδὲ  ἐς  παιγνίην  τὸ  μέρος  ἑωυτὸν  ἀνιέναι,  λάθοι  ἂν  ἤτοι  μανεὶς  ἢ  ὅ  γε  ἀπόπληκτος  γενόμενος:  τὰ  ἐγὼ  ἐπιστάμενος  μέρος  ἑκατέρῳ  νέμω.”  ταῦτα
μὲν  τοὺς  φίλους  ἀμείψατο.  λέγεται  δὲ  ὁ  ̓́Αμασις,  καὶ  ὅτε  ἦν  ἰδιώτης,  ὡς  φιλοπότης  ἦν  καὶ  φιλοσκώμμων  καὶ  οὐδαμῶς  κατεσπουδασμένος  ἀνήρ:  ὅκως  δέ  μιν  ἐπιλείποι  πίνοντά  τε  καὶ  εὐπαθέοντα  τὰ  ἐπιτήδεα,  κλέπτεσκε  ἂν  περιιών:  οἳ  δ'  ἄν  μιν  φάμενοι  ἔχειν  τὰ  σφέτερα  χρήματα  ἀρνεύμενον  ἄγεσκον  ἐπὶ  μαντήιον,  ὅκου  ἑκάστοισι  εἴη.  πολλὰ  μὲν  δὴ  καὶ  ἡλίσκετο
ὑπὸ  τῶν  μαντηίων,  πολλὰ  δὲ  καὶ  ἀπέφευγε.  ἐπείτε  δὲ  καὶ  ἐβασίλευσε,  ἐποίησε  τοιάδε:  ὅσοι  μὲν  αὐτὸν  τῶν  θεῶν  ἀπέλυσαν  μὴ  φῶρα  εἶναι,  τούτων  μὲν  τῶν  ἱρῶν  οὔτε  ἐπεμέλετο  οὔτε  ἐς  ἐπισκευὴν  ἐδίδου  οὐδέν,  οὐδὲ  φοιτέων  ἔθυε  ὡς  οὐδενὸς  ἐοῦσι  ἀξίοισι  ψευδέα  τε  μαντήια  ἐκτημένοισι:  ὅσοι  δέ  μιν  κατέδησαν  φῶρα  εἶναι,  τούτων  δὲ  ὡς  ἀληθέων  θεῶν
ἐόντων  καὶ  ἀψευδέα  μαντήια  παρεχομένων  τὰ  μάλιστα  ἐπεμέλετο.  καὶ  τοῦτο  μὲν  ἐν  Σάι  τῇ  ̓Αθηναίῃ  προπύλαια  θωμάσια  οἷα  ἐξεποίησε,  πολλὸν  πάντας  ὑπερβαλόμενος  τῷ  τε  ὕψεϊ  καὶ  τῷ  μεγάθεϊ,  ὅσων  τε  τὸ  μέγαθος  λίθων  ἐστὶ  καὶ  ὁκοίων  τεῶν:  τοῦτο  δὲ  κολοσσοὺς  μεγάλους  καὶ  ἀνδρόσφιγγας  περιμήκεας  ἀνέθηκε,  λίθους  τε  ἄλλους  ἐς  ἐπισκευὴν  ὑπερφυέας  τὸ  μέγαθος  ἐκόμισε.  ἠγάγετο
δὲ  τούτων  τοὺς  μὲν  ἐκ  τῶν  κατὰ  Μέμφιν  ἐουσέων  λιθοτομιέων,  τοὺς  δὲ  ὑπερμεγάθεας  ἐξ  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  πλόον  καὶ  εἴκοσι  ἡμερέων  ἀπεχούσης  ἀπὸ  Σάιος.  τὸ  δὲ  οὐκ  ἥκιστα  αὐτῶν  ἀλλὰ  μάλιστα  θωμάζω,  ἔστι  τόδε:  οἴκημα  μουνόλιθον  ἐκόμισε  ἐξ  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος,  καὶ  τοῦτο  ἐκόμιζον  μὲν  ἐπ'  ἔτεα  τρία,  δισχίλιοι  δέ  οἱ  προσετετάχατο  ἄνδρες  ἀγωγέες,  καὶ  οὗτοι  ἅπαντες
ἦσαν  κυβερνῆται.  τῆς  δὲ  στέγης  ταύτης  τὸ  μὲν  μῆκος  ἔξωθεν  ἐστὶ  εἷς  τε  καὶ  εἴκοσι  πήχεες,  εὖρος  δὲ  τεσσερεσκαίδεκα,  ὕψος  δὲ  ὀκτώ.  ταῦτα  μὲν  τὰ  μέτρα  ἔξωθεν  τῆς  στέγης  τῆς  μουνολίθου  ἐστί,  ἀτὰρ  ἔσωθεν  τὸ  μῆκος  ὀκτωκαίδεκα  πηχέων  καὶ  πυγόνος  ,τὸ  δὲ  ὕψος  πέντε  πηχέων  ἐστί.  αὕτη  τοῦ  ἱροῦ  κέεται  παρὰ  τὴν  ἔσοδον:  ἔσω  γάρ
μιν  ἐς  τὸ  ἱρόν  φασι  τῶνδε  εἵνεκα  οὐκ  ἐσελκύσαι:  τὸν  ἀρχιτέκτονα  αὐτῆς  ἑλκομένης  τῆς  στέγης  ἀναστενάξαι,  οἷά  τε  χρόνου  ἐγγεγονότος  πολλοῦ  καὶ  ἀχθόμενον  τῷ  ἔργῳ,  τὸν  δὲ  ̓́Αμασιν  ἐνθύμιον  ποιησάμενον  οὐκ  ἐᾶν  ἔτι  προσωτέρω  ἑλκύσαι.  ἤδη  δὲ  τινὲς  λέγουσι  ὡς  ἄνθρωπος  διεφθάρη  ὑπ'  αὐτῆς  τῶν  τις  αὐτὴν  μοχλευόντων,  καὶ  ἀπὸ  τούτου  οὐκ  ἐσελκυσθῆναι.  ἀνέθηκε  δὲ
καὶ  ἐν  τοῖσι  ἄλλοισι  ἱροῖσι  ὁ  ̓́Αμασις  πᾶσι  τοῖσι  ἐλλογίμοισι  ἔργα  τὸ  μέγαθος  ἀξιοθέητα,  ἐν  δὲ  καὶ  ἐν  Μέμφι  τὸν  ὕπτιον  κείμενον  κολοσσὸν  τοῦ  ̔Ηφαιστείου  ἔμπροσθε,  τοῦ  πόδες  πέντε  καὶ  ἑβδομήκοντα  εἰσὶ  τὸ  μῆκος:  ἐπὶ  δὲ  τῷ  αὐτῷ  βάθρῳ  ἑστᾶσι  τοῦ  αὐτοῦ  ἐόντος  λίθου  δύο  κολοσσοί,  εἴκοσι  ποδῶν  τὸ  μέγαθος  ἐὼν  ἑκάτερος,  ὃ  μὲν  ἔνθεν
ὃ  δ'  ἔνθεν  τοῦ  μεγάλου.  ἔστι  δὲ  λίθινος  ἕτερος  τοσοῦτος  καὶ  ἐν  Σάι,  κείμενος  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  τρόπον  τῷ  ἐν  Μέμφι.  τῇ  ̓́Ισι  τε  τὸ  ἐν  Μέμφι  ἱρὸν  ̓́Αμασις  ἐστὶ  ὁ  ἐξοικοδομήσας,  ἐὸν  μέγα  τε  καὶ  ἀξιοθεητότατον.  ἐπ'  ̓Αμάσιος  δὲ  βασιλέος  λέγεται  Αἴγυπτος  μάλιστα  δὴ  τότε  εὐδαιμονῆσαι  καὶ  τὰ  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  τῇ  χώρῃ  γινόμενα
καὶ  τὰ  ἀπὸ  τῆς  χώρης  τοῖσι  ἀνθρώποισι,  καὶ  πόλις  ἐν  αὐτῇ  γενέσθαι  τὰς  ἁπάσας  τότε  δισμυρίας  τὰς  οἰκεομένας.  νόμον  τε  Αἰγυπτίοισι  τόνδε  ̓́Αμασις  ἐστὶ  ὁ  καταστήσας,  ἀποδεικνύναι  ἔτεος  ἑκάστου  τῷ  νομάρχῃ  πάντα  τινὰ  Αἰγυπτίων  ὅθεν  βιοῦται:  μὴ  δὲ  ποιεῦντα  ταῦτα  μηδὲ  ἀποφαίνοντα  δικαίην  ζόην  ἰθύνεσθαι  θανάτῳ.  Σόλων  δὲ  ὁ  ̓Αθηναῖος  λαβὼν  ἐξ  Αἰγύπτου  τοῦτον  τὸν
νόμον  ̓Αθηναίοισι  ἔθετο:  τῷ  ἐκεῖνοι  ἐς  αἰεὶ  χρέωνται  ἐόντι  ἀμώμῳ  νόμῳ.  φιλέλλην  δὲ  γενόμενος  ὁ  ̓́Αμασις  ἄλλα  τε  ἐς  ̔Ελλήνων  μετεξετέρους  ἀπεδέξατο,  καὶ  δὴ  καὶ  τοῖσι  ἀπικνευμένοισι  ἐς  Αἴγυπτον  ἔδωκε  Ναύκρατιν  πόλιν  ἐνοικῆσαι:  τοῖσι  δὲ  μὴ  βουλομένοισι  αὐτῶν  οἰκέειν,  αὐτοῦ  δὲ  ναυτιλλομένοισι  ἔδωκε  χώρους  ἐνιδρύσασθαι  βωμοὺς  καὶ  τεμένεα  θεοῖσι.  τὸ  μέν  νυν  μέγιστον  αὐτῶν  τέμενος,
καὶ  ὀνομαστότατον  ἐὸν  καὶ  χρησιμώτατον,  καλεύμενον  δὲ  ̔Ελλήνιον,  αἵδε  αἱ  πόλιες  εἰσὶ  αἱ  ἱδρυμέναι  κοινῇ,  ̔Ιώνων  μὲν  Χίος  καὶ  Τέως  καὶ  Φώκαια  καὶ  Κλαζομεναί,  Δωριέων  δὲ  ̔Ρόδος  καὶ  Κνίδος  καὶ  ̔Αλικαρνησσὸς  καὶ  Φάσηλις,  Αἰολέων  δὲ  ἡ  Μυτιληναίων  μούνη.  τουτέων  μὲν  ἐστὶ  τοῦτο  τὸ  τέμενος,  καὶ  προστάτας  τοῦ  ἐμπορίου  αὗται  αἱ  πόλιες  εἰσὶ  αἱ  παρέχουσαι:  ὅσαι
δὲ  ἄλλαι  πόλιες  μεταποιεῦνται,  οὐδέν  σφι  μετεὸν  μεταποιεῦνται.  χωρὶς  δὲ  Αἰγινῆται  ἐπὶ  ἑωυτῶν  ἱδρύσαντο  τέμενος  Διός,  καὶ  ἄλλο  Σάμιοι  ̔́Ηρης  καὶ  Μιλήσιοι  ̓Απόλλωνος.  ἦν  δὲ  τὸ  παλαιὸν  μούνη  Ναύκρατις  ἐμπόριον  καὶ  ἄλλο  οὐδὲν  Αἰγύπτου:  εἰ  δέ  τις  ἐς  τῶν  τι  ἄλλο  στομάτων  τοῦ  Νείλου  ἀπίκοιτο,  χρῆν  ὀμόσαι  μὴ  μὲν  ἑκόντα  ἐλθεῖν,  ἀπομόσαντα  δὲ  τῇ  νηὶ
αὐτῇ  πλέειν  ἐς  τὸ  Κανωβικόν:  ἢ  εἰ  μή  γε  οἷά  τε  εἴη  πρὸς  ἀνέμους  ἀντίους  πλέειν,  τὰ  φορτία  ἔδεε  περιάγειν  ἐν  βάρισι  περὶ  τὸ  Δέλτα,  μέχρι  οὗ  ἀπίκοιτο  ἐς  Ναύκρατιν.  οὕτω  μὲν  δὴ  Ναύκρατις  ἐτετίμητο.  ἀμφικτυόνων  δὲ  μισθωσάντων  τὸν  ἐν  Δελφοῖσι  νῦν  ἐόντα  νηὸν  τριηκοσίων  ταλάντων  ἐξεργάσασθαι  （ὁ  γὰρ  πρότερον  ἐὼν  αὐτόθι  αὐτόματος  κατεκάη）,  τοὺς
Δελφοὺς  δὴ  ἐπέβαλλε  τεταρτημόριον  τοῦ  μισθώματος  παρασχεῖν.  πλανώμενοι  δὲ  οἱ  Δελφοὶ  περὶ  τὰς  πόλις  ἐδωτίναζον,  ποιεῦντες  δὲ  τοῦτο  οὐκ  ἐλάχιστον  ἐξ  Αἰγύπτου  ἠνείκαντο:  ̓́Αμασις  μὲν  γάρ  σφι  ἔδωκε  χίλια  στυπτηρίης  τάλαντα,  οἱ  δὲ  ἐν  Αἰγύπτῳ  οἰκέοντες  ̔́Ελληνες  εἴκοσι  μνέας.  Κυρηναίοισι  δὲ  ̓́Αμασις  φιλότητά  τε  καὶ  συμμαχίην  συνεθήκατο,  ἐδικαίωσε  δὲ  καὶ  γῆμαι  αὐτόθεν,  εἴτ'  ἐπιθυμήσας  ̔Ελληνίδος
γυναικὸς  εἴτε  καὶ  ἄλλως  φιλότητος  Κυρηναίων  εἵνεκα:  γαμέει  δὲ  ὦν  οἳ  μὲν  λέγουσι  Βάττου  οἳ  δ'  ̓Αρκεσίλεω  θυγατέρα,  οἳ  δὲ  Κριτοβούλου  ἀνδρὸς  τῶν  ἀστῶν  δοκίμου,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Λαδίκη:  τῇ  ἐπείτε  συγκλίνοιτο  ὁ  ̓́Αμασις,  μίσγεσθαι  οὐκ  οἷός  τε  ἐγίνετο,  τῇσι  δὲ  ἄλλῃσι  γυναιξὶ  ἐχρᾶτο.  ἐπείτε  δὲ  πολλὸν  τοῦτο  ἐγίνετο,  εἶπε  ὁ  ̓́Αμασις  πρὸς  τὴν  Λαδίκην
ταύτην  καλεομένην,  “ὦ  γύναι,  κατά  με  ἐφάρμαξας,  καὶ  ἔστι  τοι  οὐδεμία  μηχανὴ  μὴ  οὐκ  ἀπολωλέναι  κάκιστα  γυναικῶν  πασέων.”  ἡ  δὲ  Λαδίκη,  ἐπείτε  οἱ  ἀρνευμένῃ  οὐδὲν  ἐγίνετο  πρηύ̈τερος  ὁ  ̓́Αμασις,  εὔχεται  ἐν  τῷ  νόῳ  τῇ  ̓Αφροδίτῃ,  ἤν  οἱ  ὑπ'  ἐκείνην  τὴν  νύκτα  μιχθῇ  ὁ  ̓́Αμασις,  τοῦτο  γάρ  οἱ  κακοῦ  εἶναι  μῆχος,  ἄγαλμά  οἱ  ἀποπέμψειν  ἐς  Κυρήνην.
μετὰ  δὲ  τὴν  εὐχὴν  αὐτίκα  οἱ  ἐμίχθη  ὁ  ̓́Αμασις.  καὶ  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἤδη,  ὁκότε  ἔλθοι  ̓́Αμασις  πρὸς  αὐτήν,  ἐμίσγετο,  καὶ  κάρτα  μιν  ἔστερξε  μετὰ  τοῦτο.  ἡ  δὲ  Λαδίκη  ἀπέδωκε  τὴν  εὐχὴν  τῇ  θεῷ:  ποιησαμένη  γὰρ  ἄγαλμα  ἀπέπεμψε  ἐς  Κυρήνην,  τὸ  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦν  σόον,  ἔξω  τετραμμένον  τοῦ  Κυρηναίων  ἄστεος.  ταύτην  τὴν  Λαδίκην,  ὡς
ἐπεκράτησε  Καμβύσης  Αἰγύπτου  καὶ  ἐπύθετο  αὐτῆς  ἥτις  εἴη,  ἀπέπεμψε  ἀσινέα  ἐς  Κυρήνην.  ἀνέθηκε  δὲ  καὶ  ἀναθήματα  ὁ  ̓́Αμασις  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα,  τοῦτο  μὲν  ἐς  Κυρήνην  ἄγαλμα  ἐπίχρυσον  ̓Αθηναίης  καὶ  εἰκόνας  ἑωυτοῦ  γραφῇ  εἰκασμένην,  τοῦτο  δὲ  τῇ  ἐν  Λίνδῳ  ̓Αθηναίῃ  δύο  τε  ἀγάλματα  λίθινα  καὶ  θώρηκα  λίνεον  ἀξιοθέητον,  τοῦτο  δ'  ἐς  Σάμον  τῇ  ̔́Ηρῃ  εἰκόνας  ἑωυτοῦ
διφασίας  ξυλίνας,  αἳ  ἐν  τῷ  νηῷ  τῷ  μεγάλῳ  ἱδρύατο  ἔτι  καὶ  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ,  ὄπισθε  τῶν  θυρέων.  ἐς  μέν  νυν  Σάμον  ἀνέθηκε  κατὰ  ξεινίην  τὴν  ἑωυτοῦ  τε  καὶ  Πολυκράτεος  τοῦ  Αἰάκεος,  ἐς  δὲ  Λίνδον  ξεινίης  μὲν  οὐδεμιῆς  εἵνεκεν,  ὅτι  δὲ  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν  Λίνδῳ  τὸ  τῆς  ̓Αθηναίης  λέγεται  τὰς  Δαναοῦ  θυγατέρας  ἱδρύσασθαι  προσσχούσας,  ὅτε
ἀπεδίδρησκον  τοὺς  Αἰγύπτου  παῖδας.  ταῦτα  μὲν  ἀνέθηκε  ὁ  ̓́Αμασις,  εἷλε  δὲ  Κύπρον  πρῶτος  ἀνθρώπων  καὶ  κατεστρέψατο  ἐς  φόρου  ἀπαγωγήν.

======== Histories — Book 3 (Thaleia) ========

ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  τὸν  ̓́Αμασιν  Καμβύσης  ὁ  Κύρου  ἐστρατεύετο,  ἄγων  καί  ἄλλους  τῶν  ἦρχε  καὶ  ̔Ελλήνων  ̓́Ιωνάς  τε  καὶ  Αἰολέας,  δι'  αἰτίην  τοιήνδε.  πέμψας  Καμβύσης  ἐς  Αἴγυπτον  κήρυκα  αἴτεε  ̓́Αμασιν  θυγατέρα,  αἴτεε  δὲ  ἐκ  βουλῆς  ἀνδρὸς  Αἰγυπτίου,  ὃς  μεμφόμενος  ̓́Αμασιν  ἔπρηξε  ταῦτα  ὅτι  μιν  ἐξ  ἁπάντων  τῶν  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἰητρῶν  ἀποσπάσας  ἀπὸ  γυναικός  τε  καὶ
τέκνων  ἔκδοτον  ἐποίησε  ἐς  Πέρσας,  ὅτε  Κῦρος  πέμψας  παρὰ  ̓́Αμασιν  αἴτεε  ἰητρὸν  ὀφθαλμῶν  ὃς  εἴη  ἄριστος  τῶν  ἐν  Αἰγύπτῳ.  ταῦτα  δὴ  ἐπιμεμφόμενος  ὁ  Αἰγύπτιος  ἐνῆγε  τῇ  συμβουλῇ  κελεύων  αἰτέειν  τὸν  Καμβύσεα  ̓́Αμασιν  θυγατέρα,  ἵνα  ἢ  δοὺς  ἀνιῷτο  ἢ  μὴ  δοὺς  Καμβύσῃ  ἀπέχθοιτο.  ὁ  δὲ  ̓́Αμασις  τῇ  δυνάμι  τῶν  Περσέων  ἀχθόμενος  καὶ  ἀρρωδέων  οὐκ  εἶχε  οὔτε
δοῦναι  οὔτε  ἀρνήσασθαι:  εὖ  γὰρ  ἠπίστατο  ὅτι  οὐκ  ὡς  γυναῖκά  μιν  ἔμελλε  Καμβύσης  ἕξειν  ἀλλ'  ὡς  παλλακήν.  ταῦτα  δὴ  ἐκλογιζόμενος  ἐποίησε  τάδε.  ἦν  ̓Απρίεω  τοῦ  προτέρου  βασιλέος  θυγάτηρ  κάρτα  μεγάλη  τε  καὶ  εὐειδὴς  μούνη  τοῦ  οἴκου  λελειμμένη,  οὔνομα  δέ  οἱ  ἦν  Νίτητις:  ταύτην  δὴ  τὴν  παῖδα  ὁ  ̓́Αμασις  κοσμήσας  ἐσθῆτί  τε  καὶ  χρυσῷ  ἀποπέμπει  ἐς
Πέρσας  ὡς  ἑωυτοῦ  θυγατέρα.  μετὰ  δὲ  χρόνον  ὥς  μιν  ἠσπάζετο  πατρόθεν  ὀνομάζων,  λέγει  πρὸς  αὐτὸν  ἡ  παῖς  “ὦ  βασιλεῦ,  διαβεβλημένος  ὑπὸ  ̓Αμάσιος  οὐ  μανθάνεις.  ὃς  ἐμὲ  σοὶ  κόσμῳ  ἀσκήσας  ἀπέπεμψε  ὡς  ἑωυτοῦ  θυγατέρα  διδούς,  ἐοῦσαν  τῇ  ἀληθείῃ  ̓Απρίεω,  τὸν  ἐκεῖνος  ἐόντα  ἑωυτοῦ  δεσπότεα  μετ'  Αἰγυπτίων  ἐπαναστὰς  ἐφόνευσε.”  τοῦτο  δὴ  τὸ  ἔπος  καὶ  αὕτη  ἡ  αἰτίη
ἐγγενομένη  ἤγαγε  Καμβύσεα  τὸν  Κύρου  μεγάλως  θυμωθέντα  ἐπ'  Αἴγυπτον.  οὕτω  μέν  νυν  λέγουσι  Πέρσαι.  Αἰγύπτιοι  δὲ  οἰκηιοῦνται  Καμβύσεα,  φάμενοί  μιν  ἐκ  ταύτης  δὴ  τῆς  ̓Απρίεω  θυγατρὸς  γενέσθαι:  Κῦρον  γὰρ  εἶναι  τὸν  πέμψαντα  παρὰ  ̓́Αμασιν  ἐπὶ  τὴν  θυγατέρα,  ἀλλ'  οὐ  Καμβύσεα.  λέγοντες  δὲ  ταῦτα  οὐκ  ὀρθῶς  λέγουσι.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  λέληθε  αὐτούς  （εἰ  γὰρ  τινὲς  καὶ
ἄλλοι,  τὰ  Περσέων  νόμιμα  ἐπιστέαται  καὶ  Αἰγύπτιοι）  ὅτι  πρῶτα  μὲν  νόθον  οὔ  σφι  νόμος  ἐστὶ  βασιλεῦσαι  γνησίου  παρεόντος,  αὖτις  δὲ  ὅτι  Κασσανδάνης  τῆς  Φαρνάσπεω  θυγατρὸς  ἦν  παῖς  Καμβύσης,  ἀνδρὸς  ̓Αχαιμενίδεω,  ἀλλ'  οὐκ  ἐκ  τῆς  Αἰγυπτίης.  ἀλλὰ  παρατρέπουσι  τὸν  λόγον  προσποιεύμενοι  τῇ  Κύρου  οἰκίῃ  συγγενέες  εἶναι.  καὶ  ταῦτα  μὲν  ὧδε  ἔχει.  λέγεται  δὲ  καὶ  ὅδε  λόγος,
ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιθανός,  ὡς  τῶν  Περσίδων  γυναικῶν  ἐσελθοῦσά  τις  παρὰ  τὰς  Κύρου  γυναῖκας,  ὡς  εἶδε  τῇ  Κασσανδάνῃ  παρεστεῶτα  τέκνα  εὐειδέα  τε  καὶ  μεγάλα,  πολλῷ  ἐχρᾶτο  τῷ  ἐπαίνῳ  ὑπερθωμάζουσα,  ἡ  δὲ  Κασσανδάνη  ἐοῦσα  τοῦ  Κύρου  γυνὴ  εἶπε  τάδε:  “τοιῶνδε  μέντοι  ἐμὲ  παίδων  μητέρα  ἐοῦσαν  Κῦρος  ἐν  ἀτιμίῃ  ἔχει,  τὴν  δὲ  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἐπίκτητον  ἐν  τιμῇ
τίθεται.”  τὴν  μὲν  ἀχθομένην  τῇ  Νιτήτι  εἰπεῖν  ταῦτα,  τῶν  δέ  οἱ  παίδων  τὸν  πρεσβύτερον  εἰπεῖν  Καμβύσεα:  “τοιγάρ  τοι  ὦ  μῆτερ,  ἐπεὰν  ἐγὼ  γένωμαι  ἀνήρ,  Αἰγύπτου  τὰ  μὲν  ἄνω  κάτω  θήσω,  τὰ  δὲ  κάτω  ἄνω.”  ταῦτα  εἰπεῖν  αὐτὸν  ἔτεα  ὡς  δέκα  κου  γεγονότα,  καὶ  τὰς  γυναῖκας  ἐν  θώματι  γενέσθαι:  τὸν  δὲ  διαμνημονεύοντα  οὕτω  δή,  ἐπείτε  ἀνδρώθη
καὶ  ἔσχε  τὴν  βασιληίην,  ποιήσασθαι  τὴν  ἐπ'  Αἴγυπτον  στρατηίην.  συνήνεικε  δὲ  καὶ  ἄλλο  τι  τοιόνδε  πρῆγμα  γενέσθαι  ἐς  τὴν  ἐπιστράτευσιν  ταύτην.  ἦν  τῶν  ἐπικούρων  ̓Αμάσιος  ἀνὴρ  γένος  μὲν  ̔Αλικαρνησσεύς,  οὔνομα  δέ  οἱ  Φάνης,  καὶ  γνώμην  ἱκανὸς  καὶ  τὰ  πολεμικὰ  ἄλκιμος.  οὗτος  ὁ  Φάνης  μεμφόμενός  κού  τι  ̓Αμάσι  ἐκδιδρήσκει  πλοίῳ  ἐξ  Αἰγύπτου,  βουλόμενος  Καμβύσῃ  ἐλθεῖν  ἐς
λόγους.  οἷα  δὲ  ἐόντα  αὐτὸν  ἐν  τοῖσι  ἐπικούροισι  λόγου  οὐ  σμικροῦ  ἐπιστάμενόν  τε  τὰ  περὶ  Αἴγυπτον  ἀτρεκέστατα,  μεταδιώκει  ὁ  ̓́Αμασις  σπουδὴν  ποιεύμενος  ἑλεῖν,  μεταδιώκει  δὲ  τῶν  εὐνούχων  τὸν  πιστότατον  ἀποστείλας  τριήρεϊ  κατ'  αὐτόν,  ὃς  αἱρέει  μιν  ἐν  Λυκίῃ,  ἑλὼν  δὲ  οὐκ  ἀνήγαγε  ἐς  Αἴγυπτον:  σοφίῃ  γάρ  μιν  περιῆλθε  ὁ  Φάνης:  καταμεθύσας  γὰρ  τοὺς  φυλάκους  ἀπαλλάσσετο
ἐς  Πέρσας.  ὁρμημένῳ  δὲ  στρατεύεσθαι  Καμβύσῃ  ἐπ'  Αἴγυπτον  καὶ  ἀπορέοντι  τὴν  ἔλασιν,  ὅκως  τὴν  ἄνυδρον  διεκπερᾷ,  ἐπελθὼν  φράζει  μὲν  καὶ  τὰ  ἄλλα  τὰ  ̓Αμάσιος  πρήγματα,  ἐξηγέεται  δὲ  καὶ  τὴν  ἔλασιν,  ὧδε  παραινέων,  πέμψαντα  παρὰ  τὸν  ̓Αραβίων  βασιλέα  δέεσθαι  τὴν  διέξοδόν  οἱ  ἀσφαλέα  παρασχεῖν.  μούνῃ  δὲ  ταύτῃ  εἰσὶ  φανεραὶ  ἐσβολαὶ  ἐς  Αἴγυπτον.  ἀπὸ  γὰρ  Φοινίκης  μέχρι
οὔρων  τῶν  Καδύτιος  πόλιος  ἐστὶ  Σύρων  τῶν  Παλαιστίνων  καλεομένων:  ἀπὸ  δὲ  Καδύτιος  ἐούσης  πόλιος,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει,  Σαρδίων  οὐ  πολλῷ  ἐλάσσονος,  ἀπὸ  ταύτης  τὰ  ἐμπόρια  τὰ  ἐπὶ  θαλάσσης  μέχρι  ̓Ιηνύσου  πόλιος  ἐστὶ  τοῦ  ̓Αραβίου,  ἀπὸ  δὲ  ̓Ιηνύσου  αὖτις  Σύρων  μέχρι  Σερβωνίδος  λίμνης,  παρ'  ἣν  δὴ  τὸ  Κάσιον  ὄρος  τείνει  ἐς  θάλασσαν:  ἀπὸ  δὲ  Σερβωνίδος  λίμνης,
ἐν  τῇ  δὴ  λόγος  τὸν  Τυφῶ  κεκρύφθαι,  ἀπὸ  ταύτης  ἤδη  Αἴγυπτος.  τὸ  δὴ  μεταξὺ  ̓Ιηνύσου  πόλιος  καὶ  Κασίου  τε  ὄρεος  καὶ  τῆς  Σερβωνίδος  λίμνης,  ἐὸν  τοῦτο  οὐκ  ὀλίγον  χωρίον  ἀλλὰ  ὅσον  τε  ἐπὶ  τρεῖς  ἡμέρας  ὁδόν,  ἄνυδρον  ἐστὶ  δεινῶς.  τὸ  δὲ  ὀλίγοι  τῶν  ἐς  Αἴγυπτον  ναυτιλλομένων  ἐννενώκασι,  τοῦτο  ἔρχομαι  φράσων.  ἐς  Αἴγυπτον  ἐκ  τῆς  ̔Ελλάδος
πάσης  καὶ  πρὸς  ἐκ  Φοινίκης  κέραμος  ἐσάγεται  πλήρης  οἴνου  δὶς  τοῦ  ἔτεος  ἑκάστου,  καὶ  ἓν  κεράμιον  οἰνηρὸν  ἀριθμῷ  κεινὸν  οὐκ  ἔστι  ὡς  λόγῳ  εἰπεῖν  ἰδέσθαι.  κοῦ  δῆτα,  εἴποι  τις  ἄν,  ταῦτα  ἀναισιμοῦται;  ἐγὼ  καὶ  τοῦτο  φράσω:  δεῖ  τὸν  μὲν  δήμαρχον  ἕκαστον  ἐκ  τῆς  ἑωυτοῦ  πόλιος  συλλέξαντα  πάντα  τὸν  κέραμον  ἄγειν  ἐς  Μέμφιν,  τοὺς  δὲ  ἐκ
Μέμφιος  ἐς  ταῦτα  δὴ  τὰ  ἄνυδρα  τῆς  Συρίης  κομίζειν  πλήσαντας  ὕδατος.  οὕτω  ὁ  ἐπιφοιτέων  κέραμος  καὶ  ἐξαιρεόμενος  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἐπὶ  τὸν  παλαιὸν  κομίζεται  ἐς  Συρίην.  οὕτω  μέν  νυν  Πέρσαι  εἰσὶ  οἱ  τὴν  ἐσβολὴν  ταύτην  παρασκευάσαντες  ἐς  Αἴγυπτον,  κατὰ  δὴ  τὰ  εἰρημένα  σάξαντες  ὕδατι,  ἐπείτε  τάχιστα  παρέλαβον  Αἴγυπτον.  τότε  δὲ  οὐκ  ἐόντος  κω  ὕδατος  ἑτοίμου,  Καμβύσης
πυθόμενος  τοῦ  ̔Αλικαρνησσέος  ξείνου,  πέμψας  παρὰ  τὸν  ̓Αράβιον  ἀγγέλους  καὶ  δεηθεὶς  τῆς  ἀσφαλείης  ἔτυχε,  πίστις  δούς  τε  καὶ  δεξάμενος  παρ'  αὐτοῦ.  σέβονται  δὲ  ̓Αράβιοι  πίστις  ἀνθρώπων  ὅμοια  τοῖσι  μάλιστα,  ποιεῦνται  δὲ  αὐτὰς  τρόπῳ  τοιῷδε:  τῶν  βουλομένων  τὰ  πιστὰ  ποιέεσθαι  ἄλλος  ἀνήρ,  ἀμφοτέρων  αὐτῶν  ἐν  μέσῳ  ἑστεώς,  λίθῳ  ὀξέι  τὸ  ἔσω  τῶν  χειρῶν  παρὰ  τοὺς  δακτύλους
τοὺς  μεγάλους  ἐπιτάμνει  τῶν  ποιευμένων  τὰς  πίστις,  καὶ  ἔπειτα  λαβὼν  ἐκ  τοῦ  ἱματίου  ἑκατέρου  κροκύδα  ἀλείφει  τῷ  αἵματι  ἐν  μέσῳ  κειμένους  λίθους  ἑπτά:  τοῦτο  δὲ  ποιέων  ἐπικαλέει  τε  τὸν  Διόνυσον  καὶ  τὴν  Οὐρανίην.  ἐπιτελέσαντος  δὲ  τούτου  ταῦτα,  ὁ  τὰς  πίστις  ποιησάμενος  τοῖσι  φίλοισι  παρεγγυᾷ  τὸν  ξεῖνον  ἢ  καὶ  τὸν  ἀστόν,  ἢν  πρὸς  ἀστὸν  ποιέηται:  οἱ
δὲ  φίλοι  καὶ  αὐτοὶ  τὰς  πίστις  δικαιεῦσι  σέβεσθαι.  Διόνυσον  δὲ  θεῶν  μοῦνον  καὶ  τὴν  Οὐρανίην  ἡγέονται  εἶναι,  καὶ  τῶν  τριχῶν  τὴν  κουρὴν  κείρεσθαι  φασὶ  κατά  περ  αὐτὸν  τὸν  Διόνυσον  κεκάρθαι:  κείρονται  δὲ  περιτρόχαλα,  ὑποξυρῶντες  τοὺς  κροτάφους.  ὀνομάζουσι  δὲ  τὸν  μὲν  Διόνυσον  ̓Οροτάλτ,  τὴν  δὲ  Οὐρανίην  ̓Αλιλάτ.  ἐπεὶ  ὦν  τὴν  πίστιν  τοῖσι  ἀγγέλοισι  τοῖσι  παρὰ  Καμβύσεω
ἀπιγμένοισι  ἐποιήσατο  ὁ  ̓Αράβιος,  ἐμηχανᾶτο  τοιάδε:  ἀσκοὺς  καμήλων  πλήσας,  ὕδατος  ἐπέσαξε  ἐπὶ  τὰς  ζωὰς  τῶν  καμήλων  πάσας,  τοῦτο  δὲ  ποιήσας  ἤλασε  ἐς  τὴν  ἄνυδρον  καὶ  ὑπέμενε  ἐνθαῦτα  τὸν  Καμβύσεω  στρατόν.  οὗτος  μὲν  ὁ  πιθανώτερος  τῶν  λόγων  εἴρηται,  δεῖ  δὲ  καὶ  τὸν  ἧσσον  πιθανόν,  ἐπεί  γε  δὴ  λέγεται,  ῥηθῆναι.  ποταμός  ἐστι  μέγας  ἐν  τῇ  ̓Αραβίῃ  τῷ
οὔνομα  Κόρυς,  ἐκδιδοῖ  δὲ  οὗτος  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  καλεομένην  θάλασσαν:  ἀπὸ  τούτου  δὴ  ὦν  τοῦ  ποταμοῦ  λέγεται  τὸν  βασιλέα  τῶν  ̓Αραβίων,  ῥαψάμενον  τῶν  ὠμοβοέων  καὶ  τῶν  ἄλλων  δερμάτων  ὀχετὸν  μήκεϊ  ἐξικνεύμενον  ἐς  τὴν  ἄνυδρον,  ἀγαγεῖν  διὰ  δὴ  τούτων  τὸ  ὕδωρ,  ἐν  δὲ  τῇ,  ἀνύδρῳ  μεγάλας  δεξαμενὰς  ὀρύξασθαι,  ἵνα  δεκόμεναι  τὸ  ὕδωρ  σώζωσι.  ὁδὸς  δ'  ἐστὶ
δυώδεκα  ἡμερέων  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  ἐς  ταύτην  τὴν  ἄνυδρον.  ἄγειν  δέ  μιν  δι'  ὀχετῶν  τριῶν  ἐς  τριξὰ  χωρία.  ἐν  δὲ  τῷ  Πηλουσίῳ  καλεομένῳ  στόματι  τοῦ  Νείλου  ἐστρατοπεδεύετο  Ψαμμήνιτος  ὁ  ̓Αμάσιος  παῖς  ὑπομένων  Καμβύσεα.  ̓́Αμασιν  γὰρ  οὐ  κατέλαβε  ζῶντα  Καμβύσης  ἐλάσας  ἐπ'  Αἴγυπτον,  ἀλλὰ  βασιλεύσας  ὁ  ̓́Αμασις  τέσσερα  καὶ  τεσσεράκοντα  ἔτεα  ἀπέθανε,  ἐν  τοῖσι  οὐδέν  οἱ
μέγα  ἀνάρσιον  πρῆγμα  συνηνείχθη:  ἀποθανὼν  δὲ  καὶ  ταριχευθεὶς  ἐτάφη  ἐν  τῇσι  ταφῇσι  ἐν  τῷ  ἱρῷ,  τὰς  αὐτὸς  οἰκοδομήσατο.  ἐπὶ  Ψαμμηνίτου  δὲ  τοῦ  ̓Αμάσιος  βασιλεύοντος  Αἰγύπτου  φάσμα  Αἰγυπτίοισι  μέγιστον  δὴ  ἐγένετο:  ὕσθησαν  γὰρ  Θῆβαι  αἱ  Αἰγύπτιαι,  οὔτε  πρότερον  οὐδαμὰ  ὑσθεῖσαι  οὔτε  ὕστερον  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ,  ὡς  λέγουσι  αὐτοὶ  Θηβαῖοι:  οὐ  γὰρ  δὴ  ὕεται  τὰ  ἄνω  τῆς
Αἰγύπτου  τὸ  παράπαν:  ἀλλὰ  καὶ  τότε  ὕσθησαν  αἱ  Θῆβαι  ψακάδι.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἐπείτε  διεξελάσαντες  τὴν  ἄνυδρον  ἵζοντο  πέλας  τῶν  Αἰγυπτίων  ὡς  συμβαλέοντες,  ἐνθαῦτα  οἱ  ἐπίκουροι  οἱ  τοῦ  Αἰγυπτίου,  ἐόντες  ἄνδρες  ̔́Ελληνές  τε  καὶ  Κᾶρες,  μεμφόμενοι  τῷ  Φάνῃ  ὅτι  στρατὸν  ἤγαγε  ἐπ'  Αἴγυπτον  ἀλλόθροον,  μηχανῶνται  πρῆγμα  ἐς  αὐτὸν  τοιόνδε.  ἦσαν  τῷ  Φάνῃ  παῖδες  ἐν  Αἰγύπτῳ
καταλελειμμένοι:  τοὺς  ἀγαγόντες  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  καὶ  ἐς  ὄψιν  τοῦ  πατρὸς  κρητῆρα  ἐν  μέσῳ  ἔστησαν  ἀμφοτέρων  τῶν  στρατοπέδων,  μετὰ  δὲ  ἀγινέοντες  κατὰ  ἕνα  ἕκαστον  τῶν  παίδων  ἔσφαζον  ἐς  τὸν  κρητῆρα:  διὰ  πάντων  δὲ  διεξελθόντες  τῶν  παίδων  οἶνόν  τε  καὶ  ὕδωρ  ἐσεφόρεον  ἐς  αὐτόν,  ἐμπιόντες  δὲ  τοῦ  αἵματος  πάντες  οἱ  ἐπίκουροι  οὕτω  δὴ  συνέβαλον.  μάχης  δὲ
γενομένης  καρτερῆς  καὶ  πεσόντων  ἐξ  ἀμφοτέρων  τῶν  στρατοπέδων  πλήθεϊ  πολλῶν  ἐτράποντο  οἱ  Αἰγύπτιοι.  θῶμα  δὲ  μέγα  εἶδον  πυθόμενος  παρὰ  τῶν  ἐπιχωρίων:  τῶν  γὰρ  ὀστέων  περικεχυμένων  χωρὶς  ἑκατέρων  τῶν  ἐν  τῇ  μάχῃ  ταύτῃ  πεσόντων  （χωρὶς  μὲν  γὰρ  τῶν  Περσέων  ἔκειτο  τὰ  ὀστέα,  ὡς  ἐχωρίσθη  κατ'  ἀρχάς,  ἑτέρωθι  δὲ  τῶν  Αἰγυπτίων）,  αἱ  μὲν  τῶν  Περσέων  κεφαλαί  εἰσι
ἀσθενέες  οὕτω  ὥστε,  εἰ  θέλεις  ψήφῳ  μούνῃ  βαλεῖν,  διατετρανέεις,  αἱ  δὲ  τῶν  Αἰγυπτίων  οὕτω  δή  τι  ἰσχυραί,  μόγις  ἂν  λίθῳ  παίσας  διαρρήξειας.  αἴτιον  δὲ  τούτου  τόδε  ἔλεγον,  καὶ  ἐμέ  γ'  εὐπετέως  ἔπειθον,  ὅτι  Αἰγύπτιοι  μὲν  αὐτίκα  ἀπὸ  παιδίων  ἀρξάμενοι  ξυρῶνται  τὰς  κεφαλὰς  καὶ  πρὸς  τὸν  ἥλιον  παχύνεται  τὸ  ὀστέον.  τὠυτὸ  δὲ  τοῦτο  καὶ  τοῦ  μὴ
φαλακροῦσθαι  αἴτιον  ἐστί:  Αἰγυπτίων  γὰρ  ἄν  τις  ἐλαχίστους  ἴδοιτο  φαλακροὺς  πάντων  ἀνθρώπων.  τούτοισι  μὲν  δὴ  τοῦτο  ἐστὶ  αἴτιον  ἰσχυρὰς  φορέειν  τὰς  κεφαλάς,  τοῖσι  δὲ  Πέρσῃσι  ὅτι  ἀσθενέας  φορέουσι  τὰς  κεφαλὰς  αἴτιον  τόδε:  σκιητροφέουσι  ἐξ  ἀρχῆς  πίλους  τιάρας  φορέοντες.  ταῦτα  μέν  νυν  τοιαῦτα:  εἶδον  δὲ  καὶ  ἄλλα  ὅμοια  τούτοισι  ἐν  Παπρήμι  τῶν  ἅμα  ̓Αχαιμένεϊ  τῷ  Δαρείου
διαφθαρέντων  ὑπὸ  ̓Ινάρω  τοῦ  Λίβυος.  οἱ  δὲ  Αἰγύπτιοι  ἐκ  τῆς  μάχης  ὡς  ἐτράποντο,  ἔφευγον  οὐδενὶ  κόσμῳ:  κατειληθέντων  δὲ  ἐς  Μέμφιν,  ἔπεμπε  ἀνὰ  ποταμὸν  Καμβύσης  νέα  Μυτιληναίην  κήρυκα  ἄγουσαν  ἄνδρα  Πέρσην,  ἐς  ὁμολογίην  προκαλεόμενος  Αἰγυπτίους.  οἳ  δὲ  ἐπείτε  τὴν  νέα  εἶδον  ἐσελθοῦσαν  ἐς  τὴν  Μέμφιν,  ἐκχυθέντες  ἁλέες  ἐκ  τοῦ  τείχεος  τήν  τε  νέα  διέφθειραν  καὶ  τοὺς
ἄνδρας  κρεουργηδὸν  διασπάσαντες  ἐφόρεον  ἐς  τὸ  τεῖχος.  καὶ  Αἰγύπτιοι  μὲν  μετὰ  τοῦτο  πολιορκεύμενοι  χρόνῳ  παρέστησαν,  οἱ  δὲ  προσεχέες  Λίβυες  δείσαντες  τὰ  περὶ  τὴν  Αἴγυπτον  γεγονότα  παρέδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  ἀμαχητὶ  καὶ  φόρον  τε  ἐτάξαντο  καὶ  δῶρα  ἔπεμπον.  ὣς  δὲ  Κυρηναῖοι  καὶ  Βαρκαῖοι,  δείσαντες  ὁμοίως  καὶ  οἱ  Λίβυες,  τοιαῦτα  ἐποίησαν.  Καμβύσης  δὲ  τὰ  μὲν  παρὰ  Λιβύων  ἐλθόντα
δῶρα  φιλοφρόνως  ἐδέξατο:  τὰ  δὲ  παρὰ  Κυρηναίων  ἀπικόμενα  μεμφθείς,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει,  ὅτι  ἦν  ὀλίγα:  ἔπεμψαν  γὰρ  δὴ  πεντακοσίας  μνέας  ἀργυρίου  οἱ  Κυρηναῖοι:  ταύτας  δρασσόμενος  αὐτοχειρίῃ  διέσπειρε  τῇ  στρατιῇ.  ἡμέρῃ  δὲ  δεκάτῃ  ἀπ'  ἧς  παρέλαβε  τὸ  τεῖχος  τὸ  ἐν  Μέμφι  Καμβύσης,  κατίσας  ἐς  τὸ  προάστειον  ἐπὶ  λύμῃ  τὸν  βασιλέα  τῶν  Αἰγυπτίων  Ψαμμήνιτον,  βασιλεύσαντα  μῆνας  ἕξ,
τοῦτον  κατίσας  σὺν  ἄλλοισι  Αἰγυπτίοισι  διεπειρᾶτο  αὐτοῦ  τῆς  ψυχῆς  ποιέων  τοιάδε:  στείλας  αὐτοῦ  τὴν  θυγατέρα  ἐσθῆτι  δουληίῃ  ἐξέπεμπε  ἐπ'  ὕδωρ  ἔχουσαν  ὑδρήιον,  συνέπεμπε  δὲ  καὶ  ἄλλας  παρθένους  ἀπολέξας  ἀνδρῶν  τῶν  πρώτων,  ὁμοίως  ἐσταλμένας  τῇ  τοῦ  βασιλέος.  ὡς  δὲ  βοῇ  τε  καὶ  κλαυθμῷ  παρήισαν  αἱ  παρθένοι  παρὰ  τοὺς  πατέρας,  οἱ  μὲν  ἄλλοι  πάντες  ἀντεβόων  τε  καὶ
ἀντέκλαιον  ὁρῶντες  τὰ  τέκνα  κεκακωμένα,  ὁ  δὲ  Ψαμμήνιτος  προϊδὼν  καὶ  μαθὼν  ἔκυψε  ἐς  τὴν  γῆν.  παρελθουσέων  δὲ  τῶν  ὑδροφόρων,  δεύτερά  οἱ  τὸν  παῖδα  ἔπεμπε  μετ'  ἄλλων  Αἰγυπτίων  δισχιλίων  τὴν  αὐτὴν  ἡλικίην  ἐχόντων,  τούς  τε  αὐχένας  κάλῳ  δεδεμένους  καὶ  τὰ  στόματα  ἐγκεχαλινωμένους:  ἤγοντο  δὲ  ποινὴν  τίσοντες  Μυτιληναίων  τοῖσι  ἐν  Μέμφι  ἀπολομένοισι  σὺν  τῇ  νηί.  ταῦτα  γὰρ
ἐδίκασαν  οἱ  βασιλήιοι  δικασταί,  ὑπὲρ  ἀνδρὸς  ἑκάστου  δέκα  Αἰγυπτίων  τῶν  πρώτων  ἀνταπόλλυσθαι.  ὁ  δὲ  ἰδὼν  παρεξιόντας  καὶ  μαθὼν  τὸν  παῖδα  ἡγεόμενον  ἐπὶ  θάνατον,  τῶν  ἄλλων  Αἰγυπτίων  τῶν  περικατημένων  αὐτὸν  κλαιόντων  καὶ  δεινὰ  ποιεύντων,  τὠυτὸ  ἐποίησε  τὸ  καὶ  ἐπὶ  τῇ  θυγατρί.  παρελθόντων  δὲ  καὶ  τούτων,  συνήνεικε  ὥστε  τῶν  συμποτέων  οἱ  ἄνδρα  ἀπηλικέστερον,  ἐκπεπτωκότα  ἐκ  τῶν  ἐόντων
ἔχοντά  τε  οὐδὲν  εἰ  μὴ  ὅσα  πτωχὸς  καὶ  προσαιτέοντα  τὴν  στρατιήν,  παριέναι  Ψαμμήνιτόν  τε  τὸν  ̓Αμάσιος  καὶ  τοὺς  ἐν  τῷ  προαστείῳ  κατημένους  Αἰγυπτίων.  ὁ  δὲ  Ψαμμήνιτος  ὡς  εἶδε,  ἀνακλαύσας  μέγα  καὶ  καλέσας  ὀνομαστὶ  τὸν  ἑταῖρον  ἐπλήξατο  τὴν  κεφαλήν.  ἦσαν  δ'  ἄρα  αὐτοῦ  φύλακοι,  οἳ  τὸ  ποιεύμενον  πᾶν  ἐξ  ἐκείνου  ἐπ'  ἑκάστῃ  ἐξόδῳ  Καμβύσῃ  ἐσήμαινον.  θωμάσας
δὲ  ὁ  Καμβύσης  τὰ  ποιεύμενα,  πέμψας  ἄγγελον  εἰρώτα  αὐτὸν  λέγων  τάδε.  “δεσπότης  σε  Καμβύσης,  Ψαμμήνιτε,  εἰρωτᾷ  δι'  ὅ  τι  δὴ  τὴν  μὲν  θυγατέρα  ὁρέων  κεκακωμένην  καὶ  τὸν  παῖδα  ἐπὶ  θάνατον  στείχοντα  οὔτε  ἀνέβωσας  οὔτε  ἀπέκλαυσας,  τὸν  δὲ  πτωχὸν  οὐδὲν  σοὶ  προσήκοντα,  ὡς  ἄλλων  πυνθάνεται,  ἐτίμησας.  ὃ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐπειρώτα,  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ
παῖ  Κύρου,  τὰ  μὲν  οἰκήια  ἦν  μέζω  κακὰ  ἢ  ὥστε  ἀνακλαίειν,  τὸ  δὲ  τοῦ  ἑταίρου  πένθος  ἄξιον  ἦν  δακρύων,  ὃς  ἐκ  πολλῶν  τε  καὶ  εὐδαιμόνων  ἐκπεσὼν  ἐς  πτωχηίην  ἀπῖκται  ἐπὶ  γήραος  οὐδῷ.”  καὶ  ταῦτα  ὡς  ἀπενειχθέντα  ὑπὸ  τούτου  εὖ  δοκέειν  σφι  εἰρῆσθαι,  ὡς  δὲ  λέγεται  ὑπ'  Αἰγυπτίων,  δακρύειν  μὲν  Κροῖσον  （ἐτετεύχεε  γὰρ  καὶ  οὗτος  ἐπισπόμενος
Καμβύσῃ  ἐπ'  Αἴγυπτους）,  δακρύειν  δὲ  Περσέων  τοὺς  παρεόντας:  αὐτῷ  τε  Καμβύσῃ  ἐσελθεῖν  οἶκτον  τινά,  καὶ  αὐτίκα  κελεύειν  τόν  τέ  οἱ  παῖδα  ἐκ  τῶν  ἀπολλυμένων  σώζειν  καὶ  αὐτὸν  ἐκ  τοῦ  προαστείου  ἀναστήσαντας  ἄγειν  παρ'  ἑωυτόν.  τὸν  μὲν  δὴ  παῖδα  εὗρον  αὐτοῦ  οἱ  μετιόντες  οὐκέτι  περιεόντα  ἀλλὰ  πρῶτον  κατακοπέντα,  αὐτὸν  δὲ  Ψαμμήνιτον  ἀναστήσαντες  ἦγον  παρὰ  Καμβύσεα:  ἔνθα
τοῦ  λοιποῦ  διαιτᾶτο  ἔχων  οὐδὲν  βίαιον.  εἰ  δὲ  καὶ  ἠπιστήθη  μὴ  πολυπρηγμονέειν,  ἀπέλαβε  ἂν  Αἴγυπτον  ὥστε  ἐπιτροπεύειν  αὐτῆς,  ἐπεὶ  τιμᾶν  ἐώθασι  Πέρσαι  τῶν  βασιλέων  τοὺς  παῖδας:  τῶν,  εἰ  καὶ  σφέων  ἀποστέωσι,  ὅμως  τοῖσί  γε  παισὶ  αὐτῶν  ἀποδιδοῦσι  τὴν  ἀρχήν.  πολλοῖσι  μέν  νυν  καὶ  ἄλλοισι  ἐστὶ  σταθμώσασθαι  ὅτι  τοῦτο  οὕτω  νενομίκασι  ποιέειν,  ἐν  δὲ  καὶ  τῷ
τε  ̓Ινάρω  παιδὶ  Θαννύρᾳ,  ὃς  ἀπέλαβε  τήν  οἱ  ὁ  πατὴρ  εἶχε  ἀρχήν,  καὶ  τῷ  ̓Αμυρταίου  Παυσίρι:  καὶ  γὰρ  οὗτος  ἀπέλαβε  τὴν  τοῦ  πατρὸς  ἀρχήν.  καίτοι  ̓Ινάρω  γε  καὶ  ̓Αμυρταίου  οὐδαμοί  κω  Πέρσας  κακὰ  πλέω  ἐργάσαντο.  νῦν  δὲ  μηχανώμενος  κακὰ  ὁ  Ψαμμήνιτος  ἔλαβε  τὸν  μισθόν:  ἀπιστὰς  γὰρ  Αἰγυπτίους  ἥλω:  ἐπείτε  δὲ  ἐπάιστος  ἐγένετο  ὑπὸ  Καμβύσεω,  αἷμα
ταύρου  πιὼν  ἀπέθανε  παραχρῆμα.  οὕτω  δὴ  οὗτος  ἐτελεύτησε.  Καμβύσης  δὲ  ἐκ  Μέμφιος  ἀπίκετο  ἐς  Σάιν  πόλιν,  βουλόμενος  ποιῆσαι  τὰ  δὴ  καὶ  ἐποίησε.  ἐπείτε  γὰρ  ἐσῆλθε  ἐς  τὰ  τοῦ  ̓Αμάσιος  οἰκία,  αὐτίκα  ἐκέλευε  ἐκ  τῆς  ταφῆς  τὸν  ̓Αμάσιος  νέκυν  ἐκφέρειν  ἔξω:  ὡς  δὲ  ταῦτα  ἐπιτελέα  ἐγένετο,  μαστιγοῦν  ἐκέλευε  καὶ  τὰς  τρίχας  ἀποτίλλειν  καὶ  κεντοῦν  τε  καὶ
τἆλλα  πάντα  λυμαίνεσθαι.  ἐπείτε  δὲ  καὶ  ταῦτα  ἔκαμον  ποιεῦντες  （ὁ  γὰρ  δὴ  νεκρὸς  ἅτε  τεταριχευμένος  ἀντεῖχέ  τε  καὶ  οὐδὲν  διεχέετο）,  ἐκέλευσέ  μιν  ὁ  Καμβύσης  κατακαῦσαι,  ἐντελλόμενος  οὐκ  ὅσια:  Πέρσαι  γὰρ  θεὸν  νομίζουσι  εἶναι  πῦρ.  τὸ  ὦν  κατακαίειν  γε  τοὺς  νεκροὺς  οὐδαμῶς  ἐν  νόμῳ  οὐδετέροισι  ἐστί,  Πέρσῃσι  μὲν  δι'  ὅ  περ  εἴρηται,  θεῷ  οὐ  δίκαιον  εἶναι
λέγοντες  νέμειν  νεκρὸν  ἀνθρώπου:  Αἰγυπτίοισι  δὲ  νενόμισται  πῦρ  θηρίον  εἶναι  ἔμψυχον,  πάντα  δὲ  αὐτὸ  κατεσθίειν  τά  περ  ἂν  λάβῃ,  πλησθὲν  δὲ  αὐτὸ  τῆς  βορῆς  συναποθνήσκειν  τῷ  κατεσθιομένῳ.  οὔκων  θηρίοισι  νόμος  οὐδαμῶς  σφι  ἐστὶ  τὸν  νέκυν  διδόναι,  καὶ  διὰ  ταῦτα  ταριχεύουσι,  ἵνα  μὴ  κείμενος  ὑπὸ  εὐλέων  καταβρωθῇ.  οὕτω  οὐδετέροισι  νομιζόμενα  ἐνετέλλετο  ποιέειν  ὁ  Καμβύσης.  ὡς  μέντοι,
Αἰγύπτιοι  λέγουσι,  οὐκ  ̓́Αμασις  ἦν  ὁ  ταῦτα  παθών,  ἀλλὰ  ἄλλος  τις  τῶν  Αἰγυπτίων  ἔχων  τὴν  αὐτὴν  ἡλικίην  ̓Αμάσι,  τῷ  λυμαινόμενοι  Πέρσαι  ἐδόκεον  ̓Αμάσι  λυμαίνεσθαι.  λέγουσι  γὰρ  ὡς  πυθόμενος  ἐκ  μαντηίου  ὁ  ̓́Αμασις  τὰ  περὶ  ἑωυτὸν  ἀποθανόντα  μέλλοντα  γίνεσθαι,  οὕτω  δὴ  ἀκεόμενος  τὰ  ἐπιφερόμενα  τὸν  μὲν  ἄνθρωπον  τοῦτον  τὸν  μαστιγωθέντα  ἀποθανόντα  ἔθαψε  ἐπὶ  τῇσι  θύρῃσι  ἐντὸς
τῆς  ἑωυτοῦ  θήκης,  ἑωυτὸν  δὲ  ἐνετείλατο  τῷ  παιδὶ  ἐν  μυχῷ  τῆς  θήκης  ὡς  μάλιστα  θεῖναι.  αἱ  μέν  νυν  ἐκ  τοῦ  ̓Αμάσιος  ἐντολαὶ  αὗται  αἱ  ἐς  τὴν  ταφήν  τε  καὶ  τὸν  ἄνθρωπον  ἔχουσαι  οὔ  μοι  δοκέουσι  ἀρχὴν  γενέσθαι,  ἄλλως  δ'  αὐτὰ  Αἰγύπτιοι  σεμνοῦν.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ὁ  Καμβύσης  ἐβουλεύσατο  τριφασίας  στρατηίας,  ἐπί  τε  Καρχηδονίους  καὶ  ἐπὶ
̓Αμμωνίους  καὶ  ἐπὶ  τοὺς  μακροβίους  Αἰθίοπας,  οἰκημένους  δὲ  Λιβύης  ἐπὶ  τῇ  νοτίῃ  θαλάσσῃ:  βουλευομένῳ  δέ  οἱ  ἔδοξε  ἐπὶ  μὲν  Καρχηδονίους  τὸν  ναυτικὸν  στρατὸν  ἀποστέλλειν,  ἐπὶ  δὲ  ̓Αμμωνίους  τοῦ  πεζοῦ  ἀποκρίναντα,  ἐπὶ  δὲ  τοὺς  Αἰθίοπας  κατόπτας  πρῶτον,  ὀψομένους  τε  τὴν  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  Αἰθίοψι  λεγομένην  εἶναι  ἡλίου  τράπεζαν  εἰ  ἔστι  ἀληθέως,  καὶ  πρὸς  ταύτῃ  τὰ  ἄλλα
κατοψομένους,  δῶρα  δὲ  τῷ  λόγῳ  φέροντας  τῷ  βασιλέι  αὐτῶν.  ἡ  δὲ  τράπεζα  τοῦ  ἡλίου  τοιήδε  τις  λέγεται  εἶναι,  λειμὼν  ἐστὶ  ἐν  τῷ  προαστείῳ  ἐπίπλεος  κρεῶν  ἑφθῶν  πάντων  τῶν  τετραπόδων,  ἐς  τὸν  τὰς  μὲν  νύκτας  ἐπιτηδεύοντας  τιθέναι  τὰ  κρέα  τοὺς  ἐν  τέλεϊ  ἑκάστοτε  ἐόντας  τῶν  ἀστῶν,  τὰς  δὲ  ἡμέρας  δαίνυσθαι  προσιόντα  τὸν  βουλόμενον.  φάναι  δὲ  τοὺς
ἐπιχωρίους  ταῦτα  τὴν  γῆν  αὐτὴν  ἀναδιδόναι  ἑκάστοτε.  ἡ  μὲν  δὴ  τράπεζα  τοῦ  ἡλίου  καλεομένη  λέγεται  εἶναι  τοιήδε.  Καμβύσῃ  δὲ  ὡς  ἔδοξε  πέμπειν  τοὺς  κατασκόπους,  αὐτίκα  μετεπέμπετο  ἐξ  ̓Ελεφαντίνης  πόλιος  τῶν  ̓Ιχθυοφάγων  ἀνδρῶν  τοὺς  ἐπισταμένους  τὴν  Αἰθιοπίδα  γλῶσσαν.  ἐν  ᾧ  δὲ  τούτους  μετήισαν,  ἐν  τούτῳ  ἐκέλευε  ἐπὶ  τὴν  Καρχηδόνα  πλέειν  τὸν  ναυτικὸν  στρατόν.  Φοίνικες  δὲ  οὐκ
ἔφασαν  ποιήσειν  ταῦτα:  ὁρκίοισι  γὰρ  μεγάλοισι  ἐνδεδέσθαι,  καὶ  οὐκ  ἂν  ποιέειν  ὅσια  ἐπὶ  τοὺς  παῖδας  τοὺς  ἑωυτῶν  στρατευόμενοι.  Φοινίκων  δὲ  οὐ  βουλομένων  οἱ  λοιποὶ  οὐκ  ἀξιόμαχοι  ἐγίνοντο.  Καρχηδόνιοι  μέν  νυν  οὕτω  δουλοσύνην  διέφυγον  πρὸς  Περσέων:  Καμβύσης  γὰρ  βίην  οὐκ  ἐδικαίου  προσφέρειν  Φοίνιξι,  ὅτι  σφέας  τε  αὐτοὺς  ἐδεδώκεσαν  Πέρσῃσι  καὶ  πᾶς  ἐκ  Φοινίκων  ἤρτητο  ὁ  ναυτικὸς
στρατός.  δόντες  δὲ  καὶ  Κύπριοι  σφέας  αὐτοὺς  Πέρσῃσι  ἐστρατεύοντο  ἐπ'  Αἴγυπτον.  ἐπείτε  δὲ  τῷ  Καμβύσῃ  ἐκ  τῆς  ̓Ελεφαντίνης  ἀπίκοντο  οἱ  ̓Ιχθυοφάγοι,  ἔπεμπε  αὐτοὺς  ἐς  τοὺς  Αἰθίοπας  ἐντειλάμενος  τὰ  λέγειν  χρῆν  καὶ  δῶρα  φέροντας  πορφύρεόν  τε  εἷμα  καὶ  χρύσεον  στρεπτὸν  περιαυχένιον  καὶ  ψέλια  καὶ  μύρου  ἀλάβαστρον  καὶ  φοινικηίου  οἴνου  κάδον.  οἱ  δὲ  Αἰθίοπες  οὗτοι,  ἐς  τοὺς
ἀπέπεμπε  ὁ  Καμβύσης,  λέγονται  εἶναι  μέγιστοι  καὶ  κάλλιστοι  ἀνθρώπων  πάντων.  νόμοισι  δὲ  καὶ  ἄλλοισι  χρᾶσθαι  αὐτοὺς  κεχωρισμένοισι  τῶν  ἄλλων  ἀνθρώπων  καὶ  δὴ  καὶ  κατὰ  τὴν  βασιληίην  τοιῷδε:  τὸν  ἂν  τῶν  ἀστῶν  κρίνωσι  μέγιστόν  τε  εἶναι  καὶ  κατὰ  τὸ  μέγαθος  ἔχειν  τὴν  ἰσχύν,  τοῦτον  ἀξιοῦσι  βασιλεύειν.  ἐς  τούτους  δὴ  ὦν  τοὺς  ἄνδρας  ὡς  ἀπίκοντο  οἱ  ̓Ιχθυοφάγοι,
διδόντες  τὰ  δῶρα  τῷ,  βασιλέι  αὐτῶν  ἔλεγον  τάδε.  “βασιλεὺς  ὁ  Περσέων  Καμβύσης,  βουλόμενος  φίλος  καὶ  ξεῖνός  τοι  γενέσθαι,  ἡμέας  τε  ἀπέπεμψε  ἐς  λόγους  τοι  ἐλθεῖν  κελεύων,  καὶ  δῶρα  ταῦτά  τοι  διδοῖ  τοῖσι  καὶ  αὐτὸς  μάλιστα  ἥδεται  χρεώμενος.”  ὁ  δὲ  Αἰθίοψ  μαθὼν  ὅτι  κατόπται  ἥκοιεν,  λέγει  πρὸς  αὐτοὺς  τοιάδε.  “οὔτε  ὁ  Περσέων  βασιλεὺς  δῶρα  ὑμέας  ἔπεμψε
φέροντας  προτιμῶν  πολλοῦ  ἐμοὶ  ξεῖνος  γενέσθαι,  οὔτε  ὑμεῖς  λέγετε  ἀληθέα  （ἥκετε  γὰρ  κατόπται  τῆς  ἐμῆς  ἀρχῆς）,  οὔτε  ἐκεῖνος  ἀνήρ  δίκαιος.  εἰ  γὰρ  ἦν  δίκαιος,  οὔτ'  ἂν  ἐπεθύμησε  χώρης  ἄλλης  ἢ  τῆς  ἑωυτοῦ,  οὔτ'  ἂν  ἐς  δουλοσύνην  ἀνθρώπους  ἦγε  ὑπ'  ὧν  μηδὲν  ἠδίκηται.  νῦν  δὲ  αὐτῷ  τόξον  τόδε  διδόντες  τάδε  ἔπεα  λέγετε.  “βασιλεὺς  ὁ  Αἰθιόπων  συμβουλεύει
τῷ  Περσέων  βασιλέι,  ἐπεὰν  οὕτω  εὐπετέως  ἕλκωσι  τὰ  τόξα  Πέρσαι  ἐόντα  μεγάθεϊ  τοσαῦτα,  τότε  ἐπ'  Αἰθίοπας  τοὺς  μακροβίους  πλήθεϊ  ὑπερβαλλόμενον  στρατεύεσθαι:  μέχρι  δὲ  τούτου  θεοῖσι  εἰδέναι  χάριν,  οἳ  οὐκ  ἐπὶ  νόον  τρέπουσι  Αἰθιόπων  παισὶ  γῆν  ἄλλην  προσκτᾶσθαι  τῇ  ἑωυτῶν.”  ταῦτα  δὲ  εἴπας  καὶ  ἀνεὶς  τὸ  τόξον  παρέδωκε  τοῖσι  ἥκουσι.  λαβὼν  δὲ  τὸ  εἷμα  τὸ  πορφύρεον
εἰρώτα  ὅ  τι  εἴη  καὶ  ὅκως  πεποιημένον:  εἰπόντων  δὲ  τῶν  ̓Ιχθυοφάγων  τὴν  ἀληθείην  περὶ  τῆς  πορφύρης  καὶ  τῆς  βαφῆς,  δολεροὺς  μὲν  τοὺς  ἀνθρώπους  ἔφη  εἶναι,  δολερὰ  δὲ  αὐτῶν  τὰ  εἵματα.  δεύτερα  δὲ  τὸν  χρυσὸν  εἰρώτα  τὸν  στρεπτὸν  τὸν  περιαυχένιον  καὶ  τὰ  ψέλια:  ἐξηγεομένων  δὲ  τῶν  ̓Ιχθυοφάγων  τὸν  κόσμον  αὐτοῦ,  γελάσας  ὁ  βασιλεὺς  καὶ  νομίσας  εἶναι
σφέα  πέδας  εἶπε  ὡς  παρ'  ἑωυτοῖσι  εἰσὶ  ῥωμαλεώτεραι  τουτέων  πέδαι.  τρίτον  δὲ  εἰρώτα  τὸ  μύρον:  εἰπόντων  δὲ  τῆς  ποιήσιος  πέρι  καὶ  ἀλείψιος,  τὸν  αὐτὸν  λόγον  τὸν  καὶ  περὶ  τοῦ  εἵματος  εἶπε.  ὡς  δὲ  ἐς  τὸν  οἶνον  ἀπίκετο  καὶ  ἐπύθετο  αὐτοῦ  τὴν  ποίησιν,  ὑπερησθεὶς  τῷ  πόματι  ἐπείρετο  ὅ  τι  τε  σιτέεται  ὁ  βασιλεὺς  καὶ  χρόνον  ὁκόσον
μακρότατον  ἀνὴρ  Πέρσης  ζώει.  οἳ  δὲ  σιτέεσθαι  μὲν  τὸν  ἄρτον  εἶπον,  ἐξηγησάμενοι  τῶν  πυρῶν  τὴν  φύσιν,  ὀγδώκοντα  δὲ  ἔτεα  ζόης  πλήρωμα  ἀνδρὶ  μακρότατον  προκεῖσθαι.  πρὸς  ταῦτα  ὁ  Αἰθίοψ  ἔφη  οὐδὲν  θωμάζειν  εἰ  σιτεόμενοι  κόπρον  ἔτεα  ὀλίγα  ζώουσι:  οὐδὲ  γὰρ  ἂν  τοσαῦτα  δύνασθαι  ζώειν  σφέας,  εἰ  μὴ  τῷ  πόματι  ἀνέφερον,  φράζων  τοῖσι  ̓Ιχθυοφάγοισι  τὸν  οἶνον:  τούτῳ
γὰρ  ἑωυτοὺς  ὑπὸ  Περσέων  ἑσσοῦσθαι.  ἀντειρομένων  δὲ  τὸν  βασιλέα  τῶν  ̓Ιχθυοφάγων  τῆς  ζόης  καὶ  διαίτης  πέρι,  ἔτεα  μὲν  ἐς  εἴκοσι  καὶ  ἑκατὸν  τοὺς  πολλοὺς  αὐτῶν  ἀπικνέεσθαι,  ὑπερβάλλειν  δὲ  τινὰς  καὶ  ταῦτα,  σίτησιν  δὲ  εἶναι  κρέα  τε  ἑφθὰ  καὶ  πόμα  γάλα.  θῶμα  δὲ  ποιευμένων  τῶν  κατασκόπων  περὶ  τῶν  ἐτέων,  ἐπὶ  κρήνην  σφι  ἡγήσασθαι,  ἀπ'  ἧς  λουόμενοι
λιπαρώτεροι  ἐγίνοντο,  κατά  περ  εἰ  ἐλαίου  εἴη:  ὄζειν  δὲ  ἀπ'  αὐτῆς  ὡς  εἰ  ἴων.  ἀσθενὲς  δὲ  τὸ  ὕδωρ  τῆς  κρήνης  ταύτης  οὕτω  δή  τι  ἔλεγον  εἶναι  οἱ  κατάσκοποι  ὥστε  μηδὲν  οἷόν  τ'  εἶναι  ἐπ'  αὐτοῦ  ἐπιπλέειν,  μήτε  ξύλον  μήτε  τῶν  ὅσα  ξύλου  ἐστὶ  ἐλαφρότερα,  ἀλλὰ  πάντα  σφέα  χωρέειν  ἐς  βυσσόν.  τὸ  δὲ  ὕδωρ  τοῦτο  εἴ
σφι  ἐστὶ  ἀληθέως  οἷόν  τι  λέγεται,  διὰ  τοῦτο  ἂν  εἶεν,  τούτῳ  τὰ  πάντα  χρεώμενοι,  μακρόβιοι.  ἀπὸ  τῆς  κρήνης  δὲ  ἀπαλλασσομένων,  ἀγαγεῖν  σφεας  ἐς  δεσμωτήριον  ἀνδρῶν,  ἔνθα  τοὺς  πάντας  ἐν  πέδῃσι  χρυσέῃσι  δεδέσθαι.  ἔστι  δὲ  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  Αἰθίοψι  πάντων  ὁ  χαλκὸς  σπανιώτατον  καὶ  τιμιώτατον.  θεησάμενοι  δὲ  καὶ  τὸ  δεσμωτήριον,  ἐθεήσαντο  καὶ  τὴν  τοῦ  ἡλίου  λεγομένην
τράπεζαν.  μετὰ  δὲ  ταύτην  τελευταίας  ἐθεήσαντο  τὰς  θήκας  αὐτῶν,  αἳ  λέγονται  σκευάζεσθαι  ἐξ  ὑέλου  τρόπῳ  τοιῷδε:  ἐπεὰν  τὸν  νεκρὸν  ἰσχνήνωσι,  εἴτε  δὴ  κατά  περ  Αἰγύπτιοι  εἴτε  ἄλλως  κως,  γυψώσαντες  ἅπαντα  αὐτὸν  γραφῇ  κοσμέουσι,  ἐξομοιεῦντες  τὸ  εἶδος  ἐς  τὸ  δυνατόν,  ἔπειτα  δέ  οἱ  περιιστᾶσι  στήλην  ἐξ  ὑέλου  πεποιημένην  κοίλην:  ἣ  δέ  σφι  πολλὴ  καὶ  εὐεργὸς  ὀρύσσεται.
ἐν  μέσῃ  δὲ  τῇ  στήλῃ  ἐνεὼν  διαφαίνεται  ὁ  νέκυς,  οὔτε  ὀδμὴν  οὐδεμίαν  ἄχαριν  παρεχόμενος  οὔτε  ἄλλο  ἀεικὲς  οὐδέν,  καὶ  ἔχει  πάντα  φανερὰ  ὁμοίως  αὐτῷ  τῷ  νέκυϊ.  ἐνιαυτὸν  μὲν  δὴ  ἔχουσι  τὴν  στήλην  ἐν  τοῖσι  οἰκίοισι  οἱ  μάλιστα  προσήκοντες,  πάντων  ἀπαρχόμενοι  καὶ  θυσίας  οἱ  προσάγοντες:  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἐκκομίσαντες  ἱστᾶσι  περὶ  τὴν  πόλιν.  θεησάμενοι  δὲ  τὰ
πάντα  οἱ  κατάσκοποι  ἀπαλλάσσοντο  ὀπίσω.  ἀπαγγειλάντων  δὲ  ταῦτα  τούτων,  αὐτίκα  ὁ  Καμβύσης  ὀργὴν  ποιησάμενος  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τοὺς  Αἰθίοπας,  οὔτε  παρασκευὴν  σίτου  οὐδεμίαν  παραγγείλας,  οὔτε  λόγον  ἑωυτῷ  δοὺς  ὅτι  ἐς  τὰ  ἔσχατα  γῆς  ἔμελλε  στρατεύεσθαι:  οἷα  δὲ  ἐμμανής  τε  ἐὼν  καὶ  οὐ  φρενήρης,  ὡς  ἤκουε  τῶν  ̓Ιχθυοφάγων,  ἐστρατεύετο,  ̔Ελλήνων  μὲν  τοὺς  παρεόντας  αὐτοῦ  τάξας  ὑπομένειν,  τὸν
δὲ  πεζὸν  πάντα  ἅμα  ἀγόμενος.  ἐπείτε  δὲ  στρατευόμενος  ἐγένετο  ἐν  Θήβῃσι,  ἀπέκρινε  τοῦ  στρατοῦ  ὡς  πέντε  μυριάδας,  καὶ  τούτοισι  μὲν  ἐνετέλλετο  ̓Αμμωνίους  ἐξανδραποδισαμένους  τὸ  χρηστήριον  τὸ  τοῦ  Διὸς  ἐμπρῆσαι,  αὐτὸς  δὲ  τὸν  λοιπὸν  ἄγων  στρατὸν  ἤιε  ἐπὶ  τοὺς  Αἰθίοπας.  πρὶν  δὲ  τῆς  ὁδοῦ  τὸ  πέμπτον  μέρος  διεληλυθέναι  τὴν  στρατιήν,  αὐτίκα  πάντα  αὐτοὺς  τὰ  εἶχον  σιτίων
ἐχόμενα  ἐπελελοίπεε,  μετὰ  δὲ  τὰ  σιτία  καὶ  τὰ  ὑποζύγια  ἐπέλιπε  κατεσθιόμενα.  εἰ  μέν  νυν  μαθὼν  ταῦτα  ὁ  Καμβύσης  ἐγνωσιμάχεε  καὶ  ἀπῆγε  ὀπίσω  τὸν  στρατόν,  ἐπὶ  τῇ  ἀρχῆθεν  γενομένῃ  ἁμαρτάδι  ἦν  ἂν  ἀνὴρ  σοφός:  νῦν  δὲ  οὐδένα  λόγον  ποιεύμενος  ἤιε  αἰεὶ  ἐς  τὸ  πρόσω.  οἱ  δὲ  στρατιῶται  ἕως  μέν  τι  εἶχον  ἐκ  τῆς  γῆς  λαμβάνειν,  ποιηφαγέοντες
διέζωον,  ἐπεὶ  δὲ  ἐς  τὴν  ψάμμον  ἀπίκοντο,  δεινὸν  ἔργον  αὐτῶν  τινες  ἐργάσαντο:  ἐκ  δεκάδος  γὰρ  ἕνα  σφέων  αὐτῶν  ἀποκληρώσαντες  κατέφαγον.  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ὁ  Καμβύσης,  δείσας  τὴν  ἀλληλοφαγίην,  ἀπεὶς  τὸν  ἐπ'  Αἰθίοπας  στόλον  ὀπίσω  ἐπορεύετο  καὶ  ἀπικνέεται  ἐς  Θήβας  πολλοὺς  ἀπολέσας  τοῦ  στρατοῦ:  ἐκ  Θηβέων  δὲ  καταβὰς  ἐς  Μέμφιν  τοὺς  ̔́Ελληνας  ἀπῆκε  ἀποπλέειν.  ὁ  μὲν
ἐπ'  Αἰθίοπας  στόλος  οὕτω  ἔπρηξε:  οἱ  δ'  αὐτῶν  ἐπ'  ̓Αμμωνίους  ἀποσταλέντες  στρατεύεσθαι,  ἐπείτε  ὁρμηθέντες  ἐκ  τῶν  Θηβέων  ἐπορεύοντο  ἔχοντες  ἀγωγούς,  ἀπικόμενοι  μὲν  φανεροί  εἰσι  ἐς  ̓́Οασιν  πόλιν,  τὴν  ἔχουσι  μὲν  Σάμιοι  τῆς  Αἰσχριωνίης  φυλῆς  λεγόμενοι  εἶναι,  ἀπέχουσι  δὲ  ἑπτὰ  ἡμερέων  ὁδὸν  ἀπὸ  Θηβέων  διὰ  ψάμμου:  ὀνομάζεται  δὲ  ὁ  χῶρος  οὗτος  κατὰ  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  Μακάρων  νῆσος.
ἐς  μὲν  δὴ  τοῦτον  τὸν  χῶρον  λέγεται  ἀπικέσθαι  τὸν  στρατόν,  τὸ  ἐνθεῦτεν  δέ,  ὅτι  μὴ  αὐτοὶ  ̓Αμμώνιοι  καὶ  οἱ  τούτων  ἀκούσαντες,  ἄλλοι  οὐδένες  οὐδὲν  ἔχουσι  εἰπεῖν  περὶ  αὐτῶν:  οὔτε  γὰρ  ἐς  τοὺς  ̓Αμμωνίους  ἀπίκοντο  οὔτε  ὀπίσω  ἐνόστησαν.  λέγεται  δὲ  κατὰ  τάδε  ὑπ'  αὐτῶν  ̓Αμμωνίων:  ἐπειδὴ  ἐκ  τῆς  ̓Οάσιος  ταύτης  ἰέναι  διὰ  τῆς  ψάμμου  ἐπὶ  σφέας,
γενέσθαι  τε  αὐτοὺς  μεταξύ  κου  μάλιστα  αὐτῶν  τε  καὶ  τῆς  ̓Οάσιος,  ἄριστον  αἱρεομένοισι  αὐτοῖσι  ἐπιπνεῦσαι  νότον  μέγαν  τε  καὶ  ἐξαίσιον,  φορέοντα  δὲ  θῖνας  τῆς  ψάμμου  καταχῶσαι  σφέας,  καὶ  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἀφανισθῆναι.  ̓Αμμώνιοι  μὲν  οὕτω  λέγουσι  γενέσθαι  περὶ  τῆς  στρατιῆς  ταύτης.  ἀπιγμένου  δὲ  Καμβύσεω  ἐς  Μέμφιν  ἐφάνη  Αἰγυπτίοισι  ὁ  ̓͂Απις,  τὸν  ̔́Ελληνες  ̓́Επαφον  καλέουσι:  ἐπιφανέος  δὲ
τούτου  γενομένου  αὐτίκα  οἱ  Αἰγύπτιοι  εἵματα  ἐφόρεον  τὰ  κάλλιστα  καὶ  ἦσαν  ἐν  θαλίῃσι.  ἰδὼν  δὲ  ταῦτα  τοὺς  Αἰγυπτίους  ποιεῦντας  ὁ  Καμβύσης,  πάγχυ  σφέας  καταδόξας  ἑωυτοῦ  κακῶς  πρήξαντος  χαρμόσυνα  ταῦτα  ποιέειν,  ἐκάλεε  τοὺς  ἐπιτρόπους  τῆς  Μέμφιος,  ἀπικομένους  δὲ  ἐς  ὄψιν  εἴρετο  ὅ  τι  πρότερον  μὲν  ἐόντος  αὐτοῦ  ἐν  Μέμφι  ἐποίευν  τοιοῦτον  οὐδὲν  Αἰγύπτιοι,  τότε  δὲ  ἐπεὶ
αὐτὸς  παρείη  τῆς  στρατιῆς  πλῆθός  τι  ἀποβαλών.  οἳ  δὲ  ἔφραζον  ὥς  σφι  θεὸς  εἴη  φανεὶς  διὰ  χρόνου  πολλοῦ  ἐωθὼς  ἐπιφαίνεσθαι,  καὶ  ὡς  ἐπεὰν  φανῇ  τότε  πάντες  Αἰγύπτιοι  κεχαρηκότες  ὁρτάζοιεν.  ταῦτα  ἀκούσας  ὁ  Καμβύσης  ἔφη  ψεύδεσθαι  σφέας  καὶ  ὡς  ψευδομένους  θανάτῳ  ἐζημίου.  ἀποκτείνας  δὲ  τούτους  δεύτερα  τοὺς  ἱρέας  ἐκάλεε  ἐς  ὄψιν:  λεγόντων  δὲ  κατὰ  ταὐτὰ  τῶν
ἱρέων,  οὐ  λήσειν  ἔφη  αὐτὸν  εἰ  θεός  τις  χειροήθης  ἀπιγμένος  εἴη  Αἰγυπτίοισι.  τοσαῦτα  δὲ  εἴπας  ἀπάγειν  ἐκέλευε  τὸν  ̓͂Απιν  τοὺς  ἱρέας.  οἳ  μὲν  δὴ  μετήισαν  ἄξοντες.  ὁ  δὲ  ̓͂Απις  οὗτος  ὁ  ̓́Επαφος  γίνεται  μόσχος  ἐκ  βοός,  ἥτις  οὐκέτι  οἵη  τε  γίνεται  ἐς  γαστέρα  ἄλλον  βάλλεσθαι  γόνον.  Αἰγύπτιοι  δὲ  λέγουσι  σέλας  ἐπὶ  τὴν  βοῦν  ἐκ  τοῦ
οὐρανοῦ  κατίσχειν,  καί  μιν  ἐκ  τούτου  τίκτειν  τὸν  ̓͂Απιν.  ἔχει  δὲ  ὁ  μόσχος  οὗτος  ὁ  ̓͂Απις  καλεόμενος  σημήια  τοιάδε  ἐὼν  μέλας,  ἐπὶ  μὲν  τῷ  μετώπῳ  λευκόν  τι  τρίγωνον,  ἐπὶ  δὲ  τοῦ  νώτου  αἰετὸν  εἰκασμένον,  ἐν  δὲ  τῇ  οὐρῇ  τὰς  τρίχας  διπλᾶς,  ὑπὸ  δὲ  τῇ  γλώσσῃ  κάνθαρον.  ὡς  δὲ  ἤγαγον  τὸν  ̓͂Απιν  οἱ  ἱρέες,  ὁ  Καμβύσης,
οἷα  ἐὼν  ὑπομαργότερος,  σπασάμενος  τὸ  ἐγχειρίδιον,  θέλων  τύψαι  τὴν  γαστέρα  τοῦ  ̓́Απιος  παίει  τὸν  μηρόν:  γελάσας  δὲ  εἶπε  πρὸς  τοὺς  ἱρέας  “ὦ  κακαὶ  κεφαλαί,  τοιοῦτοι  θεοὶ  γίνονται,  ἔναιμοί  τε  καὶ  σαρκώδεες  καὶ  ἐπαί̈οντες  σιδηρίων;  ἄξιος  μέν  γε  Αἰγυπτίων  οὗτός  γε  ὁ  θεός,  ἀτάρ  τοι  ὑμεῖς  γε  οὐ  χαίροντες  γέλωτα  ἐμὲ  θήσεσθε.”  ταῦτα  εἴπας  ἐνετείλατο  τοῖσι
ταῦτα  πρήσσουσι  τοὺς  μὲν  ἱρέας  ἀπομαστιγῶσαι,  Αἰγυπτίων  δὲ  τῶν  ἄλλων  τὸν  ἂν  λάβωσι  ὁρτάζοντα  κτείνειν.  ὁρτὴ  μὲν  δὴ  διελέλυτο  Αἰγυπτίοισι,  οἱ  δὲ  ἱρέες  ἐδικαιεῦντο,  ὁ  δὲ  ̓͂Απις  πεπληγμένος  τὸν  μηρὸν  ἔφθινε  ἐν  τῷ  ἱρῷ  κατακείμενος.  καὶ  τὸν  μὲν  τελευτήσαντα  ἐκ  τοῦ  τρώματος  ἔθαψαν  οἱ  ἱρέες  λάθρῃ  Καμβύσεω.  Καμβύσης  δέ,  ὡς  λέγουσι  Αἰγύπτιοι,  αὐτίκα  διὰ  τοῦτο
τὸ  ἀδίκημα  ἐμάνη,  ἐὼν  οὐδὲ  πρότερον  φρενήρης.  καὶ  πρῶτα  μὲν  τῶν  κακῶν  ἐξεργάσατο  τὸν  ἀδελφεὸν  Σμέρδιν  ἐόντα  πατρὸς  καὶ  μητρὸς  τῆς  αὐτῆς,  τὸν  ἀπέπεμψε  ἐς  Πέρσας  φθόνῳ  ἐξ  Αἰγύπτου,  ὅτι  τὸ  τόξον  μοῦνος  Περσέων  ὅσον  τε  ἐπὶ  δύο  δακτύλους  εἴρυσε,  τὸ  παρὰ  τοῦ  Αἰθίοπος  ἤνεικαν  οἱ  ̓Ιχθυοφάγοι,  τῶν  δὲ  ἄλλων  Περσέων  οὐδεὶς  οἷός  τε  ἐγένετο.
ἀποιχομένου  ὦν  ἐς  Πέρσας  τοῦ  Σμέρδιος  ὄψιν  εἶδε  ὁ  Καμβύσης  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  τοιήνδε:  ἔδοξέ  οἱ  ἄγγελον  ἐλθόντα  ἐκ  Περσέων  ἀγγέλλειν  ὡς  ἐν  τῷ  θρόνῳ  τῷ  βασιληίῳ  ἱζόμενος  Σμέρδις  τῇ  κεφαλῇ  τοῦ  οὐρανοῦ  ψαύσειε.  πρὸς  ὦν  ταῦτα  δείσας  περὶ  ἑωυτοῦ  μή  μιν  ἀποκτείνας  ὁ  ἀδελφεὸς  ἄρχῃ,  πέμπει  Πρηξάσπεα  ἐς  Πέρσας,  ὃς  ἦν  οἱ  ἀνὴρ  Περσέων
πιστότατος,  ἀποκτενέοντά  μιν.  ὁ  δὲ  ἀναβὰς  ἐς  Σοῦσα  ἀπέκτεινε  Σμέρδιν,  οἳ  μὲν  λέγουσι  ἐπ'  ἄγρην  ἐξαγαγόντα,  οἳ  δὲ  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν  προαγαγόντα  καταποντῶσαι.  πρῶτον  μὲν  δὴ  λέγουσι  Καμβύσῃ  τῶν  κακῶν  ἄρξαι  τοῦτο:  δεύτερα  δὲ  ἐξεργάσατο  τὴν  ἀδελφεὴν  ἑσπομένην  οἱ  ἐς  Αἴγυπτον,  τῇ  καὶ  συνοίκεε  καὶ  ἦν  οἱ  ἀπ'  ἀμφοτέρων  ἀδελφεή.  ἔγημε  δὲ  αὐτὴν  ὧδε:
οὐδαμῶς  γὰρ  ἐώθεσαν  πρότερον  τῇσι  ἀδελφεῇσι  συνοικέειν  Πέρσαι.  ἠράσθη  μιῆς  τῶν  ἀδελφεῶν  Καμβύσης,  καὶ  ἔπειτα  βουλόμενος  αὐτὴν  γῆμαι,  ὅτι  οὐκ  ἐωθότα  ἐπενόεε  ποιήσειν,  εἴρετο  καλέσας  τοὺς  βασιληίους  δικαστὰς  εἴ  τις  ἐστὶ  κελεύων  νόμος  τὸν  βουλόμενον  ἀδελφεῇ  συνοικέειν.  οἱ  δὲ  βασιλήιοι  δικασταὶ  κεκριμένοι  ἄνδρες  γίνονται  Περσέων,  ἐς  οὗ  ἀποθάνωσι  ἤ  σφι  παρευρεθῇ  τι  ἄδικον,  μέχρι  τούτου:
οὗτοι  δὲ  τοῖσι  πέρσῃσι  δίκας  δικάζουσι  καὶ  ἐξηγηταὶ  τῶν  πατρίων  θεσμῶν  γίνονται,  καὶ  πάντα  ἐς  τούτους  ἀνακέεται.  εἰρομένου  ὦν  τοῦ  Καμβύσεω,  ὑπεκρίνοντο  αὐτῷ  οὗτοι  καὶ  δίκαια  καὶ  ἀσφαλέα,  φάμενοι  νόμον  οὐδένα  ἐξευρίσκειν  ὃς  κελεύει  ἀδελφεῇ  συνοικέειν  ἀδελφεόν,  ἄλλον  μέντοι  ἐξευρηκέναι  νόμον,  τῷ  βασιλεύοντι  Περσέων  ἐξεῖναι  ποιέειν  τὸ  ἂν  βούληται.  οὕτω  οὔτε  τὸν  νόμον  ἔλυσαν  δείσαντες
Καμβύσεα,  ἵνα  τε  μὴ  αὐτοὶ  ἀπόλωνται  τὸν  νόμον  περιστέλλοντες,  παρεξεῦρον  ἄλλον  νόμον  σύμμαχον  τῷ  θέλοντι  γαμέειν  ἀδελφεάς.  τότε  μὲν  δὴ  ὁ  Καμβύσης  ἔγημε  τὴν  ἐρωμένην,  μετὰ  μέντοι  οὐ  πολλὸν  χρόνον  ἔσχε  ἄλλην  ἀδελφεήν.  τουτέων  δῆτα  τὴν  νεωτέρην  ἐπισπομένην  οἱ  ἐπ'  Αἴγυπτον  κτείνει.  ἀμφὶ  δὲ  τῷ  θανάτῳ  αὐτῆς  διξὸς  ὥσπερ  περὶ  Σμέρδιος  λέγεται  λόγος.  ̔́Ελληνες  μὲν
λέγουσι  Καμβύσεα  συμβαλεῖν  σκύμνον  λέοντος  σκύλακι  κυνός,  θεωρέειν  δὲ  καὶ  τὴν  γυναῖκα  ταύτην,  νικωμένου  δὲ  τοῦ  σκύλακος  ἀδελφεὸν  αὐτοῦ  ἄλλον  σκύλακα  ἀπορρήξαντα  τὸν  δεσμὸν  παραγενέσθαι  οἱ,  δύο  δὲ  γενομένους  οὕτω  δὴ  τοὺς  σκύλακας  ἐπικρατῆσαι  τοῦ  σκύμνου.  καὶ  τὸν  μὲν  Καμβύσεα  ἥδεσθαι  θεώμενον,  τὴν  δὲ  παρημένην  δακρύειν.  Καμβύσεα  δὲ  μαθόντα  τοῦτο  ἐπειρέσθαι  δι'  ὅ  τι  δακρύει,
τὴν  δὲ  εἰπεῖν  ὡς  ἰδοῦσα  τὸν  σκύλακα  τῷ  ἀδελφεῷ  τιμωρήσαντα  δακρύσειε,  μνησθεῖσά  τε  Σμέρδιος  καὶ  μαθοῦσα  ὡς  ἐκείνῳ  οὐκ  εἴη  ὁ  τιμωρήσων.  ̔́Ελληνες  μὲν  δὴ  διὰ  τοῦτο  τὸ  ἔπος  φασὶ  αὐτὴν  ἀπολέσθαι  ὑπὸ  Καμβύσεω,  Αἰγύπτιοι  δὲ  ὡς  τραπέζῃ  παρακατημένων  λαβοῦσαν  θρίδακα  τὴν  γυναῖκα  περιτῖλαι  καὶ  ἐπανειρέσθαι  τὸν  ἄνδρα  κότερον  περιτετιλμένη  ἡ  θρίδαξ  ἢ  δασέα  εἴη
καλλίων,  καὶ  τὸν  φάναι  δασέαν,  τὴν  δ'  εἰπεῖν  “ταύτην  μέντοι  κοτὲ  σὺ  τὴν  θρίδακα  ἐμιμήσαο  τὸν  Κύρου  οἶκον  ἀποψιλώσας.”  τὸν  δὲ  θυμωθέντα  ἐμπηδῆσαι  αὐτῇ  ἐχούσῃ  ἐν  γαστρί,  καί  μιν  ἐκτρώσασαν  ἀποθανεῖν.  ταῦτα  μὲν  ἐς  τοὺς  οἰκηίους  ὁ  Καμβύσης  ἐξεμάνη,  εἴτε  δὴ  διὰ  τὸν  ̓͂Απιν  εἴτε  καὶ  ἄλλως,  οἷα  πολλὰ  ἔωθε  ἀνθρώπους  κακὰ  καταλαμβάνειν:  καὶ  γὰρ
τινὰ  ἐκ  γενεῆς  νοῦσον  μεγάλην  λέγεται  ἔχειν  ὁ  Καμβύσης,  τὴν  ἱρὴν  ὀνομάζουσι  τινές.  οὔ  νύν  τοι  ἀεικὲς  οὐδὲν  ἦν  τοῦ  σώματος  νοῦσον  μεγάλην  νοσέοντος  μηδὲ  τὰς  φρένας  ὑγιαίνειν.  τάδε  δ'  ἐς  τοὺς  ἄλλους  Πέρσας  ἐξεμάνη.  λέγεται  γὰρ  εἰπεῖν  αὐτὸν  πρὸς  Πρηξάσπεα,  τὸν  ἐτίμα  τε  μάλιστα  καί  οἱ  τὰς  ἀγγελίας  ἐφόρεε  οὗτος,  τούτου  τε  ὁ  παῖς
οἰνοχόος  ἦν  τῷ  Καμβύσῃ,  τιμὴ  δὲ  καὶ  αὕτη  οὐ  σμικρή:  εἰπεῖν  δὲ  λέγεται  τάδε.  “Πρήξασπες,  κοῖόν  με  τινὰ  νομίζουσι  Πέρσαι  εἶναι  ἄνδρα  τίνας  τε  λόγους  περὶ  ἐμέο  ποιεῦνται;”  τὸν  δὲ  εἰπεῖν  “ὦ  δέσποτα,  τὰ  μὲν  ἄλλα  πάντα  μεγάλως  ἐπαινέαι,  τῇ  δὲ  φιλοινίῃ  σε  φασὶ  πλεόνως  προσκεῖσθαι.”  τὸν  μὲν  δὴ  λέγειν  ταῦτα  περὶ  Περσέων,  τὸν  δὲ
θυμωθέντα  τοιάδε  ἀμείβεσθαι.  “νῦν  ἄρα  με  φασὶ  Πέρσαι  οἴνῳ  προσκείμενον  παραφρονέειν  καὶ  οὐκ  εἶναι  νοήμονα:  οὐδ'  ἄρα  σφέων  οἱ  πρότεροι  λόγοι  ἦσαν  ἀληθέες.”  πρότερον  γὰρ  δὴ  ἄρα,  Περσέων  οἱ  συνέδρων  ἐόντων  καὶ  Κροίσου,  εἴρετο  Καμβύσης  κοῖός  τις  δοκέοι  ἀνὴρ  εἶναι  πρὸς  τὸν  πατέρα  τελέσαι  Κῦρον,  οἳ  δὲ  ἀμείβοντο  ὡς  εἴη  ἀμείνων  τοῦ  πατρός:  τά  τε
γὰρ  ἐκείνου  πάντα  ἔχειν  αὐτὸν  καὶ  προσεκτῆσθαι  Αἴγυπτόν  τε  καὶ  τὴν  θάλασσαν.  Πέρσαι  μὲν  ταῦτα  ἔλεγον,  Κροῖσος  δὲ  παρεών  τε  καὶ  οὐκ  ἀρεσκόμενος  τῇ  κρίσι  εἶπε  πρὸς  τὸν  Καμβύσεα  τάδε.  “ἐμοὶ  μέν  νυν,  ὦ  παῖ  Κύρου,  οὐ  δοκέεις  ὅμοιος  εἶναι  τῷ  πατρί:  οὐ  γάρ  κώ  τοι  ἐστὶ  υἱὸς  οἷον  σε  ἐκεῖνος  κατελίπετο.”  ἥσθη  τε  ταῦτα
ἀκούσας  ὁ  Καμβύσης  καὶ  ἐπαίνεε  τὴν  Κροίσου  κρίσιν.  τούτων  δὴ  ὦν  ἐπιμνησθέντα  ὀργῇ  λέγειν  πρὸς  τὸν  Πρηξάσπεα  “σύ  νυν  μάθε  εἰ  λέγουσι  Πέρσαι  ἀληθέα  εἴτε  αὐτοὶ  λέγοντες  ταῦτα  παραφρονέουσι:  εἰ  μὲν  γὰρ  τοῦ  παιδὸς  τοῦ  σοῦ  τοῦδε  ἑστεῶτος  ἐν  τοῖσι  προθύροισι  βαλὼν  τύχοιμι  μέσης  τῆς  καρδίης,  Πέρσαι  φανέονται  λέγοντες  οὐδέν:  ἢν  δὲ  ἁμάρτω,  φάναι  Πέρσας
τε  λέγειν  ἀληθέα  καί  με  μὴ  σωφρονέειν.”  ταῦτα  δὲ  εἰπόντα  καὶ  διατείναντα  τὸ  τόξον  βαλεῖν  τὸν  παῖδα,  πεσόντος  δὲ  τοῦ  παιδὸς  ἀνασχίζειν  αὐτὸν  κελεύειν  καὶ  σκέψασθαι  τὸ  βλῆμα:  ὡς  δὲ  ἐν  τῇ  καρδίῃ  εὑρεθῆναι  ἐνεόντα  τὸν  ὀιστόν,  εἰπεῖν  πρὸς  τὸν  πατέρα  τοῦ  παιδὸς  γελάσαντα  καὶ  περιχαρέα  γενόμενον  “Πρήξασπες,  ὡς  μὲν  ἐγὼ  τε  οὐ  μαίνομαι  Πέρσαι
τε  παραφρονέουσι,  δῆλά  τοι  γέγονε.  νῦν  δέ  μοι  εἰπέ,  τίνα  εἶδες  ἤδη  πάντων  ἀνθρώπων  οὕτω  ἐπίσκοπα  τοξεύοντα;”  Πρηξάσπεα  δὲ  ὁρῶντα  ἄνδρα  οὐ  φρενήρεα  καὶ  περὶ  ἑωυτῷ  δειμαίνοντα  εἰπεῖν  “δέσποτα,  οὐδ'  ἂν  αὐτὸν  ἔγωγε  δοκέω  τὸν  θεὸν  οὕτω  ἂν  καλῶς  βαλεῖν.”  τότε  μὲν  ταῦτα  ἐξεργάσατο,  ἑτέρωθι  δὲ  Περσέων  ὁμοίους  τοῖσι  πρώτοισι  δυώδεκα  ἐπ'  οὐδεμιῇ  αἰτίῃ  ἀξιοχρέῳ
ἑλὼν  ζώοντας  ἐπὶ  κεφαλὴν  κατώρυξε.  ταῦτα  δέ  μιν  ποιεῦντα  ἐδικαίωσε  Κροῖσος  ὁ  Λυδὸς  νουθετῆσαι  τοῖσιδε  τοῖσι  ἔπεσι.  “ὦ  βασιλεῦ,  μὴ  πάντα  ἡλικίῃ  καὶ  θυμῷ  ἐπίτραπε,  ἀλλ'  ἴσχε  καὶ  καταλάμβανε  σεωυτόν:  ἀγαθόν  τι  πρόνοον  εἶναι,  σοφὸν  δὲ  ἡ  προμηθίη.  σὺ  δὲ  κτείνεις  μὲν  ἄνδρας  σεωυτοῦ  πολιήτας  ἐπ'  οὐδεμιῇ  αἰτίῃ  ἀξιοχρέῳ  ἑλών,  κτείνεις  δὲ  παῖδας.  ἢν  δὲ
πολλὰ  τοιαῦτα  ποιέῃς,  ὅρα  ὅκως  μή  σευ  ἀποστήσονται  Πέρσαι.  ἐμοὶ  δὲ  πατὴρ  σὸς  Κῦρος  ἐνετέλλετο  πολλὰ  κελεύων  σε  νουθετέειν  καὶ  ὑποτίθεσθαι  ὅ  τι  ἂν  εὑρίσκω  ἀγαθόν.”  ὃ  μὲν  δὴ  εὐνοίην  φαίνων  συνεβούλευέ  οἱ  ταῦτα:  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “σὺ  καὶ  ἐμοὶ  τολμᾷς  συμβουλεύειν,  ὃς  χρηστῶς  μὲν  τὴν  σεωυτοῦ  πατρίδα  ἐπετρόπευσας,  εὖ  δὲ  τῷ  πατρὶ  τῷ
ἐμῷ  συνεβούλευσας,  κελεύων  αὐτὸν  ̓Αράξεα  ποταμὸν  διαβάντα  ἰέναι  ἐπὶ  Μασσαγέτας,  βουλομένων  ἐκείνων  διαβαίνειν  ἐς  τὴν  ἡμετέρην,  καὶ  ἀπὸ  μὲν  σεωυτὸν  ὤλεσας  τῆς  σεωυτοῦ  πατρίδος  κακῶς  προστάς,  ἀπὸ  δὲ  ὤλεσας  Κῦρον  πειθόμενον  σοί,  ἀλλ'  οὔτι  χαίρων,  ἐπεί  τοι  καὶ  πάλαι  ἐς  σὲ  προφάσιός  τευ  ἐδεόμην  ἐπιλαβέσθαι.”  ταῦτα  δὲ  εἴπας  ἐλάμβανε  τὸ  τόξον  ὡς  κατατοξεύσων  αὐτόν,  Κροῖσος
δὲ  ἀναδραμὼν  ἔθεε  ἔξω.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  τοξεῦσαι  οὐκ  εἶχε,  ἐνετείλατο  τοῖσι  θεράπουσι  λαβόντας  μιν  ἀποκτεῖναι.  οἱ  δὲ  θεράποντες  ἐπιστάμενοι  τὸν  τρόπον  αὐτοῦ  κατακρύπτουσι  τὸν  Κροῖσον  ἐπὶ  τῷδε  τῷ  λόγῳ  ὥστε,  εἰ  μὲν  μεταμελήσῃ  τῷ  Καμβύσῃ  καὶ  ἐπιζητέῃ  τὸν  Κροῖσον,  οἳ  δὲ  ἐκφήναντες  αὐτὸν  δῶρα  λάμψονται  ζωάγρια  Κροίσου,  ἢν  δὲ  μὴ  μεταμέληται  μηδὲ  ποθέῃ  μιν,
τότε  καταχρᾶσθαι.  ἐπόθησέ  τε  δὴ  ὁ  Καμβύσης  τὸν  Κροῖσον  οὐ  πολλῷ  μετέπειτα  χρόνῳ  ὕστερον,  καὶ  οἱ  θεράποντες  μαθόντες  τοῦτο  ἐπηγγέλλοντο  αὐτῷ  ὡς  περιείη.  Καμβύσης  δὲ  Κροίσῳ  μὲν  συνήδεσθαι  ἔφη  περιεόντι,  ἐκείνους  μέντοι  τοὺς  περιποιήσαντας  οὐ  καταπροί̈ξεσθαι  ἀλλ'  ἀποκτενέειν:  καὶ  ἐποίησε  ταῦτα.  ὃ  μὲν  δὴ  τοιαῦτα  πολλὰ  ἐς  Πέρσας  τε  καὶ  τοὺς  συμμάχους  ἐξεμαίνετο,  μένων  ἐν
Μέμφι  καὶ  θήκας  τε  παλαιὰς  ἀνοίγων  καὶ  σκεπτόμενος  τοὺς  νεκρούς.  ὣς  δὲ  δὴ  καὶ  ἐς  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὸ  ἱρὸν  ἦλθε  καὶ  πολλὰ  τῷ  ἀγάλματι  κατεγέλασε.  ἔστι  γὰρ  τοῦ  ̔Ηφαίστου  τὤγαλμα  τοῖσι  Φοινικηίοισι  Παταί̈κοισι  ἐμφερέστατον,  τοὺς  οἱ  Φοίνικες  ἐν  τῇσι  πρῴρῃσι  τῶν  τριηρέων  περιάγουσι.  ὃς  δὲ  τούτους  μὴ  ὄπωπε,  ὧδε  σημανέω:  πυγμαίου  ἀνδρὸς  μίμησις  ἐστί.  ἐσῆλθε
δὲ  καὶ  ἐς  τῶν  Καβείρων  τὸ  ἱρόν,  ἐς  τὸ  οὐ  θεμιτόν  ἐστι  ἐσιέναι  ἄλλον  γε  ἢ  τὸν  ἱρέα:  ταῦτα  δὲ  τὰ  ἀγάλματα  καὶ  ἐνέπρησε  πολλὰ  κατασκώψας.  ἔστι  δὲ  καὶ  ταῦτα  ὅμοια  τοῖσι  τοῦ  ̔Ηφαίστου:  τούτου  δὲ  σφέας  παῖδας  λέγουσι  εἶναι.  πανταχῇ  ὦν  μοι  δῆλα  ἐστὶ  ὅτι  ἐμάνη  μεγάλως  ὁ  Καμβύσης:  οὐ  γὰρ  ἂν  ἱροῖσί  τε
καὶ  νομαίοισι  ἐπεχείρησε  καταγελᾶν.  εἰ  γάρ  τις  προθείη  πᾶσι  ἀνθρώποισι  ἐκλέξασθαι  κελεύων  νόμους  τοὺς  καλλίστους  ἐκ  τῶν  πάντων  νόμων,  διασκεψάμενοι  ἂν  ἑλοίατο  ἕκαστοι  τοὺς  ἑωυτῶν:  οὕτω  νομίζουσι  πολλόν  τι  καλλίστους  τοὺς  ἑωυτῶν  νόμους  ἕκαστοι  εἶναι.  οὔκων  οἰκός  ἐστι  ἄλλον  γε  ἢ  μαινόμενον  ἄνδρα  γέλωτα  τὰ  τοιαῦτα  τίθεσθαι:  ὡς  δὲ  οὕτω  νενομίκασι  τὰ  περὶ  τοὺς  νόμους
πάντες  ἄνθρωποι,  πολλοῖσί  τε  καὶ  ἄλλοισι  τεκμηρίοισι  πάρεστι  σταθμώσασθαι,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  τῷδε.  Δαρεῖος  ἐπὶ  τῆς  ἑωυτοῦ  ἀρχῆς  καλέσας  ̔Ελλήνων  τοὺς  παρεόντας  εἴρετο  ἐπὶ  κόσῳ  ἂν  χρήματι  βουλοίατο  τοὺς  πατέρας  ἀποθνήσκοντας  κατασιτέεσθαι:  οἳ  δὲ  ἐπ'  οὐδενὶ  ἔφασαν  ἔρδειν  ἂν  τοῦτο.  Δαρεῖος  δὲ  μετὰ  ταῦτα  καλέσας  ̓Ινδῶν  τοὺς  καλεομένους  Καλλατίας,  οἳ  τοὺς  γονέας  κατεσθίουσι,  εἴρετο,
παρεόντων  τῶν  ̔Ελλήνων  καὶ  δι'  ἑρμηνέος  μανθανόντων  τὰ  λεγόμενα,  ἐπὶ  τίνι  χρήματι  δεξαίατ'  ἂν  τελευτῶντας  τοὺς  πατέρας  κατακαίειν  πυρί:  οἳ  δὲ  ἀμβώσαντες  μέγα  εὐφημέειν  μιν  ἐκέλευον.  οὕτω  μέν  νυν  ταῦτα  νενόμισται,  καὶ  ὀρθῶς  μοι  δοκέει  Πίνδαρος  ποιῆσαι  νόμον  πάντων  βασιλέα  φήσας  εἶναι.  Καμβύσεω  δὲ  ἐπ'  Αἴγυπτον  στρατευομένου  ἐποιήσαντο  καὶ  Λακεδαιμόνιοι  στρατηίην  ἐπὶ  Σάμον  τε  καὶ
Πολυκράτεα  τὸν  Αἰάκεος:  ὃς  ἔσχε  Σάμον  ἐπαναστάς,  καὶ  τὰ  μὲν  πρῶτα  τριχῇ  δασάμενος  τὴν  πόλιν  τοῖσι  ἀδελφεοῖσι  Πανταγνώτῳ  καὶ  Συλοσῶντι  ἔνειμε,  μετὰ  δὲ  τὸν  μὲν  αὐτῶν  ἀποκτείνας  τὸν  δὲ  νεώτερον  Συλοσῶντα  ἐξελάσας  ἔσχε  πᾶσαν  Σάμον,  σχὼν  δὲ  ξεινίην  ̓Αμάσι  τῷ  Αἰγύπτου  βασιλέι  συνεθήκατο,  πέμπων  τε  δῶρα  καὶ  δεκόμενος  ἄλλα  παρ'  ἐκείνου.  ἐν  χρόνῳ  δὲ  ὀλίγῳ
αὐτίκα  τοῦ  Πολυκράτεος  τὰ  πρήγματα  ηὔξετο  καὶ  ἦν  βεβωμένα  ἀνά  τε  τὴν  ̓Ιωνίην  καὶ  τὴν  ἄλλην  ̔Ελλάδα:  ὅκου  γὰρ  ἰθύσειε  στρατεύεσθαι,  πάντα  οἱ  ἐχώρεε  εὐτυχέως.  ἔκτητο  δὲ  πεντηκοντέρους  τε  ἑκατὸν  καὶ  χιλίους  τοξότας,  ἔφερε  δὲ  καὶ  ἦγε  πάντας  διακρίνων  οὐδένα:  τῷ  γὰρ  φίλῳ  ἔφη  χαριεῖσθαι  μᾶλλον  ἀποδιδοὺς  τὰ  ἔλαβε  ἢ  ἀρχὴν  μηδὲ  λαβών.  συχνὰς  μὲν
δὴ  τῶν  νήσων  ἀραιρήκεε,  πολλὰ  δὲ  καὶ  τῆς  ἠπείρου  ἄστεα:  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  Λεσβίους  πανστρατιῇ  βοηθέοντας  Μιλησίοισι  ναυμαχίῃ  κρατήσας  εἷλε,  οἳ  τὴν  τάφρον  περὶ  τὸ  τεῖχος  τὸ  ἐν  Σάμῳ  πᾶσαν  δεδεμένοι  ὤρυξαν.  καί  κως  τὸν  ̓́Αμασιν  εὐτυχέων  μεγάλως  ὁ  Πολυκράτης  οὐκ  ἐλάνθανε,  ἀλλά  οἱ  τοῦτ'  ἦν  ἐπιμελές.  πολλῷ  δὲ  ἔτι  πλεῦνός  οἱ  εὐτυχίης  γινομένης
γράψας  ἐς  βυβλίον  τάδε  ἐπέστειλε  ἐς  Σάμον.  “̓́Αμασις  Πολυκράτεϊ  ὧδε  λέγει.  ἡδὺ  μὲν  πυνθάνεσθαι  ἄνδρα  φίλον  καὶ  ξεῖνον  εὖ  πρήσσοντα:  ἐμοὶ  δὲ  αἱ  σαὶ  μεγάλαι  εὐτυχίαι  οὐκ  ἀρέσκουσι,  τὸ  θεῖον  ἐπισταμένῳ  ὡς  ἔστι  φθονερόν:  καί  κως  βούλομαι  καὶ  αὐτὸς  καὶ  τῶν  ἂν  κήδωμαι  τὸ  μέν  τι  εὐτυχέειν  τῶν  πρηγμάτων  τὸ  δὲ  προσπταίειν,  καὶ  οὕτω  διαφέρειν
τὸν  αἰῶνα  ἐναλλὰξ  πρήσσων  ἢ  εὐτυχέειν  τὰ  πάντα.  οὐδένα  γάρ  κω  λόγῳ  οἶδα  ἀκούσας  ὅστις  ἐς  τέλος  οὐ  κακῶς  ἐτελεύτησε  πρόρριζος,  εὐτυχέων  τὰ  πάντα.  σύ  νυν  ἐμοὶ  πειθόμενος  ποίησον  πρὸς  τὰς  εὐτυχίας  τοιάδε:  φροντίσας  τὸ  ἂν  εὕρῃς  ἐόν  τοι  πλείστου  ἄξιον  καὶ  ἐπ'  ᾧ  σὺ  ἀπολομένῳ  μάλιστα  τὴν  ψυχὴν  ἀλγήσεις,  τοῦτο  ἀπόβαλε  οὕτω  ὅκως  μηκέτι
ἥξει  ἐς  ἀνθρώπους:  ἤν  τε  μὴ  ἐναλλὰξ  ἤδη  τὠπὸ  τούτου  αἱ  εὐτυχίαι  τοι  τῇσι  πάθῃσι  προσπίπτωσι,  τρόπῳ  τῷ  ἐξ  ἐμεῦ  ὑποκειμένῳ  ἀκέο.”  ταῦτα  ἐπιλεξάμενος  ὁ  Πολυκράτης  καὶ  νόῳ  λαβὼν  ὥς  οἱ  εὖ  ὑπετίθετο  ̓́Αμασις,  ἐδίζητο  ἐπ'  ᾧ  ἂν  μάλιστα  τὴν  ψυχὴν  ἀσηθείη  ἀπολομένῳ  τῶν  κειμηλίων,  διζήμενος  δὲ  εὕρισκε  τόδε.  ἦν  οἱ  σφρηγὶς  τὴν  ἐφόρεε  χρυσόδετος,
σμαράγδου  μὲν  λίθου  ἐοῦσα,  ἔργον  δὲ  ἦν  Θεοδώρου  τοῦ  Τηλεκλέος  Σαμίου.  ἐπεὶ  ὦν  ταύτην  οἱ  ἐδόκεε  ἀποβαλεῖν,  ἐποίεε  τοιάδε:  πεντηκόντερον  πληρώσας  ἀνδρῶν  ἐσέβη  ἐς  αὐτήν,  μετὰ  δὲ  ἀναγαγεῖν  ἐκέλευε  ἐς  τὸ  πέλαγος:  ὡς  δὲ  ἀπὸ  τῆς  νήσου  ἑκὰς  ἐγένετο,  περιελόμενος  τὴν  σφρηγῖδα  πάντων  ὁρώντων  τῶν  συμπλόων  ῥίπτει  ἐς  τὸ  πέλαγος.  τοῦτο  δὲ  ποιήσας  ἀπέπλεε,  ἀπικόμενος
δὲ  ἐς  τὰ  οἰκία  συμφορῇ  ἐχρᾶτο.  πέμπτῃ  δὲ  ἢ  ἕκτῃ  ἡμέρῃ  ἀπὸ  τούτων  τάδε  οἱ  συνήνεικε  γενέσθαι.  ἀνὴρ  ἁλιεὺς  λαβὼν  ἰχθὺν  μέγαν  τε  καὶ  καλὸν  ἠξίου  μιν  Πολυκράτεϊ  δῶρον  δοθῆναι:  φέρων  δὴ  ἐπὶ  τὰς  θύρας  Πολυκράτεϊ  ἔφη  ἐθέλειν  ἐλθεῖν  ἐς  ὄψιν,  χωρήσαντος  δέ  οἱ  τούτου  ἔλεγε  διδοὺς  τὸν  ἰχθύν  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐγὼ  τόνδε  ἑλὼν  οὐκ
ἐδικαίωσα  φέρειν  ἐς  ἀγορήν,  καίπερ  ἐὼν  ἀποχειροβίοτος,  ἀλλά  μοι  ἐδόκεε  σεῦ  τε  εἶναι  ἄξιος  καὶ  τῆς  σῆς  ἀρχῆς:  σοὶ  δή  μιν  φέρων  δίδωμι.”  ὁ  δὲ  ἡσθεὶς  τοῖσι  ἔπεσι  ἀμείβεται  τοῖσιδε.  “κάρτα  τε  εὖ  ἐποίησας  καὶ  χάρις  διπλῆ  τῶν  τε  λόγων  καὶ  τοῦ  δώρου,  καί  σε  ἐπὶ  δεῖπνον  καλέομεν.”  ὃ  μὲν  δὴ  ἁλιεὺς  μέγα  ποιεύμενος  ταῦτα
ἤιε  ἐς  τὰ  οἰκία,  τὸν  δὲ  ἰχθὺν  τάμνοντες  οἱ  θεράποντες  εὑρίσκουσι  ἐν  τῇ  νηδύι  αὐτοῦ  ἐνεοῦσαν  τὴν  Πολυκράτεος  σφρηγῖδα.  ὡς  δὲ  εἶδόν  τε  καὶ  ἔλαβον  τάχιστα,  ἔφερον  κεχαρηκότες  παρὰ  τὸν  Πολυκράτεα,  διδόντες  δέ  οἱ  τὴν  σφρηγῖδα  ἔλεγον  ὅτεῳ  τρόπῳ  εὑρέθη.  τὸν  δὲ  ὡς  ἐσῆλθε  θεῖον  εἶναι  τὸ  πρῆγμα,  γράφει  ἐς  βυβλίον  πάντα  τὰ  ποιήσαντά  μιν
οἷα  καταλελάβηκε,  γράψας  δὲ  ἐς  Αἴγυπτον  ἐπέθηκε.  ἐπιλεξάμενος  δὲ  ὁ  ̓́Αμασις  τὸ  βυβλίον  τὸ  παρὰ  τοῦ  Πολυκράτεος  ἧκον,  ἔμαθε  ὅτι  ἐκκομίσαι  τε  ἀδύνατον  εἴη  ἀνθρώπῳ  ἄνθρωπον  ἐκ  τοῦ  μέλλοντος  γίνεσθαι  πρήγματος,  καὶ  ὅτι  οὐκ  εὖ  τελευτήσειν  μέλλοι  Πολυκράτης  εὐτυχέων  τὰ  πάντα,  ὃς  καὶ  τὰ  ἀποβάλλει  εὑρίσκει.  πέμψας  δέ  οἱ  κήρυκα  ἐς  Σάμον  διαλύεσθαι  ἔφη  τὴν
ξεινίην.  τοῦδε  δὲ  εἵνεκεν  ταῦτα  ἐποίεε,  ἵνα  μὴ  συντυχίης  δεινῆς  τε  καὶ  μεγάλης  Πολυκράτεα  καταλαβούσης  αὐτὸς  ἀλγήσειε  τὴν  ψυχὴν  ὡς  περὶ  ξείνου  ἀνδρός.  ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  ὦν  τὸν  Πολυκράτεα  εὐτυχέοντα  τὰ  πάντα  ἐστρατεύοντο  Λακεδαιμόνιοι,  ἐπικαλεσαμένων  τῶν  μετὰ  ταῦτα  Κυδωνίην  τὴν  ἐν  Κρήτῃ  κτισάντων  Σαμίων.  πέμψας  δὲ  κήρυκα  λάθρῃ  Σαμίων  Πολυκράτης  παρὰ  Καμβύσεα  τὸν  Κύρου  συλλέγοντα
στρατὸν  ἐπ'  Αἴγυπτον,  ἐδεήθη  ὅκως  ἂν  καὶ  παρ'  ἑωυτὸν  πέμψας  ἐς  Σάμον  δέοιτο  στρατοῦ.  Καμβύσης  δὲ  ἀκούσας  τούτων  προθύμως  ἔπεμψε  ἐς  Σάμον  δεόμενος  Πολυκράτεος  στρατὸν  ναυτικὸν  ἅμα  πέμψαι  ἑωυτῷ  ἐπ'  Αἴγυπτον.  ὁ  δὲ  ἐπιλέξας  τῶν  ἀστῶν  τοὺς  ὑπώπτευε  μάλιστα  ἐς  ἐπανάστασιν  ἀπέπεμπε  τεσσεράκοντα  τριήρεσι,  ἐντειλάμενος  Καμβύσῃ  ὀπίσω  τούτους  μὴ  ἀποπέμπειν.  οἳ  μὲν  δὴ  λέγουσι  τοὺς
ἀποπεμφθέντας  Σαμίων  ὑπὸ  Πολυκράτεος  οὐκ  ἀπικέσθαι  ἐς  Αἴγυπτον,  ἀλλ'  ἐπείτε  ἐγένοντο  ἐν  Καρπάθῳ  πλέοντες,  δοῦναι  σφίσι  λόγον,  καί  σφι  ἁδεῖν  τὸ  προσωτέρω  μηκέτι  πλέειν:  οἳ  δὲ  λέγουσι  ἀπικομένους  τε  ἐς  Αἴγυπτον  καὶ  φυλασσομένους  ἐνθεῦτεν  αὐτοὺς  ἀποδρῆναι.  καταπλέουσι  δὲ  ἐς  τὴν  Σάμον  Πολυκράτης  νηυσὶ  ἀντιάσας  ἐς  μάχην  κατέστη:  νικήσαντες  δὲ  οἱ  κατιόντες  ἀπέβησαν  ἐς  τὴν  νῆσον,
πεζομαχήσαντες  δὲ  ἐν  αὐτῇ  ἑσσώθησαν,  καὶ  οὕτω  δὴ  ἔπλεον  ἐς  Λακεδαίμονα.  εἰσὶ  δὲ  οἳ  λέγουσι  τοὺς  ἀπ'  Αἰγύπτου  νικῆσαι  Πολυκράτεα,  λέγοντες  ἐμοὶ  δοκέειν  οὐκ  ὀρθῶς:  οὐδὲν  γὰρ  ἔδει  σφέας  Λακεδαιμονίους  ἐπικαλέεσθαι,  εἴ  περ  αὐτοὶ  ἦσαν  ἱκανοὶ  Πολυκράτεα  παραστήσασθαι.  πρὸς  δὲ  τούτοισι  οὐδὲ  λόγος  αἱρέει,  τῷ  ἐπίκουροί  τε  μισθωτοὶ  καὶ  τοξόται  οἰκήιοι  ἦσαν  πλήθεϊ  πολλοί,  τοῦτον
ὑπὸ  τῶν  κατιόντων  Σαμίων  ἐόντων  ὀλίγων  ἑσσωθῆναι.  τῶν  δ'  ὑπ'  ἑωυτῷ  ἐόντων  πολιητέων  τὰ  τέκνα  καὶ  τὰς  γυναῖκας  ὁ  Πολυκράτης  ἐς  τοὺς  νεωσοίκους  συνειλήσας  εἶχε  ἑτοίμους,  ἢν  ἄρα  προδιδῶσι  οὗτοι  πρὸς  τοὺς  κατιόντας,  ὑποπρῆσαι  αὐτοῖσι  τοῖσι  νεωσοίκοισι.  ἐπείτε  δὲ  οἱ  ἐξελασθέντες  Σαμίων  ὑπὸ  Πολυκράτεος  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  Σπάρτην,  καταστάντες  ἐπὶ  τοὺς  ἄρχοντας  ἔλεγον  πολλὰ  οἷα
κάρτα  δεόμενοι:  οἳ  δέ  σφι  τῇ  πρώτῃ  καταστάσι  ὑπεκρίναντο  τὰ  μὲν  πρῶτα  λεχθέντα  ἐπιλελῆσθαι,  τὰ  δὲ  ὕστατα  οὐ  συνιέναι.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  δεύτερα  καταστάντες  ἄλλο  μὲν  εἶπον  οὐδέν,  θύλακον  δὲ  φέροντες  ἔφασαν  τὸν  θύλακον  ἀλφίτων  δέεσθαι.  οἳ  δέ  σφι  ὑπεκρίναντο  τῷ  θυλάκῳ  περιεργάσθαι:  βοηθέειν  δ'  ὦν  ἔδοξε  αὐτοῖσι.  καὶ  ἔπειτα  παρασκευασάμενοι  ἐστρατεύοντο  Λακεδαιμόνιοι  ἐπὶ  Σάμον,
ὡς  μὲν  Σάμιοι  λέγουσι,  εὐεργεσίας  ἐκτίνοντες,  ὅτι  σφι  πρότεροι  αὐτοὶ  νηυσὶ  ἐβοήθησαν  ἐπὶ  Μεσσηνίους:  ὡς  δὲ  Λακεδαιμόνιοι  λέγουσι,  οὐκ  οὕτω  τιμωρῆσαι  δεομένοισι  Σαμίοισι  ἐστρατεύοντο  ὡς  τίσασθαι  βουλόμενοι  τοῦ  κρητῆρος  τῆς  ἁρπαγῆς,  τὸν  ἦγον  Κροίσῳ,  καὶ  τοῦ  θώρηκος,  τὸν  αὐτοῖσι  ̓́Αμασις  ὁ  Αἰγύπτου  βασιλεὺς  ἔπεμψε  δῶρον.  καὶ  γὰρ  θώρηκα  ἐληίσαντο  τῷ  προτέρῳ  ἔτεϊ  ἢ  τὸν  κρητῆρα
οἱ  Σάμιοι,  ἐόντα  μὲν  λίνεον  καὶ  ζῴων  ἐνυφασμένων  συχνῶν,  κεκοσμημένον  δὲ  χρυσῷ  καὶ  εἰρίοισι  ἀπὸ  ξύλου:  τῶν  δὲ  εἵνεκα  θωμάσαι  ἄξιον,  ἁρπεδόνη  ἑκάστη  τοῦ  θώρηκος  ποιέει:  ἐοῦσα  γὰρ  λεπτὴ  ἔχει  ἁρπεδόνας  ἐν  ἑωυτῇ  τριηκοσίας  καὶ  ἑξήκοντα,  πάσας  φανεράς.  τοιοῦτος  ἕτερος  ἐστὶ  καὶ  τὸν  ἐν  Λίνδῳ  ἀνέθηκε  τῇ  ̓Αθηναίῃ  ̓́Αμασις.  συνεπελάβοντο  δὲ  τοῦ  στρατεύματος  τοῦ  ἐπὶ
Σάμον  ὥστε  γενέσθαι  καὶ  Κορίνθιοι  προθύμως:  ὕβρισμα  γὰρ  καὶ  ἐς  τούτους  εἶχε  ἐκ  τῶν  Σαμίων  γενόμενον  γενεῇ  πρότερον  τοῦ  στρατεύματος  τούτου,  κατὰ  δὲ  τὸν  αὐτὸν  χρόνον  τοῦ  κρητῆρος  τῇ  ἁρπαγῇ  γεγονός.  Κερκυραίων  γὰρ  παῖδας  τριηκοσίους  ἀνδρῶν  τῶν  πρώτων  Περίανδρος  ὁ  Κυψέλου  ἐς  Σάρδις  ἀπέπεμψε  παρὰ  ̓Αλυάττεα  ἐπ'  ἐκτομῇ:  προσσχόντων  δὲ  ἐς  τὴν  Σάμον  τῶν  ἀγόντων
τοὺς  παῖδας  Κορινθίων,  πυθόμενοι  οἱ  Σάμιοι  τὸν  λόγον,  ἐπ'  οἷσι  ἀγοίατο  ἐς  Σάρδις,  πρῶτα  μὲν  τοὺς  παῖδας  ἐδίδαξαν  ἱροῦ  ἅψασθαι  ̓Αρτέμιδος:  μετὰ  δὲ  οὐ  περιορῶντες  ἀπέλκειν  τοὺς  ἱκέτας  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ,  σιτίων  δὲ  τοὺς  παῖδας  ἐργόντων  Κορινθίων,  ἐποιήσαντο  οἱ  Σάμιοι  ὁρτήν,  τῇ  καὶ  νῦν  ἔτι  χρέωνται  κατὰ  ταὐτά.  νυκτὸς  γὰρ  ἐπιγενομένης,  ὅσον  χρόνον  ἱκέτευον  οἱ
παῖδες,  ἵστασαν  χοροὺς  παρθένων  τε  καὶ  ἠιθέων,  ἱστάντες  δὲ  τοὺς  χοροὺς  τρωκτὰ  σησάμου  τε  καὶ  μέλιτος  ἐποιήσαντο  νόμον  φέρεσθαι,  ἵνα  ἁρπάζοντες  οἱ  τῶν  Κερκυραίων  παῖδες  ἔχοιεν  τροφήν.  ἐς  τοῦτο  δὲ  τόδε  ἐγίνετο,  ἐς  ὃ  οἱ  Κορίνθιοι  τῶν  παίδων  οἱ  φύλακοι  οἴχοντο  ἀπολιπόντες:  τοὺς  δὲ  παῖδας  ἀπήγαγον  ἐς  Κέρκυραν  οἱ  Σάμιοι.  εἰ  μέν  νυν  Περιάνδρου  τελευτήσαντος
τοῖσι  Κορινθίοισι  φίλα  ἦν  πρὸς  τοὺς  Κερκυραίους,  οἳ  δὲ  οὐκ  ἂν  συνελάβοντο  τοῦ  στρατεύματος  τοῦ  ἐπὶ  Σάμον  ταύτης  εἵνεκεν  τῆς  αἰτίης.  νῦν  δὲ  αἰεὶ  ἐπείτε  ἔκτισαν  τὴν  νῆσον  εἰσὶ  ἀλλήλοισι  διάφοροι,  ἐόντες  ἑωυτοῖσι  τούτων  ὦν  εἵνεκεν  ἀπεμνησικάκεον  τοῖσι  Σαμίοισι  οἱ  Κορίνθιοι.  ἀπέπεμπε  δὲ  ἐς  Σάρδις  ἐπ'  ἐκτομῇ  Περίανδρος  τῶν  πρώτων  Κερκυραίων  ἐπιλέξας  τοὺς  παῖδας  τιμωρεύμενος:
πρότεροι  γὰρ  οἱ  Κερκυραῖοι  ἦρξαν  ἐς  αὐτὸν  πρῆγμα  ἀτάσθαλον  ποιήσαντες.  ἐπείτε  γὰρ  τὴν  ἑωυτοῦ  γυναῖκα  Μέλισσαν  Περίανδρος  ἀπέκτεινε,  συμφορὴν  τοιήνδε  οἱ  ἄλλην  συνέβη  πρὸς  τῇ  γεγονυίῃ  γενέσθαι.  ἦσάν  οἱ  ἐκ  Μελίσσης  δύο  παῖδες,  ἡλικίην  ὃ  μὲν  ἑπτακαίδεκα  ὁ  δὲ  ὀκτωκαίδεκα  ἔτεα  γεγονώς.  τούτους  ὁ  μητροπάτωρ  Προκλέης  ἐὼν  ̓Επιδαύρου  τύραννος  μεταπεμψάμενος  παρ'  ἑωυτὸν  ἐφιλοφρονέετο,  ὡς  οἰκὸς
ἦν  θυγατρὸς  ἐόντας  τῆς  ἑωυτοῦ  παῖδας.  ἐπείτε  δὲ  σφέας  ἀπεπέμπετο,  εἶπε  προπέμπων  αὐτούς  “ἆρα  ἴστε,  ὦ  παῖδες,  ὃς  ὑμέων  τὴν  μητέρα  ἀπέκτεινε;”  τοῦτο  τὸ  ἔπος  ὁ  μὲν  πρεσβύτερος  αὐτῶν  ἐν  οὐδενὶ  λόγῳ  ἐποιήσατο:  ὁ  δὲ  νεώτερος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Λυκόφρων,  ἤλγησε  ἀκούσας  οὕτω  ὥστε  ἀπικόμενος  ἐς  τὴν  Κόρινθον  ἅτε  φονέα  τῆς  μητρὸς  τὸν  πατέρα  οὔτε
προσεῖπε,  διαλεγομένῳ  τε  οὔτε  προσδιελέγετο  ἱστορέοντί  τε  λόγον  οὐδένα  ἐδίδου.  τέλος  δέ  μιν  περιθύμως  ἔχων  ὁ  Περίανδρος  ἐξελαύνει  ἐκ  τῶν  οἰκίων.  ἐξελάσας  δὲ  τοῦτον  ἱστόρεε  τὸν  πρεσβύτερον  τά  σφι  ὁ  μητροπάτωρ  διελέχθη.  ὁ  δέ  οἱ  ἀπηγέετο  ὡς  σφέας  φιλοφρόνως  ἐδέξατο:  ἐκείνου  δὲ  τοῦ  ἔπεος  τό  σφι  ὁ  Προκλέης  ἀποστέλλων  εἶπε,  ἅτε  οὐ  νόῳ  λαβών,  οὐκ
ἐμέμνητο.  Περίανδρος  δὲ  οὐδεμίαν  μηχανὴν  ἔφη  εἶναι  μὴ  οὔ  σφι  ἐκεῖνον  ὑποθέσθαι  τι,  ἐλιπάρεέ  τε  ἱστορέων:  ὁ  δὲ  ἀναμνησθεὶς  εἶπε  καὶ  τοῦτο.  Περίανδρος  δὲ  νόῳ  λαβὼν  καὶ  τοῦτοκαὶ  μαλακὸν  ἐνδιδόναι  βουλόμενος  οὐδέν,  τῇ  ὁ  ἐξελασθεὶς  ὑπ'  αὐτοῦ  παῖς  δίαιταν  ἐποιέετο,  ἐς  τούτους  πέμπων  ἄγγελον  ἀπηγόρευε  μή  μιν  δέκεσθαι  οἰκίοισι.  ὁ  δὲ  ὅκως  ἀπελαυνόμενος  ἔλθοι  ἐς
ἄλλην  οἰκίην,  ἀπηλαύνετ'  ἂν  καὶ  ἀπὸ  ταύτης,  ἀπειλέοντός  τε  τοῦ  Περίανδρου  τοῖσι  δεξαμένοισι  καὶ  ἐξέργειν  κελεύοντος:  ἀπελαυνόμενος  δ'  ἂν  ἤιε  ἐπ'  ἑτέρην  τῶν  ἑταίρων:  οἳ  δὲ  ἅτε  Περιάνδρου  ἐόντα  παῖδα  καίπερ  δειμαίνοντες  ὅμως  ἐδέκοντο.  τέλος  δὲ  ὁ  Περίανδρος  κήρυγμα  ἐποιήσατο,  ὃς  ἂν  ἢ  οἰκίοισι  ὑποδέξηταί  μιν  ἢ  προσδιαλεχθῇ,  ἱρὴν  ζημίην  τοῦτον  τῷ  ̓Απόλλωνι  ὀφείλειν,  ὅσην
δὴ  εἴπας.  πρὸς  ὦν  δὴ  τοῦτο  τὸ  κήρυγμα  οὔτε  τίς  οἱ  διαλέγεσθαι  οὔτε  οἰκίοισι  δέκεσθαι  ἤθελε:  πρὸς  δὲ  οὐδὲ  αὐτὸς  ἐκεῖνος  ἐδικαίου  πειρᾶσθαι  ἀπειρημένου,  ἀλλὰ  διακαρτερέων  ἐν  τῇσι  στοῇσι  ἐκαλινδέετο.  τετάρτῃ  δὲ  ἡμέρῃ  ἰδών  μιν  ὁ  Περίανδρος  ἀλουσίῃσί  τε  καὶ  ἀσιτίῃσι  συμπεπτωκότα  οἴκτειρε:  ὑπεὶς  δὲ  τῆς  ὀργῆς  ἤιε  ἆσσον  καὶ  ἔλεγε  “ὦ  παῖ,  κότερα  τούτων
αἱρετώτερα  ἐστί,  ταῦτα  τὸ  νῦν  ἔχων  πρήσσεις,  ἢ  τὴν  τυραννίδα  καὶ  τὰ  ἀγαθὰ  τὰ  νῦν  ἐγὼ  ἔχω,  ταῦτα  ἐόντα  τῷ  πατρὶ  ἐπιτήδεον  παραλαμβάνειν,  ὃς  ἐὼν  ἐμός  τε  παῖς  καὶ  Κορίνθου  τῆς  εὐδαίμονος  βασιλεὺς  ἀλήτην  βίον  εἵλευ,  ἀντιστατέων  τε  καὶ  ὀργῇ  χρεώμενος  ἐς  τόν  σε  ἥκιστα  ἐχρῆν.  εἰ  γάρ  τις  συμφορὴ  ἐν  αὐτοῖσι  γέγονε,  ἐξ  ἧς
ὑποψίην  ἐς  ἐμὲ  ἔχεις,  ἐμοί  τε  αὕτη  γέγονε  καὶ  ἐγὼ  αὐτῆς  τὸ  πλεῦν  μέτοχος  εἰμί,  ὅσῳ  αὐτός  σφεα  ἐξεργασάμην.  σὺ  δὲ  μαθὼν  ὅσῳ  φθονέεσθαι  κρέσσον  ἐστὶ  ἢ  οἰκτείρεσθαι,  ἅμα  τε  ὁκοῖόν  τι  ἐς  τοὺς  τοκέας  καὶ  ἐς  τοὺς  κρέσσονας  τεθυμῶσθαι,  ἄπιθι  ἐς  τὰ  οἰκία.”  Περίανδρος  μὲν  τούτοισι  αὐτὸν  κατελάμβανε:  ὁ  δὲ  ἄλλο  μὲν  οὐδὲν  ἀμείβεται
τὸν  πατέρα,  ἔφη  δέ  μιν  ἱρὴν  ζημίην  ὀφείλειν  τῷ  θεῷ  ἑωυτῷ  ἐς  λόγους  ἀπικόμενον.  μαθὼν  δὲ  ὁ  Περίανδρος  ὡς  ἄπορόν  τι  τὸ  κακὸν  εἴη  τοῦ  παιδὸς  καὶ  ἀνίκητον,  ἐξ  ὀφθαλμῶν  μιν  ἀποπέμπεται  στείλας  πλοῖον  ἐς  Κέρκυραν:  ἐπεκράτεε  γὰρ  καὶ  ταύτης:  ἀποστείλας  δὲ  τοῦτον  ὁ  Περίανδρος  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τὸν  πενθερὸν  Προκλέα  ὡς  τῶν  παρεόντων  οἱ  πρηγμάτων
ἐόντα  αἰτιώτατον,  καὶ  εἷλε  μὲν  τὴν  ̓Επίδαυρον,  εἷλε  δὲ  αὐτὸν  Προκλέα  καὶ  ἐζώγρησε.  ἐπεὶ  δὲ  τοῦ  χρόνου  προβαίνοντος  ὅ  τε  Περίανδρος  παρηβήκεε  καὶ  συνεγινώσκετο  ἑωυτῷ  οὐκέτι  εἶναι  δυνατὸς  τὰ  πρήγματα  ἐπορᾶν  τε  καὶ  διέπειν,  πέμψας  ἐς  τὴν  Κέρκυραν  ἀπεκάλεε  τὸν  Λυκόφρονα  ἐπὶ  τὴν  τυραννίδα:  ἐν  γὰρ  δὴ  τῷ  πρεσβυτέρῳ  τῶν  παίδων  οὔκων  ἐνώρα,  ἀλλά  οἱ
κατεφαίνετο  εἶναι  νωθέστερος.  ὁ  δὲ  Λυκόφρων  οὐδὲ  ἀνακρίσιος  ἠξίωσε  τὸν  φέροντα  τὴν  ἀγγελίην.  Περίανδρος  δὲ  περιεχόμενος  τοῦ  νεηνίεω  δεύτερα  ἀπέστειλε  ἐπ'  αὐτὸν  τὴν  ἀδελφεήν,  ἑωυτοῦ  δὲ  θυγατέρα,  δοκέων  μιν  μάλιστα  ταύτῃ  ἂν  πείθεσθαι.  ἀπικομένης  δὲ  ταύτης  καὶ  λεγούσης,  “ὦ  παῖ,  βούλεαι  τήν  τε  τυραννίδα  ἐς  ἄλλους  πεσεῖν  καὶ  τὸν  οἶκον  τοῦ  πατρὸς  διαφορηθέντα  μᾶλλον  ἢ
αὐτός  σφεα  ἀπελθὼν  ἔχειν;  ἄπιθι  ἐς  τὰ  οἰκία,  παῦσαι  σεωυτὸν  ζημιῶν.  φιλοτιμίη  κτῆμα  σκαιόν.  μὴ  τῷ  κακῷ  τὸ  κακὸν  ἰῶ.  πολλοὶ  τῶν  δικαίων  τὰ  ἐπιεικέστερα  προτιθεῖσι,  πολλοὶ  δὲ  ἤδη  τὰ  μητρώια  διζήμενοι  τὰ  πατρώια  ἀπέβαλον.  τυραννὶς  χρῆμα  σφαλερόν,  πολλοὶ  δὲ  αὐτῆς  ἐρασταί  εἰσι,  ὁ  δὲ  γέρων  τε  ἤδη  καὶ  παρηβηκώς:  μὴ  δῷς  τὰ  σεωυτοῦ  ἀγαθὰ
ἄλλοισι.”  ἣ  μὲν  δὴ  τὰ  ἐπαγωγότατα  διδαχθεῖσα  ὑπὸ  τοῦ  πατρὸς  ἔλεγε  πρὸς  αὐτόν:  ὁ  δὲ  ὑποκρινάμενος  ἔφη  οὐδαμὰ  ἥξειν  ἐς  Κόρινθον,  ἔστ'  ἂν  πυνθάνηται  περιεόντα  τὸν  πατέρα.  ἀπαγγειλάσης  δὲ  ταύτης  ταῦτα,  τὸ  τρίτον  Περίανδρος  κήρυκα  πέμπει  βουλόμενος  αὐτὸς  μὲν  ἐς  Κέρκυραν  ἥκειν,  ἐκεῖνον  δὲ  ἐκέλευε  ἐς  Κόρινθον  ἀπικόμενον  διάδοχον  γίνεσθαι  τῆς  τυραννίδος.  καταινέσαντος  δὲ  ἐπὶ
τούτοισι  τοῦ  παιδός,  ὁ  μὲν  Περίανδρος  ἐστέλλετο  ἐς  τὴν  Κέρκυραν,  ὁ  δὲ  παῖς  οἱ  ἐς  τὴν  Κόρινθον.  μαθόντες  δὲ  οἱ  Κερκυραῖοι  τούτων  ἕκαστα,  ἵνα  μή  σφι  Περίἀνδρός  ἐς  τὴν  χώρην  ἀπίκηται,  κτείνουσι  τὸν  νεηνίσκον.  ἀντὶ  τούτων  μὲν  Περίανδρος  Κερκυραίους  ἐτιμωρέετο.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  στόλῳ  μεγάλῳ  ὡς  ἀπίκοντο,  ἐπολιόρκεον  Σάμον:  προσβαλόντες  δὲ  πρὸς  τὸ  τεῖχος  τοῦ  μὲν
πρὸς  θαλάσσῃ  ἑστεῶτος  πύργου  κατὰ  τὸ  προάστειον  τῆς  πόλιος  ἐπέβησαν,  μετὰ  δὲ  αὐτοῦ  βοηθήσαντος  Πολυκράτεος  χειρὶ  πολλῇ  ἀπηλάσθησαν.  κατὰ  δὲ  τὸν  ἐπάνω  πύργον  τὸν  ἐπὶ  τῆς  ῥάχιος  τοῦ  ὄρεος  ἐπεόντα  ἐπεξῆλθον  οἵ  τε  ἐπίκουροι  καὶ  αὐτῶν  Σαμίων  συχνοί,  δεξάμενοι  δὲ  τοὺς  Λακεδαιμονίους  ἐπ'  ὀλίγον  χρόνον  ἔφευγον  ὀπίσω,  οἳ  δὲ  ἐπισπόμενοι  ἔκτεινον.  εἰ  μέν  νυν  οἱ
παρεόντες  Λακεδαιμονίων  ὅμοιοι  ἐγένοντο  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  ̓Αρχίῃ  τε  καὶ  Λυκώπῃ,  αἱρέθη  ἂν  Σάμος:  ̓Αρχίης  γὰρ  καὶ  Λυκώπης  μοῦνοι  συνεσπεσόντες  φεύγουσι  ἐς  τὸ  τεῖχος  τοῖσι  Σαμίοισι  καὶ  ἀποκληισθέντες  τῆς  ὀπίσω  ὁδοῦ  ἀπέθανον  ἐν  τῇ  πόλι  τῇ  Σαμίων.  τρίτῳ  δέ  ἀπ'  ̓Αρχίεω  τούτου  γεγονότι  ἄλλῳ  ̓Αρχίῃ  τῷ  Σαμίου  τοῦ  ̓Αρχίεω  αὐτὸς  ἐν  Πιτάνῃ  συνεγενόμην  （δήμου  γὰρ
τούτου  ἦν）,  ὃς  ξείνων  πάντων  μάλιστα  ἐτίμα  τε  Σαμίους  καί  οἱ  τῷ  πατρὶ  ἔφη  Σάμιον  τοὔνομα  τεθῆναι,  ὅτι  οἱ  ὁ  πατὴρ  ̓Αρχίης  ἐν  Σάμῳ  ἀριστεύσας  ἐτελεύτησε:  τιμᾶν  δὲ  Σαμίους  ἔφη,  διότι  ταφῆναί  οἱ  τὸν  πάππον  δημοσίῃ  ὑπὸ  Σαμίων.  Λακεδαιμόνιοι  δέ,  ὥς  σφι  τεσσεράκοντα  ἐγεγόνεσαν  ἡμέραι  πολιορκέουσι  Σάμον  ἐς  τὸ  πρόσω  τε  οὐδὲν  προεκόπτετο  τῶν  πρηγμάτων,
ἀπαλλάσσοντο  ἐς  Πελοπόννησον.  ὡς  δὲ  ὁ  ματαιότερος  λόγος  ὅρμηται,  λέγεται  Πολυκράτεα  ἐπιχώριον  νόμισμα  κόψαντα  πολλὸν  μολύβδου  καταχρυσώσαντα  δοῦναί  σφι,  τοὺς  δὲ  δεξαμένους  οὕτω  δὴ  ἀπαλλάσσεσθαι.  ταύτην  πρώτην  στρατηίην  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  Λακεδαιμόνιοι  Δωριέες  ἐποιήσαντο.  οἱ  δ'  ἐπὶ  τὸν  Πολυκράτεα  στρατευσάμενοι  Σαμίων,  ἐπεὶ  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  αὐτοὺς  ἀπολιπεῖν  ἔμελλον,  καὶ  αὐτοὶ  ἀπέπλεον  ἐς  Σίφνον,  χρημάτων  γὰρ  ἐδέοντο,
τὰ  δὲ  τῶν  Σιφνίων  πρήγματα  ἤκμαζε  τοῦτον  τὸν  χρόνον,  καὶ  νησιωτέων  μάλιστα  ἐπλούτεον,  ἅτε  ἐόντων  αὐτοῖσι  ἐν  τῇ  νήσῳ  χρυσέων  καὶ  ἀργυρέων  μετάλλων,  οὕτω  ὥστε  ἀπὸ  τῆς  δεκάτης  τῶν  γινομένων  αὐτόθεν  χρημάτων  θησαυρὸς  ἐν  Δελφοῖσι  ἀνάκειται  ὅμοια  τοῖσι  πλουσιωτάτοισι:  αὐτοὶ  δὲ  τὰ  γινόμενα  τῷ  ἐνιαυτῷ  ἑκάστῳ  χρήματα  διενέμοντο.  ὅτε  ὦν  ἐποιεῦντο  τὸν  θησαυρόν,  ἐχρέωντο  τῷ
χρηστηρίῳ  εἰ  αὐτοῖσι  τὰ  παρεόντα  ἀγαθὰ  οἷά  τε  ἐστὶ  πολλὸν  χρόνον  παραμένειν:  ἡ  δὲ  Πυθίη  ἔχρησέ  σφι  τάδε.  ἀλλ'  ὅταν  ἐν  Σίφνῳ  πρυτανήια  λευκὰ  γένηται  λεύκοφρύς  τ'  ἀγορή,  τότε  δὴ  δεῖ  φράδμονος  ἀνδρός  φράσσασθαι  ξύλινόν  τε  λόχον  κήρυκά  τ'  ἐρυθρόν.  τοῖσι  δὲ  Σιφνίοισι  ἦν  τότε  ἡ  ἀγορὴ  καὶ  τὸ  πρυτανήιον  Παρίῳ  λίθῳ  ἠσκημένα.  τοῦτον  τὸν
χρησμὸν  οὐκ  οἷοί  τε  ἦσαν  γνῶναι  οὔτε  τότε  εὐθὺς  οὔτε  τῶν  Σαμίων  ἀπιγμένων.  ἐπείτε  γὰρ  τάχιστα  πρὸς  τὴν  Σίφνον  προσῖσχον  οἱ  Σάμιοι,  ἔπεμπον  τῶν  νεῶν  μίαν  πρέσβεας  ἄγουσαν  ἐς  τὴν  πόλιν.  τὸ  δὲ  παλαιὸν  ἅπασαι  αἱ  νέες  ἦσαν  μιλτηλιφέες,  καὶ  ἦν  τοῦτο  τὸ  ἡ  Πυθίη  προηγόρευε  τοῖσι  Σιφνίοισι,  φυλάξασθαι  τὸν  ξύλινον  λόχον  κελεύουσα  καὶ  κήρυκα
ἐρυθρόν.  ἀπικόμενοι  ὦν  οἱ  ἄγγελοι  ἐδέοντο  τῶν  Σιφνίων  δέκα  τάλαντά  σφι  χρῆσαι:  οὐ  φασκόντων  δὲ  χρήσειν  τῶν  Σιφνίων  αὐτοῖσι,  οἱ  Σάμιοι  τοὺς  χώρους  αὐτῶν  ἐπόρθεον.  πυθόμενοι  δὲ  εὐθὺς  ἧκον  οἱ  Σίφνιοι  βοηθέοντες  καὶ  συμβαλόντες  αὐτοῖσι  ἑσσώθησαν,  καὶ  αὐτῶν  πολλοὶ  ἀπεκληίσθησαν  τοῦ  ἄστεος  ὑπὸ  τῶν  Σαμίων,  καὶ  αὐτοὺς  μετὰ  ταῦτα  ἑκατὸν  τάλαντα  ἔπρηξαν.  παρὰ  δὲ  ̔Ερμιονέων
νῆσον  ἀντὶ  χρημάτων  παρέλαβον  ̔Υδρέην  τὴν  ἐπὶ  Πελοποννήσῳ  καὶ  αὐτὴν  Τροιζηνίοισι  παρακατέθεντο:  αὐτοὶ  δὲ  Κυδωνίην  τὴν  ἐν  Κρήτῃ  ἔκτισαν,  οὐκ  ἐπὶ  τοῦτο  πλέοντες  ἀλλὰ  Ζακυνθίους  ἐξελῶντες  ἐκ  τῆς  νήσου.  ἔμειναν  δ'  ἐν  ταύτῃ  καὶ  εὐδαιμόνησαν  ἐπ'  ἔτεα  πέντε,  ὥστε  τὰ  ἱρὰ  τὰ  ἐν  Κυδωνίῃ  ἐόντα  νῦν  οὗτοι  εἰσὶ  οἱ  ποιήσαντες  καὶ  τὸν  τῆς  Δικτύνης  νηόν.
ἕκτῳ  δὲ  ἔτεϊ  Αἰγινῆται  αὐτοὺς  ναυμαχίῃ  νικήσαντες  ἠνδραποδίσαντο  μετὰ  Κρητῶν,  καὶ  τῶν  νεῶν  καπρίους  ἐχουσέων  τὰς  πρῴρας  ἠκρωτηρίασαν  καὶ  ἀνέθεσαν  ἐς  τὸ  ἱρὸν  τῆς  ̓Αθηναίης  ἐν  Αἰγίνῃ.  ταῦτα  δὲ  ἐποίησαν  ἔγκοτον  ἔχοντες  Σαμίοισι  Αἰγινῆται:  πρότεροι  γὰρ  Σάμιοι  ἐπ'  ̓Αμφικράτεος  βασιλεύοντος  ἐν  Σάμῳ  στρατευσάμενοι  ἐπ'  Αἴγιναν  μεγάλα  κακὰ  ἐποίησαν  Αἰγινήτας  καὶ  ἔπαθον  ὑπ'  ἐκείνων.  ἡ  μὲν
αἰτίη  αὕτη.  ἐμήκυνα  δὲ  περὶ  Σαμίων  μᾶλλον,  ὅτι  σφι  τρία  ἐστὶ  μέγιστα  ἁπάντων  ̔Ελλήνων  ἐξεργασμένα,  ὄρεός  τε  ὑψηλοῦ  ἐς  πεντήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  ὀργυιάς,  τούτου  ὄρυγμα  κάτωθεν  ἀρξάμενον,  ἀμφίστομον.  τὸ  μὲν  μῆκος  τοῦ  ὀρύγματος  ἑπτὰ  στάδιοι  εἰσί,  τὸ  δὲ  ὕψος  καὶ  εὖρος  ὀκτὼ  ἑκάτερον  πόδες.  διὰ  παντὸς  δὲ  αὐτοῦ  ἄλλο  ὄρυγμα  εἰκοσίπηχυ  βάθος  ὀρώρυκται,  τρίπουν  δὲ
τὸ  εὖρος,  δι'  οὗ  τὸ  ὕδωρ  ὀχετευόμενον  διὰ  τῶν  σωλήνων  παραγίνεται  ἐς  τὴν  πόλιν  ἀγόμενον  ἀπὸ  μεγάλης  πηγῆς.  ἀρχιτέκτων  δὲ  τοῦ  ὀρύγματος  τούτου  ἐγένετο  Μεγαρεὺς  Εὐπαλῖνος  Ναυστρόφου.  τοῦτο  μὲν  δὴ  ἓν  τῶν  τριῶν  ἐστι,  δεύτερον  δὲ  περὶ  λιμένα  χῶμα  ἐν  θαλάσσῃ,  βάθος  καὶ  εἴκοσι  ὀργυιέων:  μῆκος  δὲ  τοῦ  χώματος  μέζον  δύο  σταδίων.  τρίτον  δέ  σφι
ἐξέργασται  νηὸς  μέγιστος  πάντων  νηῶν  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν:  τοῦ  ἀρχιτέκτων  πρῶτος  ἐγένετο  ̔Ροῖκος  Φιλέω  ἐπιχώριος.  τούτων  εἵνεκεν  μᾶλλόν  τι  περὶ  Σαμίων  ἐμήκυνα.  Καμβύσῃ  δὲ  τῷ  Κύρου  χρονίζοντι  περὶ  Αἴγυπτον  καὶ  παραφρονήσαντι  ἐπανιστέαται  ἄνδρες  Μάγοι  δύο  ἀδελφεοί,  τῶν  τὸν  ἕτερον  καταλελοίπεε  τῶν  οἰκίων  μελεδωνὸν  ὁ  Καμβύσης.  οὗτος  δὴ  ὦν  οἱ  ἐπανέστη  μαθών  τε  τὸν  Σμέρδιος  θάνατον
ὡς  κρύπτοιτο  γενόμενος,  καὶ  ὡς  ὀλίγοι  εἴησαν  οἱ  ἐπιστάμενοι  αὐτὸν  Περσέων,  οἱ  δὲ  πολλοὶ  περιεόντα  μιν  εἰδείησαν.  πρὸς  ταῦτα  βουλεύσας  τάδε  ἐπεχείρησε  τοῖσι  βασιληίοισι.  ἦν  οἱ  ἀδελφεός,  τὸν  εἶπά  οἱ  συνεπαναστῆναι,  οἰκὼς  μάλιστα  τὸ  εἶδος  Σμέρδι  τῷ  Κύρου,  τὸν  ὁ  Καμβύσης  ἐόντα  ἑωυτοῦ  ἀδελφεὸν  ἀπέκτεινε:  ἦν  τε  δὴ  ὅμοιος  εἶδος  τῷ  Σμέρδι  καὶ  δὴ  καὶ
οὔνομα  τὠυτὸ  εἶχε  Σμέρδιν.  τοῦτον  τὸν  ἄνδρα  ἀναγνώσας  ὁ  Μάγος  Πατιζείθης  ὥς  οἱ  αὐτὸς  πάντα  διαπρήξει,  εἷσε  ἄγων  ἐς  τὸν  βασιλήιον  θρόνον.  ποιήσας  δὲ  τοῦτο  κήρυκας  τῇ  τε  ἄλλῃ  διέπεμπε  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  Αἴγυπτον  προερέοντα  τῷ  στρατῷ  ὡς  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου  ἀκουστέα  εἴη  τοῦ  λοιποῦ  ἀλλ'  οὐ  Καμβύσεω.  οἵ  τε  δὴ  ὦν  ἄλλοι  κήρυκες
προηγόρευον  ταῦτα  καὶ  δὴ  καὶ  ὁ  ἐπ'  Αἴγυπτον  ταχθείς,  εὕρισκε  γὰρ  Καμβύσεα  καὶ  τὸν  στρατὸν  ἐόντα  τῆς  Συρίης  ἐν  ̓Αγβατάνοισι,  προηγόρευε  στὰς  ἐς  μέσον  τὰ  ἐντεταλμένα  ἐκ  τοῦ  Μάγου.  Καμβύσης  δὲ  ἀκούσας  ταῦτα  ἐκ  τοῦ  κήρυκος  καὶ  ἐλπίσας  μιν  λέγειν  ἀληθέα  αὐτός  τε  προδεδόσθαι  ἐκ  Πρηξάσπεος  （πεμφθέντα  γὰρ  αὐτὸν  ὡς  ἀποκτενέοντα  Σμέρδιν  οὐ  ποιῆσαι  ταῦτα）,
βλέψας  ἐς  τὸν  Πρηξάσπεα  εἶπε  “Πρήξασπες,  οὕτω  μοι  διεπρήξαο  τό  τοι  προσέθηκα  πρῆγμα;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  δέσποτα,  οὐκ  ἔστι  ταῦτα  ἀληθέα,  ὅκως  κοτὲ  σοὶ  Σμέρδις  ἀδελφεὸς  σὸς  ἐπανέστηκε,  οὐδὲ  ὅκως  τι  ἐξ  ἐκείνου  τοῦ  ἀνδρὸς  νεῖκός  τοι  ἔσται  ἢ  μέγα  ἢ  σμικρόν:  ἐγὼ  γὰρ  αὐτός,  ποιήσας  τὰ  σύ  με  ἐκέλευες,  ἔθαψά  μιν  χερσὶ  τῇσι
ἐμεωυτοῦ.  εἰ  μέν  νυν  οἱ  τεθνεῶτες  ἀνεστᾶσι,  προσδέκεό  τοι  καὶ  ̓Αστυάγεα  τὸν  Μῆδον  ἐπαναστήσεσθαι:  εἰ  δ'  ἔστι  ὥσπερ  πρὸ  τοῦ,  οὐ  μή  τί  τοι  ἔκ  γε  ἐκείνου  νεώτερον  ἀναβλάστῃ.  νῦν  ὦν  μοι  δοκέει  μεταδιώξαντας  τὸν  κήρυκα  ἐξετάζειν  εἰρωτεῦντας  παρ'  ὅτευ  ἥκων  προαγορεύει  ἡμῖν  Σμέρδιος  βασιλέος  ἀκούειν.”  ταῦτα  εἴπαντος  Πρηξάσπεος,  ἤρεσε  γὰρ  Καμβύσῃ,  αὐτίκα  μεταδίωκτος  γενόμενος
ὁ  κῆρυξ  ἧκε:  ἀπιγμένον  δέ  μιν  εἴρετο  ὁ  Πρηξάσπης  τάδε.  “ὤνθρωπε,  φὴς  γὰρ  ἥκειν  παρὰ  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου  ἄγγελος:  νῦν  ὦν  εἴπας  τὴν  ἀληθείην  ἄπιθι  χαίρων,  κότερα  αὐτός  τοι  Σμέρδις  φαινόμενος  ἐς  ὄψιν  ἐνετέλλετο  ταῦτα  ἢ  τῶν  τις  ἐκείνου  ὑπηρετέων.”  ὅδὲ  εἶπε  “ἐγὼ  Σμέρδιν  μὲν  τὸν  Κύρου,  ἐξ  ὅτευ  βασιλεὺς  Καμβύσης  ἤλασε  ἐς  Αἴγυπτον,  οὔκω
ὄπωπα:  ὁ  δέ  μοι  Μάγος  τὸν  Καμβύσης  ἐπίτροπον  τῶν  οἰκίων  ἀπέδεξε,  οὗτος  ταῦτα  ἐνετείλατο,  φὰς  Σμέρδιν  τὸν  Κύρου  εἶναι  τὸν  ταῦτα  ἐπιθέμενον  εἶπαι  πρὸς  ὑμέας.”  ὃ  μὲν  δή  σφι  ἔλεγε  οὐδὲν  ἐπικατεψευσμένος,  Καμβύσης  δὲ  εἶπε  “Πρήξασπες,  σὺ  μὲν  οἷα  ἀνὴρ  ἀγαθὸς  ποιήσας  τὸ  κελευόμενον  αἰτίην  ἐκπέφευγας:  ἐμοὶ  δὲ  τίς  ἂν  εἴη  Περσέων  ὁ  ἐπανεστεὼς  ἐπιβατεύων
τοῦ  Σμέρδιος  οὐνόματος;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ἐγώ  μοι  δοκέω  συνιέναι  τὸ  γεγονὸς  τοῦτο,  ὦ  βασιλεῦ:  οἱ  Μάγοι  εἰσί  τοι  οἱ  ἐπανεστεῶτες,  τόν  τε  ἔλιπες  μελεδωνὸν  τῶν  οἰκίων,  Πατιζείθης,  καὶ  ὁ  τούτου  ἀδελφεὸς  Σμέρδις.”  ἐνθαῦτα  ἀκούσαντα  Καμβύσεα  τὸ  Σμέρδιος  οὔνομα  ἔτυψε  ἡ  ἀληθείη  τῶν  τε  λόγων  καὶ  τοῦ  ἐνυπνίου:  ὃς  ἐδόκεε  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  ἀπαγγεῖλαι  τινά
οἱ  ὡς  Σμέρδις  ἱζόμενος  ἐς  τὸν  βασιλήιον  θρόνον  ψαύσειε  τῇ  κεφαλῇ  τοῦ  οὐρανοῦ.  μαθὼν  δὲ  ὡς  μάτην  ἀπολωλεκὼς  εἴη  τὸν  ἀδελφεόν,  ἀπέκλαιε  Σμέρδιν:  ἀποκλαύσας  δὲ  καὶ  περιημεκτήσας  τῇ  ἁπάσῃ  συμφορῇ  ἀναθρώσκει  ἐπὶ  τὸν  ἵππον,  ἐν  νόῳ  ἔχων  τὴν  ταχίστην  ἐς  Σοῦσα  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὸν  Μάγον.  καί  οἱ  ἀναθρώσκοντι  ἐπὶ  τὸν  ἵππον  τοῦ  κολεοῦ  τοῦ  ξίφεος
ὁ  μύκης  ἀποπίπτει,  γυμνωθὲν  δὲ  τὸ  ξίφος  παίει  τὸν  μηρόν:  τρωματισθεὶς  δὲ  κατὰ  τοῦτο  τῇ  αὐτὸς  πρότερον  τὸν  τῶν  Αἰγυπτίων  θεὸν  ̓͂Απιν  ἔπληξε,  ὥς  οἱ  καιρίῃ  ἔδοξε  τετύφθαι,  εἴρετο  ὁ  Καμβύσης  ὅ  τι  τῇ  πόλι  οὔνομα  εἴη:  οἳ  δὲ  εἶπαν  ὅτι  ̓Αγβάτανα.  τῷ  δὲ  ἔτι  πρότερον  ἐκέχρηστο  ἐκ  Βουτοῦς  πόλιος  ἐν  ̓Αγβατάνοισι  τελευτήσειν  τὸν  βίον.
ὃ  μὲν  δὴ  ἐν  τοῖσι  Μηδικοῖσι  ̓Αγβατάνοισι  ἐδόκεε  τελευτήσειν  γηραιός,  ἐν  τοῖσί  οἱ  ἦν  τὰ  πάντα  πρήγματα:  τὸ  δὲ  χρηστήριον  ἐν  τοῖσι  ἐν  Συρίῃ  ̓Αγβατάνοισι  ἔλεγε  ἄρα.  καὶ  δὴ  ὡς  τότε  ἐπειρόμενος  ἐπύθετο  τῆς  πόλιος  τὸ  οὔνομα,  ὑπὸ  τῆς  συμφορῆς  τῆς  τε  ἐκ  τοῦ  Μάγου  ἐκπεπληγμένος  καὶ  τοῦ  τρώματος  ἐσωφρόνησε,  συλλαβὼν  δὲ  τὸ  θεοπρόπιον  εἶπε
“ἐνθαῦτα  Καμβύσεα  τὸν  Κύρου  ἐστὶ  πεπρωμένον  τελευτᾶν.”  τότε  μὲν  τοσαῦτα.  ἡμέρῃσι  δὲ  ὕστερον  ὡς  εἴκοσι  μεταπεμψάμενος  Περσέων  τῶν  παρεόντων  τοὺς  λογιμωτάτους  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “ὦ  Πέρσαι,  καταλελάβηκέ  με,  τὸ  πάντων  μάλιστα  ἔκρυπτον  πρηγμάτων,  τοῦτο  ἐς  ὑμέας  ἐκφῆναι.  ἐγὼ  γὰρ  ἐὼν  ἐν  Αἰγύπτῳ  εἶδον  ὄψιν  ἐν  τῷ  ὕπνῳ,  τὴν  μηδαμὰ  ὄφελον  ἰδεῖν:  ἐδόκεον  δέ  μοι  ἄγγελον
ἐλθόντα  ἐξ  οἴκου  ἀγγέλλειν  ὡς  Σμέρδις  ἱζόμενος  ἐς  τὸν  βασιλήιον  θρόνον  ψαύσειε  τῇ  κεφαλῇ  τοῦ  οὐρανοῦ.  δείσας  δὲ  μὴ  ἀπαιρεθέω  τὴν  ἀρχὴν  πρὸς  τοῦ  ἀδελφεοῦ,  ἐποίησα  ταχύτερα  ἢ  σοφώτερα:  ἐν  τῇ  γὰρ  ἀνθρωπηίῃ  φύσι  οὐκ  ἐνῆν  ἄρα  τὸ  μέλλον  γίνεσθαι  ἀποτρέπειν.  ἐγὼ  δὲ  ὁ  μάταιος  Πρηξάσπεα  ἀποπέμπω  ἐς  Σοῦσα  ἀποκτενέοντα  Σμέρδιν.  ἐξεργασθέντος  δὲ  κακοῦ  τοσούτου
ἀδεῶς  διαιτώμην,  οὐδαμὰ  ἐπιλεξάμενος  μή  κοτέ  τίς  μοι  Σμέρδιος  ὑπαραιρημένου  ἄλλος  ἐπανασταίη  ἀνθρώπων.  παντὸς  δὲ  τοῦ  μέλλοντος  ἔσεσθαι  ἁμαρτὼν  ἀδελφεοκτόνος  τε  οὐδὲν  δέον  γέγονα  καὶ  τῆς  βασιληίης  οὐδὲν  ἧσσον  ἐστέρημαι:  Σμέρδις  γὰρ  δὴ  ἦν  ὁ  Μάγος  τόν  μοι  ὁ  δαίμων  προέφαινε  ἐν  τῇ  ὄψι  ἐπαναστήσεσθαι.  τὸ  μὲν  δὴ  ἔργον  ἐξέργασταί  μοι,  καὶ  Σμέρδιν  τὸν  Κύρου
μηκέτι  ὑμῖν  ἐόντα  λογίζεσθε:  οἱ  δὲ  ὑμῖν  Μάγοι  κρατέουσι  τῶν  βασιληίων,  τόν  τε  ἔλιπον  ἐπίτροπον  τῶν  οἰκίων  καὶ  ὁ  ἐκείνου  ἀδελφεὸς  Σμέρδις.  τὸν  μέν  νυν  μάλιστα  χρῆν  ἐμεῦ  αἰσχρὰ  πρὸς  τῶν  Μάγων  πεπονθότος  τιμωρέειν  ἐμοί,  οὗτος  μὲν  ἀνοσίῳ  μόρῳ  τετελεύτηκε  ὑπὸ  τῶν  ἑωυτοῦ  οἰκηιοτάτων:  τούτου  δὲ  μηκέτι  ἐόντος,  δεύτερα  τῶν  λοιπῶν  ὑμῖν  ὦ  Πέρσαι  γίνεταί
μοι  ἀναγκαιότατον  ἐντέλλεσθαι  τὰ  θέλω  μοι  γενέσθαι  τελευτῶν  τὸν  βίον:  καὶ  δὴ  ὑμῖν  τάδε  ἐπισκήπτω  θεοὺς  τοὺς  βασιληίους  ἐπικαλέων  καὶ  πᾶσι  ὑμῖν  καὶ  μάλιστα  ̓Αχαιμενιδέων  τοῖσι  παρεοῦσι,  μὴ  περιιδεῖν  τὴν  ἡγεμονίην  αὖτις  ἐς  Μήδους  περιελθοῦσαν,  ἀλλ'  εἴτε  δόλῳ  ἔχουσι  αὐτὴν  κτησάμενοι,  δόλῳ  ἀπαιρεθῆναι  ὑπὸ  ὑμέων,  εἴτε  καὶ  σθένεϊ  τεῷ  κατεργασάμενοι,  σθένεϊ  κατὰ  τὸ  καρτερὸν  ἀνασώσασθαι.
καὶ  ταῦτα  μὲν  ποιεῦσι  ὑμῖν  γῆ  τε  καρπὸν  ἐκφέροι  καὶ  γυναῖκές  τε  καὶ  ποῖμναι  τίκτοιεν,  ἐοῦσι  ἐς  τὸν  ἅπαντα  χρόνον  ἐλευθέροισι:  μὴ  δὲ  ἀνασωσαμένοισι  τὴν  ἀρχὴν  μηδ'  ἐπιχειρήσασι  ἀνασώζειν  τὰ  ἐναντία  τούτοισι  ἀρῶμαι  ὑμῖν  γενέσθαι,  καὶ  πρὸς  ἔτι  τούτοισι  τὸ  τέλος  Περσέων  ἑκάστῳ  ἐπιγενέσθαι  οἷον  ἐμοὶ  ἐπιγέγονε.”  ἅμα  τε  εἴπας  ταῦτα  ὁ  Καμβύσης  ἀπέκλαιε  πᾶσαν
τὴν  ἑωυτοῦ  πρῆξιν.  πέρσαι  δὲ  ὡς  τὸν  βασιλέα  εἶδον  ἀνακλαύσαντα  πάντες  τά  τε  ἐσθῆτος  ἐχόμενα  εἶχον,  ταῦτα  κατηρείκοντο  καὶ  οἰμωγῇ  ἀφθόνῳ  διεχρέωντο.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ὡς  ἐσφακέλισέ  τε  τὸ  ὀστέον  καὶ  ὁ  μηρὸς  τάχιστα  ἐσάπη,  ἀπήνεικε  Καμβύσεα  τὸν  Κύρου,  βασιλεύσαντα  μὲν  τὰ  πάντα  ἑπτὰ  ἔτεα  καὶ  πέντε  μῆνας,  ἄπαιδα  δὲ  τὸ  παράπαν  ἐόντα  ἔρσενος  καὶ
θήλεος  γόνου.  Περσέων  δὲ  τοῖσι  παρεοῦσι  ἀπιστίη  πολλὴ  ὑπεκέχυτο  τοὺς  Μάγους  ἔχειν  τὰ  πρήγματα,  ἀλλ'  ἠπιστέατο  ἐπὶ  διαβολῇ  εἰπεῖν  Καμβύσεα  τὰ  εἶπε  περὶ  τοῦ  Σμέρδιος  θανάτου,  ἵνα  οἱ  ἐκπολεμωθῇ  πᾶν  τὸ  Περσικόν.  οὗτοι  μέν  νυν  ἠπιστέατο  Σμέρδιν  τὸν  Κύρου  βασιλέα  ἐνεστεῶτα:  δεινῶς  γὰρ  καὶ  ὁ  Πρηξάσπης  ἔξαρνος  ἦν  μὴ  μὲν  ἀποκτεῖναι  Σμέρδιν:  οὐ  γὰρ  ἦν
οἱ  ἀσφαλὲς  Καμβύσεω  τετελευτηκότος  φάναι  τὸν  Κύρου  υἱὸν  ἀπολωλεκέναι  αὐτοχειρίῃ.  ὁ  δὲ  δὴ  Μάγος  τελευτήσαντος  Καμβύσεω  ἀδεῶς  ἐβασίλευσε,  ἐπιβατεύων  τοῦ  ὁμωνύμου  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου,  μῆνας  ἑπτὰ  τοὺς  ἐπιλοίπους  Καμβύσῃ  ἐς  τὰ  ὀκτὼ  ἔτεα  τῆς  πληρώσιος:  ἐν  τοῖσι  ἀπεδέξατο  ἐς  τοὺς  ὑπηκόους  πάντας  εὐεργεσίας  μεγάλας,  ὥστε  ἀποθανόντος  αὐτοῦ  πόθον  ἔχειν  πάντας  τοὺς  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  πάρεξ
αὐτῶν  Περσέων.  διαπέμψας  γὰρ  ὁ  Μάγος  ἐς  πᾶν  ἔθνος  τῶν  ἦρχε  προεῖπε  ἀτελείην  εἶναι  στρατηίης  καὶ  φόρου  ἐπ'  ἔτεα  τρία.  προεῖπε  μὲν  δὴ  ταῦτα  αὐτίκα  ἐνιστάμενος  ἐς  τὴν  ἀρχήν,  ὀγδόῳ  δὲ  μηνὶ  ἐγένετο  κατάδηλος  τρόπῳ  τοιῷδε.  ̓Οτάνης  ἦν  Φαρνάσπεω  μὲν  παῖς,  γένεϊ  δὲ  καὶ  χρήμασι  ὅμοιος  τῷ  πρώτῳ  Περσέων.  οὗτος  ὁ  ̓Οτάνης  πρῶτος  ὑπώπτευσε  τὸν
Μάγον  ὡς  οὐκ  εἴη  ὁ  Κύρου  Σμέρδις  ἀλλ'  ὅς  περ  ἦν,  τῇδε  συμβαλόμενος,  ὅτι  τε  οὐκ  ἐξεφοίτα  ἐκ  τῆς  ἀκροπόλιος  καὶ  ὅτι  οὐκ  ἐκάλεε  ἐς  ὄψιν  ἑωυτῷ  οὐδένα  τῶν  λογίμων  Περσέων:  ὑποπτεύσας  δέ  μιν  ἐποίεε  τάδε.  ἔσχε  αὐτοῦ  Καμβύσης  θυγατέρα,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Φαιδύμη:  τὴν  αὐτὴν  δὴ  ταύτην  εἶχε  τότε  ὁ  Μάγος  καὶ  ταύτῃ  τε
συνοίκεε  καὶ  τῇσι  ἄλλῃσι  πάσῃσι  τῇσι  τοῦ  Καμβύσεω  γυναιξί.  πέμπων  δὴ  ὦν  ὁ  ̓Οτάνης  παρὰ  ταύτην  τὴν  θυγατέρα  ἐπυνθάνετο  παρ'  ὅτεῳ  ἀνθρώπων  κοιμῷτο,  εἴτε  μετὰ  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου  εἴτε  μετὰ  ἄλλου  τευ.  ἣ  δέ  οἱ  ἀντέπεμπε  φαμένη  οὐ  γινώσκειν:  οὔτε  γὰρ  τὸν  Κύρου  Σμέρδιν  ἰδέσθαι  οὐδαμὰ  οὔτε  ὅστις  εἴη  ὁ  συνοικέων  αὐτῇ  εἰδέναι.  ἔπεμπε  δεύτερα
ὁ  ̓Οτάνης  λέγων  “εἰ  μὴ  αὐτὴ  Σμέρδιν  τὸν  Κύρου  γινώσκεις,  σὺ  δὲ  παρὰ  ̓Ατόσσης  πύθευ  ὅτεῳ  τούτῳ  συνοικέει  αὐτή  τε  ἐκείνη  καὶ  σύ:  πάντως  γὰρ  δή  κου  τόν  γε  ἑωυτῆς  ἀδελφεὸν  γινώσκει.”  ἀντιπέμπει  πρὸς  ταῦτα  ἡ  θυγάτηρ  “οὔτε  ̓Ατόσσῃ  δύναμαι  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν  οὔτε  ἄλλην  οὐδεμίαν  ἰδέσθαι  τῶν  συγκατημενέων  γυναικῶν.  ἐπείτε  γὰρ  τάχιστα  οὗτος  ὥνθρωπος,
ὅστις  κοτὲ  ἐστί,  παρέλαβε  τὴν  βασιληίην,  διέσπειρε  ἡμέας  ἄλλην  ἄλλῃ  τάξας.”  ἀκούοντι  δὲ  ταῦτα  τῷ  ̓Οτάνῃ  μᾶλλον  κατεφαίνετο  τὸ  πρῆγμα.  τρίτην  δὲ  ἀγγελίην  ἐσπέμπει  παρ'  αὐτὴν  λέγουσαν  ταῦτα.  “ὦ  θύγατερ,  δεῖ  σε  γεγονυῖαν  εὖ  κίνδυνον  ἀναλαβέσθαι  τὸν  ἂν  ὁ  πατὴρ  ὑποδύνειν  κελεύῃ.  εἰ  γὰρ  δὴ  μή  ἐστι  ὁ  Κύρου  Σμέρδις  ἀλλὰ  τὸν  καταδοκέω  ἐγώ,  οὔτοι
μιν  σοί  τε  συγκοιμώμενον  καὶ  τὸ  Περσέων  κράτος  ἔχοντα  δεῖ  χαίροντα  ἀπαλλάσσειν,  ἀλλὰ  δοῦναι  δίκην.  νῦν  ὦν  ποίησον  τάδε:  ἐπεὰν  σοὶ  συνεύδῃ  καὶ  μάθῃς  αὐτὸν  κατυπνωμένον,  ἄφασον  αὐτοῦ  τὰ  ὦτα:  καὶ  ἢν  μὲν  φαίνηται  ἔχων  ὦτα,  νόμιζε  σεωυτὴν  Σμέρδι  τῷ  Κύρου  συνοικέειν,  ἢν  δὲ  μὴ  ἔχων,  σὺ  δὲ  τῷ  Μάγῳ  Σμέρδι.”  ἀντιπέμπει  πρὸς  ταῦτα  ἡ
Φαιδύμη  φαμένη  κινδυνεύσειν  μεγάλως,  ἢν  ποιέῃ  ταῦτα:  εἰ  γὰρ  δὴ  μὴ  τυγχάνει  τὰ  ὦτα  ἔχων,  ἐπίλαμπτος  δὲ  ἀφάσσουσα  ἔσται,  εὖ  εἰδέναι  ὡς  ἀιστώσει  μιν:  ὅμως  μέντοι  ποιήσειν  ταῦτα.  ἣ  μὲν  δὴ  ὑπεδέξατο  ταῦτα  τῷ  πατρὶ  κατεργάσεσθαι.  τοῦ  δὲ  Μάγου  τούτου  τοῦ  Σμέρδιος  Κῦρος  ὁ  Καμβύσεω  ἄρχων  τὰ  ὦτα  ἀπέταμε  ἐπ'  αἰτίῃ  δή  τινι  οὐ  σμικρῇ.
ἡ  ὦν  δὴ  Φαιδύμη  αὕτη,  ἡ  τοῦ  ̓Οτάνεω  θυγάτηρ,  πάντα  ἐπιτελέουσα  τὰ  ὑπεδέξατο  τῷ  πατρί,  ἐπείτε  αὐτῆς  μέρος  ἐγίνετο  τῆς  ἀπίξιος  παρὰ  τὸν  Μάγον  （ἐν  περιτροπῇ  γὰρ  δὴ  αἱ  γυναῖκες  φοιτέουσι  τοῖσι  Πέρσῃσι）,  ἐλθοῦσα  παρ'  αὐτὸν  ηὗδε,  ὑπνωμένου  δὲ  καρτερῶς  τοῦ  Μάγου  ἤφασε  τὰ  ὦτα.  μαθοῦσα  δὲ  οὐ  χαλεπῶς  ἀλλ'  εὐπετέως  οὐκ  ἔχοντα  τὸν  ἄνδρα
ὦτα,  ὡς  ἡμέρη  τάχιστα  ἐγεγόνεε,  πέμψασα  ἐσήμηνε  τῷ  πατρὶ  τὰ  γενόμενα.  ὁ  δὲ  ̓Οτάνης  παραλαβὼν  ̓Ασπαθίνην  καὶ  Γοβρύην,  Περσέων  τε  πρώτους  ἐόντας  καὶ  ἑωυτῷ  ἐπιτηδεοτάτους  ἐς  πίστιν,  ἀπηγήσατο  πᾶν  τὸ  πρῆγμα:  οἳ  δὲ  καὶ  αὐτοὶ  ἄρα  ὑπώπτευον  οὕτω  τοῦτο  ἔχειν,  ἀνενείκαντος  δὲ  τοῦ  ̓Οτάνεω  τοὺς  λόγους  ἐδέξαντο,  καὶ  ἔδοξέ  σφι  ἕκαστον  ἄνδρα  Περσέων  προσεταιρίσασθαι  τοῦτον
ὅτεῳ  πιστεύει  μάλιστα.  ̓Οτάνης  μέν  νυν  ἐσάγεται  ̓Ινταφρένεα,  Γοβρύης  δὲ  Μεγάβυζον,  ̓Ασπαθίνης  δὲ  ̔Υδάρνεα.  γεγονότων  δὲ  τούτων  ἓξ  παραγίνεται  ἐς  τὰ  Σοῦσα  Δαρεῖος  ὁ  ̔Υστάσπεος  ἐκ  Περσέων  ἥκων:  τούτων  γὰρ  δὴ  ἦν  οἱ  ὁ  πατὴρ  ὕπαρχος.  ἐπεὶ  ὦν  οὗτος  ἀπίκετο,  τοῖσι  ἓξ  τῶν  Περσέων  ἔδοξε  καὶ  Δαρεῖον  προσεταιρίσασθαι.  συνελθόντες  δὲ  οὗτοι  ἐόντες  ἑπτὰ  ἐδίδοσαν  σφίσι
πίστις  καὶ  λόγους.  ἐπείτε  δὲ  ἐς  Δαρεῖον  ἀπίκετο  γνώμην  ἀποφαίνεσθαι,  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “ἐγὼ  ταῦτα  ἐδόκεον  μὲν  αὐτὸς  μοῦνος  ἐπίστασθαι,  ὅτι  τε  ὁ  Μάγος  εἴη  ὁ  βασιλεύων  καὶ  Σμέρδις  ὁ  Κύρου  τετελεύτηκε:  καὶ  αὐτοῦ  τούτου  εἵνεκεν  ἥκω  σπουδῇ  ὡς  συστήσων  ἐπὶ  τῷ  Μάγῳ  θάνατον.  ἐπείτε  δὲ  συνήνεικε  ὥστε  καὶ  ὑμέας  εἰδέναι  καὶ  μὴ  μοῦνον  ἐμέ,
ποιέειν  αὐτίκα  μοι  δοκέει  καὶ  μὴ  ὑπερβάλλεσθαι:  οὐ  γὰρ  ἄμεινον.”  εἶπε  πρὸς  ταῦτα  ὁ  ̓Οτάνης  “ὦ  παῖ  ̔Υστάσπεος,  εἶς  τε  πατρὸς  ἀγαθοῦ  καὶ  ἐκφαίνειν  ἔοικας  σεωυτὸν  ἐόντα  τοῦ  πατρὸς  οὐδὲν  ἥσσω:  τὴν  μέντοι  ἐπιχείρησιν  ταύτην  μὴ  οὕτω  συντάχυνε  ἀβούλως,  ἀλλ'  ἐπὶ  τὸ  σωφρονέστερον  αὐτὴν  λάμβανε:  δεῖ  γὰρ  πλεῦνας  γενομένους  οὕτω  ἐπιχειρέειν.”  λέγει  πρὸς  ταῦτα  Δαρεῖος
“ἄνδρες  οἱ  παρεόντες,  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ  ἐξ  ̓Οτάνεω  εἰ  χρήσεσθε,  ἐπίστασθε  ὅτι  ἀπολέεσθε  κάκιστα:  ἐξοίσει  γάρ  τις  πρὸς  τὸν  Μάγον,  ἰδίῃ  περιβαλλόμενος  ἑωυτῷ  κέρδεα.  μάλιστα  μέν  νυν  ὠφείλετε  ἐπ'  ὑμέων  αὐτῶν  βαλλόμενοι  ποιέειν  ταῦτα:  ἐπείτε  δὲ  ὑμῖν  ἀναφέρειν  ἐς  πλεῦνας  ἐδόκεε  καὶ  ἐμοὶ  ὑπερέθεσθε,  ἢ  ποιέωμεν  σήμερον  ἢ  ἴστε  ὑμῖν  ὅτι  ἢν  ὑπερπέσῃ  ἡ  νῦν
ἡμέρη,  ὡς  οὐκ  ἄλλος  φθὰς  ἐμεῦ  κατήγορος  ἔσται,  ἀλλά  σφεα  αὐτὸς  ἐγὼ  κατερέω  πρὸς  τὸν  Μάγον.”  λέγει  πρὸς  ταῦτα  ̓Οτάνης,  ἐπειδὴ  ὥρα  σπερχόμενον  Δαρεῖον,  “ἐπείτε  ἡμέας  συνταχύνειν  ἀναγκάζεις  καὶ  ὑπερβάλλεσθαι  οὐκ  ἐᾷς,  ἴθι  ἐξηγέο  αὐτὸς  ὅτεῳ  τρόπῳ  πάριμεν  ἐς  τὰ  βασιλήια  καὶ  ἐπιχειρήσομεν  αὐτοῖσι.  φυλακὰς  γὰρ  δὴ  διεστεώσας  οἶδάς  κου  καὶ  αὐτός,  εἰ  μὴ  ἰδών,
ἀλλ'  ἀκούσας:  τὰς  τέῳ  τρόπῳ  περήσομεν;”  ἀμείβεται  Δαρεῖος  τοῖσιδε.  “̓Οτάνη,  ἦ  πολλά  ἐστι  τὰ  λόγῳ  μὲν  οὐκ  οἷά  τε  δηλῶσαι,  ἔργῳ  δέ:  ἄλλα  δ'  ἐστὶ  τὰ  λόγῳ  μὲν  οἷά  τε,  ἔργον  δὲ  οὐδὲν  ἀπ'  αὐτῶν  λαμπρὸν  γίνεται.  ὑμεῖς  δὲ  ἴστε  φυλακὰς  τὰς  κατεστεώσας  ἐούσας  οὐδὲν  χαλεπὰς  παρελθεῖν.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  ἡμέων  ἐόντων  τοιῶνδε  οὐδεὶς  ὅστις
οὐ  παρήσει,  τὰ  μέν  κου  καταιδεόμενος  ἡμέας,  τὰ  δέ  κου  καὶ  δειμαίνων:  τοῦτο  δὲ  ἔχω  αὐτὸς  σκῆψιν  εὐπρεπεστάτην  τῇ  πάριμεν,  φὰς  ἄρτι  τε  ἥκειν  ἐκ  Περσέων  καὶ  βούλεσθαί  τι  ἔπος  παρὰ  τοῦ  πατρὸς  σημῆναι  τῷ  βασιλέι.  ἔνθα  γάρ  τι  δεῖ  ψεῦδος  λέγεσθαι,  λεγέσθω.  τοῦ  γὰρ  αὐτοῦ  γλιχόμεθα  οἵ  τε  ψευδόμενοι  καὶ  οἱ  τῇ  ἀληθείῃ  διαχρεώμενοι.
οἳ  μέν  γε  ψεύδονται  τότε  ἐπεάν  τι  μέλλωσι  τοῖσι  ψεύδεσι  πείσαντες  κερδήσεσθαι,  οἳ  δ'  ἀληθίζονται  ἵνα  τῇ  ἀληθείῃ  ἐπισπάσωνται  κέρδος  καί  τι  μᾶλλόν  σφι  ἐπιτράπηται.  οὕτω  οὐ  ταὐτὰ  ἀσκέοντες  τὠυτοῦ  περιεχόμεθα.  εἰ  δὲ  μηδὲν  κερδήσεσθαι  μέλλοιεν,  ὁμοίως  ἂν  ὅ  τε  ἀληθιζόμενος  ψευδὴς  εἴη  καὶ  ὁ  ψευδόμενος  ἀληθής.  ὃς  ἂν  μέν  νυν  τῶν  πυλουρῶν  ἑκὼν  παριῇ,
αὐτῷ  οἱ  ἄμεινον  ἐς  χρόνον  ἔσται:  ὃς  δ'  ἂν  ἀντιβαίνειν  πειρᾶται,  δεικνύσθω  ἐνθαῦτα  ἐὼν  πολέμιος,  καὶ  ἔπειτα  ὠσάμενοι  ἔσω  ἔργου  ἐχώμεθα.”  λέγει  Γοβρύης  μετὰ  ταῦτα  “ἄνδρες  φίλοι,  ἡμῖν  κότε  κάλλιον  παρέξει  ἀνασώσασθαι  τὴν  ἀρχήν,  ἢ  εἴ  γε  μὴ  οἷοί  τε  ἐσόμεθα  αὐτὴν  ἀναλαβεῖν,  ἀποθανεῖν;  ὅτε  γε  ἀρχόμεθα  μὲν  ἐόντες  Πέρσαι  ὑπὸ  Μήδου  ἀνδρὸς  Μάγου,  καὶ
τούτου  ὦτα  οὐκ  ἔχοντος.  ὅσοι  τε  ὑμέων  Καμβύσῃ  νοσέοντι  παρεγένοντο,  πάντως  κου  μέμνησθε  τὰ  ἐπέσκηψε  Πέρσῃσι  τελευτῶν  τὸν  βίον  μὴ  πειρωμένοισι  ἀνακτᾶσθαι  τὴν  ἀρχήν:  τὰ  τότε  οὐκ  ἐνεδεκόμεθα,  ἀλλ'  ἐπὶ  διαβολῇ  ἐδοκέομεν  εἰπεῖν  Καμβύσεα.  νῦν  ὦν  τίθεμαι  ψῆφον  πείθεσθαι  Δαρείῳ  καὶ  μὴ  διαλύεσθαι  ἐκ  τοῦ  συλλόγου  τοῦδε  ἀλλ'  ἢ  ἐπὶ  τὸν  Μάγον  ἰθέως.”  ταῦτα  εἶπε
Γοβρύης,  καὶ  πάντες  ταύτῃ  αἴνεον.  ἐν  ᾧ  δὲ  οὗτοι  ταῦτα  ἐβουλεύοντο,  ἐγίνετο  κατὰ  συντυχίην  τάδε.  τοῖσι  Μάγοισι  ἔδοξε  βουλευομένοισι  Πρηξάσπεα  φίλον  προσθέσθαι,  ὅτι  τε  ἐπεπόνθεε  πρὸς  Καμβύσεω  ἀνάρσια,  ὅς  οἱ  τὸν  παῖδα  τοξεύσας  ἀπολωλέκεε,  καὶ  διότι  μοῦνος  ἠπίστατο  τὸν  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου  θάνατον  αὐτοχειρίῃ  μιν  ἀπολέσας,  πρὸς  δ'  ἔτι  ἐόντα  ἐν  αἴνῃ  μεγίστῃ  τὸν  Πρηξάσπεα
ἐν  Πέρσῃσι.  τούτων  δή  μιν  εἵνεκεν  καλέσαντες  φίλον  προσεκτῶντο  πίστι  τε  λαβόντες  καὶ  ὁρκίοισι,  ἦ  μὲν  ἕξειν  παρ'  ἑωυτῷ  μηδ'  ἐξοίσειν  μηδενὶ  ἀνθρώπων  τὴν  ἀπὸ  σφέων  ἀπάτην  ἐς  Πέρσας  γεγονυῖαν,  ὑπισχνεύμενοι  τὰ  πάντα  οἱ  μυρία  δώσειν.  ὑποσχομένου  δὲ  τοῦ  Πρηξάσπεος  ποιήσειν  ταῦτα,  ὡς  ἀνέπεισάν  μιν  οἱ  Μάγοι,  δεύτερα  προσέφερον,  αὐτοὶ  μὲν  φάμενοι  Πέρσας  πάντας  συγκαλέειν
ὑπὸ  τὸ  βασιλήιον  τεῖχος,  κεῖνον  δ'  ἐκέλευον  ἀναβάντα  ἐπὶ  πύργον  ἀγορεῦσαι  ὡς  ὑπὸ  τοῦ  Κύρου  Σμέρδιος  ἄρχονται  καὶ  ὑπ'  οὐδενὸς  ἄλλου.  ταῦτα  δὲ  οὕτω  ἐνετέλλοντο  ὡς  πιστοτάτου  δῆθεν  ἐόντος  αὐτοῦ  ἐν  Πέρσῃσι  καὶ  πολλάκις  ἀποδεξαμένου  γνώμην  ὡς  περιείη  ὁ  Κύρου  Σμέρδις,  καὶ  ἐξαρνησαμένου  τὸν  φόνον  αὐτοῦ.  φαμένου  δὲ  καὶ  ταῦτα  ἑτοίμου  εἶναι  ποιέειν  τοῦ  Πρηξάσπεος,
συγκαλέσαντες  Πέρσας  οἱ  Μάγοι  ἀνεβίβασαν  αὐτὸν  ἐπὶ  πύργον  καὶ  ἀγορεύειν  ἐκέλευον.  ὁ  δὲ  τῶν  μὲν  ἐκεῖνοι  προσεδέοντο  αὐτοῦ,  τούτων  μὲν  ἑκὼν  ἐπελήθετο,  ἀρξάμενος  δὲ  ἀπ'  ̓Αχαιμένεος  ἐγενεηλόγησε  τὴν  πατριὴν  τὴν  Κύρου,  μετὰ  δὲ  ὡς  ἐς  τοῦτον  κατέβη  τελευτῶν  ἔλεγε  ὅσα  ἀγαθὰ  Κῦρος  Πέρσας  πεποιήκοι,  διεξελθὼν  δὲ  ταῦτα  ἐξέφαινε  τὴν  ἀληθείην,  φάμενος  πρότερον  μὲν  κρύπτειν  （οὐ
γάρ  οἱ  εἶναι  ἀσφαλὲς  λέγειν  τὰ  γενόμενα）,  ἐν  δὲ  τῷ  παρεόντι,  ἀναγκαίην  μιν  καταλαμβάνειν  φαίνειν.  καὶ  δὴ  ἔλεγε  τὸν  μὲν  Κύρου  Σμέρδιν  ὡς  αὐτὸς  ὑπὸ  Καμβύσεω  ἀναγκαζόμενος  ἀποκτείνειε,  τοὺς  Μάγους  δὲ  βασιλεύειν.  Πέρσῃσι  δὲ  πολλὰ  ἐπαρησάμενος  εἰ  μὴ  ἀνακτησαίατο  ὀπίσω  τὴν  ἀρχὴν  καὶ  τοὺς  Μάγους  τισαίατο,  ἀπῆκε  ἑωυτὸν  ἐπὶ  κεφαλὴν  φέρεσθαι  ἀπὸ  τοῦ  πύργου  κάτω.
Πρηξάσπης  μέν  νυν  ἐὼν  τὸν  πάντα  χρόνον  ἀνὴρ  δόκιμος  οὕτω  ἐτελεύτησε.  οἱ  δὲ  δὴ  ἑπτὰ  τῶν  Περσέων  ὡς  ἐβουλεύσαντο  αὐτίκα  ἐπιχειρέειν  τοῖσι  Μάγοισι  καὶ  μὴ  ὑπερβάλλεσθαι,  ἤισαν  εὐξάμενοι  τοῖσι  θεοῖσι,  τῶν  περὶ  Πρηξάσπεα  πρηχθέντων  εἰδότες  οὐδέν.  ἔν  τε  δὴ  τῇ  ὁδῷ  μέσῃ  στείχοντες  ἐγίνοντο  καὶ  τὰ  περὶ  Πρηξάσπεα  γεγονότα  ἐπυνθάνοντο.  ἐνθαῦτα  ἐκστάντες  τῆς  ὁδοῦ  ἐδίδοσαν
αὖτις  σφίσι  λόγους,  οἳ  μὲν  ἀμφὶ  τὸν  ̓Οτάνην  πάγχυ  κελεύοντες  ὑπερβαλέσθαι  μηδὲ  οἰδεόντων  τῶν  πρηγμάτων  ἐπιτίθεσθαι,  οἳ  δὲ  ἀμφὶ  τὸν  Δαρεῖον  αὐτίκα  τε  ἰέναι  καὶ  τὰ  δεδογμένα  ποιέειν  μηδὲ  ὑπερβάλλεσθαι.  ὠθιζομένων  δ'  αὐτῶν  ἐφάνη  ἰρήκων  ἑπτὰ  ζεύγεα  δύο  αἰγυπιῶν  ζεύγεα  διώκοντα  καὶ  τίλλοντά  τε  καὶ  ἀμύσσοντα.  ἰδόντες  δὲ  ταῦτα  οἱ  ἑπτὰ  τήν  τε  Δαρείου  πάντες
αἴνεον  γνώμην  καὶ  ἔπειτα  ἤισαν  ἐπὶ  τὰ  βασιλήια  τεθαρσηκότες  τοῖσι  ὄρνισι.  ἐπιστᾶσι  δὲ  ἐπὶ  τὰς  πύλας  ἐγίνετο  οἷόν  τι  Δαρείῳ  ἡ  γνώμη  ἔφερε:  καταιδεόμενοι  γὰρ  οἱ  φύλακοι  ἄνδρας  τοὺς  Περσέων  πρώτους  καὶ  οὐδὲν  τοιοῦτο  ὑποπτεύοντες  ἐξ  αὐτῶν  ἔσεσθαι,  παρίεσαν  θείῃ  πομπῇ  χρεωμένους,  οὐδ'  ἐπειρώτα  οὐδείς.  ἐπείτε  δὲ  καὶ  παρῆλθον  ἐς  τὴν  αὐλήν,  ἐνέκυρσαν  τοῖσι  τὰς
ἀγγελίας  ἐσφέρουσι  εὐνούχοισι:  οἵ  σφεας  ἱστόρεον  ὅ  τι  θέλοντες  ἥκοιεν,  καὶ  ἅμα  ἱστορέοντες  τούτους  τοῖσι  πυλουροῖσι  ἀπείλεον  ὅτι  σφέας  παρῆκαν,  ἶσχόν  τε  βουλομένους  τοὺς  ἑπτὰ  ἐς  τὸ  πρόσω  παριέναι.  οἳ  δὲ  διακελευσάμενοι  καὶ  σπασάμενοι  τὰ  ἐγχειρίδια  τούτους  μὲν  τοὺς  ἴσχοντας  αὐτοῦ  ταύτῃ  συγκεντέουσι,  αὐτοὶ  δὲ  ἤισαν  δρόμῳ  ἐς  τὸν  ἀνδρεῶνα.  οἱ  δὲ  Μάγοι  ἔτυχον  ἀμφότεροι
τηνικαῦτα  ἐόντες  τε  ἔσω  καὶ  τὰ  ἀπὸ  Πρηξάσπεος  γενόμενα  ἐν  βουλῇ  ἔχοντες.  ἐπεὶ  ὦν  εἶδον  τοὺς  εὐνούχους  τεθορυβημένους  τε  καὶ  βοῶντας,  ἀνά  τε  ἔδραμον  πάλιν  ἀμφότεροι  καὶ  ὡς  ἔμαθον  τὸ  ποιεύμενον  πρὸς  ἀλκὴν  ἐτράποντο.  ὃ  μὲν  δὴ  αὐτῶν  φθάνει  τὰ  τόξα  κατελόμενος,  ὁ  δὲ  πρὸς  τὴν  αἰχμὴν  ἐτράπετο.  ἐνθαῦτα  δὴ  συνέμισγον  ἀλλήλοισι.  τῷ  μὲν  δὴ
τὰ  τόξα  ἀναλαβόντι  αὐτῶν,  ἐόντων  τε  ἀγχοῦ  τῶν  πολεμίων  καὶ  προσκειμένων,  ἦν  χρηστὰ  οὐδέν:  ὁ  δ'  ἕτερος  τῇ  αἰχμῇ  ἠμύνετο  καὶ  τοῦτο  μὲν  ̓Ασπαθίνην  παίει  ἐς  τὸν  μηρόν,  τοῦτο  δὲ  ̓Ινταφρένεα  ἐς  τὸν  ὀφθαλμόν:  καὶ  ἐστερήθη  μὲν  τοῦ  ὀφθαλμοῦ  ἐκ  τοῦ  τρώματος  ὁ  ̓Ινταφρένης,  οὐ  μέντοι  ἀπέθανέ  γε.  τῶν  μὲν  δὴ  Μάγων  οὕτερος  τρωματίζει  τούτους:
ὁ  δὲ  ἕτερος,  ἐπείτε  οἱ  τὰ  τόξα  οὐδὲν  χρηστὰ  ἐγίνετο,  ἦν  γὰρ  δὴ  θάλαμος  ἐσέχων  ἐς  τὸν  ἀνδρεῶνα,  ἐς  τοῦτον  καταφεύγει,  θέλων  αὐτοῦ  προσθεῖναι  τὰς  θύρας,  καί  οἱ  συνεσπίπτουσι  τῶν  ἑπτὰ  δύο,  Δαρεῖός  τε  καὶ  Γοβρύης.  συμπλακέντος  δὲ  Γοβρύεω  τῷ  Μάγῳ  ὁ  Δαρεῖος  ἐπεστεὼς  ἠπόρεε  οἷα  ἐν  σκότεϊ,  προμηθεόμενος  μὴ  πλήξῃ  τὸν  Γοβρύην.  ὁρέων  δέ
μιν  ἀργὸν  ἐπεστεῶτα  ὁ  Γοβρύης  εἴρετο  ὅ  τι  οὐ  χρᾶται  τῇ  χειρί:  ὁ  δὲ  εἶπε  Προμηθεόμενος  σέο,  μὴ  πλήξω.”  Γοβρύης  δὲ  ἀμείβετο  “ὤθεε  τὸ  ξίφος  καὶ  δι'  ἀμφοτέρων.”  Δαρεῖος  δὲ  πειθόμενος  ὦσέ  τε  τὸ  ἐγχειρίδιον  καὶ  ἔτυχέ  κως  τοῦ  Μάγου.  ἀποκτείναντες  δὲ  τοὺς  Μάγους  καὶ  ἀποταμόντες  αὐτῶν  τὰς  κεφαλάς,  τοὺς  μὲν  τρωματίας  ἑωυτῶν  αὐτοῦ  λείπουσι
καὶ  ἀδυνασίης  εἵνεκεν  καὶ  φυλακῆς  τῆς  ἀκροπόλιος,  οἱ  δὲ  πέντε  αὐτῶν  ἔχοντες  τῶν  Μάγων  τὰς  κεφαλὰς  ἔθεον  βοῇ  τε  καὶ  πατάγῳ  χρεώμενοι,  καὶ  Πέρσας  τοὺς  ἄλλους  ἐπεκαλέοντο  ἐξηγεόμενοί  τε  τὸ  πρῆγμα  καὶ  δεικνύοντες  τὰς  κεφαλάς,  καὶ  ἅμα  ἔκτεινον  πάντα  τινὰ  τῶν  Μάγων  τὸν  ἐν  ποσὶ  γινόμενον.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  μαθόντες  τὸ  γεγονὸς  ἐκ  τῶν  ἑπτὰ
καὶ  τῶν  Μάγων  τὴν  ἀπάτην,  ἐδικαίευν  καὶ  αὐτοὶ  ἕτερα  τοιαῦτα  ποιέειν,  σπασάμενοι  δὲ  τὰ  ἐγχειρίδια  ἔκτεινον  ὅκου  τινὰ  Μάγον  εὕρισκον:  εἰ  δὲ  μὴ  νὺξ  ἐπελθοῦσα  ἔσχε,  ἔλιπον  ἂν  οὐδένα  Μάγον.  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  θεραπεύουσι  Πέρσαι  κοινῇ  μάλιστα  τῶν  ἡμερέων,  καὶ  ἐν  αὐτῇ  ὁρτὴν  μεγάλην  ἀνάγουσι,  ἣ  κέκληται  ὑπὸ  Περσέων  μαγοφόνια:  ἐν  τῇ  Μάγον  οὐδένα  ἔξεστι
φανῆναι  ἐς  τὸ  φῶς,  ἀλλὰ  κατ'  οἴκους  ἑωυτοὺς  οἱ  Μάγοι  ἔχουσι  τὴν  ἡμέρην  ταύτην.  ἐπείτε  δὲ  κατέστη  ὁ  θόρυβος  καὶ  ἐκτὸς  πέντε  ἡμερέων  ἐγένετο,  ἐβουλεύοντο  οἱ  ἐπαναστάντες  τοῖσι  Μάγοισι  περὶ  τῶν  πάντων  πρηγμάτων  καὶ  ἐλέχθησαν  λόγοι  ἄπιστοι  μὲν  ἐνίοισι  ̔Ελλήνων,  ἐλέχθησαν  δ'  ὦν.  ̓Οτάνης  μὲν  ἐκέλευε  ἐς  μέσον  Πέρσῃσι  καταθεῖναι  τὰ  πρήγματα,  λέγων  τάδε.  “ἐμοὶ
δοκέει  ἕνα  μὲν  ἡμέων  μούναρχον  μηκέτι  γενέσθαι.  οὔτε  γὰρ  ἡδὺ  οὔτε  ἀγαθόν.  εἴδετε  μὲν  γὰρ  τὴν  Καμβύσεω  ὕβριν  ἐπ'  ὅσον  ἐπεξῆλθε,  μετεσχήκατε  δὲ  καὶ  τῆς  τοῦ  Μάγου  ὕβριος.  κῶς  δ'  ἂν  εἴη  χρῆμα  κατηρτημένον  μουναρχίη,  τῇ  ἔξεστι  ἀνευθύνῳ  ποιέειν  τὰ  βούλεται;  καὶ  γὰρ  ἂν  τὸν  ἄριστον  ἀνδρῶν  πάντων  στάντα  ἐς  ταύτην  ἐκτὸς  τῶν  ἐωθότων  νοημάτων
στήσειε.  ἐγγίνεται  μὲν  γάρ  οἱ  ὕβρις  ὑπὸ  τῶν  παρεόντων  ἀγαθῶν,  φθόνος  δὲ  ἀρχῆθεν  ἐμφύεται  ἀνθρώπῳ.  δύο  δ'  ἔχων  ταῦτα  ἔχει  πᾶσαν  κακότητα:  τὰ  μὲν  γὰρ  ὕβρι  κεκορημένος  ἔρδει  πολλὰ  καὶ  ἀτάσθαλα,  τὰ  δὲ  φθόνῳ.  καίτοι  ἄνδρα  γε  τύραννον  ἄφθονον  ἔδει  εἶναι,  ἔχοντά  γε  πάντα  τὰ  ἀγαθά.  τὸ  δὲ  ὑπεναντίον  τούτου  ἐς  τοὺς  πολιήτας  πέφυκε:  φθονέει
γὰρ  τοῖσι  ἀρίστοισι  περιεοῦσί  τε  καὶ  ζώουσι,  χαίρει  δὲ  τοῖσι  κακίστοισι  τῶν  ἀστῶν,  διαβολὰς  δὲ  ἄριστος  ἐνδέκεσθαι.  ἀναρμοστότατον  δὲ  πάντων:  ἤν  τε  γὰρ  αὐτὸν  μετρίως  θωμάζῃς,  ἄχθεται  ὅτι  οὐ  κάρτα  θεραπεύεται,  ἤν  τε  θεραπεύῃ  τις  κάρτα,  ἄχθεται  ἅτε  θωπί.  τὰ  δὲ  δὴ  μέγιστα  ἔρχομαι  ἐρέων:  νόμαιά  τε  κινέει  πάτρια  καὶ  βιᾶται  γυναῖκας  κτείνει  τε  ἀκρίτους.
πλῆθος  δὲ  ἄρχον  πρῶτα  μὲν  οὔνομα  πάντων  κάλλιστον  ἔχει,  ἰσονομίην,  δεύτερα  δὲ  τούτων  τῶν  ὁ  μούναρχος  ποιέει  οὐδέν:  πάλῳ  μὲν  ἀρχὰς  ἄρχει,  ὑπεύθυνον  δὲ  ἀρχὴν  ἔχει,  βουλεύματα  δὲ  πάντα  ἐς  τὸ  κοινὸν  ἀναφέρει.  τίθεμαι  ὦν  γνώμην  μετέντας  ἡμέας  μουναρχίην  τὸ  πλῆθος  ἀέξειν:  ἐν  γὰρ  τῷ  πολλῷ  ἔνι  τὰ  πάντα.”  ̓Οτάνης  μὲν  δὴ  ταύτην  γνώμην  ἐσέφερε:
Μεγάβυζος  δὲ  ὀλιγαρχίῃ  ἐκέλευε  ἐπιτρέπειν,  λέγων  τάδε.  “τὰ  μὲν  ̓Οτάνης  εἶπε  τυραννίδα  παύων,  λελέχθω  κἀμοὶ  ταῦτα,  τὰ  δ'  ἐς  τὸ  πλῆθος  ἄνωγε  φέρειν  τὸ  κράτος,  γνώμης  τῆς  ἀρίστης  ἡμάρτηκε:  ὁμίλου  γὰρ  ἀχρηίου  οὐδέν  ἐστι  ἀξυνετώτερον  οὐδὲ  ὑβριστότερον.  καίτοι  τυράννου  ὕβριν  φεύγοντας  ἄνδρας  ἐς  δήμου  ἀκολάστου  ὕβριν  πεσεῖν  ἐστὶ  οὐδαμῶς  ἀνασχετόν.  ὃ  μὲν  γὰρ  εἴ  τι
ποιέει,  γινώσκων  ποιέει,  τῷ  δὲ  οὐδὲ  γινώσκειν  ἔνι:  κῶς  γὰρ  ἂν  γινώσκοι  ὃς  οὔτ'  ἐδιδάχθη  οὔτε  εἶδε  καλὸν  οὐδὲν  οἰκήιον,ὠθέει  τε  ἐμπεσὼν  τὰ  πρήγματα  ἄνευ  νόου,  χειμάρρῳ  ποταμῷ  εἴκελος;  δήμῳ  μέν  νυν,  οἳ  Πέρσῃσι  κακὸν  νοέουσι,  οὗτοι  χράσθων,  ἡμεῖς  δὲ  ἀνδρῶν  τῶν  ἀρίστων  ἐπιλέξαντες  ὁμιλίην  τούτοισι  περιθέωμεν  τὸ  κράτος:  ἐν  γὰρ  δὴ  τούτοισι  καὶ  αὐτοὶ
ἐνεσόμεθα:  ἀρίστων  δὲ  ἀνδρῶν  οἰκὸς  ἄριστα  βουλεύματα  γίνεσθαι.”  Μεγάβυζος  μὲν  δὴ  ταύτην  γνώμην  ἐσέφερε:  τρίτος  δὲ  Δαρεῖος  ἀπεδείκνυτο  γνώμην,  λέγων  “ἐμοὶ  δὲ  τὰ  μὲν  εἶπε  Μεγάβυζος  ἐς  τὸ  πλῆθος  ἔχοντα  δοκέει  ὀρθῶς  λέξαι,  τὰ  δὲ  ἐς  ὀλιγαρχίην  οὐκ  ὀρθῶς.  τριῶν  γὰρ  προκειμένων  καὶ  πάντων  τῷ  λόγῳ  ἀρίστων  ἐόντων,  δήμου  τε  ἀρίστου  καὶ  ὀλιγαρχίης  καὶ  μουνάρχου,
πολλῷ  τοῦτο  προέχειν  λέγω.  ἀνδρὸς  γὰρ  ἑνὸς  τοῦ  ἀρίστου  οὐδὲν  ἄμεινον  ἂν  φανείη:  γνώμῃ  γὰρ  τοιαύτῃ  χρεώμενος  ἐπιτροπεύοι  ἂν  ἀμωμήτως  τοῦ  πλήθεος,  σιγῷτό  τε  ἂν  βουλεύματα  ἐπὶ  δυσμενέας  ἄνδρας  οὕτω  μάλιστα.  ἐν  δὲ  ὀλιγαρχίῃ  πολλοῖσι  ἀρετὴν  ἐπασκέουσι  ἐς  τὸ  κοινὸν  ἔχθεα  ἴδια  ἰσχυρὰ  φιλέει  ἐγγίνεσθαι:  αὐτὸς  γὰρ  ἕκαστος  βουλόμενος  κορυφαῖος  εἶναι  γνώμῃσί  τε  νικᾶν  ἐς
ἔχθεα  μεγάλα  ἀλλήλοισι  ἀπικνέονται,  ἐξ  ὧν  στάσιες  ἐγγίνονται,  ἐκ  δὲ  τῶν  στασίων  φόνος:  ἐκ  δὲ  τοῦ  φόνου  ἀπέβη  ἐς  μουναρχίην,  καὶ  ἐν  τούτῳ  διέδεξε  ὅσῳ  ἐστὶ  τοῦτο  ἄριστον.  δήμου  τε  αὖ  ἄρχοντος  ἀδύνατα  μὴ  οὐ  κακότητα  ἐγγίνεσθαι:  κακότητος  τοίνυν  ἐγγινομένης  ἐς  τὰ  κοινὰ  ἔχθεα  μὲν  οὐκ  ἐγγίνεται  τοῖσι  κακοῖσι,  φιλίαι  δὲ  ἰσχυραί:  οἱ  γὰρ  κακοῦντες
τὰ  κοινὰ  συγκύψαντες  ποιεῦσι.  τοῦτο  δὲ  τοιοῦτο  γίνεται  ἐς  ὃ  ἂν  προστάς  τις  τοῦ  δήμου  τοὺς  τοιούτους  παύσῃ.  ἐκ  δὲ  αὐτῶν  θωμάζεται  οὗτος  δὴ  ὑπὸ  τοῦ  δήμου,  θωμαζόμενος  δὲ  ἀν'  ὦν  ἐφάνη  μούναρχος  ἐών,  καὶ  ἐν  τούτῳ  δηλοῖ  καὶ  οὗτος  ὡς  ἡ  μουναρχίη  κράτιστον.  ἑνὶ  δὲ  ἔπεϊ  πάντα  συλλαβόντα  εἰπεῖν,  κόθεν  ἡμῖν  ἡ  ἐλευθερίη  ἐγένετο
καὶ  τεῦ  δόντος;  κότερα  παρὰ  τοῦ  δήμου  ἢ  ὀλιγαρχίης  ἢ  μουνάρχου;  ἔχω  τοίνυν  γνώμην  ἡμέας  ἐλευθερωθέντας  διὰ  ἕνα  ἄνδρα  τὸ  τοιοῦτο  περιστέλλειν,  χωρίς  τε  τούτου  πατρίους  νόμους  μὴ  λύειν  ἔχοντας  εὖ:  οὐ  γὰρ  ἄμεινον.”  γνῶμαι  μὲν  δὴ  τρεῖς  αὗται  προεκέατο,  οἱ  δὲ  τέσσερες  τῶν  ἑπτὰ  ἀνδρῶν  προσέθεντο  ταύτῃ.  ὡς  δὲ  ἑσσώθη  τῇ  γνώμῃ  ὁ  ̓Οτάνης
Πέρσῃσι  ἰσονομίην  σπεύδων  ποιῆσαι,  ἔλεξε  ἐς  μέσον  αὐτοῖσι  τάδε.  “ἄνδρες  στασιῶται,  δῆλα  γὰρ  δὴ  ὅτι  δεῖ  ἕνα  γε  τινὰ  ἡμέων  βασιλέα  γενέσθαι,  ἤτοι  κλήρῳ  γε  λαχόντα,  ἢ  ἐπιτρεψάντων  τῷ  Περσέων  πλήθεϊ  τὸν  ἂν  ἐκεῖνο  ἕληται,  ἢ  ἄλλῃ  τινὶ  μηχανῇ.  ἐγὼ  μέν  νυν  ὑμῖν  οὐκ  ἐναγωνιεῦμαι:  οὔτε  γὰρ  ἄρχειν  οὔτε  ἄρχεσθαι  ἐθέλω:  ἐπὶ  τούτῳ  δὲ  ὑπεξίσταμαι
τῆς  ἀρχῆς,  ἐπ'  ᾧ  τε  ὑπ'  οὐδενὸς  ὑμέων  ἄρξομαι,  οὔτε  αὐτὸς  ἐγὼ  οὔτε  οἱ  ἀπ'  ἐμεῦ  αἰεὶ  γινόμενοι.”  τούτου  εἴπαντος  ταῦτα  ὡς  συνεχώρεον  οἱ  ἓξ  ἐπὶ  τούτοισι,  οὗτος  μὲν  δή  σφι  οὐκ  ἐνηγωνίζετο  ἀλλ'  ἐκ  μέσου  κατῆστο,  καὶ  νῦν  αὕτη  ἡ  οἰκίη  διατελέει  μούνη  ἐλευθέρη  ἐοῦσα  Περσέων  καὶ  ἄρχεται  τοσαῦτα  ὅσα  αὐτὴ  θέλει,  νόμους  οὐκ
ὑπερβαίνουσα  τοὺς  Περσέων.  οἱ  δὲ  λοιποὶ  τῶν  ἑπτὰ  ἐβουλεύοντο  ὡς  βασιλέα  δικαιότατα  στήσονται:  καί  σφι  ἔδοξε  ̓Οτάνῃ  μὲν  καὶ  τοῖσι  ἀπὸ  ̓Οτάνεω  αἰεὶ  γινομένοισι,  ἢν  ἐς  ἄλλον  τινὰ  τῶν  ἑπτὰ  ἔλθῃ  ἡ  βασιληίη,  ἐξαίρετα  δίδοσθαι  ἐσθῆτά  τε  Μηδικὴν  ἔτεος  ἑκάστου  καὶ  τὴν  πᾶσαν  δωρεὴν  ἣ  γίνεται  ἐν  Πέρσῃσι  τιμιωτάτη.  τοῦδε  δὲ  εἵνεκεν  ἐβούλευσάν  οἱ  δίδοσθαι
ταῦτα,  ὅτι  ἐβούλευσέ  τε  πρῶτος  τὸ  πρῆγμα  καὶ  συνέστησε  αὐτούς.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ̓Οτάνῃ  ἐξαίρετα,  τάδε  δὲ  ἐς  τὸ  κοινὸν  ἐβούλευσαν,  παριέναι  ἐς  τὰ  βασιλήια  πάντα  τὸν  βουλόμενον  τῶν  ἑπτὰ  ἄνευ  ἐσαγγελέος,  ἢν  μὴ  τυγχάνῃ  εὕδων  μετὰ  γυναικὸς  βασιλεύς,  γαμέειν  δὲ  μὴ  ἐξεῖναι  ἄλλοθεν  τῷ  βασιλέι  ἢ  ἐκ  τῶν  συνεπαναστάντων.  περὶ  δὲ  τῆς  βασιληίης  ἐβούλευσαν
τοιόνδε:  ὅτευ  ἂν  ὁ  ἵππος  ἡλίου  ἐπανατέλλοντος  πρῶτος  φθέγξηται,  ἐν  τῷ  προαστείῳ  αὐτῶν  ἐπιβεβηκότων,  τοῦτον  ἔχειν  τὴν  βασιληίην.  Δαρείῳ  δὲ  ἦν  ἱπποκόμος  ἀνὴρ  σοφός,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Οἰβάρης.  πρὸς  τοῦτον  τὸν  ἄνδρα,  ἐπείτε  διελύθησαν,  ἔλεξε  Δαρεῖος  τάδε.  “  Οἴβαρες,  ἡμῖν  δέδοκται  περὶ  τῆς  βασιληίης  ποιέειν  κατὰ  τάδε:  ὅτευ  ἂν  ὁ  ἵππος  πρῶτος  φθέγξηται  ἅμα  τῷ
ἡλίῳ  ἀνιόντι  αὐτῶν  ἐπαναβεβηκότων,  τοῦτον  ἔχειν  τὴν  βασιληίην.  νῦν  ὦν  εἴ  τινα  ἔχεις  σοφίην,  μηχανῶ  ὡς  ἂν  ἡμεῖς  σχῶμεν  τοῦτο  τὸ  γέρας  καὶ  μὴ  ἄλλος  τις.”  ἀμείβεται  Οἰβάρης  τοῖσιδε.  “εἰ  μὲν  δὴ  ὦ  δέσποτα  ἐν  τούτῳ  τοι  ἐστὶ  ἢ  βασιλέα  εἶναι  ἢ  μή,  θάρσεε  τούτου  εἵνεκεν  καὶ  θυμὸν  ἔχε  ἀγαθόν,  ὡς  βασιλεὺς  οὐδεὶς  ἄλλος  πρὸ
σεῦ  ἔσται:  τοιαῦτα  ἔχω  φάρμακα.”  λέγει  Δαρεῖος  “εἰ  τοίνυν  τι  τοιοῦτον  ἔχεις  σόφισμα,  ὥρη  μηχανᾶσθαι  καὶ  μὴ  ἀναβάλλεσθαι,  ὡς  τῆς  ἐπιούσης  ἡμέρης  ὁ  ἀγὼν  ἡμῖν  ἐστί.”  ἀκούσας  ταῦτα  ὁ  Οἰβάρης  ποιέει  τοιόνδε:  ὡς  ἐγίνετο  ἡ  νύξ,  τῶν  θηλέων  ἵππων  μίαν,  τὴν  ὁ  Δαρείου  ἵππος  ἔστεργε  μάλιστα,  ταύτην  ἀγαγὼν  ἐς  τὸ  προάστειον  κατέδησε  καὶ  ἐπήγαγε  τὸν
Δαρείου  ἵππον,  καὶ  τὰ  μὲν  πολλὰ  περιῆγε  ἀγχοῦ  τῇ  ἵππῳ  ἐγχρίμπτων  τῇ  θηλέῃ,  τέλος  δὲ  ἐπῆκε  ὀχεῦσαι  τὸν  ἵππον.  ἅμ'  ἡμέρῃ  δὲ  διαφωσκούσῃ  οἱ  ἓξ  κατὰ  συνεθήκαντο  παρῆσαν  ἐπὶ  τῶν  ἵππων:  διεξελαυνόντων  δὲ  κατὰ  τὸ  προάστειον,  ὡς  κατὰ  τοῦτο  τὸ  χωρίον  ἐγίνοντο  ἵνα  τῆς  παροιχομένης  νυκτὸς  κατεδέδετο  ἡ  θήλεα  ἵππος,  ἐνθαῦτα  ὁ  Δαρείου  ἵππος  προσδραμὼν
ἐχρεμέτισε:  ἅμα  δὲ  τῷ  ἵππῳ  τοῦτο  ποιήσαντι  ἀστραπὴ  ἐξ  αἰθρίης  καὶ  βροντὴ  ἐγένετο.  ἐπιγενόμενα  δὲ  ταῦτα  τῷ  Δαρείῳ  ἐτελέωσέ  μιν  ὥσπερ  ἐκ  συνθέτου  τευ  γενόμενα:  οἳ  δὲ  καταθορόντες  ἀπὸ  τῶν  ἵππων  προσεκύνεον  τὸν  Δαρεῖον.  οἳ  μὲν  δή  φασι  τὸν  Οἰβάρεα  ταῦτα  μηχανήσασθαι,  οἳ  δὲ  τοιάδε  （καὶ  γὰρ  ἐπ'  ἀμφότερα  λέγεται  ὑπὸ  Περσέων）,  ὡς  τῆς  ἵππου
ταύτης  τῶν  ἄρθρων  ἐπιψαύσας  τῇ  χειρὶ  ἔχοι  αὐτὴν  κρύψας  ἐν  τῇσι  ἀναξυρίσι:  ὡς  δὲ  ἅμα  τῷ  ἡλίῳ  ἀνιόντι  ἀπίεσθαι  μέλλειν  τοὺς  ἵππους,  τὸν  Οἰβάρεα  τοῦτον  ἐξείραντα  τὴν  χεῖρα  πρὸς  τοῦ  Δαρείου  ἵππου  τοὺς  μυκτῆρας  προσενεῖκαι,  τὸν  δὲ  αἰσθόμενον  φριμάξασθαί  τε  καὶ  χρεμετίσαι.  Δαρεῖός  τε  δὴ  ὁ  ̔Υστάσπεος  βασιλεὺς  ἀπεδέδεκτο,  καί  οἱ  ἦσαν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ
πάντες  κατήκοοι  πλὴν  ̓Αραβίων,  Κύρου  τε  καταστρεψαμένου  καὶ  ὕστερον  αὖτις  Καμβύσεω.  ̓Αράβιοι  δὲ  οὐδαμὰ  κατήκουσαν  ἐπὶ  δουλοσύνῃ  Πέρσῃσι,  ἀλλὰ  ξεῖνοι  ἐγένοντο  παρέντες  Καμβύσεα  ἐπ'  Αἴγυπτον:  ἀεκόντων  γὰρ  ̓Αραβίων  οὐκ  ἂν  ἐσβάλοιεν  Πέρσαι  ἐς  Αἴγυπτον.  γάμους  τε  τοὺς  πρώτους  ἐγάμεε  Πέρσῃσι  ὁ  Δαρεῖος,  Κύρου  μὲν  δύο  θυγατέρας  ̓́Ατοσσάν  τε  καὶ  ̓Αρτυστώνην,  τὴν  μὲν  ̓́Ατοσσαν  προσυνοικήσασαν  Καμβύσῃ
τε  τῷ  ἀδελφεῷ  καὶ  αὖτις  τῷ  Μάγῳ,  τὴν  δὲ  ̓Αρτυστώνην  παρθένον:  ἑτέρην  δὲ  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου  θυγατέρα  ἔγημε,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Πάρμυς:  ἔσχε  δὲ  καὶ  τὴν  τοῦ  ̓Οτάνεω  θυγατέρα,  ἣ  τὸν  Μάγον  κατάδηλον  ἐποίησε:  δυνάμιός  τε  πάντα  οἱ  ἐπιμπλέατο.  πρῶτον  μέν  νυν  τύπον  ποιησάμενος  λίθινον  ἔστησε:  ζῷον  δέ  οἱ  ἐνῆν  ἀνὴρ  ἱππεύς,  ἐπέγραψε  δὲ  γράμματα
λέγοντα  τάδε:  “Δαρεῖος  ὁ  ̔Υστάσπεος  σύν  τε  τοῦ  ἵππου  τῇ  ἀρετῇ”  τὸ  οὔνομα  λέγων  “καὶ  Οἰβάρεος  τοῦ  ἱπποκόμου  ἐκτήσατο  τὴν  Περσέων  βασιληίην.”  ποιήσας  δὲ  ταῦτα  ἐν  Πέρσῃσι  ἀρχὰς  κατεστήσατο  εἴκοσι,  τὰς  αὐτοὶ  καλέουσι  σατραπηίας:  καταστήσας  δὲ  τὰς  ἀρχὰς  καὶ  ἄρχοντας  ἐπιστήσας  ἐτάξατο  φόρους  οἱ  προσιέναι  κατὰ  ἔθνεά  τε  καὶ  πρὸς  τοῖσι  ἔθνεσι  τοὺς  πλησιοχώρους  προστάσσων,
καὶ  ὑπερβαίνων  τοὺς  προσεχέας  τὰ  ἑκαστέρω  ἄλλοισι  ἄλλα  ἔθνεα  νέμων.  ἀρχὰς  δὲ  καὶ  φόρων  πρόσοδον  τὴν  ἐπέτειον  κατὰ  τάδε  διεῖλε.  τοῖσι  μὲν  αὐτῶν  ἀργύριον  ἀπαγινέουσι  εἴρητο  Βαβυλώνιον  σταθμὸν  τάλαντον  ἀπαγινέειν,  τοῖσι  δὲ  χρυσίον  ἀπαγινέουσι  Εὐβοϊκόν.  τὸ  δὲ  Βαβυλώνιον  τάλαντον  δύναται  Εὐβοί̈δας  ὀκτὼ  καὶ  ἑβδομήκοντα  μνέας.  ἐπὶ  γὰρ  Κύρου  ἄρχοντος  καὶ  αὖτις  Καμβύσεω  ἦν  κατεστηκὸς  οὐδὲν
φόρου  πέρι,  ἀλλὰ  δῶρα  ἀγίνεον.  διὰ  δὲ  ταύτην  τὴν  ἐπίταξιν  τοῦ  φόρου  καὶ  παραπλήσια  ταύτῃ  ἄλλα  λέγουσι  Πέρσαι  ὡς  Δαρεῖος  μὲν  ἦν  κάπηλος,  Καμβύσης  δὲ  δεσπότης,  Κῦρος  δὲ  πατήρ,  ὃ  μὲν  ὅτι  ἐκαπήλευε  πάντα  τὰ  πρήγματα,  ὁ  δὲ  ὅτι  χαλεπός  τε  ἦν  καὶ  ὀλίγωρος,  ὁ  δὲ  ὅτι  ἤπιός  τε  καὶ  ἀγαθά  σφι  πάντα  ἐμηχανήσατο.  ἀπὸ
μὲν  δὴ  ̓Ιώνων  καὶ  Μαγνήτων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  καὶ  Αἰολέων  καὶ  Καρῶν  καὶ  Λυκίων  καὶ  Μιλυέων  καὶ  Παμφύλων  （εἷς  γὰρ  ἦν  οἱ  τεταγμένος  οὗτος  φόρος）  προσήιε  τετρακόσια  τάλαντα  ἀργυρίου.  ὁ  μὲν  δὴ  πρῶτος  οὗτός  οἱ  νομὸς  κατεστήκεε,  ἀπὸ  δὲ  Μυσῶν  καὶ  Λυδῶν  καὶ  Λασονίων  καὶ  Καβαλέων  καὶ  ̔Υτεννέων  πεντακόσια  τάλαντα:  δεύτερος  νομὸς  οὗτος.  ἀπὸ
δὲ  ̔Ελλησποντίων  τῶν  ἐπὶ  δεξιὰ  ἐσπλέοντι  καὶ  Φρυγῶν  καὶ  Θρηίκων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  καὶ  Παφλαγόνων  καὶ  Μαριανδυνῶν  καὶ  Συρίων  ἑξήκοντα  καὶ  τριηκόσια  τάλαντα  ἦν  φόρος:  νομὸς  τρίτος  οὗτος.  ἀπὸ  δὲ  Κιλίκων  ἵπποι  τε  λευκοὶ  ἑξήκοντα  καὶ  τριηκόσιοι,  ἑκάστης  ἡμέρης  εἷς  γινόμενος,  καὶ  τάλαντα  ἀργυρίου  πεντακόσια:  τούτων  δὲ  τεσσεράκοντα  καὶ  ἑκατὸν  ἐς  τὴν  φρουρέουσαν  ἵππον
τὴν  Κιλικίην  χώρην  ἀναισιμοῦτο,  τὰ  δὲ  τριηκόσια  καὶ  ἑξήκοντα  Δαρείῳ  ἐφοίτα:  νομὸς  τέταρτος  οὗτος.  ἀπὸ  δὲ  Ποσιδηίου  πόλιος,  τὴν  ̓Αμφίλοχος  ὁ  ̓Αμφιάρεω  οἴκισε  ἐπ'  οὔροισι  τοῖσι  Κιλίκων  τε  καὶ  Σύρων,  ἀρξάμενος  ἀπὸ  ταύτης  μέχρι  Αἰγύπτου,  πλὴν  μοίρης  τῆς  ̓Αραβίων  （ταῦτα  γὰρ  ἦν  ἀτελέα）,  πεντήκοντα  καὶ  τριηκόσια  τάλαντα  φόρος  ἦν.  ἔστι  δὲ  ἐν  τῷ  νομῷ  τούτῳ
Φοινίκη  τε  πᾶσα  καὶ  Συρίη  ἡ  Παλαιστίνη  καλεομένη  καὶ  Κύπρος:  νομὸς  πέμπτος  οὗτος.  ἀπ'  Αἰγύπτου  δὲ  καὶ  Λιβύων  τῶν  προσεχέων  Αἰγύπτῳ  καὶ  Κυρήνης  τε  καὶ  Βάρκης  （ἐς  γὰρ  τὸν  Αἰγύπτιον  νομὸν  αὗται  ἐκεκοσμέατο）  ἑπτακόσια  προσήιε  τάλαντα,  πάρεξ  τοῦ  ἐκ  τῆς  Μοίριος  λίμνης  γινομένου  ἀργυρίου,  τὸ  ἐγίνετο  ἐκ  τῶν  ἰχθύων:  τούτου  τε  δὴ  χωρὶς  τοῦ  ἀργυρίου
καὶ  τοῦ  ἐπιμετρουμένου  σίτου  προσήιε  ἑπτακόσια  τάλαντα:  σίτου  γὰρ  δύο  καὶ  δέκα  μυριάδας  Περσέων  τε  τοῖσι  ἐν  τῷ  Λευκῷ  τείχεϊ  τῷ  ἐν  Μέμφι  κατοικημένοισι  καταμετρέουσι  καὶ  τοῖσι  τούτων  ἐπικούροισι.  νομὸς  ἕκτος  οὗτος.  Σατταγύδαι  δὲ  καὶ  Γανδάριοι  καὶ  Δαδίκαι  τε  καὶ  ̓Απαρύται  ἐς  τὠυτὸ  τεταγμένοι  ἑβδομήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  τάλαντα  προσέφερον:  νομὸς  δὲ  οὗτος  ἕβδομος.  ἀπὸ  Σούσων
δὲ  καὶ  τῆς  ἄλλης  Κισσίων  χώρης  τριηκόσια:  νομὸς  ὄγδοος  οὗτος.  ἀπὸ  Βαβυλῶνος  δὲ  καὶ  τῆς  λοιπῆς  ̓Ασσυρίης  χίλιά  οἱ  προσήιε  τάλαντα  ἀργυρίου  καὶ  παῖδες  ἐκτομίαι  πεντακόσιοι:  νομὸς  εἴνατος  οὗτος.  ἀπὸ  δὲ  ̓Αγβατάνων  καὶ  τῆς  λοιπῆς  Μηδικῆς  καὶ  Παρικανίων  καὶ  ̓Ορθοκορυβαντίων  πεντήκοντά  τε  καὶ  τετρακόσια  τάλαντα:  νομὸς  δέκατος  οὗτος.  Κάσπιοι  δὲ  καὶ  Παυσίκαι  καὶ  Παντίμαθοί  τε
καὶ  Δαρεῖται  ἐς  τὠυτὸ  συμφέροντες  διηκόσια  τάλαντα  ἀπαγίνεον:  νομὸς  ἑνδέκατος  οὗτος.  ἀπὸ  Βακτριανῶν  δὲ  μέχρι  Αἰγλῶν  ἑξήκοντα  καὶ  τριηκόσια  τάλαντα  φόρος  ἦν:  νομὸς  δυωδέκατος  οὗτος.  ἀπὸ  Πακτυϊκῆς  δὲ  καὶ  ̓Αρμενίων  καὶ  τῶν  προσεχέων  μέχρι  τοῦ  πόντου  τοῦ  Εὐξείνου  τετρακόσια  τάλαντα:  νομὸς  τρίτος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  ἀπὸ  δὲ  Σαγαρτίων  καὶ  Σαραγγέων  καὶ  Θαμαναίων  καὶ  Οὐτίων  καὶ
Μύκων  καὶ  τῶν  ἐν  τῇσι  νήσοισι  οἰκεόντων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ερυθρῇ  θαλάσσῃ,  ἐν  τῇσι  τοὺς  ἀνασπάστους  καλεομένους  κατοικίζει  βασιλεύς,  ἀπὸ  τούτων  πάντων  ἑξακόσια  τάλαντα  ἐγίνετο  φόρος:  νομὸς  τέταρτος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  Σάκαι  δὲ  καὶ  Κάσπιοι  πεντήκοντα  καὶ  διηκόσια  ἀπαγίνεον  τάλαντα:  νομὸς  πέμπτος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  Πάρθοι  δὲ  καὶ  Χοράσμιοι  καὶ  Σόγδοι  τε  καὶ  ̓́Αρειοι  τριηκόσια
τάλαντα:  νομὸς  ἕκτος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  Παρικάνιοι  δὲ  καὶ  Αἰθίοπες  οἱ  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  τετρακόσια  τάλαντα  ἀπαγίνεον:  νομὸς  ἕβδομος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  Ματιηνοῖσι  δὲ  καὶ  Σάσπειρσι  καὶ  ̓Αλαροδίοισι  διηκόσια  ἐπετέτακτο  τάλαντα:  νομὸς  ὄγδοος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  Μόσχοισι  δὲ  καὶ  Τιβαρηνοῖσι  καὶ  Μάκρωσι  καὶ  Μοσσυνοίκοισι  καὶ  Μαρσὶ  τριηκόσια  τάλαντα  προείρητο:  νομὸς  εἴνατος  καὶ  δέκατος  οὗτος.  ̓Ινδῶν
δὲ  πλῆθός  τε  πολλῷ  πλεῖστον  ἐστὶ  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  ἀνθρώπων,  καὶ  φόρον  ἀπαγίνεον  πρὸς  πάντας  τοὺς  ἄλλους  ἑξήκοντα  καὶ  τριηκόσια  τάλαντα  ψήγματος:  νομὸς  εἰκοστὸς  οὗτος.  τὸ  μὲν  δὴ  ἀργύριον  τὸ  Βαβυλώνιον  πρὸς  τὸ  Εὐβοϊκὸν  συμβαλλόμενον  τάλαντον  γίνεται  ὀγδώκοντα  καὶ  ὀκτακόσια  καὶ  εἰνακισχίλια  τάλαντα:τὸ  δὲ  χρυσίον  τρισκαιδεκαστάσιον  λογιζόμενον,  τὸ  ψῆγμα  εὑρίσκεται  ἐὸν  Εὐβοϊκῶν  ταλάντων  ὀγδώκοντα
καὶ  ἑξακοσίων  καὶ  τετρακισχιλίων.  τούτων  ὦν  πάντων  συντιθεμένων  τὸ  πλῆθος  Εὐβοϊκὰ  τάλαντα  συνελέγετο  ἐς  τὸν  ἐπέτειον  φόρον  Δαρείῳ  μύρια  καὶ  τετρακισχίλια  καὶ  πεντακόσια  καὶ  ἑξήκοντα:  τὸ  δ'  ἔτι  τούτων  ἔλασσον  ἀπιεὶς  οὐ  λέγω.  οὗτος  Δαρείῳ  προσήιε  φόρος  ἀπὸ  τῆς  τε  ̓Ασίης  καὶ  τῆς  Λιβύης  ὀλιγαχόθεν.  προϊόντος  μέντοι  τοῦ  χρόνου  καὶ  ἀπὸ  νήσων  προσήιε  ἄλλος  φόρος
καὶ  τῶν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  μέχρι  Θεσσαλίης  οἰκημένων.  τοῦτον  τὸν  φόρον  θησαυρίζει  βασιλεὺς  τρόπῳ  τοιῷδε:  ἐς  πίθους  κεραμίνους  τήξας  καταχέει,  πλήσας  δὲ  τὸ  ἄγγος  περιαιρέει  τὸν  κέραμον:  ἐπεὰν  δὲ  δεηθῇ  χρημάτων,  κατακόπτει  τοσοῦτο  ὅσου  ἂν  ἑκάστοτε  δέηται.  αὗται  μὲν  ἀρχαί  τε  ἦσαν  καὶ  φόρων  ἐπιτάξιες.  ἡ  Περσὶς  δὲ  χώρη  μούνη  μοι  οὐκ  εἴρηται  δασμοφόρος:  ἀτελέα
γὰρ  Πέρσαι  νέμονται  χώρην.  οἵδε  δὲ  φόρον  μὲν  οὐδένα  ἐτάχθησαν  φέρειν,  δῶρα  δὲ  ἀγίνεον:  Αἰθίοπες  οἱ  πρόσουροι  Αἰγύπτῳ,  τοὺς  Καμβύσης  ἐλαύνων  ἐπὶ  τοὺς  μακροβίους  Αἰθίοπας  κατεστρέψατο,  οἵ  τε  περί  τε  Νύσην  τὴν  ἱρὴν  κατοίκηνται  καὶ  τῷ  Διονύσῳ  ἀνάγουσι  τὰς  ὁρτάς:  οὗτοι  οἱ  Αἰθίοπες  καὶ  οἱ  πλησιόχωροι  τούτοισι  σπέρματι  μὲν  χρέωνται  τῷ  αὐτῷ  τῷ  καὶ  οἱ
Καλλαντίαι  ̓Ινδοί,  οἰκήματα  δὲ  ἔκτηνται  κατάγαια.  οὗτοι  συναμφότεροι  διὰ  τρίτου  ἔτεος  ἀγίνεον,  ἀγινέουσι  δὲ  καὶ  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ,  δύο  χοίνικας  ἀπύρου  χρυσίου  καὶ  διηκοσίας  φάλαγγας  ἐβένου  καὶ  πέντε  παῖδας  Αἰθίοπας  καὶ  ἐλέφαντος  ὀδόντας  μεγάλους  εἴκοσι.  Κόλχοι  δὲ  τὰ  ἐτάξαντο  ἐς  τὴν  δωρεὴν  καὶ  οἱ  προσεχέες  μέχρι  Καυκάσιος  ὄρεος  （ἐς  τοῦτο  γὰρ  τὸ  ὄρος  ὑπὸ  Πέρσῃσι
ἄρχεται,  τὰ  δὲ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  τοῦ  Καυκάσιος  Περσέων  οὐδὲν  ἔτι  φροντίζει  （,  οὗτοι  ὦν  δῶρα  τὰ  ἐτάξαντο  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  διὰ  πεντετηρίδος  ἀγίνεον,  ἑκατὸν  παῖδας  καὶ  ἑκατὸν  παρθένους.  ̓Αράβιοι  δὲ  χίλια  τάλαντα  ἀγίνεον  λιβανωτοῦ  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος.  ταῦτα  μὲν  οὗτοι  δῶρα  πάρεξ  τοῦ  φόρου  βασιλέι  ἐκόμιζον.  τὸν  δὲ  χρυσὸν  τοῦτον  τὸν  πολλὸν  οἱ
̓Ινδοί,  ἀπ'  οὗ  τὸ  ψῆγμα  τῷ  βασιλέι  τὸ  εἰρημένον  κομίζουσι,  τρόπῳ  τοιῷδε  κτῶνται.  ἔστι  τῆς  ̓Ινδικῆς  χώρης  τὸ  πρὸς  ἥλιον  ἀνίσχοντα  ψάμμος:  τῶν  γὰρ  ἡμεῖς  ἴδμεν,  τῶν  καὶ  πέρι  ἀτρεκές  τι  λέγεται,  πρῶτοι  πρὸς  ἠῶ  καὶ  ἡλίου  ἀνατολὰς  οἰκέουσι  ἀνθρώπων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  ̓Ινδοί:  ̓Ινδῶν  γὰρ  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἐρημίη  ἐστὶ  διὰ  τὴν
ψάμμον.  ἔστι  δὲ  πολλὰ  ἔθνεα  ̓Ινδῶν  καὶ  οὐκ  ὁμόφωνα  σφίσι,  καὶ  οἳ  μὲν  αὐτῶν  νομάδες  εἰσὶ  οἳ  δὲ  οὔ,  οἳ  δὲ  ἐν  τοῖσι  ἕλεσι  οἰκέουσι  τοῦ  ποταμοῦ  καὶ  ἰχθύας  σιτέονται  ὠμούς,  τοὺς  αἱρέουσι  ἐκ  πλοίων  καλαμίνων  ὁρμώμενοι:  καλάμου  δὲ  ἓν  γόνυ  πλοῖον  ἕκαστον  ποιέεται.  οὗτοι  μὲν  δὴ  τῶν  ̓Ινδῶν  φορέουσι  ἐσθῆτα  φλοί̈νην:  ἐπεὰν  ἐκ  τοῦ
ποταμοῦ  φλοῦν  ἀμήσωσι  καὶ  κόψωσι,  τὸ  ἐνθεῦτεν  φορμοῦ  τρόπον  καταπλέξαντες  ὡς  θώρηκα  ἐνδύνουσι.  ἄλλοι  δὲ  τῶν  ̓Ινδῶν  πρὸς  ἠῶ  οἰκέοντες  τούτων  νομάδες  εἰσὶ  κρεῶν  ἐδεσταὶ  ὠμῶν,  καλέονται  δὲ  Παδαῖοι,  νομαίοισι  δὲ  τοιοῖσιδε  λέγονται  χρᾶσθαι:  ὃς  ἂν  κάμῃ  τῶν  ἀστῶν,  ἤν  τε  γυνὴ  ἤν  τε  ἀνήρ,  τὸν  μὲν  ἄνδρα  ἄνδρες  οἱ  μάλιστά  οἱ  ὁμιλέοντες  κτείνουσι,  φάμενοι
αὐτὸν  τηκόμενον  τῇ  νούσῳ  τὰ  κρέα  σφίσι  διαφθείρεσθαι:  ὁ  δὲ  ἄπαρνος  ἐστὶ  μὴ  μὲν  νοσέειν,  οἱ  δὲ  οὐ  συγγινωσκόμενοι  ἀποκτείναντες  κατευωχέονται.  ἣ  δὲ  ἂν  γυνὴ  κάμῃ,  ὡσαύτως  αἱ  ἐπιχρεώμεναι  μάλιστα  γυναῖκες  ταὐτὰ  τοῖσι  ἀνδράσι  ποιεῦσι.  τὸν  γὰρ  δὴ  ἐς  γῆρας  ἀπικόμενον  θύσαντες  κατευωχέονται:  ἐς  δὲ  τούτου  λόγον  οὐ  πολλοί  τινες  αὐτῶν  ἀπικνέονται:  πρὸ  γὰρ  τοῦ
τὸν  ἐς  νοῦσον  πίπτοντα  πάντα  κτείνουσι.  ἑτέρων  δὲ  ἐστὶ  ̓Ινδῶν  ὅδε  ἄλλος  τρόπος:  οὔτε  κτείνουσι  οὐδὲν  ἔμψυχον  οὔτε  τι  σπείρουσι  οὔτε  οἰκίας  νομίζουσι  ἐκτῆσθαι  ποιηφαγέουσί  τε:  καὶ  αὐτοῖσι  ἐστὶ  ὅσον  κέγχρος  τὸ  μέγαθος  ἐν  κάλυκι,  αὐτόματον  ἐκ  τῆς  γῆς  γινόμενον,  τὸ  συλλέγοντες  αὐτῇ  τῇ  κάλυκι  ἕψουσί  τε  καὶ  σιτέονται.  ὃς  δ'  ἂν  ἐς  νοῦσον  αὐτῶν
πέσῃ,  ἐλθὼν  ἐς  τὴν  ἔρημον  κεῖται:  φροντίζει  δὲ  οὐδεὶς  οὔτε  ἀποθανόντος  οὔτε  κάμνοντος.  μίξις  δὲ  τούτων  τῶν  ̓Ινδῶν  τῶν  κατέλεξα  πάντων  ἐμφανής  ἐστι  κατά  περ  τῶν  προβάτων,  καὶ  τὸ  χρῶμα  φορέουσι  ὅμοιον  πάντες  καὶ  παραπλήσιον  Αἰθίοψι.  ἡ  γονὴ  δὲ  αὐτῶν,  τὴν  ἀπίενται  ἐς  τὰς  γυναῖκας,  οὐ  κατά  περ  τῶν  ἄλλων  ἀνθρώπων  ἐστὶ  λευκή,  ἀλλὰ  μέλαινα
κατά  περ  τὸ  χρῶμα.  τοιαύτην  δὲ  καὶ  Αἰθίοπες  ἀπίενται  θορήν.  οὗτοι  μὲν  τῶν  ̓Ινδῶν  ἑκαστέρω  τῶν  Περσέων  οἰκέουσι  καὶ  πρὸς  νότου  ἀνέμου,  καὶ  Δαρείου  βασιλέος  οὐδαμὰ  ὑπήκουσαν.  ἄλλοι  δὲ  τῶν  ̓Ινδῶν  Κασπατύρῳ  τε  πόλι  καὶ  τῇ  Πακτυϊκῇ  χώρῃ  εἰσὶ  πρόσουροι,  πρὸς  ἄρκτου  τε  καὶ  βορέω  ἀνέμου  κατοικημένοι  τῶν  ἄλλων  ̓Ινδῶν,  οἳ  Βακτρίοισι  παραπλησίην  ἔχουσι  δίαιταν.
οὗτοι  καὶ  μαχιμώτατοι  εἰσὶ  ̓Ινδῶν  καὶ  οἱ  ἐπὶ  τὸν  χρυσὸν  στελλόμενοι  εἰσὶ  οὗτοι:  κατὰ  γὰρ  τοῦτο  ἐστὶ  ἐρημίη  διὰ  τὴν  ψάμμον.  ἐν  δὴ  ὦν  τῇ  ἐρημίῃ  ταύτῃ  καὶ  τῇ  ψάμμῳ  γίνονται  μύρμηκες  μεγάθεα  ἔχοντες  κυνῶν  μὲν  ἐλάσσονα  ἀλωπέκων  δὲ  μέζονα:  εἰσὶ  γὰρ  αὐτῶν  καὶ  παρὰ  βασιλέι  τῷ  Περσέων  ἐνθεῦτεν  θηρευθέντες.  οὗτοι  ὦν  οἱ  μύρμηκες  ποιεύμενοι
οἴκησιν  ὑπὸ  γῆν  ἀναφορέουσι  τὴν  ψάμμον  κατά  περ  οἱ  ἐν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  μύρμηκες  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  τρόπον,  εἰσὶ  δὲ  καὶ  αὐτοὶ  τὸ  εἶδος  ὁμοιότατοι:  ἡ  δὲ  ψάμμος  ἡ  ἀναφερομένη  ἐστὶ  χρυσῖτις.  ἐπὶ  δὴ  ταύτην  τὴν  ψάμμον  στέλλονται  ἐς  τὴν  ἔρημον  οἱ  ̓Ινδοί,  ζευξάμενος  ἕκαστος  καμήλους  τρεῖς,  σειρηφόρον  μὲν  ἑκατέρωθεν  ἔρσενα  παρέλκειν,  θήλεαν  δὲ  ἐς  μέσον:
ἐπὶ  ταύτην  δὴ  αὐτὸς  ἀναβαίνει,  ἐπιτηδεύσας  ὅκως  ἀπὸ  τέκνων  ὡς  νεωτάτων  ἀποσπάσας  ζεύξει.  αἱ  γάρ  σφι  κάμηλοι  ἵππων  οὐκ  ἥσσονες  ἐς  ταχυτῆτα  εἰσί,  χωρὶς  δὲ  ἄχθεα  δυνατώτεραι  πολλὸν  φέρειν.  τὸ  μὲν  δὴ  εἶδος  ὁκοῖόν  τι  ἔχει  ἡ  κάμηλος,  ἐπισταμένοισι  τοῖσι  ̔́Ελλησι  οὐ  συγγράφω:  τὸ  δὲ  μὴ  ἐπιστέαται  αὐτῆς,  τοῦτο  φράσω:  κάμηλος  ἐν  τοῖσι  ὀπισθίοισι  σκέλεσι
ἔχει  τέσσερας  μηροὺς  καὶ  γούνατα  τέσσερα,  τά  τε  αἰδοῖα  διὰ  τῶν  ὀπισθίων  σκελέων  πρὸς  τὴν  οὐρὴν  τετραμμένα.  οἱ  δὲ  δὴ  ̓Ινδοὶ  τρόπῳ  τοιούτῳ  καὶ  ζεύξι  τοιαύτῃ  χρεώμενοι  ἐλαύνουσι  ἐπὶ  τὸν  χρυσὸν  λελογισμένως  ὅκως  καυμάτων  τῶν  θερμοτάτων  ἐόντων  ἔσονται  ἐν  τῇ  ἁρπαγῇ:  ὑπὸ  γὰρ  τοῦ  καύματος  οἱ  μύρμηκες  ἀφανέες  γίνονται  ὑπὸ  γῆν.  θερμότατος  δὲ  ἐστὶ  ὁ
ἥλιος  τούτοισι  τοῖσι  ἀνθρώποισι  τὸ  ἑωθινόν,  οὐ  κατά  περ  τοῖσι  ἄλλοισι  μεσαμβρίης,  ἀλλ'  ὑπερτείλας  μέχρι  οὗ  ἀγορῆς  διαλύσιος.  τοῦτον  δὲ  τὸν  χρόνον  καίει  πολλῷ  μᾶλλον  ἢ  τῇ  μεσαμβρίῃ  τὴν  ̔Ελλάδα,  οὕτω  ὥστ'  ἐν  ὕδατι  λόγος  αὐτούς  ἐστι  βρέχεσθαι  τηνικαῦτα.  μεσοῦσα  δὲ  ἡ  ἡμέρη  σχεδὸν  παραπλησίως  καίει  τούς  τε  ἄλλους  ἀνθρώπους  καὶ  τοὺς  ̓Ινδούς.  ἀποκλινομένης  δὲ
τῆς  μεσαμβρίης  γίνεταί  σφι  ὁ  ἥλιος  κατά  περ  τοῖσι  ἄλλοισι  ὁ  ἑωθινός,  καὶ  τὸ  ἀπὸ  τούτου  ἀπιὼν  ἐπὶ  μᾶλλον  ψύχει,  ἐς  ὃ  ἐπὶ  δυσμῇσι  ἐὼν  καὶ  τὸ  κάρτα  ψύχει.  ἐπεὰν  δὲ  ἔλθωσι  ἐς  τὸν  χῶρον  οἱ  ̓Ινδοὶ  ἔχοντες  θυλάκια,  ἐμπλήσαντες  ταῦτα  τῆς  ψάμμου  τὴν  ταχίστην  ἐλαύνουσι  ὀπίσω:  αὐτίκα  γὰρ  οἱ  μύρμηκες  ὀδμῇ,  ὡς  δὴ  λέγεται
ὑπὸ  Περσέων,  μαθόντες  διώκουσι.  εἶναι  δὲ  ταχυτῆτα  οὐδενὶ  ἑτέρῳ  ὅμοιον,  οὕτω  ὥστε,  εἰ  μὴ  προλαμβάνειν  τοὺς  ̓Ινδοὺς  τῆς  ὁδοῦ  ἐν  ᾧ  τοὺς  μύρμηκας  συλλέγεσθαι,  οὐδένα  ἂν  σφέων  ἀποσώζεσθαι.  τοὺς  μέν  νυν  ἔρσενας  τῶν  καμήλων,  εἶναι  γὰρ  ἥσσονας  θέειν  τῶν  θηλέων,  παραλύεσθαι  ἐπελκομένους,  οὐκ  ὁμοῦ  ἀμφοτέρους:  τὰς  δὲ  θηλέας  ἀναμιμνησκομένας  τῶν  ἔλιπον  τέκνων  ἐνδιδόναι  μαλακὸν  οὐδέν.
τὸν  μὲν  δὴ  πλέω  τοῦ  χρυσοῦ  οὕτω  οἱ  ̓Ινδοὶ  κτῶνται,  ὡς  Πέρσαι  φασί:  ἄλλος  δὲ  σπανιώτερος  ἐστι  ἐν  τῇ  χώρῃ  ὀρυσσόμενος.  αἱ  δ'  ἐσχατιαί  κως  τῆς  οἰκεομένης  τὰ  κάλλιστα  ἔλαχον,  κατά  περ  ἡ  ̔Ελλὰς  τὰς  ὥρας  πολλόν  τι  κάλλιστα  κεκρημένας  ἔλαχε.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἐσχάτη  τῶν  οἰκεομενέων  ἡ  ̓Ινδική  ἐστι,  ὥσπερ  ὀλίγῳ
πρότερον  εἴρηκα:  ἐν  ταύτῃ  τοῦτο  μὲν  τὰ  ἔμψυχα,  τετράποδά  τε  καὶ  τὰ  πετεινά,  πολλῷ  μέζω  ἢ  ἐν  τοῖσι  ἄλλοισι  χωρίοισι  ἐστί,  πάρεξ  τῶν  ἵππων  （οὗτοι  δὲ  ἑσσοῦνται  ὑπὸ  τῶν  Μηδικῶν,  Νησαίων  δὲ  καλευμένων  ἵππων）,  τοῦτο  δὲ  χρυσὸς  ἄπλετος  αὐτόθι  ἐστί,  ὃ  μὲν  ὀρυσσόμενος,  ὁ  δὲ  καταφορεύμενος  ὑπὸ  ποταμῶν,  ὁ  δὲ  ὥσπερ  ἐσήμηνα  ἁρπαζόμενος.  τὰ  δὲ
δένδρεα  τὰ  ἄγρια  αὐτόθι  φέρει  καρπὸν  εἴρια  καλλονῇ  τε  προφέροντα  καὶ  ἀρετῇ  τῶν  ἀπὸ  τῶν  ὀίων:  καὶ  ἐσθῆτι  ̓Ινδοὶ  ἀπὸ  τούτων  τῶν  δενδρέων  χρέωνται.  πρὸς  δ'  αὖ  μεσαμβρίης  ἐσχάτη  ̓Αραβίη  τῶν  οἰκεομενέων  χωρέων  ἐστί,  ἐν  δὲ  ταύτῃ  λιβανωτός  τε  ἐστὶ  μούνῃ  χωρέων  πασέων  φυόμενος  καὶ  σμύρνη  καὶ  κασίη  καὶ  κινάμωμον  καὶ  λήδανον.  ταῦτα  πάντα  πλὴν
τῆς  σμύρνης  δυσπετέως  κτῶνται  οἱ  ̓Αράβιοι.  τὸν  μέν  γε  λιβανωτὸν  συλλέγουσι  τὴν  στύρακα  θυμιῶντες,  τὴν  ἐς  ̔́Ελληνας  Φοίνικες  ἐξάγουσι:  ταύτην  θυμιῶντες  λαμβάνουσι:  τὰ  γὰρ  δένδρεα  ταῦτα  τὰ  λιβανωτοφόρα  ὄφιες  ὑπόπτεροι,  μικροὶ  τὰ  μεγάθεα,  ποικίλοι  τὰ  εἴδεα,  φυλάσσουσι  πλήθεϊ  πολλοὶ  περὶ  δένδρον  ἕκαστον,  οὗτοι  οἵ  περ  ἐπ'  Αἴγυπτον  ἐπιστρατεύονται,  οὐδενὶ  δὲ  ἄλλῳ  ἀπελαύνονται  ἀπὸ  τῶν  δενδρέων
ἢ  τῆς  στύρακος  τῷ  καπνῷ.  λέγουσι  δὲ  καὶ  τόδε  ̓Αράβιοι,  ὡς  πᾶσα  ἂν  γῆ  ἐπίμπλατο  τῶν  ὀφίων  τούτων,  εἰ  μὴ  γίνεσθαι  κατ'  αὐτοὺς  οἷόν  τι  κατὰ  τὰς  ἐχίδνας  ἠπιστάμην  γίνεσθαι.  καί  κως  τοῦ  θείου  ἡ  προνοίη,  ὥσπερ  καὶ  οἰκός  ἐστι,  ἐοῦσα  σοφή,  ὅσα  μὲν  ψυχήν  τε  δειλὰ  καὶ  ἐδώδιμα,  ταῦτα  μὲν  πάντα  πολύγονα  πεποίηκε,  ἵνα
μὴ  ἐπιλίπῃ  κατεσθιόμενα,  ὅσα  δὲ  σχέτλια  καὶ  ἀνιηρά,  ὀλιγόγονα.  τοῦτο  μέν,  ὅτι  ὁ  λαγὸς  ὑπὸ  παντὸς  θηρεύεται  θηρίου  καὶ  ὄρνιθος  καὶ  ἀνθρώπου,  οὕτω  δή  τι  πολύγονον  ἐστί:  ἐπικυί̈σκεται  μοῦνον  πάντων  θηρίων,  καὶ  τὸ  μὲν  δασὺ  τῶν  τέκνων  ἐν  τῇ  γαστρὶ  τὸ  δὲ  ψιλόν,  τὸ  δὲ  ἄρτι  ἐν  τῇσι  μήτρῃσι  πλάσσεται,  τὸ  δὲ  ἀναιρέεται.  τοῦτο  μὲν
δὴ  τοιοῦτο  ἐστί:  ἡ  δὲ  δὴ  λέαινα  ἐὸν  ἰσχυρότατον  καὶ  θρασύτατον  ἅπαξ  ἐν  τῷ  βίῳ  τίκτει  ἕν:  τίκτουσα  γὰρ  συνεκβάλλει  τῷ  τέκνῳ  τὰς  μήτρας.  τὸ  δὲ  αἴτιον  τούτου  τόδε  ἐστί:  ἐπεὰν  ὁ  σκύμνος  ἐν  τῇ  μητρὶ  ἐὼν  ἄρχηται  διακινεόμενος,  ὁ  δὲ  ἔχων  ὄνυχας  θηρίων  πολλὸν  πάντων  ὀξυτάτους  ἀμύσσει  τὰς  μήτρας,  αὐξόμενός  τε  δὴ  πολλῷ  μᾶλλον
ἐσικνέεται  καταγράφων:  πέλας  τε  δὴ  ὁ  τόκος  ἐστί,  καὶ  τὸ  παράπαν  λείπεται  αὐτέων  ὑγιὲς  οὐδέν.  ὣς  δὲ  καὶ  οἱ  ἔχιδναί  τε  καὶ  οἱ  ἐν  ̓Αραβίοισι  ὑπόπτεροι  ὄφιες  εἰ  ἐγίνοντο  ὡς  ἡ  φύσις  αὐτοῖσι  ὑπάρχει,  οὐκ  ἂν  ἦν  βιώσιμα  ἀνθρώποισι:  νῦν  δ'  ἐπεὰν  θορνύωνται  κατὰ  ζεύγεα  καὶ  ἐν  αὐτῇ  ᾖ  ὁ  ἔρσην  τῇ  ἐκποιήσι,  ἀπιεμένου  αὐτοῦ
τὴν  γονὴν  ἡ  θήλεα  ἅπτεται  τῆς  δειρῆς,  καὶ  ἐμφῦσα  οὐκ  ἀνιεῖ  πρὶν  ἂν  διαφάγῃ.  ὁ  μὲν  δὴ  ἔρσην  ἀποθνήσκει  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ,  ἡ  δὲ  θήλεα  τίσιν  τοιήνδε  ἀποτίνει  τῷ  ἔρσενι:  τῷ  γονέι  τιμωρέοντα  ἔτι  ἐν  τῇ  γαστρὶ  ἐόντα  τὰ  τέκνα  διεσθίει  τὴν  μητέρα,  διαφαγόντα  δὲ  τὴν  νηδὺν  αὐτῆς  οὕτω  τὴν  ἔκδυσιν  ποιέεται.  οἱ  δὲ  ἄλλοι
ὄφιες  ἐόντες  ἀνθρώπων  οὐ  δηλήμονες  τίκτουσί  τε  ᾠὰ  καὶ  ἐκλέπουσι  πολλόν  τι  χρῆμα  τῶν  τέκνων.  αἱ  μέν  νυν  ἔχιδναι  κατὰ  πᾶσαν  τὴν  γῆν  εἰσί,  οἱ  δὲ  ὑπόπτεροι  ὄφιες  ἀθρόοι  εἰσὶ  ἐν  τῇ  ̓Αραβίῃ  καὶ  οὐδαμῇ  ἄλλῃ:  κατὰ  τοῦτο  δοκέουσι  πολλοὶ  εἶναι.  τὸν  μὲν  δὴ  λιβανωτὸν  τοῦτον  οὕτω  κτῶνται  ̓Αράβιοι,  τὴν  δὲ  κασίην  ὧδε.  ἐπεὰν  καταδήσωνται
βύρσῃσι  καὶ  δέρμασι  ἄλλοισι  πᾶν  τὸ  σῶμα  καὶ  τὸ  πρόσωπον  πλὴν  αὐτῶν  τῶν  ὀφθαλμῶν,  ἔρχονται  ἐπὶ  τὴν  κασίην:  ἣ  δὲ  ἐν  λίμνῃ  φύεται  οὐ  βαθέῃ,  περὶ  δὲ  αὐτὴν  καὶ  ἐν  αὐτῇ  αὐλίζεταί  κου  θηρία  πτερωτά,  τῇσι  νυκτερίσι  προσείκελα  μάλιστα,  καὶ  τέτριγε  δεινόν,  καὶ  ἐς  ἀλκὴν  ἄλκιμα:  τὰ  δεῖ  ἀπαμυνομένους  ἀπὸ  τῶν  ὀφθαλμῶν  οὕτω  δρέπειν  τὴν
κασίην.  τὸ  δὲ  δὴ  κινάμωμον  ἔτι  τούτων  θωμαστότερον  συλλέγουσι.  ὅκου  μὲν  γὰρ  γίνεται  καὶ  ἥτις  μιν  γῆ  ἡ  τρέφουσα  ἐστί,  οὐκ  ἔχουσι  εἰπεῖν,  πλὴν  ὅτι  λόγῳ  οἰκότι  χρεώμενοι  ἐν  τοῖσιδε  χωρίοισι  φασὶ  τινὲς  αὐτὸ  φύεσθαι  ἐν  τοῖσι  ὁ  Διόνυσος  ἐτράφη:  ὄρνιθας  δὲ  λέγουσι  μεγάλας  φορέειν  ταῦτα  τὰ  κάρφεα  τὰ  ἡμεῖς  ἀπὸ  Φοινίκων  μαθόντες  κινάμωμον  καλέομεν,
φορέειν  δὲ  τὰς  ὄρνιθας  ἐς  νεοσσιὰς  προσπεπλασμένας  ἐκ  πηλοῦ  πρὸς  ἀποκρήμνοισι  ὄρεσι,  ἔνθα  πρόσβασιν  ἀνθρώπῳ  οὐδεμίαν  εἶναι.  πρὸς  ὦν  δὴ  ταῦτα  τοὺς  ̓Αραβίους  σοφίζεσθαι  τάδε:  βοῶν  τε  καὶ  ὄνων  τῶν  ἀπογινομένων  καὶ  τῶν  ἄλλων  ὑποζυγίων  τὰ  μέλεα  διαταμόντας  ὡς  μέγιστα  κομίζειν  ἐς  ταῦτα  τὰ  χωρία,  καί  σφεα  θέντας  ἀγχοῦ  τῶν  νεοσσιέων  ἀπαλλάσσεσθαι  ἑκὰς  αὐτέων:  τὰς
δὲ  ὄρνιθας  καταπετομένας  τὰ  μέλεα  τῶν  ὑποζυγίων  ἀναφορέειν  ἐπὶ  τὰς  νεοσσιάς,  τὰς  δὲ  οὐ  δυναμένας  ἴσχειν  καταρρήγνυσθαι  ἐπὶ  γῆν,  τοὺς  δὲ  ἐπιόντας  συλλέγειν.  οὕτω  μὲν  τὸ  κινάμωμον  συλλεγόμενον  ἐκ  τούτων  ἀπικνέεσθαι  ἐς  τὰς  ἄλλας  χώρας.  τὸ  δὲ  δὴ  λήδανον,  τὸ  καλέουσι  ̓Αράβιοι  λάδανον,  ἔτι  τούτου  θωμασιώτερον  γίνεται:  ἐν  γὰρ  δυσοδμοτάτῳ  γινόμενον  εὐωδέστατον  ἐστί:  τῶν  γὰρ
αἰγῶν  τῶν  τράγων  ἐν  τοῖσι  πώγωσι  εὑρίσκεται  ἐγγινόμενον  οἷον  γλοιὸς  ἀπὸ  τῆς  ὕλης.  χρήσιμον  δ'  ἐς  πολλὰ  τῶν  μύρων  ἐστί,  θυμιῶσί  τε  μάλιστα  τοῦτο  ̓Αράβιοι.  τοσαῦτα  μὲν  θυωμάτων  πέρι  εἰρήσθω,  ἀπόζει  δὲ  τῆς  χώρης  τῆς  ̓Αραβίης  θεσπέσιον  ὡς  ἡδύ.  δύο  δὲ  γένεα  ὀίων  σφι  ἐστὶ  θώματος  ἄξια,  τὰ  οὐδαμόθι  ἑτέρωθι  ἐστί.  τὸ  μὲν  αὐτῶν  ἕτερον
ἔχει  τὰς  οὐρὰς  μακράς,  τριῶν  πηχέων  οὐκ  ἐλάσσονας,  τὰς  εἴ  τις  ἐπείη  σφι  ἐπέλκειν,  ἕλκεα  ἂν  ἔχοιεν  ἀνατριβομενέων  πρὸς  τῇ  γῇ  τῶν  οὐρέων:  νῦν  δ'  ἅπας  τις  τῶν  ποιμένων  ἐπίσταται  ξυλουργέειν  ἐς  τοσοῦτο:  ἁμαξίδας  γὰρ  ποιεῦντες  ὑποδέουσι  αὐτὰς  τῇσι  οὐρῇσι,  ἑνὸς  ἑκάστου  κτήνεος  τὴν  οὐρὴν  ἐπὶ  ἁμαξίδα  ἑκάστην  καταδέοντες.  τὸ  δὲ  ἕτερον  γένος  τῶν  ὀίων
τὰς  οὐρὰς  πλατέας  φορέουσι  καὶ  ἐπὶ  πῆχυν  πλάτος.  ἀποκλινομένης  δὲ  μεσαμβρίης  παρήκει  πρὸς  δύνοντα  ἥλιον  ἡ  Αἰθιοπίη  χώρη  ἐσχάτη  τῶν  οἰκεομενέων:  αὕτη  δὲ  χρυσόν  τε  φέρει  πολλὸν  καὶ  ἐλέφαντας  ἀμφιλαφέας  καὶ  δένδρεα  πάντα  ἄγρια  καὶ  ἔβενον  καὶ  ἄνδρας  μεγίστους  καὶ  καλλίστους  καὶ  μακροβιωτάτους.  αὗται  μέν  νυν  ἔν  τε  τῇ  ̓Ασίῃ  ἐσχατιαί  εἰσι  καὶ  ἐν  τῇ
Λιβύῃ.  περὶ  δὲ  τῶν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  τῶν  πρὸς  ἑσπέρην  ἐσχατιέων  ἔχω  μὲν  οὐκ  ἀτρεκέως  λέγειν:  οὔτε  γὰρ  ἔγωγε  ἐνδέκομαι  ̓Ηριδανὸν  καλέεσθαι  πρὸς  βαρβάρων  ποταμὸν  ἐκδιδόντα  ἐς  θάλασσαν  τὴν  πρὸς  βορέην  ἄνεμον,  ἀπ'  ὅτευ  τὸ  ἤλεκτρον  φοιτᾶν  λόγος  ἐστί,  οὔτε  νήσους  οἶδα  Κασσιτερίδας  ἐούσας,  ἐκ  τῶν  ὁ  κασσίτερος  ἡμῖν  φοιτᾷ.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  ὁ  ̓Ηριδανὸς
αὐτὸ  κατηγορέει  τὸ  οὔνομα  ὡς  ἔστι  ̔Ελληνικὸν  καὶ  οὐ  βάρβαρον,  ὑπὸ  ποιητέω  δὲ  τινὸς  ποιηθέν:  τοῦτο  δὲ  οὐδενὸς  αὐτόπτεω  γενομένου  δύναμαι  ἀκοῦσαι,  τοῦτο  μελετῶν,  ὅκως  θάλασσα  ἐστὶ  τὰ  ἐπέκεινα  Εὐρώπης.  ἐξ  ἐσχάτης  δ'  ὦν  ὁ  κασσίτερος  ἡμῖν  φοιτᾷ  καὶ  τὸ  ἤλεκτρον.  πρὸς  δὲ  ἄρκτου  τῆς  Εὐρώπης  πολλῷ  τι  πλεῖστος  χρυσὸς  φαίνεται  ἐών:  ὅκως  μὲν  γινόμενος,
οὐκ  ἔχω  οὐδὲ  τοῦτο  ἀτρεκέως  εἶπαι,  λέγεται  δὲ  ὑπὲκ  τῶν  γρυπῶν  ἁρπάζειν  ̓Αριμασποὺς  ἄνδρας  μουνοφθάλμους.  πείθομαι  δὲ  οὐδὲ  τοῦτο  ὅκως  μουνόφθαλμοι  ἄνδρες  φύονται,  φύσιν  ἔχοντες  τὴν  ἄλλην  ὁμοίην  τοῖσι  ἄλλοισι  ἀνθρώποισι:  αἱ  δὲ  ὦν  ἐσχατιαὶ  οἴκασι,  περικληίουσαι  τὴν  ἄλλην  χώρην  καὶ  ἐντὸς  ἀπέργουσαι,  τὰ  κάλλιστα  δοκέοντα  ἡμῖν  εἶναι  καὶ  σπανιώτατα  ἔχειν  αὗται.  ἔστι  δὲ  πεδίον
ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  περικεκληιμένον  ὄρεϊ  πάντοθεν,  διασφάγες  δὲ  τοῦ  ὄρεος  εἰσὶ  πέντε.  τοῦτο  τὸ  πεδίον  ἦν  μὲν  κοτὲ  Χορασμίων,  ἐν  οὔροισι  ἐὸν  Χορασμίων  τε  αὐτῶν  καὶ  ̔Υρκανίων  καὶ  Πάρθων  καὶ  Σαραγγέων  καὶ  Θαμαναίων,  ἐπείτε  δὲ  Πέρσαι  ἔχουσι  τὸ  κράτος,  ἐστὶ  τοῦ  βασιλέος.  ἐκ  δὴ  ὦν  τοῦ  περικληίοντος  ὄρεος  τούτου  ῥέει  ποταμὸς  μέγας,  οὔνομα  δέ  οἱ
ἐστὶ  ̓́Ακης.  οὗτος  πρότερον  μὲν  ἄρδεσκε  διαλελαμμένος  πενταχοῦ  τούτων  τῶν  εἰρημένων  τὰς  χώρας,  διὰ  διασφάγος  ἀγόμενος  ἑκάστης  ἑκάστοισι:  ἐπείτε  δὲ  ὑπὸ  τῷ  Πέρσῃ  εἰσί,  πεπόνθασι  τοιόνδε:  τὰς  διασφάγας  τῶν  ὀρέων  ἐνδείμας  ὁ  βασιλεὺς  πύλας  ἐπ'  ἑκάστῃ  διασφάγι  ἔστησε:  ἀποκεκληιμένου  δὲ  τοῦ  ὕδατος  τῆς  ἐξόδου  τὸ  πεδίον  τὸ  ἐντὸς  τῶν  ὀρέων  πέλαγος  γίνεται,  ἐνδιδόντος  μὲν  τοῦ
ποταμοῦ,  ἔχοντος  δὲ  οὐδαμῇ  ἐξήλυσιν.  οὗτοι  ὦν  οἵ  περ  ἔμπροσθε  ἐώθεσαν  χρᾶσθαι  τῷ  ὕδατι,  οὐκ  ἔχοντες  αὐτῷ  χρᾶσθαι  συμφορῇ  μεγάλῃ  διαχρέωνται.  τὸν  μὲν  γὰρ  χειμῶνα  ὕει  σφι  ὁ  θεὸς  ὥσπερ  καὶ  τοῖσι  ἄλλοισι  ἀνθρώποισι,  τοῦ  δὲ  θέρεος  σπείροντες  μελίνην  καὶ  σήσαμον  χρηίσκονται  τῷ  ὕδατι.  ἐπεὰν  ὦν  μηδέν  σφι  παραδιδῶται  τοῦ  ὕδατος,  ἐλθόντες  ἐς  τοὺς  Πέρσας
αὐτοί  τε  καὶ  γυναῖκες,  στάντες  κατὰ  τὰς  θύρας  τοῦ  βασιλέος  βοῶσι  ὠρυόμενοι,  ὁ  δὲ  βασιλεὺς  τοῖσι  δεομένοισι  αὐτῶν  μάλιστα  ἐντέλλεται  ἀνοίγειν  τὰς  πύλας  τὰς  ἐς  τοῦτο  φερούσας.  ἐπεὰν  δὲ  διάκορος  ἡ  γῆ  σφεων  γένηται  πίνουσα  τὸ  ὕδωρ,  αὗται  μὲν  αἱ  πύλαι  ἀποκληίονται,  ἄλλας  δ'  ἐντέλλεται  ἀνοίγειν  ἄλλοισι  τοῖσι  δεομένοισι  μάλιστα  τῶν  λοιπῶν.  ὡς  δ'  ἐγὼ
οἶδα  ἀκούσας,  χρήματα  μεγάλα  πρησσόμενος  ἀνοίγει  πάρεξ  τοῦ  φόρου.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ἔχει  οὕτω.  τῶν  δὲ  τῷ  Μάγῳ  ἐπαναστάντων  ἑπτὰ  ἀνδρῶν,  ἕνα  αὐτῶν  ̓Ινταφρένεα  κατέλαβε  ὑβρίσαντα  τάδε  ἀποθανεῖν  αὐτίκα  μετὰ  τὴν  ἐπανάστασιν.  ἤθελε  ἐς  τὰ  βασιλήια  ἐσελθὼν  χρηματίσασθαι  τῷ  βασιλέι:  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  ὁ  νόμος  οὕτω  εἶχε,  τοῖσι  ἐπαναστᾶσι  τῷ  Μάγῳ  ἔσοδον  εἶναι  παρὰ
βασιλέα  ἄνευ  ἀγγέλου,  ἢν  μὴ  γυναικὶ  τυγχάνῃ  μισγόμενος  βασιλεύς.  οὔκων  δὴ  ̓Ινταφρένης  ἐδικαίου  οὐδένα  οἱ  ἐσαγγεῖλαι,  ἀλλ'  ὅτι  ἦν  τῶν  ἑπτά,  ἐσιέναι  ἤθελε.  ὁ  δὲ  πυλουρὸς  καὶ  ὁ  ἀγγελιηφόρος  οὐ  περιώρων,  φάμενοι  τὸν  βασιλέα  γυναικὶ  μίσγεσθαι.  ὁ  δὲ  ̓Ινταφρένης  δοκέων  σφέας  ψεύδεα  λέγειν  ποιέει  τοιάδε:  σπασάμενος  τὸν  ἀκινάκεα  ἀποτάμνει  αὐτῶν  τά  τε  ὦτα  καὶ  τὰς
ῥῖνας,  καὶ  ἀνείρας  περὶ  τὸν  χαλινὸν  τοῦ  ἵππου  περὶ  τοὺς  αὐχένας  σφέων  ἔδησε,  καὶ  ἀπῆκε.  οἳ  δὲ  τῷ  βασιλέι  δεικνύουσι  ἑωυτοὺς  καὶ  τὴν  αἰτίην  εἶπον  δι'  ἣν  πεπονθότες  εἴησαν.  Δαρεῖος  δὲ  ἀρρωδήσας  μὴ  κοινῷ  λόγῳ  οἱ  ἓξ  πεποιηκότες  ἔωσι  ταῦτα,  μεταπεμπόμενος  ἕνα  ἕκαστον  ἀπεπειρᾶτο  γνώμης,  εἰ  συνέπαινοι  εἰσὶ  τῷ  πεποιημένῳ.  ἐπείτε  δὲ  ἐξέμαθε  ὡς  οὐ
σὺν  κείνοισι  εἴη  ταῦτα  πεποιηκώς,  ἔλαβε  αὐτόν  τε  τὸν  ̓Ινταφρένεα  καὶ  τοὺς  παῖδας  αὐτοῦ  καὶ  τοὺς  οἰκηίους  πάντας,  ἐλπίδας  πολλὰς  ἔχων  μετὰ  τῶν  συγγενέων  μιν  ἐπιβουλεύειν  οἱ  ἐπανάστασιν,  συλλαβὼν  δὲ  σφέας  ἔδησε  τὴν  ἐπὶ  θανάτῳ.  ἡ  δὲ  γυνὴ  τοῦ  ̓Ινταφρένεος  φοιτῶσα  ἐπὶ  τὰς  θύρας  τοῦ  βασιλέος  κλαίεσκε  ἂν  καὶ  ὀδυρέσκετο:  ποιεῦσα  δὲ  αἰεὶ  τὠυτὸ  τοῦτο
τὸν  Δαρεῖον  ἔπεισε  οἰκτεῖραί  μιν.  πέμψας  δὲ  ἄγγελον  ἔλεγε  τάδε:  “ὦ  γύναι,  βασιλεύς  τοι  Δαρεῖος  διδοῖ  ἕνα  τῶν  δεδεμένων  οἰκηίων  ῥύσασθαι  τὸν  βούλεαι  ἐκ  πάντων.”  ἣ  δὲ  βουλευσαμένη  ὑπεκρίνετο  τάδε:  “εἰ  μὲν  δή  μοι  διδοῖ  βασιλεὺς  ἑνὸς  τὴν  ψυχήν,  αἱρέομαι  ἐκ  πάντων  τὸν  ἀδελφεόν.”  πυθόμενος  δὲ  Δαρεῖος  ταῦτα  καὶ  θωμάσας  τὸν  λόγον,  πέμψας  ἠγόρευε  “ὦ
γύναι,  εἰρωτᾷ  σε  βασιλεύς,  τίνα  ἔχουσα  γνώμην,  τὸν  ἄνδρα  τε  καὶ  τὰ  τέκνα  ἐγκαταλιποῦσα,  τὸν  ἀδελφεὸν  εἵλευ  περιεῖναί  τοι,  ὃς  καὶ  ἀλλοτριώτερός  τοι  τῶν  παίδων  καὶ  ἧσσον  κεχαρισμένος  τοῦ  ἀνδρός  ἐστι.”  ἣ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἀνὴρ  μέν  μοι  ἂν  ἄλλος  γένοιτο,  εἰ  δαίμων  ἐθέλοι,  καὶ  τέκνα  ἄλλα,  εἰ  ταῦτα  ἀποβάλοιμι:  πατρὸς  δὲ  καὶ
μητρὸς  οὐκέτι  μευ  ζωόντων  ἀδελφεὸς  ἂν  ἄλλος  οὐδενὶ  τρόπῳ  γένοιτο.  ταύτῃ  τῇ  γνώμῃ  χρεωμένη  ἔλεξα  ταῦτα.”  εὖ  τε  δὴ  ἔδοξε  τῷ  Δαρείῳ  εἰπεῖν  ἡ  γυνή,  καί  οἱ  ἀπῆκε  τοῦτόν  τε  τὸν  παραιτέετο  καὶ  τῶν  παίδων  τὸν  πρεσβύτατον,  ἡσθεὶς  αὐτῇ,  τοὺς  δὲ  ἄλλους  ἀπέκτεινε  πάντας.  τῶν  μὲν  δὴ  ἑπτὰ  εἷς  αὐτίκα  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ  ἀπολώλεε.  κατὰ
δέ  κου  μάλιστα  τὴν  Καμβύσεω  νοῦσον  ἐγίνετο  τάδε.  ὑπὸ  Κύρου  κατασταθεὶς  ἦν  Σαρδίων  ὕπαρχος  ̓Οροίτης  ἀνὴρ  Πέρσης:  οὗτος  ἐπεθύμησε  πρήγματος  οὐκ  ὁσίου:  οὔτε  γάρ  τι  παθὼν  οὔτε  ἀκούσας  μάταιον  ἔπος  πρὸς  Πολυκράτεος  τοῦ  Σαμίου,  οὐδὲ  ἰδὼν  πρότερον,  ἐπεθύμεε  λαβὼν  αὐτὸν  ἀπολέσαι,  ὡς  μὲν  οἱ  πλεῦνες  λέγουσι,  διὰ  τοιήνδε  τινὰ  αἰτίην.  ἐπὶ  τῶν  βασιλέος  θυρέων  κατήμενον
τόν  τε  ̓Οροίτεα  καὶ  ἄλλον  Πέρσην  τῷ  οὔνομα  εἶναι  Μιτροβάτεα,  νομοῦ  ἄρχοντα  τοῦ  ἐν  Δασκυλείῳ,  τούτους  ἐκ  λόγων  ἐς  νείκεα  συμπεσεῖν,  κρινομένων  δὲ  περὶ  ἀρετῆς  εἰπεῖν  τὸν  Μιτροβάτεα  τῷ  ̓Οροίτῃ  προφέροντα  “σὺ  γὰρ  ἐν  ἀνδρῶν  λόγῳ,  ὃς  βασιλέι  νῆσον  Σάμον  πρὸς  τῷ  σῷ  νομῷ  προσκειμένην  οὐ  προσεκτήσαο,  ὧδε  δή  τι  ἐοῦσαν  εὐπετέα  χειρωθῆναι,  τὴν  τῶν
τις  ἐπιχωρίων  πεντεκαίδεκα  ὁπλίτῃσι  ἐπαναστὰς  ἔσχε  καὶ  νῦν  αὐτῆς  τυραννεύει;”  οἳ  μὲν  δή  μιν  φασὶ  τοῦτο  ἀκούσαντα  καὶ  ἀλγήσαντα  τῷ  ὀνείδεϊ  ἐπιθυμῆσαι  οὐκ  οὕτω  τὸν  εἴπαντα  ταῦτα  τίσασθαι  ὡς  Πολυκράτεα  πάντως  ἀπολέσαι,  δι'  ὅντινα  κακῶς  ἤκουσε.  οἱ  δὲ  ἐλάσσονες  λέγουσι  πέμψαι  ̓Οροίτεα  ἐς  Σάμον  κήρυκα  ὅτευ  δὴ  χρήματος  δεησόμενον  （οὐ  γὰρ  ὦν  δὴ  τοῦτό  γε
λέγεται）,  καὶ  τὸν  Πολυκράτεα  τυχεῖν  κατακείμενον  ἐν  ἀνδρεῶνι,  παρεῖναι  δέ  οἱ  καὶ  ̓Ανακρέοντα  τὸν  Τήιον:  καί  κως  εἴτ'  ἐκ  προνοίης  αὐτὸν  κατηλογέοντα  τὰ  ̓Οροίτεω  πρήγματα,  εἴτε  καὶ  συντυχίη  τις  τοιαύτη  ἐπεγένετο:  τόν  τε  γὰρ  κήρυκα  τὸν  ̓Οροίτεω  παρελθόντα  διαλέγεσθαι,  καὶ  τὸν  Πολυκράτεα  （τυχεῖν  γὰρ  ἀπεστραμμένον  πρὸς  τὸν  τοῖχον）  οὔτε  τι  μεταστραφῆναι  οὔτε  ὑποκρίνασθαι.  αἰτίαι  μὲν
δὴ  αὗται  διφάσιαι  λέγονται  τοῦ  θανάτου  τοῦ  Πολυκράτεος  γενέσθαι,  πάρεστι  δὲ  πείθεσθαι  ὁκοτέρῃ  τις  βούλεται  αὐτέων.  ὁ  δὲ  ὦν  ̓Οροίτης  ἱζόμενος  ἐν  Μαγνησίῃ  τῇ  ὑπὲρ  Μαιάνδρου  ποταμοῦ  οἰκημένῃ  ἔπεμπε  Μύρσον  τὸν  Γύγεω  ἄνδρα  Λυδὸν  ἐς  Σάμον  ἀγγελίην  φέροντα,  μαθὼν  τοῦ  Πολυκράτεος  τὸν  νόον.  Πολυκράτης  γὰρ  ἐστὶ  πρῶτος  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  ̔Ελλήνων  ὃς  θαλασσοκρατέειν  ἐπενοήθη,  πάρεξ
Μίνωός  τε  τοῦ  Κνωσσίου  καὶ  εἰ  δή  τις  ἄλλος  πρότερος  τούτου  ἦρξε  τῆς  θαλάσσης:  τῆς  δὲ  ἀνθρωπηίης  λεγομένης  γενεῆς  Πολυκράτης  πρῶτος,  ἐλπίδας  πολλὰς  ἔχων  ̓Ιωνίης  τε  καὶ  νήσων  ἄρξειν.  μαθὼν  ὦν  ταῦτά  μιν  διανοεύμενον  ὁ  ̓Οροίτης  πέμψας  ἀγγελίην  ἔλεγε  τάδε.  “̓Οροίτης  Πολυκράτεϊ  ὧδε  λέγει.  πυνθάνομαι  ἐπιβουλεύειν  σε  πρήγμασι  μεγάλοισι,  καὶ  χρήματά  τοι  οὐκ  εἶναι  κατὰ
τὰ  φρονήματα.  σύ  νυν  ὧδε  ποιήσας  ὀρθώσεις  μὲν  σεωυτόν,  σώσεις  δὲ  καὶ  ἐμέ:  ἐμοὶ  γὰρ  βασιλεὺς  Καμβύσης  ἐπιβουλεύει  θάνατον,  καί  μοι  τοῦτο  ἐξαγγέλλεται  σαφηνέως.  σύ  νυν  ἐμὲ  ἐκκομίσας  αὐτὸν  καὶ  χρήματα,  τὰ  μὲν  αὐτῶν  αὐτὸς  ἔχε,  τὰ  δὲ  ἐμὲ  ἔα  ἔχειν:  εἵνεκέν  τε  χρημάτων  ἄρξεις  ἁπάσης  τῆς  ̔Ελλάδος.  εἰ  δέ  μοι  ἀπιστέεις  τὰ  περὶ  τῶν
χρημάτων,  πέμψον  ὅστις  τοι  πιστότατος  τυγχάνει  ἐών,  τῷ  ἐγὼ  ἀποδέξω.”  ταῦτα  ἀκούσας  Πολυκράτης  ἥσθη  τε  καὶ  ἐβούλετο:  καί  κως  ἱμείρετο  γὰρ  χρημάτων  μεγάλως,  ἀποπέμπει  πρῶτα  κατοψόμενον  Μαιάνδριον  Μαιανδρίου  ἄνδρα  τῶν  ἀστῶν,  ὅς  οἱ  ἦν  γραμματιστής:  ὃς  χρόνῳ  οὐ  πολλῷ  ὕστερον  τούτων  τὸν  κόσμον  τὸν  ἐκ  τοῦ  ἀνδρεῶνος  τοῦ  Πολυκράτεος  ἐόντα  ἀξιοθέητον  ἀνέθηκε  πάντα  ἐς  τὸ
̔́Ηραιον.  ὁ  δὲ  ̓Οροίτης  μαθὼν  τὸν  κατάσκοπον  ἐόντα  προσδόκιμον  ἐποίεε  τοιάδε:  λάρνακας  ὀκτὼ  πληρώσας  λίθων  πλὴν  κάρτα  βραχέος  τοῦ  περὶ  αὐτὰ  τὰ  χείλεα,  ἐπιπολῆς  τῶν  λίθων  χρυσὸν  ἐπέβαλε,  καταδήσας  δὲ  τὰς  λάρνακας  εἶχε  ἑτοίμας.  ἐλθὼν  δὲ  ὁ  Μαιάνδριος  καὶ  θεησάμενος  ἀπήγγελλε  τῷ  Πολυκράτεϊ.  ὁ  δὲ  πολλὰ  μὲν  τῶν  μαντίων  ἀπαγορευόντων  πολλὰ  δὲ  τῶν  φίλων  ἐστέλλετο
αὐτόσε,  πρὸς  δὲ  καὶ  ἰδούσης  τῆς  θυγατρὸς  ὄψιν  ἐνυπνίου  τοιήνδε:  ἐδόκεε  οἷ  τὸν  πατέρα  ἐν  τῷ  ἠέρι  μετέωρον  ἐόντα  λοῦσθαι  μὲν  ὑπὸ  τοῦ  Διός,  χρίεσθαι  δὲ  ὑπὸ  τοῦ  ἡλίου.  ταύτην  ἰδοῦσα  τὴν  ὄψιν  παντοίη  ἐγίνετο  μὴ  ἀποδημῆσαι  τὸν  Πολυκράτεα  παρὰ  τὸν  ̓Οροίτεα,  καὶ  δὴ  καὶ  ἰόντος  αὐτοῦ  ἐπὶ  τὴν  πεντηκόντερον  ἐπεφημίζετο.  ὁ  δέ  οἱ  ἠπείλησε,
ἢν  σῶς  ἀπονοστήσῃ,  πολλόν  μιν  χρόνον  παρθενεύεσθαι.  ἣ  δὲ  ἠρήσατο  ἐπιτελέα  ταῦτα  γενέσθαι:  βούλεσθαι  γὰρ  παρθενεύεσθαι  πλέω  χρόνον  ἢ  τοῦ  πατρὸς  ἐστερῆσθαι.  Πολυκράτης  δὲ  πάσης  συμβουλίης  ἀλογήσας  ἔπλεε  παρὰ  τὸν  ̓Οροίτεα,  ἅμα  ἀγόμενος  ἄλλους  τε  πολλοὺς  τῶν  ἑταίρων,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  Δημοκήδεα  τὸν  Καλλιφῶντος  Κροτωνιήτην  ἄνδρα,  ἰητρόν  τε  ἐόντα  καὶ  τὴν  τέχνην  ἀσκέοντα  ἄριστα
τῶν  κατ'  ἑωυτόν.  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  τὴν  Μαγνησίην  ὁ  Πολυκράτης  διεφθάρη  κακῶς,  οὔτε  ἑωυτοῦ  ἀξίως  οὔτε  τῶν  ἑωυτοῦ  φρονημάτων:  ὅτι  γὰρ  μὴ  οἱ  Συρηκοσίων  γενόμενοι  τύραννοι  οὐδὲ  εἷς  τῶν  ἄλλων  ̔Ελληνικῶν  τυράννων  ἄξιος  ἐστὶ  Πολυκράτεϊ  μεγαλοπρεπείην  συμβληθῆναι.  ἀποκτείνας  δέ  μιν  οὐκ  ἀξίως  ἀπηγήσιος  ̓Οροίτης  ἀνεσταύρωσε:  τῶν  δέ  οἱ  ἑπομένων  ὅσοι  μὲν  ἦσαν  Σάμιοι,  ἀπῆκε,  κελεύων
σφέας  ἑωυτῷ  χάριν  εἰδέναι  ἐόντας  ἐλευθέρους,  ὅσοι  δὲ  ἦσαν  ξεῖνοί  τε  καὶ  δοῦλοι  τῶν  ἑπομένων,  ἐν  ἀνδραπόδων  λόγῳ  ποιεύμενος  εἶχε.  Πολυκράτης  δὲ  ἀνακρεμάμενος  ἐπετέλεε  πᾶσαν  τὴν  ὄψιν  τῆς  θυγατρός:  ἐλοῦτο  μὲν  γὰρ  ὑπὸ  τοῦ  Διὸς  ὅκως  ὕοι,  ἐχρίετο  δὲ  ὑπὸ  τοῦ  ἡλίου,  ἀνιεὶς  αὐτὸς  ἐκ  τοῦ  σώματος  ἰκμάδα.  Πολυκράτεος  μὲν  δὴ  αἱ  πολλαὶ  εὐτυχίαι  ἐς
τοῦτο  ἐτελεύτησαν  τῇ  οἱ  ̓́Αμασις  ὁ  Αἰγύπτου  βασιλεὺς  προεμαντεύσατο.  χρόνῳ  δὲ  οὐ  πολλῷ  ὕστερον  καὶ  ̓Οροίτεα  Πολυκράτεος  τίσιες  μετῆλθον.  μετὰ  γὰρ  τὸν  Καμβύσεω  θάνατον  καὶ  τῶν  Μάγων  τὴν  βασιληίην  μένων  ἐν  τῇσι  Σάρδισι  ̓Οροίτης  ὠφέλεε  μὲν  οὐδὲν  Πέρσας  ὑπὸ  Μήδων  ἀπαραιρημένους  τὴν  ἀρχήν:  ὁ  δὲ  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ταραχῇ  κατὰ  μὲν  ἔκτεινε  Μιτροβάτεα  τὸν  ἐκ
Δασκυλείου  ὕπαρχον,  ὅς  οἱ  ὠνείδισε  τὰ  ἐς  Πολυκράτεα  ἔχοντα,  κατὰ  δὲ  τοῦ  Μιτροβάτεω  τὸν  παῖδα  Κρανάσπην,  ἄνδρας  ἐν  Πέρσῃσι  δοκίμους,  ἄλλα  τε  ἐξύβρισε  παντοῖα  καί  τινα  ἀγγελιηφόρον  ἐλθόντα  Δαρείου  παρ'  αὐτόν,  ὡς  οὐ  πρὸς  ἡδονήν  οἱ  ἦν  τὰ  ἀγγελλόμενα,  κτείνει  μιν  ὀπίσω  κομιζόμενον,  ἄνδρας  οἱ  ὑπείσας  κατ'  ὁδόν,  ἀποκτείνας  δέ  μιν  ἠφάνισε  αὐτῷ  ἵππῳ.  Δαρεῖος
δὲ  ὡς  ἔσχε  τὴν  ἀρχήν,  ἐπεθύμεε  τὸν  ̓Οροίτεα  τίσασθαι  πάντων  τῶν  ἀδικημάτων  εἵνεκεν  καὶ  μάλιστα  Μιτροβάτεω  καὶ  τοῦ  παιδός.  ἐκ  μὲν  δὴ  τῆς  ἰθέης  στρατὸν  ἐπ'  αὐτὸν  οὐκ  ἐδόκεε  πέμπειν  ἅτε  οἰδεόντων  ἔτι  τῶν  πρηγμάτων,  καὶ  νεωστὶ  ἔχων  τὴν  ἀρχὴν  καὶ  τὸν  ̓Οροίτεα  μεγάλην  τὴν  ἰσχὺν  πυνθανόμενος  ἔχειν:  τὸν  χίλιοι  μὲν  Περσέων  ἐδορυφόρεον,  εἶχε  δὲ
νομὸν  τόν  τε  Φρύγιον  καὶ  Λύδιον  καὶ  ̓Ιωνικόν.  πρὸς  ταῦτα  δὴ  ὦν  ὁ  Δαρεῖος  τάδε  ἐμηχανήσατο.  συγκαλέσας  Περσέων  τοὺς  δοκιμωτάτους  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “ὦ  Πέρσαι,  τίς  ἄν  μοι  τοῦτο  ὑμέων  ὑποστὰς  ἐπιτελέσειε  σοφίῃ  καὶ  μὴ  βίῃ  τε  καὶ  ὁμίλῳ;  ἔνθα  γὰρ  σοφίης  δέει,  βίης  ἔργον  οὐδέν:  ὑμέων  δὲ  ὦν  τίς  μοι  ̓Οροίτεα  ἢ  ζώοντα  ἀγάγοι
ἢ  ἀποκτείνειε;  ὃς  ὠφέλησε  μέν  κω  Πέρσας  οὐδέν,  κακὰ  δὲ  μεγάλα  ἔοργε:  τοῦτο  μὲν  δύο  ἡμέων  ἠίστωσε,  Μιτροβάτεά  τε  καὶ  τὸν  παῖδα  αὐτοῦ,  τοῦτο  δὲ  τοὺς  ἀνακαλέοντας  αὐτὸν  καὶ  πεμπομένους  ὑπ'  ἐμεῦ  κτείνει,  ὕβριν  οὐκ  ἀνασχετὸν  φαίνων.  πρίν  τι  ὦν  μέζον  ἐξεργάσασθαί  μιν  Πέρσας  κακόν,  καταλαμπτέος  ἐστὶ  ἡμῖν  θανάτῳ.”  Δαρεῖος  μὲν  ταῦτα  ἐπειρώτα,  τῷ  δὲ
ἄνδρες  τριήκοντα  ὑπέστησαν,  αὐτὸς  ἕκαστος  ἐθέλων  ποιέειν  ταῦτα.  ἐρίζοντας  δὲ  Δαρεῖος  κατελάμβανε  κελεύων  πάλλεσθαι:  παλλομένων  δὲ  λαγχάνει  ἐκ  πάντων  Βαγαῖος  ὁ  ̓Αρτόντεω:  λαχὼν  δὲ  ὁ  Βαγαῖος  ποιέει  τάδε:  βυβλία  γραψάμενος  πολλὰ  καὶ  περὶ  πολλῶν  ἔχοντα  πρηγμάτων  σφρηγῖδά  σφι  ἐπέβαλε  τὴν  Δαρείου,  μετὰ  δὲ  ἤιε  ἔχων  ταῦτα  ἐς  τὰς  Σάρδις.  ἀπικόμενος  δὲ  καὶ  ̓Οροίτεω  ἐς  ὄψιν
ἐλθών,  τῶν  βυβλίων  ἓν  ἕκαστον  περιαιρεόμενος  ἐδίδου  τῷ  γραμματιστῇ  τῷ  βασιληίῳ  ἐπιλέγεσθαι:  γραμματιστὰς  δὲ  βασιληίους  οἱ  πάντες  ὕπαρχοι  ἔχουσι:  ἀποπειρώμενος  δὲ  τῶν  δορυφόρων  ἐδίδου  τὰ  βυβλία  ὁ  Βαγαῖος,  εἰ  ἐνδεξαίατο  ἀπόστασιν  ἀπὸ  ̓Οροίτεω.  ὁρέων  δὲ  σφέας  τά  τε  βυβλία  σεβομένους  μεγάλως  καὶ  τὰ  λεγόμενα  ἐκ  τῶν  βυβλίων  ἔτι  μεζόνως,  διδοῖ  ἄλλο  ἐν  τῷ  ἐνῆν  ἔπεα
τάδε:  ὦ  Πέρσαι,  βασιλεὺς  Δαρεῖος  ἀπαγορεύει  ὑμῖν  μὴ  δορυφορέειν  ̓Οροίτεα.”  οἳ  δὲ  ἀκούσαντες  τούτων  μετῆκάν  οἱ  τὰς  αἰχμάς.  ἰδὼν  δὲ  τοῦτο  σφέας  ὁ  Βαγαῖος  πειθομένους  τῷ  βυβλίῳ,  ἐνθαῦτα  δὴ  θαρσήσας  τὸ  τελευταῖον  τῶν  βυβλίων  διδοῖ  τῷ  γραμματιστῇ,  ἐν  τῷ  ἐγέγραπτο  “βασιλεὺς  Δαρεῖος  Πέρσῃσι  τοῖσι  ἐν  Σάρδισι  ἐντέλλεται  κτείνειν  ̓Οροίτεα.”  οἱ  δὲ  δορυφόροι  ὡς  ἤκουσαν  ταῦτα,
σπασάμενοι  τοὺς  ἀκινάκας  κτείνουσι  παραυτίκα  μιν,  οὕτω  δὴ  ̓Οροίτεα  τὸν  Πέρσην  Πολυκράτεος  τοῦ  Σαμίου  τίσιες  μετῆλθον.  ἀπικομένων  δὲ  καὶ  ἀνακομισθέντων  τῶν  ̓Οροίτεω  χρημάτων  ἐς  τὰ  Σοῦσα,  συνήνεικε  χρόνῳ  οὐ  πολλῷ  ὕστερον  βασιλέα  Δαρεῖον  ἐν  ἄγρῃ  θηρῶν  ἀποθρώσκοντα  ἀπ'  ἵππου  στραφῆναι  τὸν  πόδα.  καί  κως  ἰσχυροτέρως  ἐστράφη:  ὁ  γάρ  οἱ  ἀστράγαλος  ἐξεχώρησε  ἐκ  τῶν  ἄρθρων.  νομίζων
δὲ  καὶ  πρότερον  περὶ  ἑωυτὸν  ἔχειν  Αἰγυπτίων  τοὺς  δοκέοντας  εἶναι  πρώτους  τὴν  ἰητρικήν,  τούτοισι  ἐχρᾶτο.  οἳ  δὲ  στρεβλοῦντες  καὶ  βιώμενοι  τὸν  πόδα  κακὸν  μέζον  ἐργάζοντο.  ἐπ'  ἑπτὰ  μὲν  δὴ  ἡμέρας  καὶ  ἑπτὰ  νύκτας  ὑπὸ  τοῦ  παρεόντος  κακοῦ  ὁ  Δαρεῖος  ἀγρυπνίῃσι  εἴχετο:  τῇ  δὲ  δὴ  ὀγδόῃ  ἡμέρῃ  ἔχοντί  οἱ  φλαύρως,  παρακούσας  τις  πρότερον  ἔτι  ἐν  Σάρδισι
τοῦ  Κροτωνιήτεω  Δημοκήδεος  τὴν  τέχνην  ἀγγέλλει  τῷ  Δαρείῳ:  ὁ  δὲ  ἄγειν  μιν  τὴν  ταχίστην  παρ'  ἑωυτὸν  ἐκέλευσε:  τὸν  δὲ  ὡς  ἐξεῦρον  ἐν  τοῖσι  ̓Οροίτεω  ἀνδραπόδοισι  ὅκου  δὴ  ἀπημελημένον,  παρῆγον  ἐς  μέσον  πέδας  τε  ἕλκοντα  καὶ  ῥάκεσι  ἐσθημένον.  σταθέντα  δὲ  ἐς  μέσον  εἰρώτα  ὁ  Δαρεῖος  τὴν  τέχνην  εἰ  ἐπίσταιτο:  ὁ  δὲ  οὐκ  ὑπεδέκετο,  ἀρρωδέων  μὴ  ἑωυτὸν
ἐκφήνας  τὸ  παράπαν  τῆς  ̔Ελλάδος  ᾖ  ἀπεστερημένος:  κατεφάνη  τε  τῷ  Δαρείῳ  τεχνάζειν  ἐπιστάμενος,  καὶ  τοὺς  ἀγαγόντας  αὐτὸν  ἐκέλευσε  μάστιγάς  τε  καὶ  κέντρα  παραφέρειν  ἐς  τὸ  μέσον.  ὁ  δὲ  ἐνθαῦτα  δὴ  ὦν  ἐκφαίνει,  φὰς  ἀτρεκέως  μὲν  οὐκ  ἐπίστασθαι,  ὁμιλήσας  δὲ  ἰητρῷ  φλαύρως  ἔχειν  τὴν  τέχνην.  μετὰ  δέ,  ὥς  οἱ  ἐπέτρεψε,  ̔Ελληνικοῖσι  ἰήμασι  χρεώμενος  καὶ  ἤπια  μετὰ
τὰ  ἰσχυρὰ  προσάγων  ὕπνου  τέ  μιν  λαγχάνειν  ἐποίεε  καὶ  ἐν  χρόνῳ  ὀλίγῳ  ὑγιέα  μιν  ἀπέδεξε,  οὐδαμὰ  ἔτι  ἐλπίζοντα  ἀρτίπουν  ἔσεσθαι.  δωρέεται  δή  μιν  μετὰ  ταῦτα  ὁ  Δαρεῖος  πεδέων  χρυσέων  δύο  ζεύγεσι:  ὁ  δέ  μιν  ἐπείρετο  εἴ  οἱ  διπλήσιον  τὸ  κακὸν  ἐπίτηδες  νέμει,  ὅτι  μιν  ὑγιέα  ἐποίησε.  ἡσθεὶς  δὲ  τῷ  ἔπεϊ  ὁ  Δαρεῖος  ἀποπέμπει  μιν  παρὰ
τὰς  ἑωυτοῦ  γυναῖκας:  παράγοντες  δὲ  οἱ  εὐνοῦχοι  ἔλεγον  πρὸς  τὰς  γυναῖκας  ὡς  βασιλέι  οὗτος  εἴη  ὃς  τὴν  ψυχὴν  ἀπέδωκε.  ὑποτύπτουσα  δὲ  αὐτέων  ἑκάστη  φιάλῃ  τοῦ  χρυσοῦ  ἐς  θήκην  ἐδωρέετο  Δημοκήδεα  οὕτω  δή  τι  δαψιλέι  δωρεῇ  ὡς  τοὺς  ἀποπίπτοντας  ἀπὸ  τῶν  φιαλέων  στατῆρας  ἑπόμενος  ὁ  οἰκέτης,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Σκίτων,  ἀνελέγετο  καί  οἱ  χρῆμα  πολλόν  τι
χρυσοῦ  συνελέχθη.  ὁ  δὲ  Δημοκήδης  οὗτος  ὧδε  ἐκ  Κρότωνος  ἀπιγμένος  Πολυκράτεϊ  ὡμίλησε:  πατρὶ  συνείχετο  ἐν  τῇ  Κρότωνι  ὀργὴν  χαλεπῷ:  τοῦτον  ἐπείτε  οὐκ  ἐδύνατο  φέρειν,  ἀπολιπὼν  οἴχετο  ἐς  Αἴγιναν.  καταστὰς  δὲ  ἐς  ταύτην  πρώτῳ  ἔτεϊ  ὑπερεβάλετο  τοὺς  ἄλλους  ἰητρούς,  ἀσκευής  περ  ἐὼν  καὶ  ἔχων  οὐδὲν  τῶν  ὅσα  περὶ  τὴν  τέχνην  ἐστὶ  ἐργαλήια.  καί  μιν  δευτέρῳ  ἔτεϊ
ταλάντου  Αἰγινῆται  δημοσίῃ  μισθοῦνται,  τρίτῳ  δὲ  ἔτεϊ  ̓Αθηναῖοι  ἑκατὸν  μνέων,  τετάρτῳ  δὲ  ἔτεϊ  Πολυκράτης  δυῶν  ταλάντων.  οὕτω  μὲν  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  Σάμον,  καὶ  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  ἀνδρὸς  οὐκ  ἥκιστα  Κροτωνιῆται  ἰητροὶ  εὐδοκίμησαν.  ἐγένετο  γὰρ  ὦν  τοῦτο  ὅτε  πρῶτοι  μὲν  Κροτωνιῆται  ἰητροὶ  ἐλέγοντο  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα  εἶναι,  δεύτεροι  δὲ  Κυρηναῖοι.  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  δὲ  τοῦτον  χρόνον
καὶ  ̓Αργεῖοι  ἤκουον  μουσικὴν  εἶναι  ̔Ελλήνων  πρῶτοι.  τότε  δὴ  ὁ  Δημοκήδης  ἐν  τοῖσι  Σούσοισι  ἐξιησάμενος  Δαρεῖον  οἶκόν  τε  μέγιστον  εἶχε  καὶ  ὁμοτράπεζος  βασιλέι  ἐγεγόνεε,  πλήν  τε  ἑνὸς  τοῦ  ἐς  ̔́Ελληνας  ἀπιέναι  πάντα  τἆλλά  οἱ  παρῆν.  καὶ  τοῦτο  μὲν  τοὺς  Αἰγυπτίους  ἰητρούς,  οἳ  βασιλέα  πρότερον  ἰῶντο,  μέλλοντας  ἀνασκολοπιεῖσθαι  ὅτι  ὑπὸ  ̔́Ελληνος  ἰητροῦ  ἑσσώθησαν,  τούτους  βασιλέα  παραιτησάμενος
ἐρρύσατο:  τοῦτο  δὲ  μάντιν  ̓Ηλεῖον  Πολυκράτεϊ  ἐπισπόμενον  καὶ  ἀπημελημένον  ἐν  τοῖσι  ἀνδραπόδοισι  ἐρρύσατο.  ἦν  δὲ  μέγιστον  πρῆγμα  Δημοκήδης  παρὰ  βασιλέι.  ἐν  χρόνῳ  δὲ  ὀλίγῳ  μετὰ  ταῦτα  τάδε  ἄλλα  συνήνεικε  γενέσθαι.  ̓Ατόσσῃ  τῇ  Κύρου  μὲν  θυγατρὶ  Δαρείου  δὲ  γυναικὶ  ἐπὶ  τοῦ  μαστοῦ  ἔφυ  φῦμα,  μετὰ  δὲ  ἐκραγὲν  ἐνέμετο  πρόσω.  ὅσον  μὲν  δὴ  χρόνον  ἦν  ἔλασσον,  ἣ
δὲ  κρύπτουσα  καὶ  αἰσχυνομένη  ἔφραζε  οὐδενί:  ἐπείτε  δὲ  ἐν  κακῷ  ἦν,  μετεπέμψατο  τὸν  Δημοκήδεα  καί  οἱ  ἐπέδεξε.  ὁ  δὲ  φὰς  ὑγιέα  ποιήσειν  ἐξορκοῖ  μιν  ἦ  μέν  οἱ  ἀντυπουργήσειν  ἐκείνην  τοῦτο  τὸ  ἂν  αὐτῆς  δεηθῇ:  δεήσεσθαι  δὲ  οὐδενὸς  τῶν  ὅσα  ἐς  αἰσχύνην  ἐστὶ  φέροντα.  ὡς  δὲ  ἄρα  μιν  μετὰ  ταῦτα  ἰώμενος  ὑγιέα  ἀπέδεξε,  ἐνθαῦτα  δὴ  διδαχθεῖσα
ὑπὸ  τοῦ  Δημοκήδεος  ἡ  ̓́Ατοσσα  προσέφερε  ἐν  τῇ  κοίτῃ  Δαρείῳ  λόγον  τοιόνδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἔχων  δύναμιν  τοσαύτην  κάτησαι,  οὔτε  τι  ἔθνος  προσκτώμενος  οὔτε  δύναμιν  Πέρσῃσι.  οἰκὸς  δὲ  ἐστὶ  ἄνδρα  καὶ  νέον  καὶ  χρημάτων  μεγάλων  δεσπότην  φαίνεσθαί  τι  ἀποδεικνύμενον,  ἵνα  καὶ  Πέρσαι  ἐκμάθωσι  ὅτι  ὑπ'  ἀνδρὸς  ἄρχονται.  ἐπ'  ἀμφότερα  δέ  τοι  συμφέρει  ταῦτα  ποιέειν,  καὶ  ἵνα
σφέων  Πέρσαι  ἐπίστωνται  ἄνδρα  εἶναι  τὸν  προεστεῶτα,  καὶ  ἵνα  τρίβωνται  πολέμῳ  μηδὲ  σχολὴν  ἄγοντες  ἐπιβουλεύωσί  τοι.  νῦν  γὰρ  ἄν  τι  καὶ  ἀποδέξαιο  ἔργον,  ἕως  νέος  εἶς  ἡλικίην:  αὐξομένῳ  γὰρ  τῷ  σώματι  συναύξονται  καὶ  αἱ  φρένες,  γηράσκοντι  δὲ  συγγηράσκουσι  καὶ  ἐς  τὰ  πρήγματα  πάντα  ἀπαμβλύνονται.”  ἣ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐκ  διδαχῆς  ἔλεγε,  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.
“ὦ  γύναι,  πάντα  ὅσα  περ  αὐτὸς  ἐπινοέω  ποιήσειν  εἴρηκας:  ἐγὼ  γὰρ  βεβούλευμαι  ζεύξας  γέφυραν  ἐκ  τῆσδε  τῆς  ἠπείρου  ἐς  τὴν  ἑτέρην  ἤπειρον  ἐπὶ  Σκύθας  στρατεύεσθαι:  καὶ  ταῦτα  ὀλίγου  χρόνου  ἔσται  τελεύμενα.”  λέγει  ̓́Ατοσσα  τάδε.  “ὅρα  νυν,  ἐπὶ  Σκύθας  μὲν  τὴν  πρώτην  ἰέναι  ἔασον:  οὗτοι  γάρ,  ἐπεὰν  σὺ  βούλῃ,  ἔσονταί  τοι:  σὺ  δέ  μοι  ἐπὶ  τὴν
̔Ελλάδα  στρατεύεσθαι.  ἐπιθυμέω  γὰρ  λόγῳ  πυνθανομένη  Λακαίνας  τέ  μοι  γενέσθαι  θεραπαίνας  καὶ  ̓Αργείας  καὶ  ̓Αττικὰς  καὶ  Κορινθίας.  ἔχεις  δὲ  ἄνδρα  ἐπιτηδεότατον  ἀνδρῶν  πάντων  δέξαι  τε  ἕκαστα  τῆς  ̔Ελλάδος  καὶ  κατηγήσασθαι,  τοῦτον  ὅς  σευ  τὸν  πόδα  ἐξιήσατο.”  ἀμείβεται  Δαρεῖος  “ὦ  γύναι,  ἐπεὶ  τοίνυν  τοι  δοκέει  τῆς  ̔Ελλάδος  ἡμέας  πρῶτα  ἀποπειρᾶσθαι,  κατασκόπους  μοι  δοκέει  Περσέων  πρῶτον  ἄμεινον
εἶναι  ὁμοῦ  τούτῳ  τῷ  σὺ  λέγεις  πέμψαι  ἐς  αὐτούς,  οἳ  μαθόντες  καὶ  ἰδόντες  ἐξαγγελέουσι  ἕκαστα  αὐτῶν  ἡμῖν:  καὶ  ἔπειτα  ἐξεπιστάμενος  ἐπ'  αὐτοὺς  τρέψομαι.”  ταῦτα  εἶπε  καὶ  ἅμα  ἔπος  τε  καὶ  ἔργον  ἐποίεε.  ἐπείτε  γὰρ  τάχιστα  ἡμέρη  ἐπέλαμψε,  καλέσας  Περσέων  ἄνδρας  δοκίμους  πεντεκαίδεκα  ἐνετέλλετό  σφι  ἑπομένους  Δημοκήδεϊ  διεξελθεῖν  τὰ  παραθαλάσσια  τῆς  ̔Ελλάδος,  ὅκως  τε  μὴ  διαδρήσεται
σφέας  ὁ  Δημοκήδης,  ἀλλά  μιν  πάντως  ὀπίσω  ἀπάξουσι.  ἐντειλάμενος  δὲ  τούτοισι  ταῦτα,  δεύτερα  καλέσας  αὐτὸν  Δημοκήδεα  ἐδέετο  αὐτοῦ  ὅκως  ἐξηγησάμενος  πᾶσαν  καὶ  ἐπιδέξας  τὴν  ̔Ελλάδα  τοῖσι  Πέρσῃσι  ὀπίσω  ἥξει:  δῶρα  δέ  μιν  τῷ  πατρὶ  καὶ  τοῖσι  ἀδελφεοῖσι  ἐκέλευε  πάντα  τὰ  ἐκείνου  ἔπιπλα  λαβόντα  ἄγειν,  φὰς  ἄλλα  οἱ  πολλαπλήσια  ἀντιδώσειν:  πρὸς  δὲ  ἐς  τὰ  δῶρα  ὁλκάδα
οἱ  ἔφη  συμβαλέεσθαι  πλήσας  ἀγαθῶν  παντοίων,  τὴν  ἅμα  οἱ  πλεύσεσθαι.  Δαρεῖος  μὲν  δή,  δοκέειν  ἐμοί,  ἀπ'  οὐδενὸς  δολεροῦ  νόου  ἐπαγγέλλετό  οἱ  ταῦτα.  Δημοκήδης  δὲ  δείσας  μή  εὑ  ἐκπειρῷτο  Δαρεῖος,  οὔτι  ἐπιδραμὼν  πάντα  τὰ  διδόμενα  ἐδέκετο,  ἀλλὰ  τὰ  μὲν  ἑωυτοῦ  κατὰ  χώρην  ἔφη  καταλείψειν,  ἵνα  ὀπίσω  σφέα  ἀπελθὼν  ἔχοι,  τὴν  μέντοι  ὁλκάδα,  τήν  οἱ  Δαρεῖος  ἐπαγγέλλετο
ἐς  τὴν  δωρεὴν  τοῖσι  ἀδελφεοῖσι,  δέκεσθαι  ἔφη.  ἐντειλάμενος  δὲ  καὶ  τούτῳ  ταὐτὰ  ὁ  Δαρεῖος  ἀποστέλλει  αὐτοὺς  ἐπὶ  θάλασσαν.  καταβάντες  δὲ  οὗτοι  ἐς  Φοινίκην  καὶ  Φοινίκης  ἐς  Σιδῶνα  πόλιν  αὐτίκα  μὲν  τριήρεας  δύο  ἐπλήρωσαν,  ἅμα  δὲ  αὐτῇσι  καὶ  γαῦλον  μέγαν  παντοίων  ἀγαθῶν:  παρεσκευασμένοι  δὲ  πάντα  ἔπλεον  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα,  προσίσχοντες  δὲ  αὐτῆς  τὰ  παραθαλάσσια  ἐθηεῦντο  καὶ
ἀπεγράφοντο,  ἐς  ὃ  τὰ  πολλὰ  αὐτῆς  καὶ  ὀνομαστὰ  θεησάμενοι  ἀπίκοντο  τῆς  ̓Ιταλίης  ἐς  Τάραντα.  ἐνθαῦτα  δὲ  ἐκ  ῥηστώνης  τῆς  Δημοκήδεος  ̓Αριστοφιλίδης  τῶν  Ταραντίνων  ὁ  βασιλεὺς  τοῦτο  μὲν  τὰ  πηδάλια  παρέλυσε  τῶν  Μηδικέων  νεῶν,  τοῦτο  δὲ  αὐτοὺς  τοὺς  Πέρσας  εἶρξε  ὡς  κατασκόπους  δῆθεν  ἐόντας.  ἐν  ᾧ  δὲ  οὗτοι  ταῦτα  ἔπασχον,  ὁ  Δημοκήδης  ἐς  τὴν  Κρότωνα  ἀπικνέεται:
ἀπιγμένου  δὲ  ἤδη  τούτου  ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ  ὁ  ̓Αριστοφιλίδης  ἔλυσε  τοὺς  Πέρσας,  καὶ  τὰ  παρέλαβε  τῶν  νεῶν  ἀπέδωκέ  σφι.  πλέοντες  δὲ  ἐνθεῦτεν  οἱ  Πέρσαι  καὶ  διώκοντες  Δημοκήδεα  ἀπικνέονται  ἐς  τὴν  Κρότωνα,  εὑρόντες  δέ  μιν  ἀγοράζοντα  ἅπτοντο  αὐτοῦ.  τῶν  δὲ  Κροτωνιητέων  οἳ  μὲν  καταρρωδέοντες  τὰ  Περσικὰ  πρήγματα  προϊέναι  ἕτοιμοι  ἦσαν,  οἳ  δὲ  ἀντάπτοντο  καὶ  τοῖσι  σκυτάλοισι
ἔπαιον  τοὺς  Πέρσας  προϊσχομένους  ἔπεα  τάδε.  “ἄνδρες  Κροτωνιῆται,  ὁρᾶτε  τὰ  ποιέετε:  ἄνδρα  βασιλέος  δρηπέτην  γενόμενον  ἐξαιρέεσθε.  κῶς  ταῦτα  βασιλέι  Δαρείῳ  ἐκχρήσει  περιυβρίσθαι;  κῶς  δὲ  ὑμῖν  τὰ  ποιεύμενα  ἕξει  καλῶς,  ἢν  ἀπέλησθε  ἡμέας;  ἐπὶ  τίνα  δὲ  τῆσδε  προτέρην  στρατευσόμεθα  πόλιν;  τίνα  δὲ  προτέρην  ἀνδραποδίζεσθαι  περιησόμεθα;”  ταῦτα  λέγοντες  τοὺς  Κροτωνιήτας  οὔκων  ἔπειθον,  ἀλλ'  ἐξαιρεθέντες  τε  τὸν  Δημοκήδεα
καὶ  τὸν  γαῦλον  τὸν  ἅμα  ἤγοντο  ἀπαιρεθέντες  ἀπέπλεον  ὀπίσω  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  οὐδ'  ἔτι  ἐζήτησαν  τὸ  προσωτέρω  τῆς  ̔Ελλάδος  ἀπικόμενοι  ἐκμαθεῖν,  ἐστερημένοι  τοῦ  ἡγεμόνος.  τοσόνδε  μέντοι  ἐνετείλατό  σφι  Δημοκήδης  ἀναγομένοισι,  κελεύων  εἰπεῖν  σφεας  Δαρείῳ  ὅτι  ἅρμοσται  τὴν  Μίλωνος  θυγατέρα  Δημοκήδης  γυναῖκα.  τοῦ  γὰρ  δὴ  παλαιστέω  Μίλωνος  ἦν  οὔνομα  πολλὸν  παρὰ  βασιλέι:  κατὰ  δὲ  τοῦτό  μοι
δοκέει  σπεῦσαι  τὸν  γάμον  τοῦτον  τελέσας  χρήματα  μεγάλα  Δημοκήδης,  ἵνα  φανῇ  πρὸς  Δαρείου  ἐὼν  καὶ  ἐν  τῇ  ἑωυτοῦ  δόκιμος.  ἀναχθέντες  δὲ  ἐκ  τῆς  Κρότωνος  οἱ  Πέρσαι  ἐκπίπτουσι  τῇσι  νηυσὶ  ἐς  ̓Ιηπυγίην,  καί  σφεας  δουλεύοντας  ἐνθαῦτα  Γίλλος  ἀνὴρ  Ταραντῖνος  φυγὰς  ῥυσάμενος  ἀπήγαγε  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον.  ὁ  δὲ  ἀντὶ  τούτων  ἕτοιμος  ἦν  διδόναι  τοῦτο  ὅ  τι  βούλοιτο
αὐτός.  Γίλλος  δὲ  αἱρέεται  κάτοδόν  οἱ  ἐς  Τάραντα  γενέσθαι,  προαπηγησάμενος  τὴν  συμφορήν:  ἵνα  δὲ  μὴ  συνταράξῃ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἢν  δι'  αὐτὸν  στόλος  μέγας  πλέῃ  ἐπὶ  τὴν  ̓Ιταλίην,  Κνιδίους  μούνους  ἀποχρᾶν  οἱ  ἔφη  τοὺς  κατάγοντας  γίνεσθαι,  δοκέων  ἀπὸ  τούτων  ἐόντων  τοῖσι  Ταραντίνοισι  φίλων  μάλιστα  τὴν  κάτοδόν  οἱ  ἔσεσθαι.  Δαρεῖος  δὲ  ὑποδεξάμενος  ἐπετέλεε:  πέμψας  γὰρ  ἄγγελον  ἐς
Κνίδον  κατάγειν  σφέας  ἐκέλευε  Γίλλον  ἐς  Τάραντα.  πειθόμενοι  δὲ  Δαρείῳ  Κνίδιοι  Ταραντίνους  οὔκων  ἔπειθον,  βίην  δὲ  ἀδύνατοι  ἦσαν  προσφέρειν.  ταῦτα  μέν  νυν  οὕτω  ἐπρήχθη:  οὗτοι  δὲ  πρῶτοι  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  ἀπίκοντο  Πέρσαι,  καὶ  οὗτοι  διὰ  τοιόνδε  πρῆγμα  κατάσκοποι  ἐγένοντο.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  Σάμον  βασιλεὺς  Δαρεῖος  αἱρέει,  πολίων  πασέων  πρώτην  ̔Ελληνίδων  καὶ  βαρβάρων,
διὰ  τοιήνδε  τινὰ  αἰτίην.  Καμβύσεω  τοῦ  Κύρου  στρατευομένου  ἐπ'  Αἴγυπτον  ἄλλοι  τε  συχνοὶ  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  ἀπίκοντο  ̔Ελλήνων,  οἳ  μέν,  ὡς  οἰκός,  κατ'  ἐμπορίην  στρατευόμενοι,  οἳ  δὲ  τινὲς  καὶ  αὐτῆς  τῆς  χώρης  θεηταί:  τῶν  ἦν  καὶ  Συλοσῶν  ὁ  Αἰάκεος,  Πολυκράτεός  τε  ἐὼν  ἀδελφεὸς  καὶ  φεύγων  ἐκ  Σάμου.  τοῦτον  τὸν  Συλοσῶντα  κατέλαβε  εὐτυχίη  τις  τοιήδε.  λαβὼν
χλανίδα  καὶ  περιβαλόμενος  πυρρὴν  ἠγόραζε  ἐν  τῇ  Μέμφι:  ἰδὼν  δὲ  αὐτὸν  Δαρεῖος,  δορυφόρος  τε  ἐὼν  Καμβύσεω  καὶ  λόγου  οὐδενός  κω  μεγάλου,  ἐπεθύμησε  τῆς  χλανίδος  καὶ  αὐτὴν  προσελθὼν  ὠνέετο.  ὁ  δὲ  Συλοσῶν  ὁρέων  τὸν  Δαρεῖον  μεγάλως  ἐπιθυμέοντα  τῆς  χλανίδος,  θείῃ  τύχῃ  χρεώμενος  λέγει  “ἐγὼ  ταύτην  πωλέω  μὲν  οὐδενὸς  χρήματος,  δίδωμι  δὲ  ἄλλως,  εἴ  περ  οὕτω  δεῖ
γενέσθαι  πάντως  τοι.”  αἰνέσας  ταῦτα  ὁ  Δαρεῖος  παραλαμβάνει  τὸ  εἷμα.  ὁ  μὲν  δὴ  Συλοσῶν  ἠπίστατο  τοῦτό  οἱ  ἀπολωλέναι  δι'  εὐηθείην.  ὡς  δὲ  τοῦ  χρόνου  προβαίνοντος  Καμβύσης  τε  ἀπέθανε  καὶ  τῷ  Μάγῳ  ἐπανέστησαν  οἱ  ἑπτὰ  καὶ  ἐκ  τῶν  ἑπτὰ  Δαρεῖος  τὴν  βασιληίην  ἔσχε,  πυνθάνεται  ὁ  Συλοσῶν  ὡς  ἡ  βασιληίη  περιεληλύθοι  ἐς  τοῦτον  τὸν  ἄνδρα  τῷ  κοτὲ
αὐτὸς  ἔδωκε  ἐν  Αἰγύπτῳ  δεηθέντι  τὸ  εἷμα.  ἀναβὰς  δὲ  ἐς  τὰ  Σοῦσα  ἵζετο  ἐς  τὰ  πρόθυρα  τῶν  βασιλέος  οἰκίων  καὶ  ἔφη  Δαρείου  εὐεργέτης  εἶναι.  ἀγγέλλει  ταῦτα  ἀκούσας  ὁ  πυλουρὸς  τῷ  βασιλέι:  ὁ  δὲ  θωμάσας  λέγει  πρὸς  αὐτόν  “καὶ  τίς  ἐστὶ  ̔Ελλήνων  εὐεργέτης  τῷ  ἐγὼ  προαιδεῦμαι,  νεωστὶ  μὲν  τὴν  ἀρχὴν  ἔχων;  ἀναβέβηκε  δ'  ἤ  τις  ἢ
οὐδείς  κω  παρ'  ἡμέας  αὐτῶν,  ἔχω  δὲ  χρέος  εἰπεῖν  οὐδὲν  ἀνδρὸς  ̔́Ελληνος.  ὅμως  δὲ  αὐτὸν  παράγετε  ἔσω,  ἵνα  εἰδέω  τί  θέλων  λέγει  ταῦτα.”  παρῆγε  ὁ  πυλουρὸς  τὸν  Συλοσῶντα,  στάντα  δὲ  ἐς  μέσον  εἰρώτων  οἱ  ἑρμηνέες  τίς  τε  εἴη  καὶ  τί  ποιήσας  εὐεργέτης  φησὶ  εἶναι  βασιλέος.  εἶπε  ὦν  ὁ  Συλοσῶν  πάντα  τὰ  περὶ  τὴν  χλανίδα  γενόμενα,
καὶ  ὡς  αὐτὸς  εἴη  κεῖνος  ὁ  δούς.  ἀμείβεται  πρὸς  ταῦτα  Δαρεῖος  “ὦ  γενναιότατε  ἀνδρῶν,  σὺ  κεῖνος  εἶς  ὃς  ἐμοὶ  οὐδεμίαν  ἔχοντί  κω  δύναμιν  ἔδωκας  εἰ  καὶ  σμικρά,  ἀλλ'  ὦν  ἴση  γε  ἡ  χάρις  ὁμοίως  ὡς  εἰ  νῦν  κοθέν  τι  μέγα  λάβοιμι:  ἀντ'  ὧν  τοι  χρυσὸν  καὶ  ἄργυρον  ἄπλετον  δίδωμι,  ὡς  μή  κοτέ  τοι  μεταμελήσῃ  Δαρεῖον
τὸν  ̔Υστάσπεος  εὖ  ποιήσαντι.”  λέγει  πρὸς  ταῦτα  ὁ  Συλοσῶν  “ἐμοὶ  μήτε  χρυσὸν  ὦ  βασιλεῦ  μήτε  ἄργυρον  δίδου,  ἀλλ'  ἀνασωσάμενός  μοι  δὸς  τὴν  πατρίδα  Σάμον,  τὴν  νῦν  ἀδελφεοῦ  τοῦ  ἐμοῦ  Πολυκράτεος  ἀποθανόντος  ὑπὸ  ̓Οροίτεω  ἔχει  δοῦλος  ἡμέτερος:  ταύτην  μοι  δὸς  ἄνευ  τε  φόνου  καὶ  ἐξανδραποδίσιος.”  ταῦτα  ἀκούσας  Δαρεῖος  ἀπέστελλε  στρατιήν  τε  καὶ  στρατηγὸν  ̓Οτάνεα  ἀνδρῶν  τῶν
ἑπτὰ  γενόμενον,  ἐντειλάμενος,  ὅσων  ἐδεήθη  ὁ  Συλοσῶν,  ταῦτά  οἱ  ποιέειν  ἐπιτελέα.  καταβὰς  δὲ  ἐπὶ  τὴν  θάλασσαν  ὁ  ̓Οτάνης  ἔστελλε  τὴν  στρατιήν.  τῆς  δὲ  Σάμου  Μαιάνδριος  ὁ  Μαιανδρίου  εἶχε  τὸ  κράτος,  ἐπιτροπαίην  παρὰ  Πολυκράτεος  λαβὼν  τὴν  ἀρχήν:  τῷ  δικαιοτάτῳ  ἀνδρῶν  βουλομένῳ  γενέσθαι  οὐκ  ἐξεγένετο.  ἐπειδὴ  γάρ  οἱ  ἐξαγγέλθη  ὁ  Πολυκράτεος  θάνατος,  ἐποίεε  τοιάδε:  πρῶτα  μὲν  Διὸς
ἐλευθερίου  βωμὸν  ἱδρύσατο  καὶ  τέμενος  περὶ  αὐτὸν  οὔρισε  τοῦτο  τὸ  νῦν  ἐν  τῷ  προαστείῳ  ἐστί:  μετὰ  δέ,  ὥς  οἱ  ἐπεποίητο,  ἐκκλησίην  συναγείρας  πάντων  τῶν  ἀστῶν  ἔλεξε  τάδε.  “ἐμοί,  ὡς  ἴστε  καὶ  ὑμεῖς,  σκῆπτρον  καὶ  δύναμις  πᾶσα  ἡ  Πολυκράτεος  ἐπιτέτραπται,  καί  μοι  παρέχει  νῦν  ὑμέων  ἄρχειν.  ἐγὼ  δὲ  τὰ  τῷ  πέλας  ἐπιπλήσσω,  αὐτὸς  κατὰ  δύναμιν  οὐ
ποιήσω:  οὔτε  γάρ  μοι  Πολυκράτης  ἤρεσκε  δεσπόζων  ἀνδρῶν  ὁμοίων  ἑωυτῷ  οὔτε  ἄλλος  ὅστις  τοιαῦτα  ποιέει.  Πολυκράτης  μέν  νυν  ἐξέπλησε  μοῖραν  τὴν  ἑωυτοῦ,  ἐγὼ  δὲ  ἐς  μέσον  τὴν  ἀρχὴν  τιθεὶς  ἰσονομίην  ὑμῖν  προαγορεύω.  τοσάδε  μέντοι  δικαιῶ  γέρεα  ἐμεωυτῷ  γενέσθαι,  ἐκ  μέν  γε  τῶν  Πολυκράτεος  χρημάτων  ἐξαίρετα  ἓξ  τάλαντά  μοι  γενέσθαι,  ἱρωσύνην  δὲ  πρὸς  τούτοισι  αἱρεῦμαι  αὐτῷ
τέ  μοι  καὶ  τοῖσι  ἀπ'  ἐμεῦ  αἰεὶ  γινομένοισι  τοῦ  Διὸς  τοῦ  ἐλευθερίου:  τῷ  αὐτός  τε  ἱρὸν  ἱδρυσάμην  καὶ  τὴν  ἐλευθερίην  ὑμῖν  περιτίθημι.”  ὃ  μὲν  δὴ  ταῦτα  τοῖσι  Σαμίοισι  ἐπαγγέλλετο:  τῶν  δέ  τις  ἐξαναστὰς  εἶπε  “ἀλλ'  οὐδ'  ἄξιος  εἶς  σύ  γε  ἡμέων  ἄρχειν,  γεγονώς  τε  κακῶς  καὶ  ἐὼν  ὄλεθρος:  ἀλλὰ  μᾶλλον  ὅκως  λόγον  δώσεις  τῶν  μετεχείρισας
χρημάτων.”  ταῦτα  εἶπε  ἐὼν  ἐν  τοῖσι  ἀστοῖσι  δόκιμος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Τελέσαρχος.  Μαιάνδριος  δὲ  νόῳ  λαβὼν  ὡς  εἰ  μετήσει  τὴν  ἀρχήν,  ἄλλος  τις  ἀντ'  αὐτοῦ  τύραννος  καταστήσεται,  οὐδὲν  ἔτι  ἐν  νόῳ  εἶχε  μετιέναι  αὐτήν,  ἀλλ'  ὡς  ἀνεχώρησε  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν,  μεταπεμπόμενος  ἕνα  ἕκαστον  ὡς  δὴ  λόγον  τῶν  χρημάτων  δώσων,  συνέλαβε  σφέας  καὶ  κατέδησε.  οἳ  μὲν
δὴ  ἐδεδέατο,  Μαιάνδριον  δὲ  μετὰ  ταῦτα  κατέλαβε  νοῦσος.  ἐλπίζων  δέ  μιν  ἀποθανέεσθαι  ὁ  ἀδελφεός,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Λυκάρητος,  ἵνα  εὐπετεστέρως  κατάσχῃ  τὰ  ἐν  τῇ  Σάμῳ  πρήγματα,  κατακτείνει  τοὺς  δεσμώτας  πάντας:  οὐ  γὰρ  δή,  ὡς  οἴκασι,  ἐβούλοντο  εἶναι  ἐλεύθεροι.  ἐπειδὴ  ὦν  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  Σάμον  οἱ  Πέρσαι  κατάγοντες  Συλοσῶντα,  οὔτε  τίς  σφι  χεῖρας  ἀνταείρεται,  ὑπόσπονδοί  τε
ἔφασαν  εἶναι  ἕτοιμοι  οἱ  τοῦ  Μαιανδρίου  στασιῶται  καὶ  αὐτὸς  Μαιάνδριος  ἐκχωρῆσαι  ἐκ  τῆς  νήσου.  καταινέσαντος  δ'  ἐπὶ  τούτοισι  ̓Οτάνεω  καὶ  σπεισαμένου,  τῶν  Περσέων  οἱ  πλείστου  ἄξιοι  θρόνους  θέμενοι  κατεναντίον  τῆς  ἀκροπόλιος  κατέατο.  Μαιανδρίῳ  δὲ  τῷ  τυράννῳ  ἦν  ἀδελφεὸς  ὑπομαργότερος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Χαρίλεως:  οὗτος  ὅ  τι  δὴ  ἐξαμαρτὼν  ἐν  γοργύρῃ  ἐδέδετο,  καὶ  δὴ  τότε  ἐπακούσας
τε  τὰ  πρησσόμενα  καὶ  διακύψας  διὰ  τῆς  γοργύρης,  ὡς  εἶδε  τοὺς  Πέρσας  εἰρηναίως  κατημένους,  ἐβόα  τε  καὶ  ἔφη  λέγων  Μαιανδρίῳ  θέλειν  ἐλθεῖν  ἐς  λόγους.  ἐπακούσας  δὲ  ὁ  Μαιάνδριος  λύσαντας  αὐτὸν  ἐκέλευε  ἄγειν  παρ'  ἑωυτόν:  ὡς  δὲ  ἄχθη  τάχιστα,  λοιδορέων  τε  καὶ  κακίζων  μιν  ἀνέπειθε  ἐπιθέσθαι  τοῖσι  Πέρσῃσι,  λέγων  τοιάδε.  “ἐμὲ  μέν,  ὦ  κάκιστε  ἀνδρῶν,  ἐόντα
σεωυτοῦ  ἀδελφεὸν  καὶ  ἀδικήσαντα  οὐδὲν  ἄξιον  δεσμοῦ  δήσας  γοργύρης  ἠξίωσας:  ὁρέων  δὲ  τοὺς  Πέρσας  ἐκβάλλοντάς  τέ  σε  καὶ  ἄνοικον  ποιέοντας  οὐ  τολμᾷς  τίσασθαι,  οὕτω  δή  τι  ἐόντας  εὐπετέας  χειρωθῆναι.  ἀλλ'  εἴ  τοι  σὺ  σφέας  καταρρώδηκας,  ἐμοὶ  δὸς  τοὺς  ἐπικούρους,  καί  σφεας  ἐγὼ  τιμωρήσομαι  τῆς  ἐνθάδε  ἀπίξιος:  αὐτὸν  δέ  σε  ἐκπέμψαι  ἐκ  τῆς  νήσου  ἕτοιμος  εἰμί.”
ταῦτα  δὲ  ἔλεξε  ὁ  Χαρίλεως:  Μαιάνδριος  δὲ  ὑπέλαβε  τὸν  λόγον,  ὡς  μὲν  ἐγὼ  δοκέω,  οὐκ  ἐς  τοῦτο  ἀφροσύνης  ἀπικόμενος  ὡς  δόξαι  τὴν  ἑωυτοῦ  δύναμιν  περιέσεσθαι  τῆς  βασιλέος,  ἀλλὰ  φθονήσας  μᾶλλον  Συλοσῶντι  εἰ  ἀπονητὶ  ἔμελλε  ἀπολάμψεσθαι  ἀκέραιον  τὴν  πόλιν.  ἐρεθίσας  ὦν  τοὺς  Πέρσας  ἤθελε  ὡς  ἀσθενέστατα  ποιῆσαι  τὰ  Σάμια  πρήγματα  καὶ  οὕτω  παραδιδόναι,  εὖ  ἐξεπιστάμενος  ὡς
παθόντες  οἱ  Πέρσαι  κακῶς  προσεμπικρανέεσθαι  ἔμελλον  τοῖσι  Σαμίοισι,  εἰδώς  τε  ἑωυτῷ  ἀσφαλέα  ἔκδυσιν  ἐοῦσαν  ἐκ  τῆς  νήσου  τότε  ἐπεὰν  αὐτὸς  βούληται:  ἐπεποίητο  γάρ  οἱ  κρυπτὴ  διῶρυξ  ἐκ  τῆς  ἀκροπόλιος  φέρουσα  ἐπὶ  θάλασσαν.  αὐτὸς  μὲν  δὴ  ὁ  Μαιάνδριος  ἐκπλέει  ἐκ  τῆς  Σάμου:  τοὺς  δ'  ἐπικούρους  πάντας  ὁπλίσας  ὁ  Χαρίλεως,  καὶ  ἀναπετάσας  τὰς  πύλας,  ἐξῆκε  ἐπὶ  τοὺς
Πέρσας  οὔτε  προσδεκομένους  τοιοῦτο  οὐδὲν  δοκέοντάς  τε  δὴ  πάντα  συμβεβάναι.  ἐμπεσόντες  δὲ  οἱ  ἐπίκουροι  τῶν  Περσέων  τοὺς  διφροφορευμένους  τε  καὶ  λόγου  πλείστου  ἐόντας  ἔκτεινον.  καὶ  οὗτοι  μὲν  ταῦτα  ἐποίευν,  ἡ  δὲ  ἄλλη  στρατιὴ  ἡ  Περσικὴ  ἐπεβοήθεε:  πιεζεύμενοι  δὲ  οἱ  ἐπίκουροι  ὀπίσω  κατειλήθησαν  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν.  ̓Οτάνης  δὲ  ὁ  στρατηγὸς  ἰδὼν  πάθος  μέγα  Πέρσας  πεπονθότας,  ἐντολὰς
μὲν  τὰς  Δαρεῖός  οἱ  ἀποστέλλων  ἐνετέλλετο,  μήτε  κτείνειν  μηδένα  Σαμίων  μήτε  ἀνδραποδίζεσθαι  ἀπαθέα  τε  κακῶν  ἀποδοῦναι  τὴν  νῆσον  Συλοσῶντι,  τουτέων  μὲν  τῶν  ἐντολέων  μεμνημένος  ἐπελανθάνετο,  ὁ  δὲ  παρήγγειλε  τῇ  στρατιῇ  πάντα  τὸν  ἂν  λάβωσι  καὶ  ἄνδρα  καὶ  παῖδα  ὁμοίως  κτείνειν.  ἐνθαῦτα  τῆς  στρατιῆς  οἳ  μὲν  τὴν  ἀκρόπολιν  ἐπολιόρκεον,  οἳ  δὲ  ἔκτεινον  πάντα  τὸν  ἐμποδὼν  γινόμενον
ὁμοίως  ἔν  τε  ἱρῷ  καὶ  ἔξω  ἱροῦ.  Μαιάνδριος  δὲ  ἀποδρὰς  ἐκ  τῆς  Σάμου  ἐκπλέει  ἐς  Λακεδαίμονα:  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  αὐτὴν  καὶ  ἀνενεικάμενος  τὰ  ἔχων  ἐξεχώρησε,  ἐποίεε  τοιάδε:  ὅκως  ποτήρια  ἀργύρεά  τε  καὶ  χρύσεα  προθεῖτο,  οἱ  μὲν  θεράποντες  αὐτοῦ  ἐξέσμων  αὐτά,  ὃ  δ'  ἂν  τὸν  χρόνον  τοῦτον  τῷ  Κλεομένεϊ  τῷ  ̓Αναξανδρίδεω  ἐν  λόγοισι  ἐών,  βασιλεύοντι  Σπάρτης,
προῆγέ  μιν  ἐς  τὰ  οἰκία:  ὅκως  δὲ  ἴδοιτο  Κλεομένης  τὰ  ποτήρια,  ἀπεθώμαζέ  τε  καὶ  ἐξεπλήσσετο:  ὁ  δὲ  ἂν  ἐκέλευε  αὐτὸν  ἀποφέρεσθαι  αὐτῶν  ὅσα  βούλοιτο.  τοῦτο  καὶ  δὶς  καὶ  τρὶς  εἴπαντος  Μαιανδρίου  ὁ  Κλεομένης  δικαιότατος  ἀνδρῶν  γίνεται,  ὃς  λαβεῖν  μὲν  διδόμενα  οὐκ  ἐδικαίου,  μαθὼν  δὲ  ὡς  ἄλλοισι  διδοὺς  τῶν  ἀστῶν  εὑρήσεται  τιμωρίην,  βὰς  ἐπὶ  τοὺς  ἐφόρους
ἄμεινον  εἶναι  ἔφη  τῇ  Σπάρτῃ  τὸν  ξεῖνον  τὸν  Σάμιον  ἀπαλλάσσεσθαι  ἐκ  τῆς  Πελοποννήσου,  ἵνα  μὴ  ἀναπείσῃ  ἢ  αὐτὸν  ἢ  ἄλλον  τινὰ  Σπαρτιητέων  κακὸν  γενέσθαι.  οἳ  δ'  ὑπακούσαντες  ἐξεκήρυξαν  Μαιάνδριον.  τὴν  δὲ  Σάμον  σαγηνεύσαντεσοἱ  Πέρσαι  παρέδοσαν  Συλοσῶντι  ἔρημον  ἐοῦσαν  ἀνδρῶν.  ὑστέρῳ  μέντοι  χρόνῳ  καὶ  συγκατοίκισε  αὐτὴν  ὁ  στρατηγὸς  ̓Οτάνης  ἔκ  τε  ὄψιος  ὀνείρου  καὶ  νούσου  ἥ
μιν  κατέλαβε  νοσῆσαι  τὰ  αἰδοῖα.  ἐπὶ  δὲ  Σάμον  στρατεύματος  ναυτικοῦ  οἰχομένου  Βαβυλώνιοι  ἀπέστησαν,  κάρτα  εὖ  παρεσκευασμένοι:  ἐν  ὅσῳ  γὰρ  ὅ  τε  Μάγος  ἦρχε  καὶ  οἱ  ἑπτὰ  ἐπανέστησαν,  ἐν  τούτῳ  παντὶ  τῷ  χρόνῳ  καὶ  τῇ  ταραχῇ  ἐς  τὴν  πολιορκίην  παρεσκευάζοντο.  καί  κως  ταῦτα  ποιεῦντες  ἐλάνθανον.  ἐπείτε  δὲ  ἐκ  τοῦ  ἐμφανέος  ἀπέστησαν,  ἐποίησαν  τοιόνδε:  τὰς  μητέρας  ἐξελόντες,
γυναῖκα  ἕκαστος  μίαν  προσεξαιρέετο  τὴν  ἐβούλετο  ἐκ  τῶν  ἑωυτοῦ  οἰκίων,  τὰς  δὲ  λοιπὰς  ἁπάσας  συναγαγόντες  ἀπέπνιξαν:  τὴν  δὲ  μίαν  ἕκαστος  σιτοποιὸν  ἐξαιρέετο:  ἀπέπνιξαν  δὲ  αὐτάς,  ἵνα  μή  σφεων  τὸν  σῖτον  ἀναισιμώσωσι.  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ὁ  Δαρεῖος  καὶ  συλλέξας  πᾶσαν  τὴν  ἑωυτοῦ  δύναμιν  ἐστρατεύετο  ἐπ'  αὐτούς,  ἐπελάσας  δὲ  ἐπὶ  τὴν  Βαβυλῶνα  ἐπολιόρκεε  φροντίζοντας  οὐδὲν  τῆς  πολιορκίης.
ἀναβαίνοντες  γὰρ  ἐπὶ  τοὺς  προμαχεῶνας  τοῦ  τείχεος  οἱ  Βαβυλώνιοι  κατωρχέοντο  καὶ  κατέσκωπτον  Δαρεῖον  καὶ  τὴν  στρατιὴν  αὐτοῦ,  καί  τις  αὐτῶν  εἶπε  τοῦτο  τὸ  ἔπος.  “τί  κάτησθε  ὦ  Πέρσαι  ἐνθαῦτα,  ἀλλ'  οὐκ  ἀπαλλάσσεσθε;  τότε  γὰρ  αἱρήσετε  ἡμέας,  ἐπεὰν  ἡμίονοι  τέκωσι.”  τοῦτο  εἶπε  τῶν  τις  Βαβυλωνίων  οὐδαμὰ  ἐλπίζων  ἂν  ἡμίονον  τεκεῖν.  ἑπτὰ  δὲ  μηνῶν  καὶ  ἐνιαυτοῦ  διεληλυθότος
ἤδη  ὁ  Δαρεῖός  τε  ἤσχαλλε  καὶ  ἡ  στρατιὴ  πᾶσα  οὐ  δυνατὴ  ἐοῦσα  ἑλεῖν  τοὺς  Βαβυλωνίους.  καίτοι  πάντα  σοφίσματα  καὶ  πάσας  μηχανὰς  ἐπεποιήκεε  ἐς  αὐτοὺς  Δαρεῖος:  ἀλλ'  οὐδ'  ὣς  ἐδύνατο  ἑλεῖν  σφεας,  ἄλλοισί  τε  σοφίσμασι  πειρησάμενος,  καὶ  δὴ  καὶ  τῷ  Κῦρος  εἷλε  σφέας,  καὶ  τούτῳ  ἐπειρήθη.  ἀλλὰ  γὰρ  δεινῶς  ἦσαν  ἐν  φυλακῇσι  οἱ  Βαβυλώνιοι,  οὐδὲ  σφέας
οἷός  τε  ἦν  ἑλεῖν.  ἐνθαῦτα  εἰκοστῷ  μηνὶ  Ζωπύρῳ  τῷ  Μεγαβύζου,  τούτου  ὃς  τῶν  ἑπτὰ  ἀνδρῶν  ἐγένετο  τῶν  τὸν  Μάγον  κατελόντων,  τούτῳ  τῷ  Μεγαβύζου  παιδὶ  Ζωπύρῳ  ἐγένετο  τέρας  τόδε:  τῶν  οἱ  σιτοφόρων  ἡμιόνων  μία  ἔτεκε.  ὡς  δέ  οἱ  ἐξαγγέλθη  καὶ  ὑπὸ  ἀπιστίης  αὐτὸς  ὁ  Ζώπυρος  εἶδε  τὸ  βρέφος,  ἀπείπας  τοῖσι  ἰδοῦσι  μηδενὶ  φράζειν  τὸ  γεγονὸς  ἐβουλεύετο.
καί  οἱ  πρὸς  τὰ  τοῦ  Βαβυλωνίου  ῥήματα,  ὃς  κατ'  ἀρχὰς  ἔφησε,  ἐπεάν  περ  ἡμίονοι  τέκωσι,  τότε  τὸ  τεῖχος  ἁλώσεσθαι,  πρὸς  ταύτην  τὴν  φήμην  Ζωπύρῳ  ἐδόκεε  εἶναι  ἁλώσιμος  ἡ  Βαβυλών:  σὺν  γὰρ  θεῷ  ἐκεῖνόν  τε  εἰπεῖν  καὶ  ἑωυτῷ  τεκεῖν  τὴν  ἡμίονον.  ὡς  δέ  οἱ  ἐδόκεε  μόρσιμον  εἶναι  ἤδη  τῇ  Βαβυλῶνι  ἁλίσκεσθαι,  προσελθὼν  Δαρείου  ἀπεπυνθάνετο  εἰ  περὶ
πολλοῦ  κάρτα  ποιέεται  τὴν  Βαβυλῶνα  ἑλεῖν.  πυθόμενος  δὲ  ὡς  πολλοῦ  τιμῷτο,  ἄλλο  ἐβουλεύετο,  ὅκως  αὐτός  τε  ἔσται  ὁ  ἑλὼν  αὐτὴν  καὶ  ἑωυτοῦ  τὸ  ἔργον  ἔσται:  κάρτα  γὰρ  ἐν  τοῖσι  Πέρσῃσι  αἱ  ἀγαθοεργίαι  ἐς  τὸ  πρόσω  μεγάθεος  τιμῶνται.  ἄλλῳ  μέν  νυν  οὐκ  ἐφράζετο  ἔργῳ  δυνατὸς  εἶναί  μιν  ὑποχειρίην  ποιῆσαι,  εἰ  δ'  ἑωυτὸν  λωβησάμενος  αὐτομολήσειε  ἐς  αὐτούς.
ἐνθαῦτα  ἐν  ἐλαφρῷ  ποιησάμενος  ἑωυτὸν  λωβᾶται  λώβην  ἀνήκεστον:  ἀποταμὼν  γὰρ  ἑωυτοῦ  τὴν  ῥῖνα  καὶ  τὰ  ὦτα  καὶ  τὴν  κόμην  κακῶς  περικείρας  καὶ  μαστιγώσας  ἦλθε  παρὰ  Δαρεῖον.  Δαρεῖος  δὲ  κάρτα  βαρέως  ἤνεικε  ἰδὼν  ἄνδρα  δοκιμώτατον  λελωβημένον,  ἔκ  τε  τοῦ  θρόνου  ἀναπηδήσας  ἀνέβωσέ  τε  καὶ  εἴρετό  μιν  ὅστις  εἴη  ὁ  λωβησάμενος  καὶ  ὅ  τι  ποιήσαντα.  ὁ  δὲ
εἶπε  “οὐκ  ἔστι  οὗτος  ὡνήρ,  ὅτι  μὴ  σύ,  τῷ  ἐστὶ  δύναμις  τοσαύτη  ἐμὲ  δὴ  ὧδε  διαθεῖναι:  οὐδέ  τις  ἀλλοτρίων  ὦ  βασιλεῦ  τάδε  ἔργασται,  ἀλλ'  αὐτὸς  ἐγὼ  ἐμεωυτόν,  δεινόν  τι  ποιεύμενος  ̓Ασσυρίους  Πέρσῃσι  καταγελᾶν.”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  “ὦ  σχετλιώτατε  ἀνδρῶν,  ἔργῳ  τῷ  αἰσχίστῳ  οὔνομα  τὸ  κάλλιστον  ἔθευ,  φὰς  διὰ  τοὺς  πολιορκεομένους  σεωυτὸν  ἀνηκέστως  διαθεῖναι.  τί  δ',
ὦ  μάταιε,  λελωβημένου  σεῦ  θᾶσσον  οἱ  πολέμιοι  παραστήσονται;  κῶς  οὐκ  ἐξέπλωσας  τῶν  φρενῶν  σεωυτὸν  διαφθείρας;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “εἰ  μέν  τοι  ὑπερετίθεα  τὰ  ἔμελλον  ποιήσειν,  οὐκ  ἄν  με  περιεῖδες:  νῦν  δ'  ἐπ'  ἐμεωυτοῦ  βαλόμενος  ἔπρηξα.  ἤδη  ὦν  ἢν  μὴ  τῶν  σῶν  δεήσῃ,  αἱρέομεν  Βαβυλῶνα.  ἐγὼ  μὲν  γὰρ  ὡς  ἔχω  αὐτομολήσω  ἐς  τὸ  τεῖχος  καὶ  φήσω
πρὸς  αὐτοὺς  ὡς  ὑπὸ  σεῦ  τάδε  ἔπαθον:  καὶ  δοκέω,  πείσας  σφέας  ταῦτα  ἔχειν  οὕτω,  τεύξεσθαι  στρατιῆς.  σὺ  δέ,  ἀπ'  ἧς  ἂν  ἡμέρης  ἐγὼ  ἐσέλθω  ἐς  τὸ  τεῖχος,  ἀπὸ  ταύτης  ἐς  δεκάτην  ἡμέρην  τῆς  σεωυτοῦ  στρατιῆς,  τῆς  οὐδεμία  ἔσται  ὤρη  ἀπολλυμένης,  ταύτης  χιλίους  τάξον  κατὰ  τὰς  Σεμιράμιος  καλεομένας  πύλας:  μετὰ  δὲ  αὖτις  ἀπὸ  τῆς  δεκάτης  ἐς
ἑβδόμην  ἄλλους  μοι  τάξον  δισχιλίους  κατὰ  τὰς  Νινίων  καλεομένας  πύλας:  ἀπὸ  δὲ  τῆς  ἑβδόμης  διαλείπειν  εἴκοσι  ἡμέρας,  καὶ  ἔπειτα  ἄλλους  κάτισον  ἀγαγὼν  κατὰ  τὰς  Χαλδαίων  καλεομένας  πύλας,  τετρακισχιλίους.  ἐχόντων  δὲ  μήτε  οἱ  πρότεροι  μηδὲν  τῶν  ἀμυνεύντων  μήτε  οὗτοι,  πλὴν  ἐγχειριδίων:  τοῦτο  δὲ  ἐᾶν  ἔχειν.  μετὰ  δὲ  τὴν  εἰκοστὴν  ἡμέρην  ἰθέως  τὴν  μὲν  ἄλλην  στρατιὴν  κελεύειν
πέριξ  προσβάλλειν  πρὸς  τὸ  τεῖχος,  Πέρσας  δέ  μοι  τάξον  κατά  τε  τὰς  Βηλίδας  καλεομένας  καὶ  Κισσίας  πύλας.  ὡς  γὰρ  ἐγὼ  δοκέω,  ἐμέο  μεγάλα  ἔργα  ἀποδεξαμένου,  τά  τε  ἄλλα  ἐπιτρέψονται  ἐμοὶ  Βαβυλώνιοι  καὶ  δὴ  καὶ  τῶν  πυλέων  τὰς  βαλανάγρας:  τὸ  δὲ  ἐνθεῦτεν  ἐμοί  τε  καὶ  Πέρσῃσι  μελήσει  τὰ  δεῖ  ποιέειν.”  ταῦτα  ἐντειλάμενος  ἤιε  ἐπὶ  τὰς  πύλας,
ἐπιστρεφόμενος  ὡς  δὴ  ἀληθέως  αὐτόμολος.  ὁρῶντες  δὲ  ἀπὸ  τῶν  πύργων  οἱ  κατὰ  τοῦτο  τεταγμένοι  κατέτρεχον  κάτω  καὶ  ὀλίγον  τι  παρακλίναντες  τὴν  ἑτέρην  πύλην  εἰρώτων  τίς  τε  εἴη  καὶ  ὅτευ  δεόμενος  ἥκοι.  ὁ  δέ  σφι  ἠγόρευε  ὡς  εἴη  τε  Ζώπυρος  καὶ  αὐτομολέοι  ἐς  ἐκείνους.  ἦγον  δή  μιν  οἱ  πυλουροί,  ταῦτα  ὡς  ἤκουσαν,  ἐπὶ  τὰ  κοινὰ  τῶν
Βαβυλωνίων:  καταστὰς  δὲ  ἐπ'  αὐτὰ  κατοικτίζετο,  φὰς  ὑπὸ  Δαρείου  πεπονθέναι  τὰ  ἐπεπόνθεε  ὑπ'  ἑωυτοῦ,  παθεῖν  δὲ  ταῦτα  διότι  συμβουλεῦσαι  οἱ  ἀπανιστάναι  τὴν  στρατιήν,  ἐπείτε  δὴ  οὐδεὶς  πόρος  ἐφαίνετο  τῆς  ἁλώσιος.  “νῦν  τε”  ἔφη  λέγων  “ἐγὼ  ὑμῖν  ὦ  Βαβυλώνιοι  ἥκω  μέγιστον  ἀγαθόν,  Δαρείῳ  δὲ  καὶ  τῇ  στρατιῇ  καὶ  Πέρσῃσι  μέγιστον  κακόν:  οὐ  γὰρ  δὴ  ἐμέ  γε
ὧδε  λωβησάμενος  καταπροί̈ξεται:  ἐπίσταμαι  δ'  αὐτοῦ  πάσας  τὰς  διεξόδους  τῶν  βουλευμάτων.”  τοιαῦτα  ἔλεγε.  οἳ  δὲ  Βαβυλώνιοι  ὁρῶντες  ἄνδρα  τὸν  ἐν  Πέρσῃσι  δοκιμώτατον  ῥινός  τε  καὶ  ὤτων  ἐστερημένον,  μάστιξί  τε  καὶ  αἵματι  ἀναπεφυρμένον,  πάγχυ  ἐλπίσαντες  λέγειν  μιν  ἀληθέα  καί  σφι  ἥκειν  σύμμαχον,  ἐπιτρέπεσθαι  ἕτοιμοι  ἦσαν  τῶν  ἐδέετο  σφέων:  ἐδέετο  δὲ  στρατιῆς.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  αὐτῶν  τοῦτο
παρέλαβε,  ἐποίεε  τά  περ  τῷ  Δαρείῳ  συνεθήκατο:  ἐξαγαγὼν  γὰρ  τῇ  δεκάτῃ  ἡμέρῃ  τὴν  στρατιὴν  τῶν  Βαβυλωνίων  καὶ  κυκλωσάμενος  τοὺς  χιλίους,  τοὺς  πρώτους  ἐνετείλατο  Δαρείῳ  τάξαι,  τούτους  κατεφόνευσε.  μαθόντες  δέ  μιν  οἱ  Βαβυλώνιοι  τοῖσι  ἔπεσι  τὰ  ἔργα  παρεχόμενον  ὅμοια,  πάγχυ  περιχαρέες  ἐόντες  πᾶν  δὴ  ἕτοιμοι  ἦσαν  ὑπηρετέειν.  ὁ  δὲ  διαλιπὼν  ἡμέρας  τὰς  συγκειμένας,  αὖτις  ἐπιλεξάμενος  τῶν
Βαβυλωνίων  ἐξήγαγε  καὶ  κατεφόνευσε  τῶν  Δαρείου  στρατιωτέων  τοὺς  δισχιλίους.  ἰδόντες  δὲ  καὶ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  οἱ  Βαβυλώνιοι  πάντες  Ζώπυρον  εἶχον  ἐν  στόμασι  αἰνέοντες.  ὁ  δὲ  αὖτις  διαλιπὼν  τὰς  συγκειμένας  ἡμέρας  ἐξήγαγε  ἐς  τὸ  προειρημένον,  καὶ  κυκλωσάμενος  κατεφόνευσε  τοὺς  τετρακισχιλίους.  ὡς  δὲ  καὶ  τοῦτο  κατέργαστο,  πάντα  δὴ  ἦν  ἐν  τοῖσι  Βαβυλωνίοισι  Ζώπυρος,  καὶ  στρατάρχης  τε  οὗτός
σφι  καὶ  τειχοφύλαξ  ἀπεδέδεκτο.  προσβολὴν  δὲ  Δαρείου  κατὰ  τὰ  συγκείμενα  ποιευμένου  πέριξ  τὸ  τεῖχος,  ἐνθαῦτα  δὴ  πάντα  τὸν  δόλον  ὁ  Ζώπυρος  ἐξέφαινε.  οἱ  μὲν  γὰρ  Βαβυλώνιοι  ἀναβάντες  ἐπὶ  τὸ  τεῖχος  ἠμύνοντο  τὴν  Δαρείου  στρατιὴν  προσβάλλουσαν,  ὁ  δὲ  Ζώπυρος  τάς  τε  Κισσίας  καὶ  Βηλίδας  καλεομένας  πύλας  ἀναπετάσας  ἐσῆκε  τοὺς  Πέρσας  ἐς  τὸ  τεῖχος.  τῶν  δὲ  Βαβυλωνίων
οἳ  μὲν  εἶδον  τὸ  ποιηθέν,  οὗτοι  μὲν  ἔφευγον  ἐς  τοῦ  Διὸς  τοῦ  Βήλου  τὸ  ἱρόν:  οἳ  δὲ  οὐκ  εἶδον,  ἔμενον  ἐν  τῇ  ἑωυτοῦ  τάξι  ἕκαστος,  ἐς  ὃ  δὴ  καὶ  οὗτοι  ἔμαθον  προδεδομένοι.  Βαβυλὼν  μέν  νυν  οὕτω  τὸ  δεύτερον  αἱρέθη.  Δαρεῖος  δὲ  ἐπείτε  ἐκράτησε  τῶν  Βαβυλωνίων,  τοῦτο  μὲν  σφέων  τὸ  τεῖχος  περιεῖλε  καὶ  τὰς  πύλας  πάσας
ἀπέσπασε:  τὸ  γὰρ  πρότερον  ἑλὼν  Κῦρος  τὴν  Βαβυλῶνα  ἐποίησε  τούτων  οὐδέτερον:  τοῦτο  δὲ  ὁ  Δαρεῖος  τῶν  ἀνδρῶν  τοὺς  κορυφαίους  μάλιστα  ἐς  τρισχιλίους  ἀνεσκολόπισε,  τοῖσι  δὲ  λοιποῖσι  Βαβυλωνίοισι  ἀπέδωκε  τὴν  πόλιν  οἰκέειν.  ὡς  δ'  ἕξουσι  γυναῖκας  οἱ  Βαβυλώνιοι  ἵνα  σφι  γενεὴ  ὑπογίνηται,  τάδε  Δαρεῖος  προϊδὼν  ἐποίησε:  τὰς  γὰρ  ἑωυτῶν,  ὡς  καὶ  κατ'  ἀρχὰς  δεδήλωται,  ἀπέπνιξαν  οἱ
Βαβυλώνιοι  τοῦ  σίτου  προορέοντες:  ἐπέταξε  τοῖσι  περιοίκοισι  ἔθνεσι  γυναῖκας  ἐς  Βαβυλῶνα  κατιστάναι,  ὅσας  δὴ  ἑκάστοισι  ἐπιτάσσων,  ὥστε  πέντε  μυριάδων  τὸ  κεφαλαίωμα  τῶν  γυναικῶν  συνῆλθε:  ἐκ  τουτέων  δὲ  τῶν  γυναικῶν  οἱ  νῦν  Βαβυλώνιοι  γεγόνασι.  Ζωπύρου  δὲ  οὐδεὶς  ἀγαθοεργίην  Περσέων  ὑπερεβάλετο  παρὰ  Δαρείῳ  κριτῇ  οὔτε  τῶν  ὕστερον  γενομένων  οὔτε  τῶν  πρότερον,  ὅτι  μὴ  Κῦρος  μοῦνος:  τούτῳ  γὰρ
οὐδεὶς  Περσέων  ἠξίωσέ  κω  ἑωυτὸν  συμβαλεῖν.  πολλάκις  δὲ  Δαρεῖον  λέγεται  γνώμην  τήνδε  ἀποδέξασθαι,  ὡς  βούλοιτο  ἂν  Ζώπυρον  εἶναι  ἀπαθέα  τῆς  ἀεικείης  μᾶλλον  ἢ  Βαβυλῶνάς  οἱ  εἴκοσι  πρὸς  τῇ  ἐούσῃ  προσγενέσθαι.  ἐτίμησε  δέ  μιν  μεγάλως:  καὶ  γὰρ  δῶρά  οἱ  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος  ἐδίδου  ταῦτα  τὰ  Πέρσῃσι  ἐστὶ  τιμιώτατα,  καὶ  τὴν  Βαβυλῶνά  οἱ  ἔδωκε  ἀτελέα  νέμεσθαι  μέχρι
τῆς  ἐκείνου  ζόης,  καὶ  ἄλλα  πολλὰ  ἐπέδωκε.  Ζωπύρου  δὲ  τούτου  γίνεται  Μεγάβυζος,  ὃς  ἐν  Αἰγύπτῳ  ἀντία  ̓Αθηναίων  καὶ  τῶν  συμμάχων  ἐστρατήγησε:  Μεγαβύζου  δὲ  τούτου  γίνεται  Ζώπυρος,  ὃς  ἐς  ̓Αθήνας  ηὐτομόλησε  ἐκ  Περσέων.

======== Histories — Book 4 (Melpomene) ========

μετὰ  δὲ  τὴν  Βαβυλῶνος  αἵρεσιν  ἐγένετο  ἐπὶ  Σκύθας  αὐτοῦ  Δαρείου  ἔλασις:  ἀνθεύσης  γὰρ  τῆς  ̓Ασίης  ἀνδράσι  καὶ  χρημάτων  μεγάλων  συνιόντων,  ἐπεθύμησε  ὁ  Δαρεῖος  τίσασθαι  Σκύθας,  ὅτι  ἐκεῖνοι  πρότεροι  ἐσβαλόντες  ἐς  τὴν  Μηδικὴν  καὶ  νικήσαντες  μάχῃ  τοὺς  ἀντιουμένους  ὑπῆρξαν  ἀδικίης.  τῆς  γὰρ  ἄνω  ̓Ασίης  ἦρξαν,  ὡς  καὶ  πρότερον  μοι  εἴρηται,  Σκύθαι  ἔτεα  δυῶν  δέοντα  τριήκοντα.  Κιμμερίους
γὰρ  ἐπιδιώκοντες  ἐσέβαλον  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  καταπαύσαντες  τῆς  ἀρχῆς  Μήδους:  οὗτοι  γὰρ  πρὶν  ἢ  Σκύθας  ἀπικέσθαι  ἦρχον  τῆς  ̓Ασίης.  τοὺς  δὲ  Σκύθας  ἀποδημήσαντας  ὀκτὼ  καὶ  εἴκοσι  ἔτεα  καὶ  διὰ  χρόνου  τοσούτου  κατιόντας  ἐς  τὴν  σφετέρην  ἐξεδέξατο  οὐκ  ἐλάσσων  πόνος  τοῦ  Μηδικοῦ:  εὗρον  γὰρ  ἀντιουμένην  σφίσι  στρατιήν  οὐκ  ὀλίγην.  αἱ  γὰρ  τῶν  Σκυθέων  γυναῖκες,  ὥς  σφι
οἱ  ἄνδρες  ἀπῆσαν  χρόνον  πολλόν,  ἐφοίτεον  παρὰ  τοὺς  δούλους.  τοὺς  δὲ  δούλους  οἱ  Σκύθαι  πάντας  τυφλοῦσι  τοῦ  γάλακτος  εἵνεκεν  τοῦ  πίνουσι  ποιεῦντες  ὧδε.  ἐπεάν  φυσητῆρας  λάβωσι  ὀστεί̈νους  αὐλοῖσι  προσεμφερεστάτους,  τούτους  ἐσθέντες  ἐς  τῶν  θηλέων  ἵππων  τά  ἄρθρα  φυσῶσι  τοῖσι  στόμασι,  ἄλλοι  δὲ  ἄλλων  φυσώντων  ἀμέλγουσι.  φασὶ  δὲ  τοῦδε  εἵνεκα  τοῦτο  ποιέειν:  τὰς  φλέβας  τε  πίμπλασθαι
φυσωμένας  τῆς  ἵππου  καὶ  τὸ  οὖθαρ  κατίεσθαι.  ἐπεὰν  δὲ  ἀμέλξωσι  τὸ  γάλα,  ἐσχέαντες  ἐς  ξύλινα  ἀγγήια  κοῖλα  καὶ  περιστίξαντες  κατὰ  τὰ  ἀγγήια  τοὺς  τυφλοὺς  δονέουσι  τὸ  γάλα,  καὶ  τὸ  μὲν  αὐτοῦ  ἐπιστάμενον  ἀπαρύσαντες  ἡγεῦνται  εἶναι  τιμιώτερον,  τό  δ'  ὑπιστάμενον  ἧσσον  τοῦ  ἑτέρου.  τούτων  μὲν  εἵνεκα  ἅπαντα  τὸν  ἂν  λάβωσι  οἱ  Σκύθαι  ἐκτυφλοῦσι.  οὐ  γὰρ  ἀρόται
εἰσὶ  ἀλλὰ  νομάδες.  ἐκ  τούτων  δὴ  ὦν  σφι  τῶν  δούλων  καὶ  τῶν  γυναικῶν  ἐτράφη  νεότης:  οἳ  ἐπείτε  ἔμαθον  τὴν  σφετέρην  γένεσιν,  ἠντιοῦντο  αὐτοῖσι  κατιοῦσι  ἐκ  τῶν  Μήδων.  καὶ  πρῶτα  μὲν  τὴν  χώρην  ἀπετάμοντο,  τάφρον  ὀρυξάμενοι  εὐρέαν  κατατείνουσαν  ἐκ  τῶν  Ταυρικῶν  ὀρέων  ἐς  τὴν  Μαιῆτιν  λίμνην,  τῇ  περ  ἐστὶ  μεγίστη:  μετά  γε  πειρωμένοισι  ἐσβάλλειν  τοῖσι  Σκύθῃσι
ἀντικατιζόμενοι  ἐμάχοντο.  γινομένης  δὲ  μάχης  πολλάκις  καί  οὐ  δυναμένων  οὐδὲν  πλέον  ἔχειν  τῶν  Σκυθέων  τῇ  μάχῃ,  εἷς  αὐτῶν  ἔλεξε  τάδε.  “οἷα  ποιεῦμεν,  ἄνδρες  Σκύθαι:  δούλοισι  τοῖσι  ἡμετέροισι  μαχόμενοι  αὐτοί  τε  κτεινόμενοι  ἐλάσσονες  γινόμεθα  καὶ  ἐκείνους  κτείνοντες  ἐλασσόνων  τὸ  λοιπὸν  ἄρξομεν.  νῦν  ὦν  μοι  δοκέει  αἰχμὰς  μὲν  καὶ  τόξα  μετεῖναι,  λαβόντα  δὲ  ἕκαστον  τοῦ  ἵππου  τὴν
μάστιγα  ἰέναι  ἆσσον  αὐτῶν.  μέχρι  μὲν  γὰρ  ὥρων  ἡμέας  ὅπλα  ἔχοντας,  οἳ  δὲ  ἐνόμιζον  ὅμοιοί  τε  καί  ἐξ  ὁμοίων  ἡμῖν  εἶναι:  ἐπεὰν  δὲ  ἴδωνται  μάστιγας  ἀντὶ  ὅπλων  ἔχοντας,  μαθόντες  ὡς  εἰσὶ  ἡμέτεροι  δοῦλοι  καὶ  συγγνόντες  τοῦτο.  οὐκ  ὑπομενέουσι.”  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  Σκύθαι  ἐποίευν  ἐπιτελέα:  οἳ  δὲ  ἐκπλαγέντες  τῷ  γινομένῳ  τῆς  μάχης  τε  ἐπελάθοντο  καὶ  ἔφευγον.
οὕτω  οἱ  Σκύθαι  τῆς  τε  ̓Ασίης  ἧρξαν  καὶ  ἐξελασθέντες  αὖτις  ὑπὸ  Μήδων  κατῆλθον  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἐς  τὴν  σφετέρην.  τῶνδε  εἵνεκα  ὁ  Δαρεῖυς  τίσασθαι  βουλόμενος  συνήγειρε  ἐπ'  αὐτοὺς  στράτευμα.  ὣς  δὲ  Σκύθαι  λέγουσι,  νεώτατον  πάντων  ἐθνέων  εἶναι  τὸ  σφέτερον,  τοῦτο  δὲ  γενέσθαι  ὧδε.  ἄνδρα  γενέσθαι  πρῶτον  ἐν  τῇ  γῆ  ταύτῃ  ἐούσῃ  ἐρήμῳ  τῳ  οὔνομα  εἶναι  Ταργιτάον:
τοῦ  δὲ  Ταργιτάου  τούτου  τοὺς  τοκέας  λέγουσι  εἶναι,  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστὰ  λέγοντες,  λέγουσι  δ'  ὦν,  Δία  τε  καὶ  Βορυσθένεος  τοῦ  ποταμοῦ  θυγατέρα.  γένεος  μὲν  τοιούτου  δὴ  τινος  γενέσθαι  τὸν  Ταργιτάον,  τούτου  δὲ  γενέσθαι  παῖδας  τρεῖς,  Λιπόξαϊν  καὶ  ̓Αρπόξαϊν  καὶ  νεώτατον  Κολάξαιν.  ἐπὶ  τούτων  ἀρχόντων  ἐκ  τοῦ  οὐρανοῦ  φερομένα  χρύσεα  ποιήματα,  ἄροτρόν  τε  καὶ  ζυγόν
καὶ  σάγαριν  καὶ  φιάλην,  πεσεῖν  ἐς  τὴν  Σκυθικήν:  καὶ  τῶν  ἰδόντα  πρῶτον  τὸν  πρεσβύτατον  ἆσσον  ἰέναι  βουλόμενον  αὐτὰ  λαβεῖν,  τὸν  δὲ  χρυσόν  ἐπιόντος  καίεσθαι.  ἀπαλλαχθέντος  δὲ  τούτου  προσιέναι  τὸν  δεύτερον,  καὶ  τὸν  αὖτις  ταὐτὰ  ποιέειν.  τοὺς  μὲν  δὴ  καιόμενον  τὸν  χρυσὸν  ἀπώσασθαι,  τρίτῳ  δὲ  τῷ  νεωτάτῳ  ἐπελθόντι  κατασβῆναι,  καὶ  μιν  ἐκεῖνον  κομίσαι  ἐς  ἑωυτοῦ:  καὶ
τοὺς  πρεσβυτέρους  ἀδελφεοὺς  πρὸς  ταῦτα  συγγνόντας  τὴν  βασιληίην  πᾶσαν  παραδοῦναι  τῷ  νεωτάτῳ.  ἀπὸ  μὲν  δὴ  Λιποξάιος  γεγονέναι  τούτους  τῶν  Σκυθέων  οἳ  Αὐχάται  γένος  καλέονται,  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  μέσου  ̓Αρποξάιος  οἳ  Κατίαροί  τε  καὶ  Τράσπιες  καλέονται,  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  νεωτάτου  αὐτῶν  τοῦ  βασιλέος  οἳ  καλέονται  Παραλάται:  σύμπασι  δὲ  εἶναι  οὔνομα  Σκολότους,  τοῦ  βασιλέος  ἐπωνυμίην.  Σκύθας  δὲ
̔́Ελληνες  ὠνόμασαν.  γεγονέναι  μέν  νυν  σφέας  ὧδε  λέγουσι  οἱ  Σκύθαι,  ἔτεα  δὲ  σφίσι  ἐπείτε  γεγόνασι  τὰ  σύμπαντα  λέγουσι  εἶναι  ἀπὸ  τοῦ  πρώτου  βασιλέος  Ταργιτάου  ἐς  τὴν  Δαρείου  διάβασιν  τὴν  ἐπὶ  σφέας  χιλίων  οὐ  πλέω  ἀλλὰ  τοσαῦτα.  τὸν  δὲ  χρυσόν  τοῦτον  τὸν  ἱρὸν  φυλάσσουσι  οἱ  βασιλέες  ἐς  τὰ  μάλιστα,  καὶ  θυσίῃσι  μεγάλῃσι  ἱλασκόμενοι  μετέρχονται  ἀνὰ  πᾶν
ἔτος.  ὃς  δ'  ἂν  ἔχων  τὸν  χρυσὸν  τὸν  ἱρὸν  ἐν  τῇ  ὁρτῇ  ὑπαίθριος  κατακοιμηθῇ,  οὗτος  λέγεται  ὑπὸ  Σκυθέων  οὐ  διενιαυτίζειν.  δίδοσθαι  δέ  οἱ  διὰ  τοῦτο  ὅσα  ἂν  ἵππω  ἐν  ἡμέρῃ  μιῇ  περιελάσῃ  αὐτὸς.  τῆς  δὲ  χώρης  ἐούσης  μεγάλης  τριφασίας  τὰς  βασιληίας  τοῖσι  παισὶ  τοῖσι  ἑωυτοῦ  καταστήσασθαι  Κολάξαιν,  καὶ  τουτέων  μίαν  ποιῆσαι  μεγίστην,  ἐν  τῇ  τὸν
χρυσὸν  φυλάσσεσθαι.  τὰ  δὲ  κατύπερθε  πρὸς  βορέην  λέγουσι  ἄνεμον  τῶν  ὑπεροίκων  τῆς  χώρης  οὐκ  οἷὰ  τε  εἶναι  ἔτι  προσωτέρω  οὔτε  ὁρᾶν  οὔτε  διεξιέναι  ὑπὸ  πτερῶν  κεχυμένων:  πτερῶν  γὰρ  καὶ  τήν  γῆν  καὶ  τὸν  ἠέρα  εἶναι  πλέον,  καὶ  ταῦτα  εἶναι  τὰ  ἀποκληίοντα  τὴν  ὄψιν.  Σκύθαι  μὲν  ὧδε  ὕπερ  σφέων  τε  αὐτῶν  καὶ  τῆς  χώρης  τῆς  κατύπερθε
λέγουσι,  “̔Ελλήνων  δὲ  οἱ  τὸν  Πόντον  οἰκέοντες  ὧδε.  ̔Ηρακλέα  ἐλαύνοντα  τὰς  Γηρυόνεω  βοῦς  ἀπικέσθαι  ἐς  γῆν  ταύτην  ἐοῦσαν  ἐρήμην,  ἥντινα  νῦν  Σκύθαι  νέμονται.  Γηρυόνεα  δὲ  οἰκέειν  ἔξω  τοῦ  Πόντου,  κατοικημένον  τὴν  ̔́Ελληνές  λέγουσι  ̓Ερύθειαν  νῆσον  τὴν  πρὸς  Γαδείροισι  τοῖσι  ἔξω  ̔Ηρακλέων  στηλέων  ἐπὶ  τῷ  ̓Ωκεανῷ.  τὸν  δὲ  ̓Ωκεανὸν  λόγῳ  μὲν  λέγουσι  ἀπὸ  ἡλίου  ἀνατολέων  ἀρξάμενον
γῆν  περὶ  πᾶσαν  ῥέειν,  ἔργῳ  δὲ  οὐκ  ἀποδεικνῦσι.  ἐνθεῦτεν  τόν  ̔Ηρακλέα  ἀπικέσθαι  ἐς  τὴν  νῦν  Σκυθίην  χώρην  καλεομένην,  καὶ  καταλαβεῖν  γὰρ  αὐτὸν  χειμῶνα  τε  καὶ  κρυμὸν,  ἐπειρυσάμενον  τὴν  λεοντέην  κατυπνῶσαι,  τὰς  δὲ  οἱ  ἵππους  τὰς  ὑπὸ  τοῦ  ἅρματος  νεμομένας  ἐν  τούτῳ  τῳ  χρόνῳ  ἀφανισθῆναι  θείη  τύχῃ.  ὥς  δ'  ἐγερθῆναι  τὸν  ̔Ηρακλέα,  δίζησθαι,  πάντα  δὲ  τῆς
χώρης  ἐπεξελθόντα  τέλος  ἀπικέσθαι  ἐς  τὴν  ̔Υλαίην  καλεομένην  γῆν:  ἐνθαῦτα  δὲ  αὐτὸν  εὑρεῖν  ἐν  ἄντρῳ  μιξοπάρθενον  τινά,  ἔχιδναν  διφυέα,  τῆς  τὰ  μὲν  ἄνω  ἀπὸ  τῶν  γλουτῶν  εἶναι  γυναικός,  τὰ  δὲ  ἔνερθε  ὄφιος.  ἰδόντα  δὲ  καὶ  θωμάσαντα  ἐπειρέσθαι  μιν  εἴ  κου  ἴδοι  ἵππους  πλανωμένας:  τὴν  δὲ  φάναι  ἑωυτήν  ἔχειν  καὶ  οὐκ  ἀποδώσειν  ἐκείνῳ  πρὶν  ἢ  οἱ
μιχθῇ:  τό  δὲ  ̔Ηρακλέα  μιχθῆναι  ἐπὶ  τῷ  μισθῷ  τούτῳ.  κείνην  τε  δὴ  ὑπερβάλλεσθαι  τὴν  ἀπόδοσιν  τῶν  ἵππων,  βουλομένην  ὡς  πλεῖστον  χρόνον  συνεῖναι  τῷ  ̔Ηρακλεῖ,  καὶ  τὸν  κομισάμενον  ἐθέλειν  ἀπαλλάσσεσθαι:  τέλος  δὲ  ἀποδιδοῦσαν  αὐτὴν  εἰπεῖν  ̔́Ιππους  μὲν  δὴ  ταύτας  ἀπικομένας  ἐνθάδε  ἔσωσα  τοὶ  ἐγώ,  σῶστρά  τε  σὺ  παρέσχες:  ἐγὼ  γὰρ  ἐκ  σεῦ  τρεῖς  παῖδας  ἔχω.  τούτους,
ἐπεὰν  γένωνται  τρόφιες,  ὃ  τι  χρὴ  ποιέειν,  ἐξηγέο  σύ,  εἴτε  αὐτοῦ  κατοικίζω  （χώρης  γὰρ  τῆσδε  ἔχω  τὸ  κράτος  αὕτη）  εἴτε  ἀποπέμπω  παρὰ  σέ.”  τὴν  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐπειρωτᾶν,  τὸν  δὲ  λέγουσι  πρὸς  ταῦτα  εἰπεῖν  “ἐπεὰν  ἀνδρωθέντας  ἴδῃ  τοὺς  παῖδας,  τάδε  ποιεῦσα  οὐκ  ἂν  ἁμαρτάνοις:  τὸν  μὲν  ἂν  ὁρᾷς  αὐτῶν  τόδε  τὸ  τόξον  ὧδε  διατεινόμενον  καὶ
τῳ  ζωστῆρι  τῷδε  κατὰ  τάδε  ζωννύμενον,  τοῦτον  μὲν  τῆσδε  τῆς  χώρης  οἰκήτορα  ποιεῦ:  ὃς  δ'  ἂν  τούτων  τῶν  ἔργων  τῶν  ἐντέλλομαι  λείπηται,  ἔκπεμπε  ἐκ  τῆς  χώρης.  καὶ  ταῦτα  ποιεῦσα  αὐτή  τε  εὐφρανέαι  καὶ  τὰ  ἐντεταλμένα  ποιήσεις.”  τὸν  μὲν  δὴ  εἰρύσαντα  τῶν  τόξων  τὸ  ἕτερον  （δύο  γὰρ  δὴ  φορέειν  τέως  ̔Ηρακλέα）  καὶ  τὸν  ζωστῆρα  προδέξαντα,  παραδοῦναι
τὸ  τόξον  τε  καὶ  τὸν  ζωστῆρα  ἔχοντα  ἐπ'  ἄκρης  τῆς  συμβολῆς  φιάλην  χρυσέην,  δόντα  δὲ  ἀπαλλάσσεσθαι.  τὴν  δ',  ἐπεὶ  οἱ  γενομένους  τοὺς  παῖδας  ἀνδρωθῆναι,  τοῦτο  μὲν  σφι  οὐνόματα  θέσθαι,  τῷ  μὲν  ̓Αγάθυρσον  αὐτῶν,  τῷ  δ'  ἑπομένῳ  Γελωνόν,  Σκύθην  δὲ  τῷ  νεωτάτῳ,  τοῦτο  δὲ  τῆς  ἐπιστολῆς  μεμνημένην  αὐτὴν  ποιῆσαι  τά  ἐντεταλμένα.  καὶ  δὴ  δύο  μὲν  οἱ
τῶν  παίδων,  τόν  τε  ̓Αγάθυρσον  καὶ  τὸν  Γελωνόν,  οὐκ  οἵους  τε  γενομένους  ἐξικέσθαι  πρὸς  τὸν  προκείμενον  ἄεθλον,  οἴχεσθαι  ἐκ  τῆς  χώρης  ἐκβληθέντας  ὑπὸ  τῆς  γειναμένης,  τὸν  δὲ  νεώτατον  αὐτῶν  Σκύθην  ἐπιτελέσαντα  καταμεῖναι  ἐν  τῇ  χωρῇ.  καὶ  ἀπὸ  μὲν  Σκύθεω  τοῦ  ̔Ηρακλέος  γενέσθαι  τοὺς  αἰεὶ  βασιλέας  γινομένους  Σκυθέων,  ἀπὸ  δὲ  τῆς  φιάλης  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε
φιάλας  ἐκ  τῶν  ζωστήρων  φορέειν  Σκύθας:  τὸ  δὴ  μοῦνον  μηχανήσασθαι  τὴν  μητέρα  Σκύθῃ.  ταῦτα  δὲ  ̔Ελλήνων  οἱ  τὸν  Πόντον  οἰκέοντες  λέγουσι.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἄλλος  λόγος  ἔχων  ὧδε,  τῷ  μάλιστα  λεγομένῳ  αὐτός  πρόσκειμαι,  Σκύθας  τοὺς  νομάδας  οἰκέοντας  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ,  πολέμῳ  πιεσθέντας  ὑπὸ  Μασσαγετέων,  οἴχεσθαι  διαβάντας  ποταμὸν  ̓Αράξην  ἐπὶ  γῆν  τὴν  Κιμμερίην  （τὴν  γὰρ  νῦν
νέμονται  Σκύθαι,  αὕτη  λέγεται  τὸ  παλαιὸν  εἶναι  Κιμμερίων）,  τοὺς  δὲ  Κιμμερίους  ἐπιόντων  Σκυθέων  βουλεύεσθαι  ὡς  στρατοῦ  ἐπιόντος  μεγάλου,  καὶ  δὴ  τὰς  γνώμας  σφέων  κεχωρισμένας,  ἐντόνους  μὲν  ἀμφοτέρας,  ἀμείνω  δὲ  τὴν  τῶν  βασιλέων:  τὴν  μὲν  γὰρ  δὴ  τοῦ  δήμου  φέρειν  γνώμην  ὡς  ἀπαλλάσσεσθαι  πρῆγμα  εἴη  μηδὲ  πρὸ  σποδοῦ  μένοντας  κινδυνεύειν,  τὴν  δὲ  τῶν  βασιλέων  διαμάχεσθαι  περὶ
τῆς  χώρης  τοῖσι  ἐπιοῦσι.  οὔκων  δὴ  ἐθέλειν  πείθεσθαι  οὔτε  τοῖσι  βασιλεῦσι  τὸν  δῆμον  οὔτε  τῷ  δήμῳ  τοὺς  βασιλέας:  τοὺς  μὲν  δὴ  ἀπαλλάσσεσθαι  βουλεύεσθαι  ἀμαχητὶ  τὴν  χωρῆν  παραδόντας  τοῖσι  ἐπιοῦσι:  τοῖσι  δὲ  βασιλεῦσι  δόξαι  ἐν  τῇ  ἑωυτῶν  κεῖσθαι  ἀποθανόντας  μηδὲ  συμφεύγειν  τῷ  δήμῳ,  λογισαμένους  ὅσα  τε  ἀγαθὰ  πεπόνθασι  καὶ  ὅσα  φεύγοντας  ἐκ  τῆς  πατρίδος  κακὰ  ἐπίδοξα
καταλαμβάνειν.  ὡς  δὲ  δόξαι  σφι  ταῦτα,  διαστάντας  καὶ  ἀριθμὸν  ἴσους  γενομένους  μάχεσθαι  πρὸς  ἀλλήλους.  καὶ  τοὺς  μὲν  ἀποθανόντας  πάντας  ὑπ'  ἑωυτῶν  θάψαι  τὸν  δῆμον  τῶν  Κιμμερίων  παρὰ  ποταμὸν  Τύρην  （καί  σφεων  ἔτι  δῆλος  ἐστὶ  ὁ  τάφος）,  θάψαντας  δὲ  οὕτω  τὴν  ἔξοδον  ἐκ  τῆς  χώρης  ποιέεσθαι:  Σκύθας  δὲ  ἐπελθόντας  λαβεῖν  τὴν  χώρην  ἐρήμην.  καὶ  νῦν  ἔστι
μὲν  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ  Κιμμέρια  τείχεα,  ἔστι  δὲ  πορθμήια  Κιμμέρια,  ἔστι  δὲ  καὶ  χωρῇ  οὔνομα  Κιμμερίη,  ἔστι  δὲ  Βόσπορος  Κιμμέριος  καλεόμενος:  φαίνονται  δὲ  οἱ  Κιμμέριοι  φεύγοντες  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  τοὺς  Σκύθας  καὶ  τὴν  χερσόνησον  κτίσαντες,  ἐν  τῇ  νῦν  Σινώπη  πόλις  ̔Ελλὰς  οἴκισται.  φανεροὶ  δὲ  εἰσὶ  καὶ  οἱ  Σκύθαι  διώξαντες  αὐτοὺς  καὶ  ἐσβαλόντες  ἐς  γῆν  τὴν
Μηδικὴν,  ἁμαρτόντες  τῆς  ὁδοῦ:  οἱ  μὲν  γὰρ  Κιμμέριοι  αἰεὶ  τὴν  παρὰ  θάλασσαν  ἔφευγον,  οἱ  δὲ  Σκύθαι  ἐν  δεξιῇ  τὸν  Καύκασον  ἔχοντες  ἐδίωκον  ἐς  οὗ  ἐσέβαλον  ἐς  γῆν  τὴν  Μηδικήν,  ἐς  μεσόγαιαν  τῆς  ὁδοῦ  τραφθέντες.  οὗτος  δὲ  ἄλλος  ξυνὸς  ̔Ελλήνων  τε  καὶ  βαρβάρων  λεγόμενος  λόγος  εἴρηται.  ἔφη  δὲ  ̓Αριστέης  ὁ  Καϋστροβίου  ἀνὴρ  Προκοννήσιος  ποιέων  ἔπεα,  ἀπικέσθαι
ἐς  ̓Ισσηδόνας  φοιβόλαμπτος  γενόμενος,  ̓Ισσηδόνων  δὲ  ὑπεροικέειν  ̓Αριμασποὺς  ἄνδρας  μουνοφθάλμους  ὕπερ  δὲ  τούτων  τοὺς  χρυσοφύλακας  γρῦπας,  τούτων  δὲ  τοὺς  ̔Υπερβορέους  κατήκοντας  ἐπὶ  θάλασσαν.  τούτους  ὦν  πάντας  πλὴν  ̔Υπερβορέων,  ἀρξάντων  ̓Αριμασπῶν,  αἰεὶ  τοῖσι  πλησιοχώροισι  ἐπιτίθεσθαι,  καὶ  ὑπὸ  μὲν  ̓Αριμασπῶν  ἐξωθέεσθαι  ἐκ  τῆς  χώρης  ̓Ισσηδόνας,  ὑπὸ  δὲ  ̓Ισσηδόνων  Σκύθας,  Κιμμερίους  δὲ  οἰκέοντας  ἐπὶ  τῇ  νοτίῃ  θαλάσσῃ  ὑπὸ
Σκυθέων  πιεζομένους  ἐκλείπειν  τὴν  χώρην.  οὕτω  οὐδὲ  οὗτος  συμφέρεται  περὶ  τῆς  χώρης  ταύτης  Σκύθῃσι.  καὶ  ὅθεν  μὲν  ἦν  ̓Αριστέης  ὁ  ταῦτα  εἴπας,  εἴρηκα,  τὸν  δὲ  περὶ  αὐτοῦ  ἤκουον  λόγον  ἐν  Προκοννήσῳ  καί  Κυζίκῳ,  λέξω.  ̓Αριστέην  γὰρ  λέγουσι,  ἐόντα  τῶν  ἀστῶν  οὐδενὸς  γένος  ὑποδεέστερον,  ἐσελθόντα  ἐς  κναφήιον  ἐν  Προκοννήσῳ  ἀποθανεῖν,  καὶ  τόν  κναφέα  κατακληίσαντα  τὸ  ἐργαστήριον
οἴχεσθαι  ἀγγελέοντα  τοῖσι  προσήκουσι  τῷ  νεκρῷ.  ἐσκεδασμένου  δὲ  ἤδη  τοῦ  λόγου  ἀνὰ  τὴν  πόλιν  ὡς  τεθνεώς  εἴη  ὁ  ̓Αριστέης,  ἐς  ἀμφισβασίας  τοῖσι  λέγουσι  ἀπικνέεσθαι  ἄνδρα  Κυζικηνὸν  ἥκοντα  ἐξ  ̓Αρτάκης  πόλιος,  φάντα  συντυχεῖν  τε  οἱ  ἰόντι  ἐπὶ  Κυζίκου  καὶ  ἐς  λόγους  ἀπικέσθαι.  καὶ  τοῦτον  μὲν  ἐντεταμένως  ἀμφισβατέειν,  τοὺς  δὲ  προσήκοντας  τῷ  νεκρῷ  ἐπὶ  τὸ  κναφήιον  παρεῖναι
ἔχοντας  τὰ  πρόσφορα  ὡς  ἀναιρησομένους:  ἀνοιχθέντος  δὲ  τοῦ  οἰκήματος  οὔτε  τεθνεῶτα  οὔτε  ζῶντα  φαίνεσθαι  ̓Αριστέην.  μετὰ  δὲ  ἑβδόμῳ  ἔτει  φανέντα  αὐτὸν  ἐς  Προκόννησον  ποιῆσαι  τὰ  ἔπεα  ταῦτα  τὰ  νῦν  ὑπ'  ̔Ελλήνων  ̓Αριμάσπεα  καλέεται,  ποιήσαντα  δὲ  ἀφανισθῆναι  τὸ  δεύτερον.  ταῦτα  μὲν  αἱ  πόλιες  αὗται  λέγουσι,  τάδε  δὲ  οἶδα  Μεταποντίνοισι  τοῖσι  ἐν  ̓Ιταλίῃ  συγκυρήσαντα  μετὰ  τὴν  ἀφάνισιν
τὴν  δευτέρην  ̓Αριστέω  ἔτεσι  τεσσεράκοντα  καὶ  διηκοσίοισι,  ὡς  ἐγὼ  συμβαλλόμενος  ἐν  Προκοννήσῳ  τε  καὶ  Μεταποντίῳ  εὕρισκον.  Μεταποντῖνοι  φασὶ  αὐτὸν  ̓Αριστέην  φανέντα  σφι  ἐς  τὴν  χώρην  κελεῦσαι  βωμὸν  ̓Απόλλωνος  ἱδρύσασθαι  καὶ  ̓Αριστέω  τοῦ  Προκοννησίου  ἐπωνυμίην  ἔχοντα  ἀνδριάντα  πὰρ'  αὐτὸν  ἱστάναι:  φάναι  γὰρ  σφι  τὸν  ̓Απόλλωνα  ̓Ιταλιωτέων  μούνοισι  δὴ  ἀπικέσθαι  ἐς  τὴν  χώρην,  καὶ  αὐτὸς  οἱ  ἕπεσθαι
ὁ  νῦν  ἐὼν  ̓Αριστέης:  τότε  δὲ,  ὅτε  εἵπετο  τῷ  θεῷ,  εἶναι  κόραξ.  καὶ  τὸν  μὲν  εἰπόντα  ταῦτα  ἀφανισθῆναι,  σφέας  δὲ  Μεταποντῖνοι  λέγουσι  ἐς  Δελφοὺς  πέμψαντας  τὸν  θεὸν  ἐπειρωτᾶν  ὃ  τι  τὸ  φάσμα  τοῦ  ἀνθρώπου  εἴη.  τὴν  δὲ  Πυθίην  σφέας  κελεύειν  πείθεσθαι  τῷ  φάσματι,  πειθομένοισι  δὲ  ἄμεινον  συνοίσεσθαι.  καὶ  σφέας  δεξαμένους  ταῦτα  ποιῆσαι  ἐπιτελέα.  καὶ  νῦν
ἔστηκε  ἀνδριὰς  ἐπωνυμίην  ἔχων  ̓Αριστέω  παρ'  αὐτῷ  τῷ  ἀγάλματι  τοῦ  ̓Απόλλωνος,  πέριξ  δὲ  αὐτὸν  δάφναι  ἑστᾶσι:  τὸ  δὲ  ἄγαλμα  ἐν  τῇ  ἀγορῇ  ἵδρυται.  ̓Αριστέω  μέν  νυν  πέρι  τοσαῦτα  εἰρήσθω.  τῆς  δὲ  γῆς,  τῆς  πέρι  ὅδε  ὁ  λόγος  ὅρμηται  λέγεσθαι,  οὐδεὶς  οἶδε  ἀτρεκέως  ὃ  τι  τὸ  κατύπερθε  ἐστί:  οὐδενὸς  γὰρ  δὴ  αὐτόπτεω  εἰδέναι  φαμένου  δύναμαι  πυθέσθαι:
οὐδὲ  γὰρ  οὐδὲ  ̓Αριστέης,  τοῦ  περ  ὀλίγῳ  πρότερον  τούτων  μνήμην  ἐποιεύμην,  οὐδὲ  οὗτος  προσωτέρω  ̓Ισσηδόνων  ἐν  αὐτοῖσι  τοῖσι  ἔπεσι  ποιέων  ἔφησε  ἀπικέσθαι,  ἀλλὰ  τὰ  κατύπερθε  ἔλεγε  ἀκοῇ,  φας'  ̓Ισσηδόνας  εἶναι  τοὺς  ταῦτα  λέγοντας.  ἀλλ'  ὅσον  μὲν  ἡμεῖς  ἀτρεκέως  ἐπὶ  μακρότατον  οἷοι  τε  ἐγενόμεθα  ἀκοῇ  ἐξικέσθαι,  πᾶν  εἰρήσεται.  ἀπὸ  τοῦ  Βορυσθενειτέων  ἐμπορίου  （τοῦτο  γὰρ  τῶν  παραθαλασσίων
μεσαίτατον  ἐστὶ  πάσης  τῆς  Σκυθίης）,  ἀπὸ  τούτου  πρῶτοι  Καλλιππίδαι  νέμονται  ἐόντες  ̔́Ελληνές  Σκύθαι,  ὕπερ  δὲ  τούτων  ἄλλο  ἔθνος  οἳ  ̓Αλαζόνες  καλέονται.  οὗτοι  δὲ  καὶ  οἱ  Καλλιππίδαι  τὰ  μὲν  ἄλλα  κατὰ  ταὐτὰ  Σκύθῃσι  ἐπασκέουσι,  σῖτον  δὲ  καὶ  σπείρουσι  καὶ  σιτέονται,  καὶ  κρόμμυα  καὶ  σκόροδα  καὶ  φακούς  καὶ  κέγχρους.  ὕπερ  δὲ  ̓Αλαζόνων  οἰκέουσι  Σκύθαι  ἀροτῆρες,  οἳ  οὐκ
ἐπὶ  σιτήσι  σπείρουσι  τὸν  σῖτον  ἀλλ'  ἐπὶ  πρήσι.  τούτων  δὲ  κατύπερθε  οἰκέουσι  Νευροί.  Νευρῶν  δὲ  τὸ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ἔρημον  ἀνθρώπων,  ὅσον  ἡμεῖς  ἴδμεν.  ταῦτα  μὲν  παρὰ  τὸν  ̔́Υπανιν  ποταμὸν  ἐστι  ἔθνεα  πρὸς  ἑσπέρης  τοῦ  Βορυσθένεος:  ἀτὰρ  διαβάντι  τὸν  Βορυσθένεα  ἀπὸ  θαλάσσης  πρῶτον  μὲν  ᾗ  ̔Υλαίη,  ἀπὸ  δὲ  ταύτης  ἄνω  ἰόντι  οἰκέουσι  Σκύθαι  γεωργοί,  τοὺς
̔́Ελληνές  οἱ  οἰκέοντες  ἐπὶ  τῷ  ̔Υπάνι  ποταμῷ  καλέουσι  Βορυσθενεί̈τας,  σφέας  δὲ  αὐτοὺς  ̓Ολβιοπολίτας.  οὗτοι  ὦν  οἱ  γεωργοὶ  Σκύθαι  νέμονται  τὸ  μὲν  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἐπὶ  τρεῖς  ἡμέρας  ὁδοῦ,  κατήκοντες  ἐπὶ  ποταμὸν  τῷ  οὔνομα  κεῖται  Παντικάπης,  τὸ  δὲ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  πλόον  ἀνὰ  τὸν  Βορυσθένεα  ἡμερέων  ἕνδεκα.  ἤδη  δὲ  κατύπερθε  τούτων  ᾗ  ἔρημος  ἐστὶ  ἐπὶ  πολλὸν.
μετὰ  δὲ  τὴν  ἔρημον  ̓Ανδροφάγοι  οἰκέουσι,  ἔθνος  ἐὸν  ἴδιον  καὶ  οὐδαμῶς  Σκυθικόν.  τὸ  δὲ  τούτων  κατύπερθε  ἔρημον  ἤδη  ἀληθέως  καὶ  ἔθνος  ἀνθρώπων  οὐδέν,  ὅσον  ἡμεῖς  ἴδμεν.  τὸ  δὲ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  τῶν  γεωργῶν  τούτων  Σκυθέων,  διαβάντι  τὸν  Παντικάπην  ποταμόν,  νομάδες  ἤδη  Σκύθαι  νέμονται,  οὔτε  τι  σπείροντες  οὐδέν  οὔτε  ἀροῦντες:  ψιλή  δέ  δενδρέων  ἡ  πᾶσα  αὕτη
πλήν  τῆς  ̔Υλαίης.  οἱ  δὲ  νομάδες  οὗτοι  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἡμερέων  τεσσέρων  καὶ  δέκα  ὁδὸν  νέμονται  χώρην  κατατείνουσαν  ἐπὶ  ποταμὸν  Γέρρον.  πέρην  δὲ  τοῦ  Γέρρου  ταῦτα  δὴ  τὰ  καλεύμενα  βασιλήια  ἐστὶ  καὶ  Σκύθαι  οἱ  ἄριστοί  τε  καὶ  πλεῖστοι  καὶ  τοὺς  ἄλλους  νομίζοντες  Σκύθας  δούλους  σφετέρους  εἶναι:  κατήκουσι  δὲ  οὗτοι  τὸ  μὲν  πρὸς  μεσαμβρίην  ἐς
τὴν  Ταυρικήν,  τὸ  δὲ  πρὸς  ἠῶ  ἐπί  τε  τάφρον,  τὴν  δὴ  οἱ  ἐκ  τῶν  τυφλῶν  γενόμενοι  ὤρυξαν,  καὶ  ἐπὶ  τῆς  λίμνης  τῆς  Μαιήτιδος  τὸ  ἐμπόριον  τὸ  καλέεται  Κρημνοί:  τὰ  δὲ  αὐτῶν  κατήκουσι  ἐπὶ  ποταμὸν  Τάναϊν.  τὰ  δὲ  κατύπερθε  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  τῶν  βασιληίων  Σκυθέων  οἰκέουσι  Μελάγχλαινοι,  ἄλλο  ἔθνος  καὶ  οὐ  Σκυθικὸν.  Μελαγχλαίνων  δὲ  τὸ  κατύπερθε
λίμναι  καὶ  ἔρημος  ἐστὶ  ἀνθρώπων,  κατ'  ὅσον  ἡμεῖς  ἴδμεν.  Τάναϊν  δὲ  ποταμὸν  διαβάντι  οὐκέτι  Σκυθική,  ἀλλ'  ἡ  μὲν  πρώτη  τῶν  λαξίων  Σαυροματέων  ἐστί,  οἳ  ἐκ  τοῦ  μυχοῦ  ἀρξάμενοι  τῆς  Μαιήτιδος  λίμνης  νέμονται  τὸ  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ἡμερέων  πεντεκαίδεκα  ὁδόν,  πᾶσαν  ἐοῦσαν  ψιλὴν  καὶ  ἀγρίων  καὶ  ἡμέρων  δενδρέων:  ὑπεροικέουσι  δὲ  τούτων  δευτέρην  λάξιν  ἔχοντες  Βουδῖνοι,  γῆν
νεμόμενοι  πᾶσαν  δασέαν  ὕλη  παντοίῃ.  Βουδίνων  δὲ  κατύπερθε  πρὸς  βορέην  ἐστὶ  πρώτη  μὲν  ἔρημος  ἐπ'  ἡμερέων  ἑπτὰ  ὁδόν,  μετὰ  δὲ  τὴν  ἔρημον  ἀποκλίνοντι  μᾶλλον  πρὸς  ἀπηλιώτην  ἄνεμον  νέμονται  Θυσσαγέται,  ἔθνος  πολλὸν  καὶ  ἴδιον:  ζῶσι  δὲ  ἀπὸ  θήρης.  συνεχέες  δὲ  τούτοισι  ἐν  τοῖσι  αὐτοῖσι  τόποισι  κατοικημένοι  εἰσὶ  τοῖσι  οὔνομα  κεῖται  ̓Ιύρκαι,  καὶ  οὗτοι  ἀπὸ  θήρης  ζῶντες
τρόπῳ  τοιῷδε:  λοχᾷ  ἐπὶ  δένδρεον  ἀναβάς,  τὰ  δὲ  ἐστὶ  πυκνὰ  ἀνὰ  πᾶσαν  τὴν  χώρην:  ἵππος  δὲ  ἑκάστῳ  δεδιδαγμένος  ἐπὶ  γαστέρα  κεῖσθαι  ταπεινότητος  εἵνεκα  ἕτοιμος  ἐστὶ  καὶ  κύων:  ἐπεὰν  δὲ  ἀπίδῃ  τὸ  θηρίον  ἀπὸ  τοῦ  δενδρέου,  τοξεύσας  ἐπιβὰς  ἐπὶ  τὸν  ἵππον  διώκει,  καὶ  ὁ  κύων  ἔχεται,  ὑπὲρ  δὲ  τούτων  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἀποκλίνοντι  οἰκέουσι  Σκύθαι
ἄλλοι,  ἀπὸ  τῶν  βασιληίων  Σκυθέων  ἀποστάντες  καὶ  οὕτω  ἀπικόμενοι  ἐς  τοῦτον  τὸν  χῶρον.  μέχρι  μὲν  δὴ  τῆς  τούτων  τῶν  Σκυθέων  χώρης  ἐστὶ  ἡ  καταλεχθεῖσα  πᾶσα  πεδιάς  τε  γῆ  καὶ  βαθύγαιος,  τὸ  δ'  ἀπὸ  τούτου  λιθώδης  τ'  ἐστὶ  καὶ  τρηχέα.  διεξελθόντι  δὲ  καὶ  τῆς  τρηχέης  χώρης  πολλὸν  οἰκέουσι  ὑπώρεαν  ὀρέων  ὑψηλῶν  ἄνθρωποι  λεγόμενοι  εἶναι  πάντες  φαλακροὶ
ἐκ  γενετῆς  γινόμενοι,  καὶ  ἔρσενες  καὶ  θήλεαι  ὁμοίως,  καὶ  σιμοὶ  καὶ  γένεια  ἔχοντες  μεγάλα,  φωνὴν  δὲ  ἰδίην  ἱέντες,  ἐσθῆτι  δὲ  χρεώμενοι  Σκυθικῇ,  ζῶντες  δὲ  ἀπὸ  δενδρέων.  ποντικὸν  μὲν  οὔνομα  τῷ  δενδρέῳ  ἀπ'  οὗ  ζῶσι,  μέγαθος  δὲ  κατὰ  συκέην  μάλιστά  κῃ.  καρπὸν  δὲ  φορέει  κυάμῳ  ἴσον,  πυρῆνα  δὲ  ἔχει.  τοῦτο  ἐπεὰν  γένηται  πέπον,  σακκέουσι  ἱματίοισι,  ἀπορρέει
δὲ  ἀπ'  αὐτοῦ  παχὺ  καὶ  μέλαν:  οὔνομα  δὲ  τῷ  ἀπορρέοντι  ἐστὶ  ἄσχυ:  τοῦτο  καὶ  λείχουσι  καὶ  γάλακτι  συμμίσγοντες  πίνουσι,  καὶ  ἀπὸ  τῆς  παχύτητος  αὐτοῦ  τῆς  τρυγὸς  παλάθας  συντιθεῖσι  καὶ  ταύτας  σιτέονται.  πρόβατα  γάρ  σφι  οὐ  πολλά  ἐστι.  οὐ  γάρ  τι  σπουδαῖαι  αἱ  νομαὶ  αὐτόθι  εἰσί.  ὑπὸ  δενδρέῳ  δὲ  ἕκαστος  κατοίκηται,  τὸν  μὲν  χειμῶνα  ἐπεὰν  τὸ
δένδρεον  περικαλύψῃ  πίλῳ  στεγνῷ  λευκῷ,  τὸ  δὲ  θέρος  ἄνευ  πίλου.  τούτους  οὐδεὶς  ἀδικέει  ἀνθρώπων:  ἱροὶ  γὰρ  λέγονται  εἶναι:  οὐδέ  τι  ἀρήιον  ὅπλον  ἐκτέαται.  καὶ  τοῦτο  μὲν  τοῖσι  περιοικέουσι  οὗτοι  εἰσὶ  οἱ  τὰς  διαφορὰς  διαιρέοντες,  τοῦτο  δὲ  ὃς  ἂν  φεύγων  καταφύγῃ  ἐς  τούτους,  ὑπ'  οὐδενὸς  ἀδικέεται:  οὔνομα  δέ  σφι  ἐστὶ  ̓Αργιππαῖοι.  μέχρι  μέν  νυν  τῶν  φαλακρῶν
τούτων  πολλὴ  περιφανείη  τῆς  χώρης  ἐστὶ  καὶ  τῶν  ἔμπροσθε  ἐθνέων:  καὶ  γὰρ  Σκυθέων  τινὲς  ἀπικνέονται  ἐς  αὐτούς,  τῶν  οὐ  χαλεπόν  ἐστι  πυθέσθαι  καὶ  ̔Ελλήνων  τῶν  ἐκ  Βορυσθένεος  τε  ἐμπορίου  καὶ  τῶν  ἄλλων  Ποντικῶν  ἐμπορίων:  Σκυθέων  δὲ  οἳ  ἂν  ἔλθωσι  ἐς  αὐτούς,  δι'  ἑπτὰ  ἑρμηνέων  καὶ  δι'  ἑπτὰ  γλωσσέων  διαπρήσσονται.  μέχρι  μὲν  δὴ  τούτων  γινώσκεται,  τὸ
δὲ  τῶν  φαλακρῶν  κατύπερθε  οὐδεὶς  ἀτρεκέως  οἶδε  φράσαι.  ὄρεα  γὰρ  ὑψηλὰ  ἀποτάμνει  ἄβατα  καὶ  οὐδείς  σφεα  ὑπερβαίνει.  οἱ  δὲ  φαλακροὶ  οὗτοι  λέγουσι,  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστὰ  λέγοντες,  οἰκέειν  τὰ  ὄρεα  αἰγίποδας  ἄνδρας,  ὑπερβάντι  δὲ  τούτους  ἀνθρώπους  ἄλλους  οἳ  τὴν  ἑξάμηνον  κατεύδουσι.  τοῦτο  δὲ  οὐκ  ἐνδέκομαι  τὴν  ἀρχήν,  ἀλλὰ  τὸ  μὲν  πρὸς  ἠῶ  τῶν  φαλακρῶν  γινώσκεται
ἀτρεκέως  ὑπὸ  ̓Ισσηδόνων  οἰκεόμενον,  τὸ  μέντοι  κατύπερθε  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  οὐ  γινώσκεται  οὔτε  τῶν  φαλακρῶν  οὔτε  τῶν  ̓Ισσηδόνων,  εἰ  μὴ  ὅσα  αὐτῶν  τούτων  λεγόντων.  νόμοισι  δὲ  ̓Ισσηδόνες  τοῖσιδε  λέγονται  χρᾶσθαι.  ἐπεὰν  ἀνδρὶ  ἀποθάνῃ  πατήρ,  οἱ  προσήκοντες  πάντες  προσάγουσι  πρόβατα,  καὶ  ἔπειτα  ταῦτα  θύσαντες  καὶ  καταταμόντες  τὰ  κρέα  κατατάμνουσι  καὶ  τὸν  τοῦ  δεκομένου  τεθνεῶτα  γονέα,  ἀναμίξαντες
δὲ  πάντα  τὰ  κρέα  δαῖτα  προτίθενται:  τὴν  δὲ  κεφαλὴν  αὐτοῦ  ψιλώσαντες  καὶ  ἐκκαθήραντες  καταχρυσοῦσι  καὶ  ἔπειτα  ἅτε  ἀγάλματι  χρέωνται,  θυσίας  μεγάλας  ἐπετείους  ἐπιτελέοντες.  παῖς  δὲ  πατρὶ  τοῦτο  ποιέει,  κατά  περ  ̔́Ελληνες  τὰ  γενέσια.  ἄλλως  δὲ  δίκαιοι  καὶ  οὗτοι  λέγονται  εἶναι,  ἰσοκρατέες  δὲ  ὁμοίως  αἱ  γυναῖκες  τοῖσι  ἀνδράσι.  γινώσκονται  μὲν  δὴ  καὶ  οὗτοι,  τὸ  δὲ  ἀπὸ
τούτων  τὸ  κατύπερθε  ̓Ισσηδόνες  εἰσὶ  οἱ  λέγοντες  μουνοφθάλμους  ἀνθρώπους  καὶ  χρυσοφύλακας  γρῦπας  εἶναι:  παρὰ  δὲ  τούτων  Σκύθαι  παραλαβόντες  λέγουσι,  παρὰ  δὲ  Σκυθέων  ἡμεῖς  οἱ  ἄλλοι  νενομίκαμεν  καὶ  ὀνομάζομεν  αὐτοὺς  σκυθιστὶ  ̓Αριμασπούς:  ἄριμα  γὰρ  ἓν  καλέουσι  Σκύθαι,  σποῦ  δὲ  ὀφθαλμόν.  δυσχείμερος  δὲ  αὕτη  ἡ  καταλεχθεῖσα  πᾶσα  χώρη  οὕτω  δή  τι  ἐστί,  ἔνθα  τοὺς  μὲν  ὀκτὼ  τῶν
μηνῶν  ἀφόρητος  οἷος  γίνεται  κρυμός,  ἐν  τοῖσι  ὕδωρ  ἐκχέας  πηλὸν  οὐ  ποιήσεις,  πῦρ  δὲ  ἀνακαίων  ποιήσεις  πηλόν:ἡ  δὲ  θάλασσα  πήγνυται  καὶ  ὁ  Βόσπορος  πᾶς  ὁ  Κιμμέριος,  καὶ  ἐπὶ  τοῦ  κρυστάλλου  οἱ  ἐντὸς  τάφρου  Σκύθαι  κατοικημένοι  στρατεύονται  καὶ  τὰς  ἁμάξας  ἐπελαύνουσι  πέρην  ἐς  τοὺς  Σίνδους.  οὕτω  μὲν  δὴ  τοὺς  ὀκτὼ  μῆνας  διατελέει  χειμὼν  ἐών,  τοὺς  δ'
ἐπιλοίπους  τέσσερας  ψύχεα  αὐτόθι  ἐστί.  κεχώρισται  δὲ  οὗτος  ὁ  χειμὼν  τοὺς  τρόπους  πᾶσι  τοῖσι  ἐν  ἄλλοισι  χωρίοισι  γινομένοισι  χειμῶσι,  ἐν  τῷ  τὴν  μὲν  ὡραίην  οὐκ  ὕει  λόγου  ἄξιον  οὐδέν,  τὸ  δὲ  θέρος  ὕων  οὐκ  ἀνιεῖ:  βρονταί  τε  ἦμος  τῇ  ἄλλῃ  γίνονται,  τηνικαῦτα  μὲν  οὐ  γίνονται,  θέρεος  δὲ  ἀμφιλαφέες:  ἢν  δὲ  χειμῶνος  βροντὴ  γένηται,  ὡς  τέρας
νενόμισται  θωμάζεσθαι.  ὣς  δὲ  καὶ  ἢν  σεισμὸς  γένηται  ἤν  τε  θέρεος  ἤν  τε  χειμῶνος  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ,  τέρας  νενόμισται.  ἵπποι  δὲ  ἀνεχόμενοι  φέρουσι  τὸν  χειμῶνα  τοῦτον,  ἡμίονοι  δὲ  οὐδὲ  ὄνοι  οὐκ  ἀνέχονται  ἀρχήν:  τῇ  δὲ  ἄλλῃ  ἵπποι  μὲν  ἐν  κρυμῷ  ἑστεῶτες  ἀποσφακελίζουσι,  ὄνοι  δὲ  καὶ  ἡμίονοι  ἀνέχονται.  δοκέει  δέ  μοι  καὶ  τὸ  γένος  τῶν  βοῶν
τὸ  κόλον  διὰ  ταῦτα  οὐ  φύειν  κέρεα  αὐτόθι:  μαρτυρέει  δέ  μοι  τῇ  γνώμῃ  καὶ  ̔Ομήρου  ἔπος  ἐν  ̓Οδυσσείῃ  ἔχον  ὧδε,  καὶ  Λιβύην,  ὅθι  τ'  ἄρνες  ἄφαρ  κεραοὶ  τελέθουσι,  ηομ.  οδ.  4.85  ὀρθῶς  εἰρημένον,  ἐν  τοῖσι  θερμοῖσι  ταχὺ  παραγίνεσθαι  τὰ  κέρεα,  ἐν  δὲ  τοῖσι  ἰσχυροῖσι  ψύχεσι  ἢ  οὐ  φύειν  κέρεα  τὰ  κτήνεα  ἀρχὴν  ἡ  φύοντα  φύειν
μόγις.  ἐνθαῦτα  μέν  νυν  διὰ  τὰ  ψύχεα  γίνεται  ταῦτα.  θωμάζω  δέ  （προσθήκας  γὰρ  δή  μοι  ὁ  λόγος  ἐξ  ἀρχῆς  ἐδίζητο）  ὅτι  ἐν  τῇ  ̓Ηλείῃ  πάσῃ  χώρῃ  οὐ  δυνέαται  γίνεσθαι  ἡμίονοι,  οὔτε  ψυχροῦ  τοῦ  χώρου  ἐόντος  οὔτε  ἄλλου  φανεροῦ  αἰτίου  οὐδενός.  φασὶ  δὲ  αὐτοὶ  ̓Ηλεῖοι  ἐκ  κατάρης  τευ  οὐ  γίνεσθαι  σφίσι  ἡμιόνους,  ἀλλ'  ἐπεὰν  προσίῃ  ἡ
ὥρη  κυί̈σκεσθαι  τὰς  ἵππους,  ἐξελαύνουσι  ἐς  τοὺς  πλησιοχώρους  αὐτάς,  καὶ  ἔπειτά  σφι  ἐν  τῇ  τῶν  πέλας  ἐπιεῖσι  τοὺς  ὄνους,  ἐς  οὗ  ἂν  σχῶσι  αἱ  ἵπποι  ἐν  γαστρί:  ἔπειτα  δὲ  ἀπελαύνουσι.  περὶ  δὲ  τῶν  πτερῶν  τῶν  Σκύθαι  λέγουσι  ἀνάπλεον  εἶναι  τὸν  ἠέρα,  καὶ  τούτων  εἵνεκα  οὐκ  οἷοί  τε  εἶναι  οὔτε  ἰδεῖν  τὸ  πρόσω  τῆς  ἠπείρου  οὔτε
διεξιέναι,  τήνδε  ἔχω  περὶ  αὐτῶν  γνώμην:  τὰ  κατύπερθε  ταύτης  τῆς  χώρης  αἰεὶ  νίφεται,  ἐλάσσονι  δὲ  τοῦ  θέρεος  ἢ  τοῦ  χειμῶνος,  ὥσπερ  καὶ  οἰκός.  ἤδη  ὦν  ὅστις  ἀγχόθεν  χιόνα  ἁδρὴν  πίπτουσαν  εἶδε  οἶδε  τὸ  λέγω:  ἔοικε  γὰρ  ἡ  χιὼν  πτεροῖσι  καὶ  διὰ  τὸν  χειμῶνα  τοῦτον  ἐόντα  τοιοῦτον  ἀνοίκητα  τὰ  πρὸς  βορέην  ἐστὶ  τῆς  ἠπείρου  ταύτης.  τὰ
ὦν  πτερὰ  εἰκάζοντας  τὴν  χιόνα  τοὺς  Σκύθας  τε  καὶ  τοὺς  περιοίκους  δοκέω  λέγειν.  ταῦτα  μέν  νυν  τὰ  λέγεται  μακρότατα  εἴρηται.  ̔Υπερβορέων  δὲ  πέρι  ἀνθρώπων  οὔτε  τι  Σκύθαι  λέγουσι  οὐδὲν  οὔτε  τινὲς  ἄλλοι  τῶν  ταύτῃ  οἰκημένων,  εἰ  μὴ  ἄρα  ̓Ισσηδόνες.  ὡς  δὲ  ἐγὼ  δοκέω,  οὐδ'  οὗτοι  λέγουσι  οὐδέν:  ἔλεγον  γὰρ  ἂν  καὶ  Σκύθαι,  ὡς  περὶ  τῶν
μουνοφθάλμων  λέγουσι.  ἀλλ'  ̔Ησιόδῳ  μὲν  ἐστὶ  περὶ  ̔Υπερβορέων  εἰρημένα,  ἔστι  δὲ  καὶ  ̔Ομήρῳ  ἐν  ̓Επιγόνοισι,  εἰ  δὴ  τῷ  ἐόντι  γε  ̔́Ομηρος  ταῦτα  τὰ  ἔπεα  ἐποίησε.  πολλῷ  δέ  τι  πλεῖστα  περὶ  αὐτῶν  Δήλιοι  λέγουσι,  φάμενοι  ἱρὰ  ἐνδεδεμένα  ἐν  καλάμῃ  πυρῶν  ἐξ  ̔Υπερβορέων  φερόμενα  ἀπικνέεσθαι  ἐς  Σκύθας,  ἀπὸ  δὲ  Σκυθέων  ἤδη  δεκομένους  αἰεὶ  τοὺς  πλησιοχώρους  ἑκάστους  κομίζειν
αὐτὰ  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  ἑκαστάτω  ἐπὶ  τὸν  ̓Αδρίην,  ἐνθεῦτεν  δὲ  πρὸς  μεσαμβρίην  προπεμπόμενα  πρώτους  Δωδωναίους  ̔Ελλήνων  δέκεσθαι,  ἀπὸ  δὲ  τούτων  καταβαίνειν  ἐπὶ  τὸν  Μηλιέα  κόλπον  καὶ  διαπορεύεσθαι  ἐς  Εὔβοιαν,  πόλιν  τε  ἐς  πόλιν  πέμπειν  μέχρι  Καρύστου,  τὸ  δ'  ἀπὸ  ταύτης  ἐκλιπεῖν  ̓́Ανδρον:  Καρυστίους  γὰρ  εἶναι  τοὺς  κομίζοντας  ἐς  Τῆνον,  Τηνίους  δὲ  ἐς  Δῆλον.  ἀπικνέεσθαι  μέν
νυν  οὕτω  ταῦτα  τὰ  ἱρὰ  λέγουσι  ἐς  Δῆλον:  πρῶτον  δὲ  τοὺς  ̔Υπερβορέους  πέμψαι  φερούσας  τὰ  ἱρὰ  δὺο  κόρας,  τὰς  ὀνομάζουσι  Δήλιοι  εἶναι  ̔Υπερόχην  τε  καὶ  Λαοδίκην:  ἅμα  δὲ  αὐτῇσι  ἀσφαλείης  εἵνεκεν  πέμψαι  τοὺς  ̔Υπερβορέους  τῶν  ἀστῶν  ἄνδρας  πέντε  πομπούς,  τούτους  οἳ  νῦν  Περφερέες  καλέονται  τιμὰς  μεγάλας  ἐν  Δήλῳ  ἔχοντες.  ἐπεὶ  δὲ  τοῖσι  ̔Υπερβορέοισι  τοὺς  ἀποπεμφθέντας
ὀπίσω  οὐκ  ἀπονοστέειν,  δεινὰ  ποιευμένους  εἰ  σφέας  αἰεὶ  καταλάμψεται  ἀποστέλλοντας  μὴ  ἀποδέκεσθαι,  οὕτω  δὴ  φέροντας  ἐς  τοὺς  οὔρους  τὰ  ἱρὰ  ἐνδεδεμένα  ἐν  πυρῶν  καλάμῃ  τοὺς  πλησιοχώρους  ἐπισκήπτειν  κελεύοντας  προπέμπειν  σφέα  ἀπὸ  ἑωυτῶν  ἐς  ἄλλο  ἔθνος.  καὶ  ταῦτα  μὲν  οὕτω  προπεμπόμενα  ἀπικνέεσθαι  λέγουσι  ἐς  Δῆλον.  οἶδα  δὲ  αὐτὸς  τούτοισι  τοῖσι  ἱροῖσι  τόδε  ποιεύμενον  προσφερές,  τὰς  Θρηικίας
καὶ  τὰς  Παιονίδας  γυναῖκας,  ἐπεὰν  θύωσι  τῇ  ̓Αρτέμιδι  τῇ  βασιλείῃ,  οὐκ  ἄνευ  πυρῶν  καλάμης  ἐχούσας  τὰ  ἱρά.  καὶ  ταῦτα  μὲν  δὴ  ταύτας  οἶδα  ποιεύσας:  τῇσι  δὲ  παρθένοισι  ταύτῃσι  τῇσι  ἐξ  ̔Υπερβορέων  τελευτησάσῃσι  ἐν  Δήλῳ  κείρονται  καὶ  αἱ  κόραι  καὶ  οἱ  παῖδες  οἱ  Δηλίων:  αἱ  μὲν  πρὸ  γάμου  πλόκαμον  ἀποταμνόμεναι  καὶ  περὶ  ἄτρακτον  εἱλίξασαι  ἐπὶ  τὸ
σῆμα  τιθεῖσι  （τὸ  δὲ  σῆμα  ἐστὶ  ἔσω  ἐς  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  ἐσιόντι  ἀριστερῆς  χειρός,  ἐπιπέφυκε  δέ  οἱ  ἐλαίη）,  ὅσοι  δὲ  παῖδες  τῶν  Δηλίων,  περὶ  χλόην  τινὰ  εἱλίξαντες  τῶν  τριχῶν  τιθεῖσι  καὶ  οὗτοι  ἐπὶ  τὸ  σῆμα.  αὗται  μὲν  δὴ  ταύτην  τιμὴν  ἔχουσι  πρὸς  τῶν  Δήλου  οἰκητόρων.  φασὶ  δὲ  οἱ  αὐτοὶ  οὗτοι  καὶ  τὴν  ̓́Αργην  τε  καὶ  τὴν
̓͂Ωπιν  ἐούσας  παρθένους  ἐξ  ̔Υπερβορέων  κατὰ  τοὺς  αὐτοὺς  τούτους  ἀνθρώπους  πορευομένας  ἀπικέσθαι  ἐς  Δῆλον  ἔτι  πρότερον  ̔Υπερόχης  τε  καὶ  Λαοδίκης.  ταύτας  μέν  νυν  τῇ  Εἰλειθυίῃ  ἀποφερούσας  ἀντὶ  τοῦ  ὠκυτόκου  τὸν  ἐτάξαντο  φόρον  ἀπικέσθαι,  τὴν  δὲ  ̓́Αργην  τε  καὶ  τὴν  ̓͂Ωπιν  ἅμα  αὐτοῖσι  θεοῖσι  ἀπικέσθαι  λέγουσι  καὶ  σφι  τιμὰς  ἄλλας  δεδόσθαι  πρὸς  σφέων:  καὶ  γὰρ  ἀγείρειν
σφι  τὰς  γυναῖκας  ἐπονομαζούσας  τὰ  οὐνόματα  ἐν  τῷ  ὕμνῳ  τόν  σφι  ̓Ωλὴν  ἀνὴρ  Λύκιος  ἐποίησε,  παρὰ  δὲ  σφέων  μαθόντας  νησιώτας  τε  καὶ  ̓́Ιωνας  ὑμνέειν  ̓͂Ωπίν  τε  καὶ  ̓́Αργην  ὀνομάζοντάς  τε  καὶ  ἀγείροντας  （οὗτος  δὲ  ὁ  ̓Ωλὴν  καὶ  τοὺς  ἄλλους  τοὺς  παλαιοὺς  ὕμνους  ἐποίησε  ἐκ  Λυκίης  ἐλθὼν  τοὺς  ἀειδομένους  ἐν  Δήλῳ）,  καὶ  τῶν  μηρίων  καταγιζομένων  ἐπὶ
τῷ  βωμῷ  τὴν  σποδὸν  ταύτην  ἐπὶ  τὴν  θήκην  τῆς  ̓́Ωπιός  τε  καὶ  ̓́Αργης  ἀναισιμοῦσθαι  ἐπιβαλλομένην.  ἡ  δὲ  θήκη  αὐτέων  ἐστὶ  ὄπισθε  τοῦ  ̓Αρτεμισίου,  πρὸς  ἠῶ  τετραμμένη,  ἀγχοτάτω  τοῦ  Κηίων  ἱστιητορίου.  καὶ  ταῦτα  μὲν  ̔Υπερβορέων  πέρι  εἰρήσθω:  τὸν  γὰρ  περὶ  ̓Αβάριος  λόγον  τοῦ  λεγομένου  εἶναι  ̔Υπερβορέου  οὐ  λέγω,  ὡς  τὸν  ὀιστὸν  περιέφερε  κατὰ  πᾶσαν  γῆν  οὐδὲν
σιτεόμενος.  εἰ  δὲ  εἰσὶ  ὑπερβόρεοι  τινὲς  ἄνθρωποι,  εἰσὶ  καὶ  ὑπερνότιοι  ἄλλοι.  γελῶ  δὲ  ὁρέων  γῆς  περιόδους  γράψαντας  πολλοὺς  ἤδη  καὶ  οὐδένα  νοονεχόντως  ἐξηγησάμενον:  οἳ  ̓Ωκεανόν  τε  ῥέοντα  γράφουσι  πέριξ  τὴν  γῆν  ἐοῦσαν  κυκλοτερέα  ὡς  ἀπὸ  τόρνου,  καὶ  τὴν  ̓Ασίην  τῇ  Εὐρώπῃ  ποιεύντων  ἴσην.  ἐν  ὀλίγοισι  γὰρ  ἐγὼ  δηλώσω  μέγαθός  τε  ἑκάστης  αὐτέων  καὶ  οἵη  τις
ἐστὶ  ἐς  γραφὴν  ἑκάστη.  Πέρσαι  οἰκέουσι  κατήκοντες  ἐπὶ  τὴν  νοτίην  θάλασσαν  τὴν,  ̓Ερυθρὴν  καλεομένην,  τούτων  δὲ  ὑπεροικέουσι  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  Μῆδοι,  Μήδων  δὲ  Σάσπειρες,  Σασπείρων  δὲ  Κόλχοι  κατήκοντες  ἐπὶ  τὴν  βορηίην  θάλασσαν,  ἐς  τὴν  Φᾶσις  ποταμὸς  ἐκδιδοῖ.  ταῦτα  τέσσερα  ἔθνεα  οἰκέει  ἐκ  θαλάσσης  ἐς  θάλασσαν.  ἐνθεῦτεν  δὲ  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  ἀκταὶ  διφάσιαι  ἀπ'  αὐτῆς  κατατείνουσι
ἐς  θάλασσαν,  τὰς  ἐγὼ  ἀπηγήσομαι:  ἔνθεν  μὲν  ἡ  ἀκτὴ  ἡ  ἑτέρη  τὰ  πρὸς  βορέην  ἀπὸ  Φάσιος  ἀρξαμένη  παρατέταται  ἐς  θάλασσαν  παρά  τε  τὸν  Πόντον  καὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  μέχρι  Σιγείου  τοῦ  Τρωικοῦ:  τὰ  δὲ  πρὸς  νότου  ἡ  αὐτὴ  αὕτη  ἀκτὴ  ἀπὸ  τοῦ  Μυριανδικοῦ  κόλπου  τοῦ  πρὸς  Φοινίκῃ  κειμένου  τείνει  τὰ  ἐς  θάλασσαν  μέχρι  Τριοπίου  ἄκρης.  οἰκέει
δὲ  ἐν  τῇ  ἀκτῇ  ταύτῃ  ἔθνεα  ἀνθρώπων  τριήκοντα.  αὕτη  μέν  νυν  ἡ  ἑτέρη  τῶν  ἀκτέων,  ἡ  δὲ  δὴ  ἑτέρη  ἀπὸ  Περσέων  ἀρξαμένη  παρατέταται  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν,  ἥ  τε  Περσικὴ  καὶ  ἀπὸ  ταύτης  ἐκδεκομένη  ἡ  ̓Ασσυρίη  καὶ  ἀπὸ  ̓Ασσυρίης  ἡ  ̓Αραβίη:  λήγει  δὲ  αὕτη,  οὐ  λήγουσα  εἰ  μὴ  νόμῳ,  ἐς  τὸν  κόλπον  τὸν  ̓Αράβιον,  ἐς
τὸν  Δαρεῖος  ἐκ  τοῦ  Νείλου  διώρυχα  ἐσήγαγε.  μέχρι  μέν  νυν  Φοινίκης  ἀπὸ  Περσέων  χῶρος  πλατὺς  καὶ  πολλός  ἐστι:  τὸ  δὲ  ἀπὸ  Φοινίκης  παρήκει  διὰ  τῆσδε  τῆς  θαλάσσης  ἡ  ἀκτὴ  αὕτη  παρά  τε  Συρίην  τὴν  Παλαιστίνην  καὶ  Αἴγυπτον,  ἐς  τὴν  τελευτᾷ:  ἐν  τῇ  ἔθνεα  ἐστὶ  τρία  μοῦνα.  ταῦτα  μὲν  ἀπὸ  Περσέων  τὰ  πρὸς  ἑσπέρην  τῆς  ̓Ασίης
ἔχοντα  ἐστί:  τὰ  δὲ  κατύπερθε  Περσέων  καὶ  Μήδων  καὶ  Σασπείρων  καὶ  Κόλχων,  τὰ  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἥλιον  ἀνατέλλοντα,  ἔνθεν  μὲν  ἡ  ̓Ερυθρὴ  παρήκει  θάλασσα,  πρὸς  βορέω  δὲ  ἡ  Κασπίη  τε  θάλασσα  καὶ  ὁ  ̓Αράξης  ποταμός,  ῥέων  πρὸς  ἥλιον  ἀνίσχοντα.  μέχρι  δὲ  τῆς  ̓Ινδικῆς  οἰκέεται  ̓Ασίη:  τὸ  δὲ  ἀπὸ  ταύτης  ἔρημος  ἤδη  τὸ  πρὸς  τὴν
ἠῶ,  οὐδὲ  ἔχει  οὐδεὶς  φράσαι  οἷον  δή  τι  ἐστί.  τοιαύτη  μὲν  καὶ  τοσαύτη  ἡ  ̓Ασίη  ἐστί,  ἡ  δὲ  Λιβύη  ἐν  τῇ  ἀκτῇ  τῇ  ἑτέρῃ  ἐστί:  ἀπὸ  γὰρ  Αἰγύπτου  Λιβύη  ἤδη  ἐκδέκεται.  κατὰ  μέν  νυν  Αἴγυπτον  ἡ  ἀκτὴ  αὕτη  στεινή  ἐστι:  ἀπὸ  γὰρ  τῆσδε  τῆς  θαλάσσης  ἐς  τὴν  ̓Ερυθρὴν  θάλασσαν  δέκα  μυριάδες  εἰσὶ  ὀργυιέων,  αὗται  δ'
ἂν  εἶεν  χίλιοι  στάδιοι:  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τοῦ  στεινοῦ  τούτου  κάρτα  πλατέα  τυγχάνει  ἐοῦσα  ἡ  ἀκτὴ  ἥτις  Λιβύη  κέκληται.  θωμάζω  ὦν  τῶν  διουρισάντων  καὶ  διελόντων  Λιβύην  τε  καὶ  ̓Ασίην  καὶ  Εὐρώπην:  οὐ  γὰρ  σμικρὰ  τὰ  διαφέροντα  αὐτέων  ἐστί:  μήκεϊ  μὲν  γὰρ  παρ'  ἀμφοτέρας  παρήκει  ἡ  Εὐρώπη,  εὔρεος  δὲ  πέρι  οὐδὲ  συμβάλλειν  ἀξίη  φαίνεταί  μοι  εἶναι.
Λιβύη  μὲν  γὰρ  δηλοῖ  ἑωυτὴν  ἐοῦσα  περίρρυτος,  πλὴν  ὅσον  αὐτῆς  πρὸς  τὴν  ̓Ασίην  οὐρίζει,  Νεκῶ  τοῦ  Αἰγυπτίων  βασιλέος  πρώτου  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  καταδέξαντος:  ὃς  ἐπείτε  τὴν  διώρυχα  ἐπαύσατο  ὀρύσσων  τὴν  ἐκ  τοῦ  Νείλου  διέχουσαν  ἐς  τὸν  ̓Αράβιον  κόλπον,  ἀπέπεμψε  Φοίνικας  ἄνδρας  πλοίοισι,  ἐντειλάμενος  ἐς  τὸ  ὀπίσω  δι'  ̔Ηρακλέων  στηλέων  ἐκπλέειν  ἕως  ἐς  τὴν  βορηίην  θάλασσαν
καὶ  οὕτω  ἐς  Αἴγυπτον  ἀπικνέεσθαι.  ὁρμηθέντες  ὦν  οἱ  Φοίνικες  ἐκ  τῆς  ̓Ερυθρῆς  θαλάσσης  ἔπλεον  τὴν  νοτίην  θάλασσαν:  ὅκως  δὲ  γίνοιτο  φθινόπωρον  προσσχόντες  ἂν  σπείρεσκον  τὴν  γῆν,  ἵνα  ἑκάστοτε  τῆς  Λιβύης  πλέοντες  γινοίατο,  καὶ  μένεσκον  τὸν  ἄμητον:  θερίσαντες  δ'  ἂν  τὸν  σῖτον  ἔπλεον,  ὥστε  δύο  ἐτέων  διεξελθόντων  τρίτῳ  ἔτεϊ  κάμψαντες  ̔Ηρακλέας  στήλας  ἀπίκοντο  ἐς  Αἴγυπτον.  καὶ
ἔλεγον  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστά,  ἄλλῳ  δὲ  δή  τεῳ,  ὡς  περιπλώοντες  τὴν  Λιβύην  τὸν  ἥλιον  ἔσχον  ἐς  τὰ  δεξιά.  οὕτω  μὲν  αὕτη  ἐγνώσθη  τὸ  πρῶτον,  μετὰ  δὲ  Καρχηδόνιοι  εἰσὶ  οἱ  λέγοντες:  ἐπεὶ  Σατάσπης  γε  ὁ  Τεάσπιος  ἀνὴρ  ̓Αχαιμενίδης  οὐ  περιέπλωσε  Λιβύην,  ἐπ'  αὐτὸ  τοῦτο  πεμφθείς,  ἀλλὰ  δείσας  τό  τε  μῆκος  τοῦ  πλόου  καὶ  τὴν  ἐρημίην
ἀπῆλθε  ὀπίσω,  οὐδ'  ἐπετέλεσε  τὸν  ἐπέταξε  οἱ  ἡ  μήτηρ  ἄεθλον.  θυγατέρα  γὰρ  Ζωπύρου  τοῦ  Μεγαβύζου  ἐβιήσατο  παρθένον:  ἔπειτα  μέλλοντος  αὐτοῦ  διὰ  ταύτην  τὴν  αἰτίην  ἀνασκολοπιεῖσθαι  ὑπὸ  Ξέρξεω  βασιλέος,  ἡ  μήτηρ  τοῦ  Σατάσπεος  ἐοῦσα  Δαρείου  ἀδελφεὴ  παραιτήσατο,  φᾶσά  οἱ  αὐτὴ  μέζω  ζημίην  ἐπιθήσειν  ἤ  περ  ἐκεῖνον:  Λιβύην  γάρ  οἱ  ἀνάγκην  ἔσεσθαι  περιπλώειν,  ἐς  ὃ  ἂν  ἀπίκηται
περιπλέων  αὐτὴν  ἐς  τὸν  ̓Αράβιον  κόλπον.  συγχωρήσαντος  δὲ  Ξέρξεω  ἐπὶ  τούτοισι,  ὁ  Σατάσπης  ἀπικόμενος  ἐς  Αἴγυπτον  καὶ  λαβὼν  νέα  τε  καὶ  ναύτας  παρὰ  τούτων  ἔπλεε  ἐπὶ  ̔Ηρακλέας  στήλας:  διεκπλώσας  δὲ  καὶ  κάμψας  τὸ  ἀκρωτήριον  τῆς  Λιβύης  τῷ  οὔνομα  Σολόεις  ἐστί,  ἔπλεε  πρὸς  μεσαμβρίην:  περήσας  δὲ  θάλασσαν  πολλὴν  ἐν  πολλοῖσι  μησί,  ἐπείτε  τοῦ  πλεῦνος  αἰεὶ  ἔδεε,
ἀποστρέψας  ὀπίσω  ἀπέπλεε  ἐς  Αἴγυπτον.  ἐκ  δὲ  ταύτης  ἀπικόμενος  παρὰ  βασιλέα  Ξέρξεα  ἔλεγε  φὰς  τὰ  προσωτάτω  ἀνθρώπους  μικροὺς  παραπλέειν  ἐσθῆτι  φοινικηίῃ  διαχρεωμένους,  οἳ  ὅκως  σφεῖς  καταγοίατο  τῇ  νηὶ  φεύγεσκον  πρὸς  τὰ  ὄρεα  λείποντες  τὰς  πόλιας:  αὐτοὶ  δὲ  ἀδικέειν  οὐδὲν  ἐσιόντες,  βρωτὰ  δὲ  μοῦνα  ἐξ  αὐτέων  λαμβάνειν.  τοῦ  δὲ  μὴ  περιπλῶσαι  Λιβύην  παντελέως  αἴτιον  τόδε  ἔλεγε,
τὸ  πλοῖον  τὸ  πρόσω  οὐ  δυνατὸν  ἔτι  εἶναι  προβαίνειν  ἀλλ'  ἐνίσχεσθαι.  Ξέρξης  δὲ  οὔ  οἱ  συγγινώσκων  λέγειν  ἀληθέα  οὐκ  ἐπιτελέσαντά  τε  τὸν  προκείμενον  ἄεθλον  ἀνεσκολόπισε,  τὴν  ἀρχαίην  δίκην  ἐπιτιμῶν.  τούτου  δὲ  τοῦ  Σατάσπεος  εὐνοῦχος  ἀπέδρη  ἐς  Σάμον,  ἐπείτε  ἐπύθετο  τάχιστα  τὸν  δεσπότεα  τετελευτηκότα,  ἔχων  χρήματα  μεγάλα,  τὰ  Σάμιος  ἀνὴρ  κατέσχε,  τοῦ  ἐπιστάμενος  τὸ  οὔνομα  ἑκὼν
ἐπιλήθομαι.  τῆς  δὲ  ̓Ασίης  τὰ  πολλὰ  ὑπὸ  Δαρείου  ἐξευρέθη,  ὃς  βουλόμενος  ̓Ινδὸν  ποταμόν,  ὃς  κροκοδείλους  δεύτερος  οὗτος  ποταμῶν  πάντων  παρέχεται,  τοῦτον  τὸν  ποταμὸν  εἰδέναι  τῇ  ἐς  θάλασσαν  ἐκδιδοῖ,  πέμπει  πλοίοισι  ἄλλους  τε  τοῖσι  ἐπίστευε  τὴν  ἀληθείην  ἐρέειν  καὶ  δὴ  καὶ  Σκύλακα  ἄνδρα  Καρυανδέα.  οἳ  δὲ  ὁρμηθέντες  ἐκ  Κασπατύρου  τε  πόλιος  καὶ  τῆς  Πακτυικῆς  γῆς  ἔπλεον
κατὰ  ποταμὸν  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἡλίου  ἀνατολὰς  ἐς  θάλασσαν,  διὰ  θαλάσσης  δὲ  πρὸς  ἑσπέρην  πλέοντες  τριηκοστῷ  μηνὶ  ἀπικνέονται  ἐς  τοῦτον  τὸν  χῶρον  ὅθεν  ὁ  Αἰγυπτίων  βασιλεὺς  τοὺς  Φοίνικας  τοὺς  πρότερον  εἶπα  ἀπέστειλε  περιπλώειν  Λιβύην.  μετὰ  δὲ  τούτους  περιπλώσαντας  ̓Ινδούς  τε  κατεστρέψατο  Δαρεῖος  καὶ  τῇ  θαλάσσῃ  ταύτῃ  ἐχρᾶτο.  οὕτω  καὶ  τῆς  ̓Ασίης,  πλὴν  τὰ  πρὸς
ἥλιον  ἀνίσχοντα,  τὰ  ἄλλα  ἀνεύρηται  ὃμοια  παρεχομένη  τῇ  Λιβύῃ.  ἡ  δὲ  Εὐρώπη  πρὸς  οὐδαμῶν  φανερή  ἐστι  γινωσκομένη,  οὔτε  τὰ  πρὸς  ἥλιον  ἀνατέλλοντα  οὔτε  τὰ  πρὸς  βορέην,  εἰ  περίρρυτος  ἐστί:  μήκεϊ  δὲ  γινώσκεται  παρ'  ἀμφοτέρας  παρήκουσα.  οὐδ'  ἔχω  συμβαλέσθαι  ἐπ'  ὅτευ  μιῇ  ἐούσῃ  γῇ  οὐνόματα  τριφάσια  κέεται  ἐπωνυμίας  ἔχοντα  γυναικῶν,  καὶ  οὐρίσματα  αὐτῇ  Νεῖλός  τε  ὁ
Αἰγύπτιος  ποταμὸς  ἐτέθη  καὶ  Φᾶσις  ὁ  Κόλχος  （οἳ  δὲ  Τάναιν  ποταμὸν  τὸν  Μαιήτην  καὶ  πορθμήια  τὰ  Κιμμέρια  λέγουσι）,  οὐδὲ  τῶν  διουρισάντων  τὰ  οὐνόματα  πυθέσθαι,  καὶ  ὅθεν  ἔθεντο  τὰς  ἐπωνυμίας.  ἤδη  γὰρ  Λιβύη  μὲν  ἐπὶ  Λιβύης  λέγεται  ὑπὸ  τῶν  πολλῶν  ̔Ελλήνων  ἔχειν  τὸ  οὔνομα  γυναικὸς  αὐτόχθονος,  ἡ  δὲ  ̓Ασίη  ἐπὶ  τῆς  Προμηθέος  γυναικὸς  τὴν  ἐπωνυμίην.  καὶ
τούτου  μὲν  μεταλαμβάνονται  τοῦ  οὐνόματος  Λυδοί,  φάμενοι  ἐπὶ  ̓Ασίεω  τοῦ  Κότυος  τοῦ  Μάνεω  κεκλῆσθαι  τὴν  ̓Ασίην,  ἀλλ'  οὐκ  ἐπὶ  τῆς  Προμηθέος  ̓Ασίης.  ἀπ'  ὅτευ  καὶ  τὴν  ἐν  Σάρδισι  φυλὴν  κεκλῆσθαι  ̓Ασιάδα.  ἡ  δὲ  δὴ  Εὐρώπη  οὔτε  εἰ  περίρρυτος  ἐστὶ  γινώσκεται  πρὸς  οὐδαμῶν  ἀνθρώπων,  οὔτε  ὁκόθεν  τὸ  οὔνομα  ἔλαβε  τοῦτο,  οὔτε  ὅστις  οἱ  ἦν  ὁ  θέμενος
φαίνεται,  εἰ  μὴ  ἀπὸ  τῆς  Τυρίης  φήσομεν  Εὐρώπης  λαβεῖν  τὸ  οὔνομα  τὴν  χώρην:  πρότερον  δὲ  ἦν  ἄρα  ἀνώνυμος  ὥσπερ  αἱ  ἕτεραι.  ἀλλ'  αὕτη  γε  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  τε  φαίνεται  ἐοῦσα  καὶ  οὐκ  ἀπικομένη  ἐς  τὴν  γῆν  ταύτην  ἥτις  νῦν  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  Εὐρώπη  καλέεται,  ἀλλ'  ὅσον  ἐκ  Φοινίκης  ἐς  Κρήτην,  ἐκ  Κρήτης  δὲ  ἐς  Λυκίην.  ταῦτα
μέν  νυν  ἐπὶ  τοσοῦτον  εἰρήσθω:  τοῖσι  γὰρ  νομιζομένοισι  αὐτῶν  χρησόμεθα.  ὁ  δὲ  Πόντος  ὁ  Εὔξεινος,  ἐπ'  ὃν  ἐστρατεύετο  ὁ  Δαρεῖος,  χωρέων  πασέων  παρέχεται  ἔξω  τοῦ  Σκυθικοῦ  ἔθνεα  ἀμαθέστατα.  οὔτε  γὰρ  ἔθνος  τῶν  ἐντὸς  τοῦ  Πόντου  οὐδὲν  ἔχομεν  προβαλέσθαι  σοφίης  πέρι  οὔτε  ἄνδρα  λόγιον  οἴδαμεν  γενόμενον,  πάρεξ  τοῦ  Σκυθικοῦ  ἔθνεος  καὶ  ̓Αναχάρσιος.  τῷ  δὲ  Σκυθικῶ  γένει
ἓν  μὲν  τὸ  μέγιστον  τῶν  ἀνθρωπηίων  πρηγμάτων  σοφώτατα  πάντων  ἐξεύρηται  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν,  τὰ  μέντοι  ἄλλα  οὐκ  ἄγαμαι:  τὸ  δὲ  μέγιστον  οὕτω  σφι  ἀνεύρηται  ὥστε  ἀποφυγεῖν  τε  μηδένα  ἐπελθόντα  ἐπὶ  σφέας,  μὴ  βουλομένους  τε  ἐξευρεθῆναι  καταλαβεῖν  μὴ  οἷον  τε  εἶναι.  τοῖσι  γὰρ  μήτε  ἄστεα  μήτε  τείχεα  ἡ  ἐκτισμένα,  ἀλλὰ  φερέοικοι  ἐόντες  πάντες  ἔωσι  ἱπποτοξόται,  ζῶντες
μὴ  ἀπ'  ἀρότου  ἀλλ'  ἀπὸ  κτηνέων,  οἰκήματα  τε  σφι  ᾖ  ἐπὶ  ζευγέων,  κῶς  οὐκ  ἂν  εἴησαν  οὗτοι  ἄμαχοί  τε  καὶ  ἄποροι  προσμίσγειν;  ἐξεύρηται  δέ  σφι  ταῦτα  τῆς  τε  γῆς  ἐούσης  ἐπιτηδέης  καὶ  τῶν  ποταμῶν  ἐόντων  σφι  συμμάχων.  ἥ  τε  γὰρ  γῆ  ἐοῦσα  πεδιὰς  αὕτη  ποιώδης  τε  καὶ  εὔυδρος  ἐστί,  ποταμοί  τε  δι'  αὐτῆς  ῥέουσι  οὐ
πολλῷ  τεῳ  ἀριθμὸν  ἐλάσσονες  τῶν  ἐν  Αἰγύπτῳ  διωρύχων.  ὅσοι  δὲ  ὀνομαστοί  τε  εἰσὶ  αὐτῶν  καὶ  προσπλωτοὶ  ἀπὸ  θαλάσσης,  τούτους  ὀνομανέω  ̓́Ιστρος  μὲν  πεντάστομος,  μετὰ  δὲ  Τύρης  τε  καὶ  ̔́Υπανις  καὶ  Βορυσθένης  καὶ  Παντικάπης  καὶ  ̔Υπάκυρις  καὶ  Γέρρος  καὶ  Τάναϊς.  ῥέουσι  δὲ  οἵδε  κατὰ  τάδε.  ̓́Ιστρος  μέν,  ἐὼν  μέγιστος  ποταμῶν  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν,  ἴσος  αἰεὶ
αὐτὸς  ἑωυτῷ  ῥέει  καὶ  θέρεος  καὶ  χειμῶνος,  πρῶτος  δὲ  τὸ  ἀπ'  ἑσπέρης  τῶν  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ  ῥέων  κατὰ  τοιόνδε  μέγιστος  γέγονε:  ποταμῶν  καὶ  ἄλλων  ἐς  αὐτὸν  ἐκδιδόντων  εἰσὶ  δὴ  οἵδε  οἱ  μέγαν  αὐτὸν  ποιεῦντες,  διὰ  μέν  γε  τῆς  Σκυθικῆς  χώρης  πέντε  μὲν  οἱ  ῥέοντες,  τὸν  τε  Σκύθαι  Πόρατα  καλέουσι  ̔Ελλήνες  δὲ  Πυρετόν,  καὶ  ἄλλος  Τιάραντος
καὶ  ̓́Αραρος  τε  καὶ  Νάπαρις  καὶ  ̓Ορδησσός.  ὁ  μὲν  πρῶτος  λεχθεὶς  τῶν  ποταμῶν  μέγας  καὶ  πρὸς  ἠῶ  ῥέων  ἀνακοινοῦται  τῷ  ̓́Ιστρῳ  τὸ  ὕδωρ,  ὁ  δὲ  δεύτερος  λεχθεὶς  Τιάραντος  πρὸς  ἑσπέρης  τε  μᾶλλον  καὶ  ἐλάσσων,  ὁ  δὲ  δὴ  ̓́Αραρός  τε  καὶ  ὁ  Νάπαρις  καὶ  ὁ  ̓Ορδησσὸς  καὶ  μέσου  τούτων  ἰόντες  ἐσβάλλουσι  ἐς  τὸν  ̓́Ιστρον.  οὗτοι  μὲν
αὐθιγενέες  Σκυθικοὶ  ποταμοὶ  συμπληθύουσι  αὐτόν,  ἐκ  δὲ  ̓Αγαθύρσων  Μάρις  ποταμὸς  ῥέων  συμμίσγεται  τῷ  ̓́Ιστρῳ,  ἐκ  δὲ  τοῦ  Αἵμου  τῶν  κορυφέων  τρεῖς  ἄλλοι  μεγάλοι  ῥέοντες  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ἐσβάλλουσι  ἐς  αὐτόν,  ̓́Ατλας  καὶ  Αὔρας  καὶ  Τίβισις.  διὰ  δὲ  Θρηίκης  καὶ  Θρηίκων  τῶν  Κροβύζων  ῥέοντες  ̓́Αθρυς  καὶ  Νόης  καὶ  ̓Αρτάνης  ἐκδιδοῦσι  ἐς  τὸν  ̓́Ιστρον:  ἐκ  δὲ  Παιόνων
καὶ  ὄρεος  ̔Ροδόπης  Κίος  ποταμὸς  μέσον  σχίζων  τὸν  Αἷμον  ἐκδιδοῖ  ἐς  αὐτόν.  ἐξ  ̓Ιλλυριῶν  δὲ  ῥέων  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ̓́Αγγρος  ποταμὸς  ἐσβάλλει  ἐς  πεδίον  τὸ  Τριβαλλικὸν  καὶ  ἐς  ποταμὸν  Βρόγγον,  ὁ  δὲ  Βρόγγος  ἐς  τὸν  ̓́Ιστρον:  οὕτω  ἀμφοτέρους  ἐόντας  μεγάλους  ὁ  ̓́Ιστρος  δέκεται.  ἐκ  δὲ  τῆς  κατύπερθε  χώρης  ̓Ομβρικῶν  Κάρπις  ποταμὸς  καὶ  ἄλλος  ̓́Αλπις  ποταμὸς
πρὸς  βορέην  ἄνεμον  καὶ  οὗτοι  ῥέοντες  ἐκδιδοῦσι  ἐς  αὐτόν:  ῥέει  γὰρ  δὴ  διὰ  πάσης  τῆς  Εὐρώπης  ὁ  ̓́Ιστρος,  ἀρξάμενος  ἐκ  Κελτῶν,  οἳ  ἔσχατοι  πρὸς  ἡλίου  δυσμέων  μετὰ  Κύνητας  οἰκέουσι  τῶν  ἐν  τῇ  Εὐρώπη:  ῥέων  δὲ  διὰ  πάσης  τῆς  Εὐρώπης  ἐς  τὰ  πλάγια  τῆς  Σκυθίης  ἐσβάλλει.  τούτων  ὦν  τῶν  καταλεχθέντων  καὶ  ἄλλων  πολλῶν  συμβαλλομένων  τὸ  σφέτερον
ὕδωρ  γίνεται  ὁ  ̓́Ιστρος  ποταμῶν  μέγιστος,  ἐπεὶ  ὕδωρ  γε  ἓν  πρὸς  ἓν  συμβάλλειν  ὁ  Νεῖλος  πλήθει  ἀποκρατέει.  ἴσος  δὲ  γὰρ  δὴ  τοῦτον  οὔτε  ποταμὸς  οὔτε  κρήνη  οὐδεμία  ἐσδιδοῦσα  ἐς  πλῆθός  οἱ  συμβάλλεται.  ἴσος  δὲ  αἰεὶ  ῥέει  ἐν  τε  θέρει  καὶ  χειμῶνι  ὁ  ̓́Ιστρος  κατὰ  τοιόνδε  τι,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει:  τοῦ  μὲν  χειμῶνος  ἐστὶ  ὅσος  περ
ἐστι,  ὀλίγῳ  τε  μέζων  τῆς  ἑωυτοῦ  φύσιος  γίνεται:  ὕεται  γὰρ  ἡ  γῆ  αὕτη  τοῦ  χειμῶνος  πάμπαν  ὀλίγῳ,  νιφετῷ  δὲ  πάντα  χρᾶται:  τοῦ  δὲ  θέρεος  ἡ  χιὼν  ἡ  ἐν  τῷ  χειμῶνι  πεσοῦσα,  ἐοῦσα  ἀμφιλαφής,  τηκομένη  πάντοθεν  ἐσδιδοῖ  ἐς  τὸν  ̓́Ιστρον.  αὕτη  τε  δὴ  ἡ  χιὼν  ἐσδιδοῦσα  ἐς  αὐτὸν  συμπληθύει  καὶ  ὄμβροι  πολλοί  τε  καὶ  λάβροι  σὺν
αὐτῇ:  ὕει  γὰρ  δὴ  τὸ  θέρος.  ὅσω  δὲ  πλέον  ἐπ'  ἑωυτὸν  ὕδωρ  ὁ  ἥλιος  ἐπέλκεται  ἐν  τῶ  θέρει  ἢ  ἐν  τῷ  χειμῶνι,  τοσούτῳ  τὰ  συμμισγόμενα  τῷ  ̓́Ιστρῳ  πολλαπλήσια  ἐστὶ  τοῦ  θέρεος  ἤ  περ  τοῦ  χειμῶνος:  ἀντιτιθέμενα  δὲ  ταῦτα  ἀντισήκωσις  γίνεται,  ὥστε  ἴσον  μιν  αἰεὶ  φαίνεσθαι  ἐόντα.  εἷς  μὲν  δὴ  τῶν  ποταμῶν  τοῖσι  Σκύθῃσι  ἐστὶ  ὁ
̓́Ιστρος,  μετὰ  δὲ  τοῦτον  Τύρης,  ὃς  ἀπὸ  βορέω  μὲν  ἀνέμου  ὁρμᾶται,  ἄρχεται  δὲ  ῥέων  ἐκ  λίμνης  μεγάλης  ἣ  οὐρίζει  τήν  τε  Σκυθικὴν  καὶ  Νευρίδα  γῆν.  ἐπὶ  δὲ  τῷ  στόματι  αὐτοῦ  κατοίκηνται  ̔́Ελληνες  οἳ  Τυρῖται  καλέονται.  τρίτος  δὲ  ̔́Υπανις  ποταμὸς  ὁρμᾶται  μὲν  ἐκ  τῆς  Σκυθικῆς,  ῥέει  δὲ  ἐκ  λίμνης  μεγάλης  τὴν  πέριξ  νέμονται  ἵπποι  ἄγριοι  λευκοί:
καλέεται  δὲ  ἡ  λίμνη  αὕτη  ὀρθῶς  μήτηρ  ̔Υπάνιος.  ἐκ  ταύτης  ὦν  ἀνατέλλων  ὁ  ̔́Υπανις  ποταμὸς  ῥέει  ἐπὶ  μὲν  πέντε  ἡμερέων  πλόον  βραχὺς  καὶ  γλυκύς  ἐστι,  ἀπὸ  δὲ  τούτου  πρὸς  θαλάσσης  τεσσέρων  ἡμερέων  πλόον  πικρὸς  δεινῶς:  ἐκδιδοῖ  γὰρ  ἐς  αὐτὸν  κρήνη  πικρή,  οὕτω  δή  τι  ἐοῦσα  πικρή,  ἣ  μεγάθει  σμικρὴ  ἐοῦσα  κιρνᾷ  τὸν  ̔́Υπανιν  ἐόντα  ποταμὸν
ἐν  ὀλίγοισι  μέγαν.  ἔστι  δὲ  ἡ  κρήνη  αὕτη  ἐν  οὔροισι  χώρης  τῆς  τε  ἀροτήρων  Σκυθέων  καὶ  ̓Αλαζόνων:  οὔνομα  δὲ  τῇ  κρήνῃ  καὶ  ὅθεν  ῥέει  τῷ  χώρῳ  σκυθιστὶ  μὲν  ̓Εξαμπαῖος,  κατὰ  δὲ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  ̔Ιραὶ  ὁδοί.  συνάγουσι  δὲ  τὰ  τέρματα  ὅ  τε  Τύρης  καὶ  ὁ  ̔́Υπανις  κατὰ  ̓Αλαζόνας,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  ἀποστρέψας  ἑκάτερος  ῥέει
εὐρύνων  τὸ  μέσον.  τέταρτος  δὲ  Βορυσθένης  ποταμός,  ὃς  ἐστί  τε  μέγιστος  μετὰ  ̓́Ιστρον  τούτων  καὶ  πολυαρκέστατος  κατὰ  γνώμας  τὰς  ἡμετέρας  οὔτι  μοῦνον  τῶν  Σκυθικῶν  ποταμῶν  ἀλλὰ  καὶ  τῶν  ἄλλων  ἁπάντων,  πλὴν  Νείλου  τοῦ  Αἰγυπτίου:  τούτῳ  γὰρ  οὐκ  οἷά  τε  ἐστὶ  συμβαλεῖν  ἄλλον  ποταμόν:  τῶν  δὲ  λοιπῶν  Βορυσθένης  ἐστὶ  πολυαρκέστατος,  ὃς  νομάς  τε  καλλίστας  καὶ  εὐκομιδεστάτας
κτήνεσι  παρέχεται  ἰχθύας  τε  ἀρίστους  διακριδὸν  καὶ  πλείστους,  πίνεσθαι  τε  ἥδιστος  ἐστί,  ῥέει  τε  καθαρὸς  παρὰ  θολεροῖσι,  σπόρος  τε  παρ'  αὐτὸν  ἄριστος  γίνεται,  ποίη  τε,  τῇ  οὐ  σπείρεται  ἡ  χώρη,  βαθυτάτη:  ἅλες  τε  ἐπὶ  τῷ  στόματι  αὐτοῦ  αὐτόματοι  πήγνυνται  ἄπλετοι:  κήτεά  τε  μεγάλα  ἀνάκανθα,  τὰ  ἀντακαίους  καλέουσι,  παρέχεται  ἐς  ταρίχευσιν,  ἄλλα  τε  πολλὰ  θωμάσαι  ἄξια.
μέχρι  μέν  νυν  Γερρέων  χώρου,  ἐς  τὸν  τεσσεράκοντα  ἡμερέων  πλόος  ἐστί,  γινώσκεται  ῥέων  ἀπὸ  βορέω  ἀνέμου:  τὸ  δὲ  κατύπερθε  δι'  ὧν  ῥέει  ἀνθρώπων  οὐδεὶς  ἔχει  φράσαι:  φαίνεται  δὲ  ῥέων  δι'  ἐρήμου  ἐς  τῶν  γεωργῶν  Σκυθέων  τὴν  χώρην:  οὗτοι  γὰρ  οἱ  Σκύθαι  παρ'  αὐτὸν  ἐπὶ  δέκα  ἡμερέων  πλόον  νέμονται.  μούνου  δὲ  τούτου  τοῦ  ποταμοῦ  καὶ  Νείλου
οὐκ  ἔχω  φράσαι  τὰς  πηγάς,  δοκέω  δέ,  οὐδὲ  οὐδεὶς  ̔Ελλήνων.  ἀγχοῦ  τε  δὴ  θαλάσσης  ὁ  Βορυσθένης  ῥέων  γίνεται  καὶ  οἱ  συμμίσγεται  ὁ  ̔́Υπανις  ἐς  τὠυτὸ  ἕλος  ἐκδιδούς.  τὸ  δὲ  μεταξὺ  τῶν  ποταμῶν  τούτων,  ἐὸν  ἔμβολον  τῆς  χώρης,  ̔Ιππόλεω  ἄκρη  καλέεται,  ἐν  δὲ  αὐτῷ,  ἱρὸν  Δήμητρος  ἐνίδρυται:  πέρην  δὲ  τοῦ  ἱροῦ  ἐπὶ  τῷ  ̔Υπάνι  Βορυσθενεῖ̈ται  κατοίκηνται.
ταῦτα  μὲν  τὰ  ἀπὸ  τούτων  τῶν  ποταμῶν,  μετὰ  δὲ  τούτους  πέμπτος  ποταμὸς  ἄλλος,  τῷ  οὔνομα  Παντικάπης,  ῥέει  μὲν  καὶ  οὗτος  ἀπὸ  βορέω  τε  καὶ  ἐκ  λίμνης,  καὶ  τὸ  μεταξὺ  τούτου  τε  καὶ  τοῦ  Βορυσθένεος  νέμονται  οἱ  γεωργοὶ  Σκύθαι,  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  τὴν  ̔Υβλαίην,  παραμειψάμενος  δὲ  ταύτην  τῷ  Βορυσθένεϊ  συμμίσγεται.  ἕκτος  δὲ  ̔Υπάκυρις  ποταμός,  ὃς  ὁρμᾶται
μὲν  ἐκ  λίμνης,  διὰ  μέσων  δὲ  τῶν  νομάδων  Σκυθέων  ῥέων  ἐκδιδοῖ  κατὰ  Καρκινῖτιν  πόλιν,  ἐς  δεξιὴν  ἀπέργων  τήν  τε  ̔Υλαίην  καὶ  τὸν  ̓Αχιλλήιον  δρόμον  καλεόμενον.  ἕβδομος  δὲ  Γέρρος  ποταμὸς  ἀπέσχισται  μὲν  ἀπὸ  τοῦ  Βορυσθένεος  κατὰ  τοῦτο  τῆς  χώρης  ἐς  ὃ  γινώσκεται  ὁ  Βορυσθένης:  ἀπέσχισται  μέν  νυν  ἐκ  τούτου  τοῦ  χώρου,  οὔνομα  δὲ  ἔχει  τό  περ
ὁ  χῶρος  αὐτός,  Γέρρος,  ῥέων  δὲ  ἐς  θάλασσαν  οὐρίζει  τήν  τε  τῶν  νομάδων  χώρην  καὶ  τὴν  τῶν  βασιληίων  Σκυθέων,  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  τὸν  ̔Υπάκυριν.  ὄγδοος  δὲ  δὴ  Τάναϊς  ποταμός,  ὃς  ῥέει  τἀνέκαθεν  ἐκ  λίμνης  μεγάλης  ὁρμώμενος,  ἐκδιδοῖ  δὲ  ἐς  μέζω  ἔτι  λίμνην  καλεόμενον  Μαιῆτιν,  ἣ  οὐρίζει  Σκύθας  τε  τοὺς  βασιληίους  καὶ  Σαυρομάτας.  ἐς  δὲ  Τάναϊν
τοῦτον  ἄλλος  ποταμὸς  ἐσβάλλει  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  ̔́Υργις.  τοῖσι  μὲν  δὴ  ὀνομαστοῖσι  ποταμοῖσι  οὕτω  δή  τι  οἱ  Σκύθαι  ἐσκευάδαται,  τοῖσι  δὲ  κτήνεσι  ἡ  ποίη  ἀναφυομένη  ἐν  τῇ  Σκυθικῆ  ἐστι  ἐπιχολωτάτη  πασέων  ποιέων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν:  ἀνοιγομένοισι  δὲ  τοῖσι  κτήνεσι  ἐστὶ  σταθμώσασθαι  ὅτι  τοῦτο  οὕτω  ἔχει.  τὰ  μὲν  δὴ  μέγιστα  οὕτω  σφι  εὔπορα  ἐστί,  τὰ  δὲ
λοιπὰ  νόμαια  κατὰ  τάδε  σφι  διακέεται.  θεοὺς  μὲν  μούνους  τούσδε  ἱλάσκονται,  ̔Ιστίην  μὲν  μάλιστα,  ἐπὶ  δὲ  Δία  καὶ  Γῆν,  νομίζοντες  τὴν  Γῆν  τοῦ  Διὸς  εἶναι  γυναῖκα,  μετὰ  δὲ  τούτους,  ̓Απόλλωνά  τε  καὶ  οὐρανίην  ̓Αφροδίτην  καὶ  ̔Ηρακλέα  καὶ  ̓́Αρεα.  τούτους  μὲν  πάντες  Σκύθαι  νενομίκασι,  οἱ  δὲ  καλεόμενοι  βασιλήιοι  Σκύθαι  καὶ  τῷ  Ποσειδέωνι  θύουσι.  ὀνομάζεται  δὲ  σκυθιστὶ
̔Ιστίη  μὲν  Ταβιτί,  Ζεὺς  δὲ  ὀρθότατα  κατὰ  γνώμην  γε  τὴν  ἐμὴν  καλεόμενος  Παπαῖος,  Γῆ  δὲ  ̓Απί.  ̓Απόλλων  δὲ  Γοιτόσυρος,  οὐρανίη  δὲ  ̓Αφροδίτη  ̓Αργίμπασα,  Ποσειδέων  δὲ  Θαγιμασάδας.  ἀγάλματα  δὲ  καὶ  βωμοὺς  καὶ  νηοὺς  οὐ  νομίζουσι  ποιέειν  πλὴν  ̓́Αρεϊ.  τούτῳ  δὲ  νομίζουσι.  θυσίη  δὲ  ἡ  αὐτὴ  πᾶσι  κατέστηκε  περὶ  πάντα  τὰ  ἱρὰ  ὁμοίως,  ἐρδομένη  ὧδε:  τὸ  μὲν
ἱρήιον  αὐτὸ  ἐμπεποδισμένον  τοὺς  ἐμπροσθίους  πόδας  ἔστηκε,  ὁ  δὲ  θύων  ὄπισθε  τοῦ  κτήνεος  ἑστεὼς  σπάσας  τὴν  ἀρχὴν  τοῦ  στρόφου  καταβάλλει  μιν,  πίπτοντος  δὲ  τοῦ  ἱρηίου  ἐπικαλέει  τὸν  θεὸν  τῷ  ἂν  θύῃ,  καὶ  ἔπειτα  βρόχῳ  περὶ  ὦν  ἔβαλε  τὸν  αὐχένα,  σκυταλίδα  δὲ  ἐμβαλὼν  περιάγει  καὶ  ἀποπνίγει,  οὔτε  πῦρ  ἀνακαύσας  οὔτε  καταρξάμενος  οὔτ'  ἐπισπείσας:  ἀποπνίξας  δὲ  καὶ
ἀποδείρας  τρέπεται  πρὸς  ἕψησιν.  τῆς  δὲ  γῆς  τῆς  Σκυθικῆς  αἰνῶς  ἀξύλου  ἐούσης  ὧδε  σφι  ἐς  τὴν  ἕψησιν  τῶν  κρεῶν  ἐξεύρηται:  ἐπειδὰν  ἀποδείρωσι  τὰ  ἱρήια,  γυμνοῦσι  τὰ  ὀστέα  τῶν  κρεῶν,  ἔπειτα  ἐσβάλλουσι,  ἢν  μὲν  τύχωσι  ἔχοντες,  ἐς  λέβητας  ἐπιχωρίους,  μάλιστα  Λεσβίοισι  κρητῆρσι  προσεικέλους,  χωρὶς  ἢ  ὅτι  πολλῷ  μέζονας:  ἐς  τούτους  ἐσβάλλοντες  ἕψουσι  ὑποκαίοντες  τὰ  ὀστέα  τῶν
ἱρηίων.  ἢν  δὲ  μή  σφι  παρῇ,  ὁ  λέβης,  οἳ  δὲ  ἐς  τὰς  γαστέρας  τῶν  ἱρηίων  ἐσβάλλοντες  τὰ  κρέα  πάντα  καὶ  παραμίξαντες  ὕδωρ  ὑποκαίουσι  τὰ  ὀστέα:  τὰ  δὲ  αἴθεται  κάλλιστα,  αἱ  δὲ  γαστέρες  χωρέουσι  εὐπετέως  τὰ  κρέα  ἐψιλωμένα  τῶν  ὀστέων:  καὶ  οὕτω  βοῦς  τε  ἑωυτὸν  ἐξέψει  καὶ  τἆλλα  ἱρήια  ἑωυτὸ  ἕκαστον.  ἐπεὰν  δὲ  ἑψηθῇ  τὰ  κρέα,
ὁ  θύσας  τῶν  κρεῶν  καὶ  τῶν  σπλάγχνων  ἀπαρξάμενος  ῥίπτει  ἐς  τὸ  ἔμπροσθε.  θύουσι  δὲ  καὶ  τὰ  ἄλλα  πρόβατα  καὶ  ἵππους  μάλιστα.  τοῖσι  μὲν  δὴ  ἄλλοισι  τῶν  θεῶν  οὕτω  θύουσι  καὶ  ταῦτα  τῶν  κτηνέων,  τῷ  δὲ  ̓́Αρεϊ  ὧδε.  κατὰ  νομοὺς  ἑκάστους  τῶν  ἀρχέων  ἐσίδρυται  σφι  ̓́Αρεος  ἱρὸν  τοιόνδε  φρυγάνων  φάκελοι  συννενέαται  ὅσον  τ'  ἐπὶ  σταδίους  τρεῖς
μῆκος  καὶ  εὖρος,  ὕψος  δὲ  ἔλασσον:  ἄνω  δὲ  τούτου  τετράγωνον  ἄπεδον  πεποίηται,  καὶ  τὰ  μὲν  τρία  τῶν  κώλων  ἐστὶ  ἀπότομα,  κατὰ  δὲ  τὸ  ἓν  ἐπιβατόν.  ἔτεος  δὲ  ἑκάστου  ἁμάξας  πεντήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  ἐπινέουσι  φρυγάνων:  ὑπονοστέει  γὰρ  δὴ  αἰεὶ  ὑπὸ  τῶν  χειμώνων.  ἐπὶ  τούτου  δὴ  τοῦ  σηκοῦ  ἀκινάκης  σιδήρεος  ἵδρυται  ἀρχαῖος  ἑκάστοισι,  καὶ  τοῦτ'  ἐστὶ  τοῦ
̓́Αρεος  τὸ  ἄγαλμα.  τούτῳ  δὲ  τῷ  ἀκινάκῃ  θυσίας  ἐπετείους  προσάγουσι  προβάτων  καὶ  ἵππων,  καὶ  δὴ  καὶ  τοῖσιδ'  ἔτι  πλέω  θύουσι  ἢ  τοῖσι  ἄλλοισι  θεοῖσι:  ὅσους  ἂν  τῶν  πολεμίων  ζωγρήσωσι,  ἀπὸ  τῶν  ἑκατὸν  ἀνδρῶν  ἄνδρα  θύουσι  τρόπῳ  οὐ  τῷ  αὐτῷ  καὶ  τὰ  πρόβατα,  ἀλλ'  ἑτεροίῳ.  ἐπεὰν  γὰρ  οἶνον  ἐπισπείσωσι  κατὰ  τῶν  κεφαλέων,  ἀποσφάζουσι  τοὺς  ἀνθρώπους  ἐς
ἄγγος  καὶ  ἔπειτα  ἀνενείκαντες  ἄνω  ἐπὶ  τὸν  ὄγκον  τῶν  φρυγάνων  καταχέουσι  τὸ  αἷμα  τοῦ  ἀκινάκεω.  ἄνω  μὲν  δὴ  φορέουσι  τοῦτο,  κάτω  δὲ  παρὰ  τὸ  ἱρὸν  ποιεῦσι  τάδε:  τῶν  ἀποσφαγέντων  ἀνδρῶν  τοὺς  δεξιοὺς  ὤμους  πάντας  ἀποταμόντες  σὺν  τῇσι  χερσὶ  ἐς  τὸν  ἠέρα  ἱεῖσι,  καὶ  ἔπειτα  καὶ  τὰ  ἄλλα  ἀπέρξαντες  ἱρήια  ἀπαλλάσσονται.  χεὶρ  δὲ  τῇ  ἂν  πέσῃ
κέεται,  καὶ  χωρὶς  ὁ  νεκρός.  θυσίαι  μέν  νυν  αὗταί  σφι  κατεστᾶσι.  ὑσὶ  δὲ  οὗτοι  οὐδὲν  νομίζουσι,  οὐδὲ  τρέφειν  ἐν  τῇ  χώρῃ  τὸ  παράπαν  θέλουσι.  τὰ  δ'  ἐς  πόλεμον  ἔχοντα  ὧδέ  σφι  διακέαται:  ἐπεὰν  τὸν  πρῶτον  ἄνδρα  καταβάλῃ  ἀνὴρ  Σκύθης,  τοῦ  αἵματος  ἐμπίνει,  ὅσους  δ'  ἂν  φονεύσῃ  ἐν  τῇ  μάχῃ,  τούτων  τὰς  κεφαλὰς  ἀποφέρει  τῷ  βασιλέι.
ἀπενείκας  μὲν  γὰρ  κεφαλὴν  τῆς  ληίης  μεταλαμβάνει  τὴν  ἂν  λάβωσι,  μὴ  ἐνείκας  δὲ  οὔ.  ἀποδείρει  δὲ  αὐτὴν  τρόπῳ  τοιῷδε:  περιταμὼν  κύκλῳ  περὶ  τὰ  ὦτα  καὶ  λαβόμενος  τῆς  κεφαλῆς  ἐκσείει,  μετὰ  δὲ  σαρκίσας  βοὸς  πλευρῇ  δέψει  τῇσι  χερσί,  ὀργάσας  δὲ  αὐτὸ  ἅτε  χειρόμακτρον  ἔκτηται,  ἐκ  δὲ  τῶν  χαλινῶν  τοῦ  ἵππου  τὸν  αὐτὸς  ἐλαύνει,  ἐκ  τούτου  ἐξάπτει
καὶ  ἀγάλλεται:  ὃς  γὰρ  ἂν  πλεῖστα  δέρματα  χειρόμακτρα  ἔχῃ,  ἀνὴρ  ἄριστος  οὗτος  κέκριται.  πολλοὶ  δὲ  αὐτῶν  ἐκ  τῶν  ἀποδερμάτων  καὶ  χλαίνας  ἐπείνυσθαι  ποιεῦσι,  συρράπτοντες  κατά  περ  βαίτας.  πολλοὶ  δὲ  ἀνδρῶν  ἐχθρῶν  τὰς  δεξιὰς  χεῖρας  νεκρῶν  ἐόντων  ἀποδείραντες  αὐτοῖσι  ὄνυξι  καλύπτρας  τῶν  φαρετρέων  ποιεῦνται.  δέρμα  δὲ  ἀνθρώπου  καὶ  παχὺ  καὶ  λαμπρὸν  ἦν  ἄρα,  σχεδὸν  δερμάτων  πάντων
λαμπρότατον  λευκότητι.  πολλοὶ  δὲ  καὶ  ὅλους  ἄνδρας  ἐκδείραντες  καὶ  διατείναντες  ἐπὶ  ξύλων  ἐπ'  ἵππων  περιφέρουσι.  ταῦτα  μὲν  δὴ  οὕτω  σφι  νενόμισται,  αὐτὰς  δὲ  τὰς  κεφαλάς,  οὔτι  πάντων  ἀλλὰ  τῶν  ἐχθίστων,  ποιεῦσι  τάδε:  ἀποπρίσας  ἕκαστος  πᾶν  τὸ  ἔνερθε  τῶν  ὀφρύων  ἐκκαθαίρει:  καὶ  ἢν  μὲν  ᾖ  πένης,  ὁ  δὲ  ἔξωθεν  ὠμοβοέην  μούνην  περιτείνας  οὕτω  χρᾶται,  ἢν  δὲ
ᾖ  πλούσιος,  τὴν  μὲν  ὠμοβοέην  περιτείνει,  ἔσωθεν  δὲ  καταχρυσώσας  οὕτω  χρᾶται  ποτηρίῳ.  ποιεῦσι  δὲ  τοῦτο  καὶ  ἐκ  τῶν  οἰκηίων  ἤν  σφι  διάφοροι  γένωνται  καὶ  ἢν  ἐπικρατήσῃ  αὐτοῦ  παρὰ  τῷ  βασιλέι,  ξείνων  δέ  οἱ  ἐλθόντων  τῶν  ἂν  λόγον  ποιέηται,  τὰς  κεφαλὰς  ταύτας  παραφέρει  καὶ  ἐπιλέγει  ὡς  οἱ  ἐόντες  οἰκήιοι  πόλεμον  προσεθήκαντο  καί  σφεων  αὐτὸς  ἐπεκράτησε,  ταύτην
ἀνδραγαθίην  λέγοντες.  ἅπαξ  δὲ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ  ἑκάστου  ὁ  νομάρχης  ἕκαστος  ἐν  τῷ  ἑωυτοῦ  νομῷ  κιρνᾷ  κρητῆρα  οἴνου,  ἀπ'  οὗ  πίνουσι  τῶν  Σκυθέων  τοῖσι  ἂν  ἄνδρες  πολέμιοι  ἀραιρημένοι  ἔωσι.  τοῖσι  δ'  ἂν  μὴ  κατεργασμένον  ᾖ  τοῦτο,  οὐ  γεύονται  τοῦ  οἴνου  τούτου,  ἀλλ'  ἠτιμωμένοι  ἀποκατέαται:  ὄνειδος  δέ  σφι  ἐστὶ  μέγιστον  τοῦτο.  ὅσοι  δὲ  ἂν  αὐτῶν  καὶ  κάρτα
πολλοὺς  ἄνδρας  ἀραιρηκότες  ἔωσι,  οὗτοι  δὲ  σύνδυο  κύλικας  ἔχοντες  πίνουσι  ὁμοῦ.  μάντιες  δὲ  Σκυθέων  εἰσὶ  πολλοί,  οἳ  μαντεύονται  ῥάβδοισι  ἰτεί̈νῃσι  πολλῇσι  ὧδε:  ἐπεὰν  φακέλους  ῥάβδων  μεγάλους  ἐνείκωνται,  θέντες  χαμαὶ  διεξειλίσσουσι  αὐτούς,  καὶ  ἐπὶ  μίαν  ἑκάστην  ῥάβδον  τιθέντες  θεσπίζουσι,  ἅμα  τε  λέγοντες  ταῦτα  συνειλέουσι  τὰς  ῥάβδους  ὀπίσω  καὶ  αὖτις  κατὰ  μίαν  συντιθεῖσι.  αὕτη  μὲν  σφι  ἡ
μαντικὴ  πατρωίη  ἐστί.  οἱ  δὲ  ̓Ενάρεες  οἱ  ἀνδρόγυνοι  τὴν  ̓Αφροδίτην  σφίσι  λέγουσι  μαντικὴν  δοῦναι:  φιλύρης  δ'  ὧν  φλοιῷ  μαντεύονται:  ἐπεὰν  τὴν  φιλύρην  τρίχα  σχίσῃ,  διαπλέκων  ἐν  τοῖσι  δακτύλοισι  τοῖσι  ἑωυτοῦ  καὶ  διαλύων  χρᾷ.  ἐπεὰν  δὲ  βασιλεὺς  ὁ  Σκυθέων  κάμῃ,  μεταπέμπεται  τῶν  μαντίων  ἄνδρας  τρεῖς  τοὺς  εὐδοκιμέοντας  μάλιστα,  οἳ  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ  μαντεύονται:  καὶ  λέγουσι  οὗτοι
ὡς  τὸ  ἐπίπαν  μάλιστα  τάδε,  ὡς  τὰς  βασιληίας  ἱστίας  ἐπιώρκηκε  ὃς  καὶ  ὅς,  λέγοντες  τῶν  ἀστῶν  τὸν  ἂν  δὴ  λέγωσι.  τὰς  δὲ  βασιληίας  ἱστίας  νόμος  Σκύθῃσι  τὰ  μάλιστα  ἐστὶ  ὀμνύναι  τότε  ἐπεὰν  τὸν  μέγιστον  ὅρκον  ἐθέλωσι  ὀμνύναι.  αὐτίκα  δὲ  διαλελαμμένος  ἄγεται  οὗτος  τὸν  ἂν  δὴ  φῶσι  ἐπιορκῆσαι,  ἀπιγμένον  δὲ  ἐλέγχουσι  οἱ  μάντιες  ὡς  ἐπιορκήσας  φαίνεται
ἐν  τῇ  μαντικῇ  τὰς  βασιληίας  ἱστίας  καὶ  διὰ  ταῦτα  ἀλγέει  ὁ  βασιλεύς:  ὁ  δὲ  ἀρνέεται,  οὐ  φάμενος  ἐπιορκῆσαι,  καὶ  δεινολογέεται.  ἀρνεομένου  δὲ  τούτου  ὁ  βασιλεὺς  μεταπέμπεται  ἄλλους  διπλησίους  μάντιας:  καὶ  ἢν  μὲν  καὶ  οὗτοι  ἐσορῶντες  ἐς  τὴν  μαντικὴν  καταδήσωσι  ἐπιορκῆσαι,  τοῦ  δὲ  ἰθέως  τὴν  κεφαλὴν  ἀποτάμνουσι,  καὶ  τὰ  χρήματα  αὐτοῦ  διαλαγχάνουσι  οἱ  πρῶτοι  τῶν  μαντίων:
ἢν  δὲ  οἱ  ἐπελθόντες  μάντιες  ἀπολύσωσι,  ἄλλοι  πάρεισι  μάντιες  καὶ  μάλα  ἄλλοι.  ἢν  ὦν  οἱ  πλεῦνες  τὸν  ἄνθρωπον  ἀπολύσωσι,  δέδοκται  τοῖσι  πρώτοισι  τῶν  μαντίων  αὐτοῖσι  ἀπόλλυσθαι.  ἀπολλῦσι  δῆτα  αὐτοὺς  τρόπῳ  τοιῷδε:  ἐπεὰν  ἅμαξαν  φρυγάνων  πλήσωσι  καὶ  ὑποζεύξωσι  βοῦς,  ἐμποδίσαντες  τοὺς  μάντιας  καὶ  χεῖρας  ὀπίσω  δήσαντες  καὶ  στομώσαντες  κατεργνῦσι  ἐς  μέσα  τὰ  φρύγανα,  ὑποπρήσαντες  δὲ  αὐτὰ
ἀπιεῖσι  φοβήσαντες  τοὺς  βοῦς.  πολλοὶ  μὲν  δὴ  συγκατακαίονται  τοῖσι  μάντισι  βόες,  πολλοὶ  δὲ  περικεκαυμένοι  ἀποφεύγουσι,  ἐπεὰν  αὐτῶν  ὁ  ῥυμὸς  κατακαυθῇ.  κατακαίουσι  δὲ  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένω  καὶ  δι'  ἄλλας  αἰτίας  τοὺς  μάντιας,  ψευδομάντιας  καλέοντες.  τοὺς  δ'  ἂν  ἀποκτείνῃ  βασιλεύς,  τούτων  οὐδὲ  τοὺς  παῖδας  λείπει,  ἀλλὰ  πάντα  τὰ  ἔρσενα  κτείνει,  τὰ  δὲ  θήλεα  οὐκ  ἀδικέει.  ὅρκια  δὲ
ποιεῦνται  Σκύθαι  ὧδε  πρὸς  τοὺς  ἂν  ποιέωνται:  ἐς  κύλικα  μεγάλην  κεραμίνην  οἶνον  ἐγχέαντες  αἷμα  συμμίσγουσι  τῶν  τὸ  ὅρκιον  ταμνομένων,  τύψαντες  ὑπέατι  ἡ  ἐπιταμόντες  μαχαίρῃ  σμικρὸν  τοῦ  σώματος,  καὶ  ἔπειτα  ἀποβάψαντες  ἐς  τὴν  κύλικα  ἀκινάκην  καὶ  ὀιστοὺς  καὶ  σάγαριν  καὶ  ἀκόντιον:  ἐπεὰν  δὲ  ταῦτα  ποιήσωσι,  κατεύχονται  πολλὰ  καὶ  ἔπειτα  ἀποπίνουσι  αὐτοί  τε  οἱ  τὸ  ὅρκιον  ποιεύμενοι
καὶ  τῶν  ἑπομένων  οἱ  πλείστου  ἄξιοι.  ταφαὶ  δὲ  τῶν  βασιλέων  ἐν  Γέρροισι  εἰσὶ  ἐς  ὃ  ὁ  Βορυσθένης  ἐστὶ  προσπλωτός:ἐνθαῦτα,  ἐπεάν  σφι  ἀποθάνῃ  ὁ  βασιλεύς,  ὄρυγμα  γῆς  μέγα  ὀρύσσουσι  τετράγωνον,  ἕτοιμον  δὲ  τοῦτο  ποιήσαντες  ἀναλαμβάνουσι  τὸν  νεκρόν,  κατακεκηρωμένον  μὲν  τὸ  σῶμα,  τὴν  δὲ  νηδὺν  ἀνασχισθεῖσαν  καὶ  καθαρθεῖσαν,  πλέην  κυπέρου  κεκομμένου  καὶ  θυμιήματος  καὶ  σελίνου  σπέρματος  καὶ
ἀννήσου,  συνερραμμένην  ὀπίσω,  καὶ  κομίζουσι  ἐν  ἁμάξῃ  ἐς  ἄλλο  ἔθνος.  οἳ  δὲ  ἂν  παραδέξωνται  κομισθέντα  τὸν  νεκρόν,  ποιεῦσι  τά  περ  οἱ  βασιλήιοι  Σκύθαι:  τοῦ  ὠτὸς  ἀποτάμνονται,  τρίχας  περικείρονται,  βραχίονας  περιτάμνονται,  μέτωπον  καὶ  ῥῖνα  καταμύσσονται,  διὰ  τῆς  ἀριστερῆς  χειρὸς  ὀιστοὺς  διαβυνέονται.  ἐνθεῦτεν  δὲ  κομίζουσι  ἐν  τῇ  ἀμάξῃ  τοῦ  βασιλέος  τὸν  νέκυν  ἐς  ἄλλο  ἔθνος  τῶν  ἄρχουσι:
οἳ  δέ  σφι  ἕπονται  ἐς  τοὺς  πρότερον  ἦλθον.  ἐπεὰν  δὲ  πάντας  περιέλθωσι  τὸν  νέκυν  κομίζοντες,  ἔν  τε  Γέρροισι  ἔσχατα  κατοικημένοισι  εἰσὶ  τῶν  ἐθνέων  τῶν  ἄρχουσι  καὶ  ἐν  τῇσι  ταφῇσι.  καὶ  ἔπειτα,  ἐπεὰν  θέωσι  τὸν  νέκυν  ἐν  τῇσι  θήκῃσι  ἐπὶ  στιβάδος,  παραπήξαντες  αἰχμὰς  ἔνθεν  καὶ  ἔνθεν  τοῦ  νεκροῦ  ξύλα  ὑπερτείνουσι  καὶ  ἔπειτα  ῥιψὶ  καταστεγάζουσι,  ἐν  δὲ
τῇ  λοιπῇ  εὐρυχωρίῃ  τῆς  θήκης  τῶν  παλλακέων  τε  μίαν  ἀποπνίξαντες  θάπτουσι  καὶ  τὸν  οἰνοχόον  καὶ  μάγειρον  καὶ  ἱπποκόμον  καὶ  διήκονον  καὶ  ἀγγελιηφόρον  καὶ  ἵππους  καὶ  τῶν  ἄλλων  πάντων  ἀπαρχὰς  καὶ  φιάλας  χρυσέας:  ἀργύρῳ  δὲ  οὐδὲν  οὐδὲ  χαλκῷ  χρέωνται.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  χοῦσι  πάντες  χῶμα  μέγα,  ἁμιλλώμενοι  καὶ  προθυμεόμενοι  ὡς  μέγιστον  ποιῆσαι.  ἐνιαυτοῦ  δὲ  περιφερομένου  αὖτις
ποιεῦσι  τοιόνδε:  λαβόντες  τῶν  λοιπῶν  θεραπόντων  τοὺς  ἐπιτηδεοτάτους  （οἳ  δὲ  εἰσὶ  Σκύθαι  ἐγγενέες:  οὗτοι  γὰρ  θεραπεύουσι  τοὺς  ἂν  αὐτὸς  ὁ  βασιλεὺς  κελεύσῃ  ἀργυρώνητοι  δὲ  οὐκ  εἰσί  σφι  θεράποντες）,  τούτων  ὦν  τῶν  διηκόνων  ἐπεὰν  ἀποπνίξωσι  πεντήκοντα  καὶ  ἵππους  τοὺς  καλλίστους  πεντήκοντα,  ἐξελόντες  αὐτῶν  τὴν  κοιλίην  καὶ  καθήραντες  ἐμπιπλᾶσι  ἀχύρων  καὶ  συρράπτουσι.  ἁψῖδος  δὲ  ἥμισυ  ἐπὶ  δύο
ξύλα  στήσαντες  ὕπτιον  καὶ  τὸ  ἕτερον  ἥμισυ  τῆς  ἁψῖδος  ἐπ'  ἕτερα  δύο,  καταπήξαντες  τρόπῳ  τοιούτῳ  πολλὰ  ταῦτα,  ἔπειτα  τῶν  ἵππων  κατὰ  τὰ  μήκεα  ξύλα  παχέα  διελάσαντες  μέχρι  τῶν  τραχήλων  ἀναβιβάζουσι  αὐτοὺς  ἐπὶ  τὰς  ἁψῖδας:  τῶν  δὲ  αἱ  μὲν  πρότεραι  ἀψῖδες  ὑπέχουσι  τοὺς  ὤμους  τῶν  ἵππων,  αἱ  δὲ  ὄπισθε  παρὰ  τοὺς  μηροὺς  τὰς  γαστέρας  ὑπολαμβάνουσι:  σκέλεα
δὲ  ἀμφότερα  κατακρέμαται  μετέωρα.  χαλινοὺς  δὲ  καὶ  στόμια  ἐμβαλόντες  ἐς  τοὺς  ἵππους  κατατείνουσι  ἐς  τὸ  πρόσθε  αὐτῶν  καὶ  ἔπειτα  ἐκ  πασσάλων  δέουσι.  τῶν  δὲ  δὴ  νεηνίσκων  τῶν  ἀποπεπνιγμένων  τῶν  πεντήκοντα  ἕνα  ἕκαστον  ἀναβιβάζουσι  ἐπὶ  τὸν  ἵππον,  ὧδε  ἀναβιβάζοντες,  ἐπεὰν  νεκροῦ  ἑκάστου  παρὰ  τὴν  ἄκανθαν  ξύλον  ὀρθὸν  διελάσωσι  μέχρι  τοῦ  τραχήλου:  κάτωθεν  δὲ  ὑπερέχει  τοῦ  ξύλου
τούτου  τὸ  ἐς  τόρμον  πηγνύουσι  τοῦ  ἑτέρου  ξύλου  τοῦ  διὰ  τοῦ  ἵππου.  ἐπιστήσαντες  δὲ  κύκλῳ  τὸ  σῆμα  ἱππέας  τοιούτους  ἀπελαύνουσι.  οὕτω  μὲν  τοὺς  βασιλέας  θάπτουσι:  τοὺς  δὲ  ἄλλους  Σκύθας,  ἐπεὰν  ἀποθάνωσι,  περιάγουσι  οἱ  ἀγχοτάτω  προσήκοντες  κατὰ  τοὺς  φίλους  ἐν  ἀμάξῃσι  κειμένους.  τῶν  δὲ  ἕκαστος  ὑποδεκόμενος  εὐωχέει  τοὺς  ἑπομένους,  καὶ  τῷ  νεκρῷ  ἁπάντων  παραπλησίως  παρατίθησι  ὅσα
τοῖσι  ἄλλοισι.  ἡμέρας  δὲ  τεσσεράκοντα  οὕτω  οἱ  ἰδιῶται  περιάγονται,  ἔπειτα  θάπτονται.  θάψαντες  δὲ  οἱ  Σκύψαι  καθαίρονται  τρόπῳ  τοιῷδε.  σμησάμενοι  τὰς  κεφαλὰς  καὶ  ἐκπλυνάμενοι  ποιεῦσι  περὶ  τὸ  σῶμα  τάδε  ἐπεὰν  ξύλα  στήσωσι  τρία  ἐς  ἄλληλα  κεκλιμένα,  περὶ  ταῦτα  πίλους  εἰρινέους  περιτείνουσι,  συμφράξαντες  δὲ  ὡς  μάλιστα  λίθους  ἐκ  πυρὸς  διαφανέας  ἐσβάλλουσι  ἐς  σκάφην  κειμένην  ἐν  μέσῳ  τῶν
ξύλων  τε  καὶ  τῶν  πίλων.  ἔστι  δέ  σφι  κάνναβις  φυομένη  ἐν  τῇ  χώρῃ  πλὴν  παχύτητος  καὶ  μεγάθεος  τῷ  λίνῳ  ἐμφερεστάτη:  ταύτῃ  δὲ  πολλῷ  ὑπερφέρει  ἡ  κάνναβις.  αὕτη  καὶ  αὐτομάτη  καὶ  σπειρομένη  φύεται,  καὶ  ἐξ  αὐτῆς  Θρήικες  μὲν  καὶ  εἵματα  ποιεῦνται  τοῖσι  λινέοισι  ὁμοιότατα:  οὐδ'  ἄν,  ὅστις  μὴ  κάρτα  τρίβων  εἴη  αὐτῆς,  διαγνοίη  λίνου  ἢ  καννάβιος
ἐστί:  ὃς  δὲ  μὴ  εἶδε  κω  τὴν  κανναβίδα,  λίνεον  δοκήσει  εἶναι  τὸ  εἷμα.  ταύτης  ὦν  οἱ  Σκύθαι  τῆς  καννάβιος  τὸ  σπέρμα  ἐπεὰν  λάβωσι,  ὑποδύνουσι  ὑπὸ  τοὺς  πίλους,  καὶ  ἔπειτα  ἐπιβάλλουσι  τὸ  σπέρμα  ἐπὶ  τοὺς  διαφανέας  λίθους  τῷ  πυρί:  τὸ  δὲ  θυμιᾶται  ἐπιβαλλόμενον  καὶ  ἀτμίδα  παρέχεται  τοσαύτην  ὥστε  ̔Ελληνικὴ  οὐδεμία  ἄν  μιν  πυρίη  ἀποκρατήσειε.  οἱ  δὲ
Σκύθαι  ἀγάμενοι  τῇ  πυρίῃ  ὠρύονται.  τοῦτό  σφι  ἀντὶ  λουτροῦ  ἐστι.  οὐ  γὰρ  δὴ  λούονται  ὕδατι  τὸ  παράπαν  τὸ  σῶμα.  αἱ  δὲ  γυναῖκες  αὐτῶν  ὕδωρ  παραχέουσαι  κατασώχουσι  περὶ  λίθον  τρηχὺν  τῆς  κυπαρίσσου  καὶ  κέδρου  καὶ  λιβάνου  ξύλου,  καὶ  ἔπειτα  τὸ  κατασωχόμενον  τοῦτο  παχὺ  ἐὸν  καταπλάσσονται  πᾶν  τὸ  σῶμα  καὶ  τὸ  πρόσωπον:  καὶ  ἅμα  μὲν  εὐωδίη  σφέας
ἀπὸ  τούτου  ἴσχει,  ἅμα  δὲ  ἀπαιρέουσαι  τῇ  δευτέρη  ἡμέρῃ  τὴν  καταπλαστὺν  γίνονται  καθαραὶ  καὶ  λαμπραί.  ξεινικοῖσι  δὲ  νομαίοισι  καὶ  οὗτοι  φεύγουσι  αἰνῶς  χρᾶσθαι,  μήτε  τεῶν  ἄλλων,  ̔Ελληνικοῖσι  δὲ  καὶ  ἥκιστα,  ὡς  διέδεξαν  ̓Ανάχαρσις  τε  καὶ  δεύτερα  αὖτις  Σκύλης.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  ̓Ανάχαρσις  ἐπείτε  γῆν  πολλὴν  θεωρήσας  καὶ  ἀποδεξάμενος  κατ'  αὐτὴν  σοφίην  πολλὴν  ἐκομίζετο  ἐς  ἤθεα
τὰ  Σκυθέων,  πλέων  δι'  ̔Ελλησπόντου  προσίσχει  ἐς  Κύζικον.  καὶ  εὗρε  γὰρ  τῇ  μητρὶ  τῶν  θεῶν  ἀνάγοντας  τοὺς  Κυζικηνοὺς  ὁρτὴν  μεγαλοπρεπέως  κάρτα,  εὔξατο  τῇ  μητρὶ  ὁ  ̓Ανάχαρσις,  ἢν  σῶς  καὶ  ὑγιὴς  ἀπονοστήσῃ  ἐς  ἑωυτοῦ,  θύσειν  τε  κατὰ  ταὐτὰ  κατὰ  ὥρα  τοὺς  Κυζικηνοὺς  ποιεῦντας  καὶ  παννυχίδα  στήσειν.  ὡς  δὲ  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  Σκυθικήν  καταδὺς  ἐς  τὴν  καλεομένην
̔Υλαίην  （ἡ  δ'  ἔστι  μὲν  παρὰ  τὸν  ̓Αχιλλήιον  δρόμον,  τυγχάνει  δὲ  πᾶσα  ἐοῦσα  δενδρέων  παντοίων  πλέη）,  ἐς  ταύτην  δὴ  καταδὺς  ὁ  ̓Ανάχαρσις  τὴν  ὁρτὴν  ἐπετέλεε  πᾶσαν  τῇ  θεῷ,  τύμπανον  τε  ἔχων  καὶ  ἐκδησάμενος  ἀγάλματα.  καὶ  τῶν  τις  Σκυθέων  καταφρασθεὶς  αὐτὸν  ταῦτα  ποιεῦντα  ἐσήμηνε  τῷ  βασιλέι  Σαυλίω:  ὁ  δὲ  καὶ  αὐτὸς  ἀπικόμενος  ὡς  εἶδε  τὸν  ̓Ανάχαρσιν
ποιεῦντα  ταῦτα,  τοξεύσας  αὐτὸν  ἀπέκτεινε.  καὶ  νῦν  ἤν  τις  εἴρηται  περὶ  ̓Αναχάρσιος,  οὐ  φασί  μιν  Σκύθαι  γινώσκειν,  διὰ  τοῦτο  ὅτι  ἐξεδήμησέ  τε  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  καὶ  ξεινικοῖσι  ἔθεσι  διεχρήσατο.  ὡς  δ'  ἐγὼ  ἤκουσα  Τύμνεω  τοῦ  ̓Αριαπείθεος  ἐπιτρόπου,  εἶναι  αὐτὸν  ̓Ιδανθύρσου  τοῦ  Σκυθέων  βασιλέος  πάτρων,  παῖδα  δὲ  εἶναι  Γνούρου  τοῦ  Λύκου  τοῦ  Σπαργαπείθεος.  εἰ  ὦν  ταύτης
ἦν  τῆς  οἰκίης  ὁ  ̓Ανάχαρσις,  ἴστω  ὑπὸ  τοῦ  ἀδελφεοῦ  ἀποθανών:  ̓Ιδάνθυρσος  γὰρ  ἦν  παῖς  Σαυλίου,  Σαύλιος  δὲ  ἦν  ὁ  ἀποκτείνας  ̓Ανάχαρσιν.  καίτοι  τινὰ  ἤδη  ἤκουσα  λόγον  ἄλλον  ὑπὸ  Πελοποννησίων  λεγόμενον,  ὡς  ὑπὸ  τοῦ  Σκυθέων  βασιλέος  ̓Ανάχαρσις  ἀποπεμφθεὶς  τῆς  ̔Ελλάδος  μαθητὴς  γένοιτο,  ὀπίσω  τε  ἀπονοστήσας  φαίη  πρὸς  τὸν  ἀποπέμψαντα  ̔́Ελληνας  πάντας  ἀσχόλους  εἶναι  ἐς  πᾶσαν  σοφίην
πλὴν  Λακεδαιμονίων,  τούτοισι  δὲ  εἶναι  μούνοισι  σωφρόνως  δοῦναι  τε  καὶ  δέξασθαι  λόγον.  ἀλλ'  οὗτος  μὲν  ὁ  λόγος  ἄλλως  πέπλασται  ὑπ'  αὐτῶν  ̔Ελλήνων,  ὁ  δ'  ὧν  ἀνὴρ  ὥσπερ  πρότερον  εἰρέθη  διεφθάρη.  οὗτος  μέν  νυν  οὕτω  δὴ  ἔπρηξε  διὰ  ξεινικά  τε  νόμαια  καὶ  ̔Ελληνικὰς  ὁμιλίας.  πολλοῖσι  δὲ  κάρτα  ἔτεσι  ὕστερον  Σκύλης  ὁ  ̓Αριαπείθεος  ἔπαθε  παραπλήσια  τούτῳ.  ̓Αριαπείθεϊ
γὰρ  τῷ  Σκυθέων  βασιλέι  γίνεται  μετ'  ἄλλων  παίδων  Σκύλης:  ἐξ  ̓Ιστριηνῆς  δὲ  γυναικὸς  οὗτος  γίνεται  καὶ  οὐδαμῶς  ἐγχωρίης:  τὸν  ἡ  μήτηρ  αὕτη  γλῶσσάν  τε  ̔Ελλάδα  καὶ  γράμματα  ἐδίδαξε.  μετὰ  δὲ  χρόνῳ  ὕστερον  ̓Αριαπείθης  μὲν  τελευτᾷ  δόλῳ  ὑπὸ  Σπαργαπείθεος  τοῦ  ̓Αγαθύρσων  βασιλέος,  Σκύλης  δὲ  τήν  τε  βασιληίην  παρέλαβε  καὶ  τὴν  γυναῖκα  τοῦ  πατρός,  τῇ  οὔνομα  ἦν
̓Οποίη:  ἦν  δὲ  αὕτη  ἡ  ̓Οποίη  ἀστή,  ἐξ  ἧς  ἦν  ̓́Ορικος  ̓Αριαπείθεϊ  παῖς.  βασιλεύων  δὲ  Σκυθέων  ὁ  Σκύλης  διαίτῃ  οὐδαμῶς  ἠρέσκετο  Σκυψικῇ,  ἀλλὰ  πολλὸν  πρὸς  τὰ  ̔Ελληνικὰ  μᾶλλον  τετραμμένος  ἦν  ἀπὸ  παιδεύσιος  τῆς  ἐπεπαίδευτο,  ἐποίεέ  τε  τοιοῦτο:  εὖτε  ἀγάγοι  τὴν  στρατιὴν  τὴν  Σκυθέων  ἐς  τὸ  Βορυσθενειτέων  ἄστυ  （οἱ  δὲ  Βορυσθενεῖ̈ται  οὗτοι  λέγουσι  σφέας  αὐτοὺς  εἶναι
Μιλησίους）,  ἐς  τούτους  ὅκως  ἔλθοι  ὁ  Σκύλης,  τὴν  μὲν  στρατιὴν  καταλίπεσκε  ἐν  τῷ  προαστείῳ,  αὐτὸς  δὲ  ὅκως  ἔλθοι  ἐς  τὸ  τεῖχος  καὶ  τὰς  πύλας  ἐγκλῄσειε,  τὴν  στολὴν  ἀποθέμενος  τὴν  Σκυθικὴν  λάβεσκε  ἂν  ̔Ελληνίδα  ἐσθῆτα,  ἔχων  δ'  ἂν  ταύτην  ἠγόραζε  οὔτε  δορυφόρων  ἑπομένων  οὔτε  ἄλλου  οὐδενός:  τὰς  δὲ  πύλας  ἐφύλασσον,  μή  τίς  μιν  Σκυθέων  ἴδοι  ἔχοντα
ταύτην  τὴν  στολήν:  καὶ  τά  τε  ἄλλα  ἐχρᾶτο  διαίτη  ̔Ελληνικῇ  καὶ  θεοῖσι  ἱρὰ  ἐποίεε  κατὰ  νόμους  τοὺς  ̔Ελλήνων.  ὅτε  δὲ  διατρίψειε  μῆνα  ἡ  πλέον  τούτου,  ἀπαλλάσσετο  ἐνδὺς  τὴν  Σκυθικὴν  στολήν.  ταῦτα  ποιέεσκε  πολλάκις  καὶ  οἰκία  τε  ἐδείματο  ἐν  Βορυσθένεϊ  καὶ  γυναῖκα  ἔγημε  ἐς  αὐτὰ  ἐπιχωρίην.  ἐπείτε  δὲ  ἔδεέ  οἱ  κακῶς  γενέσθαι,  ἐγίνετο  ἀπὸ  προφάσιος  τοιῆσδε.
ἐπεθύμησε  Διονύσῳ  Βακχείῳ  τελεσθῆναι:  μέλλοντι  δέ  οἱ  ἐς  χεῖρας  ἄγεσθαι  τὴν  τελετὴν  ἐγένετο  φάσμα  μέγιστον.  ἦν  οἱ  ἐν  Βορυσθενεϊτέων  τῇ  πόλι  οἰκίης  μεγάλης  καὶ  πολυτελέος  περιβολή,  τῆς  καὶ  ὀλίγῳ  τι  πρότερον  τούτων  μνήμην  εἶχον,  τὴν  πέριξ  λευκοῦ  λίθου  σφίγγες  τε  καὶ  γρῦπες  ἕστασαν:  ἐς  ταύτην  ὁ  θεὸς  ἐνέσκηψε  βέλος.  καὶ  ἣ  μὲν  κατεκάη  πᾶσα,  Σκύλης
δὲ  οὐδὲν  τούτου  εἵνεκα  ἧσσον  ἐπετέλεσε  τὴν  τελετήν.  Σκύθαι  δὲ  τοῦ  βακχεύειν  πέρι  ̔́Ελλησι  ὀνειδίζουσι:  οὐ  γὰρ  φασὶ  οἰκὸς  εἶναι  θεὸν  ἐξευρίσκειν  τοῦτον  ὅστις  μαίνεσθαι  ἐνάγει  ἀνθρώπους.  ἐπείτε  δὲ  ἐτελέσθη  τῷ  Βακχείῳ  ὁ  Σκύλης,  διεπρήστευσε  τῶν  τις  Βορυσθενειτέων  πρὸς  τοὺς  Σκύθας  λέγων  “ἡμῖν  γὰρ  καταγελᾶτε,  ὦ  Σκύθαι,  ὅτι  βακχεύομεν  καὶ  ἡμέας  ὁ  θεὸς  λαμβάνει:  νῦν
οὗτος  ὁ  δαίμων  καὶ  τὸν  ὑμέτερον  βασιλέα  λελάβηκε,  καὶ  βακχεύει  τε  καὶ  ὑπὸ  τοῦ  θεοῦ  μαίνεται.  εἰ  δέ  μοι  ἀπιστέετε,  ἕπεσθε,  καὶ  ὑμῖν  ἐγὼ  δέξω.”  εἵποντο  τῶν  Σκύθεων  οἱ  προεστεῶτες,  καὶ  αὐτοὺς  ἀναγαγὼν  ὁ  Βορυσθενεί̈της  λάθρῃ  ἐπὶ  πύργον  κατεῖσε.  ἐπείτε  δὲ  παρήιε  σὺν  τῷ  θιάσῳ  ὁ  Σκύλης  καὶ  εἶδόν  μιν  βακχεύοντα  οἱ  Σκύθαι,  κάρτα  συμφορὴν
μεγάλην  ἐποιήσαντο,  ἐξελθόντες  δὲ  ἐσήμαινον  πάσῃ  τῇ  στρατιῇ  τὰ  ἴδοιεν.  ὡς  δὲ  μετὰ  ταῦτα  ἐξήλαυνε  ὁ  Σκύλης  ἐς  ἤθεα  τὰ  ἑωυτοῦ,  οἱ  Σκύθαι  προστησάμενοι  τὸν  ἀδελφεὸν  αὐτοῦ  ̓Οκταμασάδην,  γεγονότα  ἐκ  τῆς  Τήρεω  θυγατρός,  ἐπανιστέατο  τῷ  Σκύλῃ.  ὁ  δὲ  μαθὼν  τὸ  γινόμενον  ἐπ'  ἑωυτῷ  καὶ  τὴν  αἰτίην  δι'  ἣν  ἐποιέετο,  καταφεύγει  ἐς  τὴν  Θρηίκην.  πυθόμενος  δὲ
ὁ  ̓Οκταμασάδης  ταῦτα  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τὴν  Θρηίκην.  ἐπείτε  δὲ  ἐπὶ  τῷ  ̓́Ιστρῳ  ἐγένετο,  ἠντίασάν  μιν  οἱ  Θρήικες,  μελλόντων  δὲ  αὐτῶν  συνάψειν  ἔπεμψε  Σιτάλκης  παρὰ  τὸν  ̓Οκταμασάδην  λέγων  τοιάδε.  “τι  δεῖ  ἡμέας  ἀλλήλων  πειρηθῆναι;  εἶς  μέν  μευ  τῆς  ἀδελφεῆς  παῖς,  ἔχεις  δέ  μευ  ἀδελφεόν.  σὺ  δέ  μοι  ἀπόδος  τοῦτον,  καὶ  ἐγὼ  σοὶ  τὸν  σὸν  Σκύλην  παραδίδωμι:
στρατιῇ  δὲ  μήτε  σὺ  κινδυνεύσῃς  μήτ'  ἐγώ.”  ταῦτά  οἱ  πέμψας  ὁ  Σιτάλκης  ἐπεκηρυκεύετο:  ἦν  γὰρ  παρὰ  τῷ  ̓Οκταμασάδη  ἀδελφεὸς  Σιτάλκεω  πεφευγώς.  ὁ  δὲ  ̓Οκταμασάδης  καταινέει  ταῦτα,  ἐκδοὺς  δὲ  τὸν  ἑωυτοῦ  μήτρωα  Σιτάλκη  ἔλαβε  τὸν  ἀδελφεὸν  Σκύλην.  καὶ  Σιτάλκης  μὲν  παραλαβὼν  τὸν  ἀδελφεὸν  ἀπήγετο,  Σκύλεω  δὲ  ̓Οκταμασάδης  αὐτοῦ  ταύτῃ  ἀπέταμε  τὴν  κεφαλήν.  οὕτω  μὲν  περιστέλλουσι  τὰ
σφέτερα  νόμαια  Σκύθαι,  τοῖσι  δὲ  παρακτωμένοισι  ξεινικοὺς  νόμους  τοιαῦτα  ἐπιτίμια  διδοῦσι.  πλῆθος  δὲ  τὸ  Σκυθέων  οὐκ  οἷος  τε  ἐγενόμην  ἀτρεκέως  πυθέσθαι,  ἀλλὰ  διαφόρους  λόγους  περὶ  τοῦ  ἀριθμοῦ  ἤκουον:  καὶ  γὰρ  κάρτα  πολλοὺς  εἶναι  σφέας  καὶ  ὀλίγους  ὡς  Σκύθας  εἶναι.  τοσόνδε  μέντοι  ἀπέφαινόν  μοι  ἐς  ὄψιν.  ἔστι  μεταξὺ  Βορυσθένεός  τε  ποταμοῦ  καὶ  ̔Υπάνιος  χῶρος,  οὔνομα  δέ
οἱ  ἐστὶ  ̓Εξαμπαῖος:  τοῦ  καὶ  ὀλίγῳ  τι  πρότερον  τούτων  μνήμην  εἶχον,  φάμενος  ἐν  αὐτῷ  κρήνην  ὕδατος  πικροῦ  εἶναι,  ἀπ'  ἧς  τὸ  ὕδωρ  ἀπορρέον  τὸν  ̔́Υπανιν  ἄποτον  ποιέειν.  ἐν  τούτῳ  τῷ  χώρῳ  κέεται  χαλκήιον,  μεγάθει  καὶ  ἑξαπλήσιον  τοῦ  ἐπὶ  στόματι  τοῦ  Πόντου  κρητῆρος,  τὸν  Παυσανίης  ὁ  Κλεομβρότου  ἀνέθηκε.  ὃς  δὲ  μὴ  εἶδε  κω  τοῦτον,  ὧδε  δηλώσω.
ἑξακοσίους  ἀμφορέας  εὐπετέως  χωρέει  τὸ  ἐν  Σκύθῃσι  χαλκήιον,  πάχος  δὲ  τὸ  Σκυθικὸν  τοῦτο  χαλκήιον  ἐστὶ  δακτύλων  ἕξ.  τοῦτο  ὦν  ἔλεγον  οἱ  ἐπιχώριοι  ἀπὸ  ἀρδίων  γενέσθαι.  βουλόμενον  γὰρ  τὸν  σφέτερον  βασιλέα,  τῶ  οὔνομα  εἶναι  ̓Αριάνταν,  τοῦτον  εἰδέναι  τὸ  πλῆθος  τὸ  Σκυθέων  κελεύειν  μιν  πάντας  Σκύθας  ἄρδιν  ἕκαστον  μίαν  ἀπὸ  τοῦ  ὀιστοῦ  κομίσαι.  ὃς  δ'  ἄν  μὴ
κομίσῃ,  θάνατον  ἀπείλεε.  κομισθῆναι  τε  δὴ  χρῆμα  πολλὸν  ἀρδίων  καί  οἱ  δόξαι  ἐξ  αὐτέων  μνημόσυνον  ποιήσαντι  λιπέσθαι.  ἐκ  τουτέων  δή  μιν  τὸ  χαλκήιον  ποιῆσαι  τοῦτο  καὶ  ἀναθεῖναι  ἐς  τὸν  ̓Εξαμπαῖον  τοῦτον.  ταῦτα  δὲ  περὶ  τοῦ  πλήθεος  τοῦ  Σκυθέων  ἤκουον.  θωμάσια  δὲ  ἡ  χώρη  αὕτη  οὐκ  ἔχει,  χωρὶς  ἢ  ὅτι  ποταμούς  τε  πολλῶ  μεγίστους  καὶ  ἀριθμὸν
πλείστους.  τὸ  δὲ  ἀποθωμάσαι  ἄξιον  καὶ  πάρεξ  τῶν  ποταμῶν  καὶ  τοῦ  μεγάθεος  τοῦ  πεδίου  παρέχεται,  εἰρήσεται.  ἴχνος  ̔Ηρακλέος  φαίνουσι  ἐν  πέτρῃ  ἐνεόν,  τὸ  ἔοικε  μὲν  βήματι  ἀνδρός,  ἔστι  δὲ  τὸ  μέγαθος  δίπηχυ,  παρὰ  τὸν  Τύρην  ποταμόν.  τοῦτο  μέν  νυν  τοιοῦτο  ἐστί,  ἀναβήσομαι  δὲ  ἐς  τὸν  κατ'  ἀρχὰς  ἤια  λέξων  λόγον.  παρασκευαζομένου  Δαρείου  ἐπὶ  τοὺς  Σκύθας
καὶ  ἐπιπέμποντος  ἀγγέλους  ἐπιτάξοντας  τοῖσι  μὲν  πεζὸν  στρατόν,  τοῖσι  δὲ  νέας  παρέχειν,  τοῖσι  δὲ  ζεύγνυσθαι  τὸν  Θρηίκιον  Βόσπορον  ̓Αρτάβανος  ὁ  ̔Υστάσπεος,  ἀδελφεὸς  ἐὼν  Δαρείου,  ἐχρήιζε  μηδαμῶς  αὐτὸν  στρατηίην  ἐπὶ  Σκύθας  ποιέεσθαι,  καταλέγων  τῶν  Σκυθέων  τὴν  ἀπορίην.  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  ἔπειθε  συμβουλεύων  οἱ  χρηστά,  ὃ  μὲν  ἐπέπαυτο,  ὁ  δέ,  ἐπειδή  οἱ  τὰ  ἅπαντα  παρεσκεύαστο,  ἐξήλαυνε  τὸν
στρατὸν  ἐκ  Σούσων.  ἐνθαῦτα  τῶν  Περσέων  Οἰόβαζος  ἐδεήθη  Δαρείου  τριῶν  ἐόντων  οἱ  παίδων  καὶ  πάντων  στρατευομένων  ἕνα  αὐτῷ  καταλειφθῆναι.  ὁ  δὲ  ἔφη  ὡς  φίλῳ  ἐόντι  καὶ  μετρίων  δεομένῳ  πάντας  τοὺς  παῖδας  καταλείψειν.  ὁ  μὲν  δὴ  Οἰόβαζος  περιχαρὴς  ἦν,  ἐλπίζων  τοὺς  υἱέας  στρατηίης  ἀπολελύσθαι.  ὁ  δὲ  ἐκέλευσε  τοὺς  ἐπὶ  τούτων  ἐπεστεῶτας  ἀποκτεῖναι  πάντας  τοὺς  Οἰοβάζου  παῖδας.
καὶ  οὗτοι  μὲν  ἀποσφαγέντες  αὐτοῦ  ταύτῃ  ἐλείποντο:  Δαρεῖος  δὲ  ἐπείτε  πορευόμενος  ἐκ  Σούσων  ἀπίκετο  τῆς  Καλχηδονίης  ἐπὶ  τὸν  Βόσπορον  ἵνα  ἔζευκτο  ἡ  γέφυρα,  ἐνθεῦτεν  ἐσβὰς  ἐς  νέα  ἔπλεε  ἐπὶ  τὰς  Κυανέας  καλευμένας,  τὰς  πρότερον  πλαγκτὰς  ̔́Ελληνες  φασὶ  εἶναι,  ἑζόμενος  δὲ  ἐπὶ  ῥίῳ  ἐθηεῖτο  τὸν  Πόντον  ἐόντα  ἀξιοθέητον.  πελαγέων  γὰρ  ἁπάντων  πέφυκε  θωμασιώτατος:  τοῦ  τὸ  μὲν
μῆκος  στάδιοι  εἰσὶ  ἑκατὸν  καὶ  χίλιοι  καὶ  μύριοι,  τὸ  δὲ  εὖρος,  τῇ  εὐρύτατος  αὐτὸς  ἑωυτοῦ,  στάδιοι  τριηκόσιοι  καὶ  τρισχίλιοι.  τούτου  τοῦ  πελάγεος  τὸ  στόμα  ἐστὶ  εὖρος  τέσσερες  στάδιοι:  μῆκος  δὲ,  τοῦ  στόματος  ὁ  αὐχήν,  τὸ  δὴ  Βόσπορος  κέκληται,  κατ'  ὃ  δὴ  ἔζευκτο  ἡ  γέφυρα,  ἐπὶ  σταδίους  εἴκοσι  καὶ  ἑκατόν  ἐστι.  τείνει  δ'  ἐς  τὴν  Προποντίδα
ὁ  Βόσπορος:  ἡ  δὲ  Προποντὶς  ἐοῦσα  εὖρος  μὲν  σταδίων  πεντακοσίων,  μῆκος  δὲ  τετρακοσίων  καὶ  χιλίων,  καταδιδοῖ  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἐόντα  στεινότητα  μὲν  ἑπτὰ  σταδίους,  μῆκος  δὲ  τετρακοσίους.  ἐκδιδοῖ  δὲ  ὁ  ̔Ελλήσποντος  ἐς  χάσμα  πελάγεος  τὸ  δὴ  Αἰγαῖον  καλέεται.  μεμέτρηται  δὲ  ταῦτα  ὧδε.  νηῦς  ἐπίπαν  μάλιστα  κῃ  κατανύει  ἐν  μακρημερίῃ  ὀργυιὰς  ἑπτακισμυρίας,  νυκτὸς  δὲ  ἑξακισμυρίας.  ἤδη
ὦν  ἐς  μὲν  Φᾶσιν  ἀπὸ  τοῦ  στόματος  （τοῦτο  γὰρ  ἐστὶ  τοῦ  Πόντου  μακρότατον）  ἡμερέων  ἐννέα  πλόος  ἐστὶ  καὶ  νυκτῶν  ὀκτώ:  αὗται  ἕνδεκα  μυριάδες  καὶ  ἑκατὸν  ὀργυιέων  γίνονται,  ἐκ  δὲ  τῶν  ὀργυιέων  τουτέων  στάδιοι  ἑκατὸν  καὶ  χίλιοι  καὶ  μύριοι  εἰσί.  ἐς  δὲ  Θεμισκύρην  τὴν  ἐπὶ  Θερμώδοντι  ποταμῷ  ἐκ  τῆς  Σινδικῆς  （κατὰ  τοῦτο  γὰρ  ἐστὶ  τοῦ  Πόντου
εὐρύτατον）  τριῶν  τε  ἡμερέων  καὶ  δύο  νυκτῶν  πλόος:  αὗται  δὲ  τρεῖς  μυριάδες  καὶ  τριήκοντα  ὀργυιέων  γίνονται,  στάδιοι  δὲ  τριηκόσιοι  καὶ  τρισχίλιοι.  ὁ  μέν  νυν  Πόντος  οὗτος  καὶ  Βόσπορός  τε  καὶ  ̔Ελλήσποντος  οὕτω  τέ  μοι  μεμετρέαται  καὶ  κατὰ  τὰ  εἰρημένα  πεφύκασι,  παρέχεται  δὲ  καὶ  λίμνην  ὁ  Πόντος  οὗτος  ἐκδιδοῦσαν  ἐς  αὐτὸν  οὐ  πολλῷ  τεῳ  ἐλάσσω  ἑωυτοῦ,
ἣ  Μαιῆτίς  τε  καλέεται  καὶ  μήτηρ  τοῦ  Πόντου.  ὁ  δὲ  Δαρεῖος  ὡς  ἐθεήσατο  τὸν  Πόντον,  ἔπλεε  ὀπίσω  ἐπὶ  τὴν  γέφυραν,  τῆς  ἀρχιτέκτων  ἐγένετο  Μανδροκλέης  Σάμιος:  θεησάμενος  δὲ  καὶ  τὸν  Βόσπορον  στήλας  ἔστησε  δύο  ἐπ'  αὐτοῦ  λίθου  λευκοῦ,  ἐνταμὼν  γράμματα  ἐς  μὲν  τὴν  ̓Ασσύρια  ἐς  δὲ  τὴν  ̔Ελληνικά,  ἔθνεα  πάντα  ὅσα  περ  ἦγε:  ἦγε  δὲ  πάντα
τῶν  ἦρχε.  τούτων  μυριάδες  ἐξηριθμήθησαν,  χωρὶς  τοῦ  ναυτικοῦ,  ἑβδομήκοντα  σὺν  ἱππεῦσι,  νέες  δὲ  ἑξακόσιαι  συνελέχθησαν.  τῇσι  μέν  νυν  στήλῃσι  ταύτῃσι  Βυζάντιοι  κομίσαντες  ἐς  τὴν  πόλιν  ὕστερον  τούτων  ἐχρήσαντο  πρὸς  τὸν  βωμὸν  τῆς  ̓Ορθωσίης  ̓Αρτέμιδος,  χωρὶς  ἑνὸς  λίθου:  οὗτος  δὲ  κατελείφθη  παρὰ  τοῦ  Διονύσου  τὸν  νηὸν  ἐν  Βυζαντίῳ,  γραμμάτων  ̓Ασσυρίων  πλέος.  τοῦ  δὲ  Βοσπόρου  ὁ  χῶρος
τὸν  ἔζευξε  βασιλεὺς  Δαρεῖος,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει  συμβαλλομένῳ,  μέσον  ἐστὶ  Βυζαντίου  τε  καὶ  τοῦ  ἐπὶ  στόματι  ἱροῦ.  Δαρεῖος  δὲ  μετὰ  ταῦτα  ἡσθεὶς  τῆ  σχεδίῃ  τὸν  ἀρχιτέκτονα  αὐτῆς  Μανδροκλέα  τὸν  Σάμιον  ἐδωρήσατο  πᾶσι  δέκα:  ἀπ'  ὧν  δὴ  Μανδροκλέης  ἀπαρχὴν  ζῷα  γραψάμενος  πᾶσαν  τὴν  ζεῦξιν  τοῦ  Βοσπόρου  καὶ  βασιλέα  τε  Δαρεῖον  ἐν  προεδρίῃ  κατήμενον  καὶ  τὸν  στρατὸν
αὐτοῦ  διαβαίνοντα  ταῦτα  γραψάμενος  ἀνέθηκε  ἔς  τὸ  ̔́Ηραιον,  ἐπιγράψας  τάδε.  Βόσπορον  ἰχθυόεντα  γεφυρώσας  ἀνέθηκε  Μανδροκλέης  ̔́Ηρῃ  μνημόσυνον  σχεδίης,  αὑτῷ  μὲν  στέφανον  περιθείς,  Σαμίοισι  δὲ  κῦδος,  Δαρείου  βασιλέος  ἐκτελέσας  κατὰ  νοῦν.  ταῦτα  μέν  νυν  τοῦ  ζεύξαντος  τὴν  γέφυραν  μνημόσυνα  ἐγένετο.  Δαρεῖος  δὲ  δωρησάμενος  Μανδροκλέα  διέβαινε  ἐς  τὴν  Εὐρώπην,  τοῖσι  ̓́Ιωσι  παραγγείλας  πλέειν  ἐς  τὸν  Πόντον  μέχρι
̓́Ιστρου  ποταμοῦ,  ἐπεὰν  δὲ  ἀπίκωνται  ἐς  τὸν  ̓́Ιστρον,  ἐνθαῦτα  αὐτὸν  περιμένειν  ζευγνύντας  τὸν  ποταμόν.  τὸ  γὰρ  δὴ  ναυτικὸν  ἦγον  ̓́Ιωνές  τε  καὶ  Αἰολέες  καὶ  ̔Ελλησπόντιοι.  ὁ  μὲν  δὴ  ναυτικὸς  στρατὸς  Κυανέας  διεκπλώσας  ἔπλεε  ἰθὺ  τοῦ  ̓́Ιστρου,  ἀναπλώσας  δὲ  ἀνὰ  ποταμὸν  δυῶν  ἡμερέων  πλόον  ἀπὸ  θαλάσσης,  τοῦ  ποταμοῦ  τὸν  αὐχένα,  ἔκ  τοῦ  σχίζεται  τὰ  στόματα  τοῦ
̓́Ιστρου,  ἐζεύγνυε.  Δαρεῖος  δὲ  ὡς  διέβη  τὸν  Βόσπορον  κατὰ  τὴν  σχεδίην,  ἐπορεύετο  διὰ  τῆς  Θρηίκης,  ἀπικόμενος  δὲ  ἐπὶ  Τεάρου  ποταμοῦ  τὰς  πηγὰς  ἐστρατοπεδεύσατο  ἡμέρας  τρεῖς.  ὁ  δὲ  Τέαρος  λέγεται  ὑπὸ  τῶν  περιοίκων  εἶναι  ποταμῶν  ἄριστος  τὰ  τε  ἄλλα  τὰ  ἐς  ἄκεσιν  φέροντα  καὶ  δὴ  καὶ  ἀνδράσι  καὶ  ἵπποισι  ψώρην  ἀκέσασθαι.  εἰσὶ  δὲ  αὐτοῦ  αἱ  πηγαὶ
δυῶν  δέουσαι  τεσσεράκοντα,  ἐκ  πέτρης  τῆς  αὐτῆς  ῥέουσαι,  καὶ  αἳ  μὲν  αὐτέων  εἰσὶ  ψυχραὶ  αἳ  δὲ  θερμαί.  ὁδὸς  δ'  ἐπ'  αὐτάς  ἐστι  ἴση  ἐξ  ̔Ηραίου  τε  πόλιος  τῆς  παρὰ  Περίνθῳ  καὶ  ἐξ  ̓Απολλωνίης  τῆς  ἐν  τῷ  Εὐξείνῳ  πόντῳ,  δυῶν  ἡμερέων  ἑκατέρη.  ἐκδιδοῖ  δὲ  ὁ  Τέαρος  οὗτος  ἐς  τὸν  Κοντάδεσδον  ποταμόν,  ὁ  δὲ  Κοντάδεσδος  ἐς  τὸν
̓Αγριάνην,  ὁ  δὲ  ̓Αγριάνης  ἐς  τὸν  ̔́Εβρον,  ὁ  δὲ  ἐς  θάλασσαν  τὴν  παρ'  Αἴνῳ  πόλι.  ἐπὶ  τοῦτον  ὦν  τὸν  ποταμὸν  ἀπικόμενος  ὁ  Δαρεῖος  ὡς  ἐστρατοπεδεύσατο,  ἡσθεὶς  τῷ  ποταμῷ  στήλην  ἔστησε  καὶ  ἐνθαῦτα,  γράμματα  ἐγγράψας  λέγοντα  τάδε.  “Τεάρου  ποταμοῦ  κεφαλαὶ  ὕδωρ  ἄριστόν  τε  καὶ  κάλλιστον  παρέχονται  πάντων  ποταμῶν:  καὶ  ἐπ'  αὐτὰς  ἀπίκετο  ἐλαύνων  ἐπὶ  Σκύθας  στρατὸν
ἀνὴρ  ἄριστος  τε  καὶ  κάλλιστος  πάντων  ἀνθρώπων,  Δαρεῖος  ὁ  ̔Υστάσπεος,  Περσέων  τε  καὶ  πάσης  τῆς  ἠπείρου  βασιλεύς.”  ταῦτα  δὲ  ἐνθαῦτα  ἐγράφη.  Δαρεῖος  δὲ  ἐνθεῦτεν  ὁρμηθεὶς  ἀπίκετο  ἐπ'  ἄλλον  ποταμὸν  τῷ  οὔνομα  ̓Αρτησκός  ἐστι,  ὃς  διὰ  ̓Οδρυσέων  ῥέει.  ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  τὸν  ποταμὸν  ἀπικόμενος  ἐποίησε  τοιόνδε:  ἀποδέξας  χωρίον  τῇ  στρατιῇ  ἐκέλευε  πάντα  ἄνδρα  λίθον  ἕνα  παρεξιόντα
τιθέναι  ἐς  τὸ  ἀποδεδεγμένον  τοῦτο  χωρίον.  ὡς  δὲ  ταῦτα  ἡ  στρατιὴ  ἐπετέλεσε,  ἐνθαῦτα  κολωνοὺς  μεγάλους  τῶν  λίθων  καταλιπὼν  ἀπήλαυνε  τὴν  στρατιήν.  πρὶν  δὲ  ἀπικέσθαι  ἐπὶ  τὸν  ̓́Ιστρον,  πρώτους  αἱρέει  Γέτας  τοὺς  ἀθανατίζοντας.  οἱ  μὲν  γὰρ  τὸν  Σαλμυδησσὸν  ἔχοντες  Θρήικες  καὶ  ὑπὲρ  ̓Απολλωνίης  τε  καὶ  Μεσαμβρίης  πόλιος  οἰκημένοι,  καλεύμενοι  δὲ  Κυρμιάναι  καὶ  Νιψαῖοι,  ἀμαχητὶ  σφέας  αὐτοὺς
παρέδοσαν  Δαρείῳ:  οἱ  δὲ  Γέται  πρὸς  ἀγνωμοσύνην  τραπόμενοι  αὐτίκα  ἐδουλώθησαν,  Θρηίκων  ἐόντες  ἀνδρηιότατοι  καὶ  δικαιότατοι.  ἀθανατίζουσι  δὲ  τόνδε  τὸν  τρόπον:  οὔτε  ἀποθνήσκειν  ἑωυτοὺς  νομίζουσι  ἰέναι  τε  τὸν  ἀπολλύμενον  παρὰ  Σάλμοξιν  δαίμονα:  οἳ  δὲ  αὐτῶν  τὸν  αὐτὸν  τοῦτον  ὀνομάζουσι  Γεβελέιζιν:  διὰ  πεντετηρίδος  τε  τὸν  πάλῳ  λαχόντα  αἰεὶ  σφέων  αὐτῶν  ἀποπέμπουσι  ἄγγελον  παρὰ  τὸν  Σάλμοξιν,  ἐντελλόμενοι  τῶν
ἂν  ἑκάστοτε  δέωνται,  πέμπουσι  δὲ  ὧδε:  οἳ  μὲν  αὐτῶν  ταχθέντες  ἀκόντια  τρία  ἔχουσι,  ἄλλοι  δὲ  διαλαβόντες  τοῦ  ἀποπεμπομένου  παρὰ  τὸν  Σάλμοξιν  τὰς  χεῖρας  καὶ  τοὺς  πόδας,  ἀνακινήσαντες  αὐτὸν  μετέωρον  ῥίπτουσι  ἐς  τὰς  λόγχας.  ἢν  μὲν  δὴ  ἀποθάνῃ  ἀναπαρείς,  τοῖσι  δὲ  ἵλεος  ὁ  θεὸς  δοκέει  εἶναι:  ἢν  δὲ  μὴ  ἀποθάνῃ,  αἰτιῶνται  αὐτὸν  τὸν  ἄγγελον,  φάμενοί  μιν
ἄνδρα  κακὸν  εἶναι,  αἰτιησάμενοι  δὲ  τοῦτον  ἄλλον  ἀποπέμπουσι:  ἐντέλλονται  δὲ  ἔτι  ζῶντι.  οὗτοι  οἱ  αὐτοὶ  Θρήικες  καὶ  πρὸς  βροντήν  τε  καὶ  ἀστραπὴν  τοξεύοντες  ἄνω  πρὸς  τὸν  οὐρανὸν  ἀπειλέουσι  τῷ  θεῷ,  οὐδένα  ἄλλον  θεὸν  νομίζοντες  εἶναι  εἰ  μὴ  τὸν  σφέτερον.  ὡς  δὲ  ἐγὼ  πυνθάνομαι  τῶν  τὸν  ̔Ελλήσποντον  οἰκεόντων  ̔Ελλήνων  καὶ  Πόντον,  τὸν  Σάλμοξιν  τοῦτον  ἐόντα  ἄνθρωπον
δουλεῦσαι  ἐν  Σάμῳ,  δουλεῦσαι  δὲ  Πυθαγόρῃ  τῷ  Μνησάρχου,  ἐνθεῦτεν  δὲ  αὐτὸν  γενόμενον  ἐλεύθερον  χρήματα  κτήσασθαι  μεγάλα,  κτησάμενον  δὲ  ἀπελθεῖν  ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ.  ἅτε  δὲ  κακοβίων  τε  ἐόντων  τῶν  Θρηίκων  καὶ  ὑπαφρονεστέρων,  τὸν  Σάλμοξιν  τοῦτον  ἐπιστάμενον  δίαιτάν  τε  ̓Ιάδα  καὶ  ἤθεα  βαθύτερα  ἢ  κατὰ  Θρήικας,  οἷα  ̔́Ελλησι  τε  ὁμιλήσαντα  καὶ  ̔Ελλήνων  οὐ  τῷ  ἀσθενεστάτῳ  σοφιστῇ  Πυθαγόρη,
κατασκευάσασθαι  ἀνδρεῶνα,  ἐς  τὸν  πανδοκεύοντα  τῶν  ἀστῶν  τοὺς  πρώτους  καὶ  εὐωχέοντα  ἀναδιδάσκειν  ὡς  οὔτε  αὐτὸς  οὔτε  οἱ  συμπόται  αὐτοῦ  οὔτε  οἱ  ἐκ  τούτων  αἰεὶ  γινόμενοι  ἀποθανέονται,  ἀλλ'  ἥξουσι  ἐς  χῶρον  τοῦτον  ἵνα  αἰεὶ  περιεόντες  ἕξουσι  τὰ  πάντα  ἀγαθά.  ἐν  ᾧ  δὲ  ἐποίεε  τὰ  καταλεχθέντα  καὶ  ἔλεγε  ταῦτα,  ἐν  τούτῳ  κατάγαιον  οἴκημα  ἐποιέετο.  ὡς  δέ  οἱ
παντελέως  εἶχε  τὸ  οἴκημα,  ἐκ  μὲν  τῶν  Θρηίκων  ἠφανίσθη,  καταβὰς  δὲ  κάτω  ἐς  τὸ  κατάγαιον  οἴκημα  διαιτᾶτο  ἐπ'  ἔτεα  τρία:  οἳ  δὲ  μιν  ἐπόθεόν  τε  καὶ  ἐπένθεον  ὡς  τεθνεῶτα.  τετάρτω  δὲ  ἔτεϊ  ἐφάνη  τοῖσι  Θρήιξι,  καὶ  οὕτω  πιθανά  σφι  ἐγένετο  τὰ  ἔλεγε  ὁ  Σάλμοξις.  ταῦτα  φασί  μιν  ποιῆσαι.  ἐγὼ  δὲ  περὶ  μὲν  τούτου  καὶ  τοῦ
καταγαίου  οἰκήματος  οὔτε  ἀπιστέω  οὔτε  ὦν  πιστεύω  τι  λίην,  δοκέω  δὲ  πολλοῖσι  ἔτεσι  πρότερον  τὸν  Σάλμοξιν  τοῦτον  γενέσθαι  Πυθαγόρεω.  εἴτε  δὲ  ἐγένετό  τις  Σάλμοξις  ἄνθρωπος,  εἴτ'  ἐστὶ  δαίμων  τις  Γέτῃσι  οὗτος  ἐπιχώριος,  χαιρέτω.  οὗτοι  μὲν  δὴ  τρόπῳ  τοιούτῳ  χρεώμενοι  ὡς  ἐχειρώθησαν  ὑπὸ  Περσέων,  εἵποντο  τῷ  ἄλλῳ  στρατῷ.  Δαρεῖος  δὲ  ὡς  ἀπίκετο  καὶ  ὁ  πεζὸς  ἅμ'
αὐτῷ  στρατὸς  ἐπὶ  τὸν  ̓́Ιστρον,  ἐνθαῦτα  διαβάντων  πάντων  Δαρεῖος  ἐκέλευσε  τούς  τε  ̓́Ιωνας  τὴν  σχεδίην  λύσαντας  ἕπεσθαι  κατ'  ἤπειρον  ἑωυτῷ  καὶ  τὸν  ἐκ  τῶν  νεῶν  στρατόν.  μελλόντων  δὲ  τῶν  ̓Ιώνων  λύειν  καὶ  ποιέειν  τὰ  κελευόμενα,  Κώης  ὁ  ̓Ερξάνδρου  στρατηγὸς  ἐὼν  Μυτιληναίων  ἔλεξε  Δαρείῳ  τάδε,  πυθόμενος  πρότερον  εἰ  οἱ  φίλον  εἴη  γνώμην  ἀποδέκεσθαι  παρὰ  τοῦ  βουλομένου
ἀποδείκνυσθαι.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐπὶ  γῆν  γὰρ  μέλλεις  στρατεύεσθαι  τῆς  οὔτε  ἀρηρομένον  φανήσεται  οὐδὲν  οὔτε  πόλις  οἰκεομένη:  σύ  νυν  γέφυραν  ταύτὴν  ἔα  κατὰ  χώρην  ἑστάναι,  φυλάκους  αὐτῆς  λιπὼν  τούτους  οἵπερ  μιν  ἔζευξαν.  καὶ  ἤν  τε  κατὰ  νόον  πρήξωμεν  εὑρόντες  Σκύθας,  ἔστι  ἄποδος  ἡμῖν,  ἤν  τε  καὶ  μή  σφεας  εὑρεῖν  δυνώμεθα,  ἥ  γε  ἄποδος  ἡμῖν  ἀσφαλής:  οὐ
γὰρ  ἔδεισά  κω  μὴ  ἑσσωθέωμεν  ὑπὸ  Σκυθέων  μάχῃ,  ἁλλὰ  μᾶλλον  μὴ  οὐ  δυνάμενοι  σφέας  εὑρεῖν  πάθωμεν  τι  ἀλώμενοι.  καὶ  τάδε  λέγειν  φαίη  τις  ἄν  με  ἐμεωυτοῦ  εἵνεκεν,  ὡς  καταμένω:  ἐγὼ  δὲ  γνώμην  μὲν  τὴν  εὕρισκον  ἀρίστην  σοί,  βασιλεῦ,  ἐς  μέσον  φέρω,  αὐτὸς  μέντοι  ἕψομαί  τοι  καὶ  οὐκ  ἂν  λειφθείην.”  κάρτα  τε  ἥσθη  τῇ  γνώμῃ  Δαρεῖος
καὶ  μιν  ἀμείψατο  τοῖσιδε.  “ξεῖνε  Λέσβιε,  σωθέντος  ἐμεῦ  ὀπίσω  ἐς  οἶκον  τὸν  ἐμὸν  ἐπιφάνηθί  μοι  πάντως,  ἵνα  σε  ἀντὶ  χρηστῆς  συμβουλίης  χρηστοῖσι  ἔργοισι  ἀμείψωμαι.”  ταῦτα  δὲ  εἴπας  καὶ  ἀπάψας  ἅμματα  ἑξήκοντα  ἐν  ἱμάντι  καλέσας  ἐς  λόγους  τοὺς  ̓Ιώνων  τυράννους  ἔλεγε  τάδε.  “ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  ἡ  μὲν  πρότερον  γνώμη  ἀποδεχθεῖσα  ἐς  τὴν  γέφυραν  μετείσθω  μοι,  ἔχοντες  δὲ
τὸν  ἱμάντα  τόνδε  ποιέετε  τάδε.  ἐπεὰν  ἐμὲ  ἴδητε  τάχιστα  πορευόμενον  ἐπὶ  Σκύθας,  ἀπὸ  τούτου  ἀρξάμενοι  τοῦ  χρόνου  λύετε  ἅμμα  ἓν  ἑκάστης  ἡμέρης:  ἢν  δὲ  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  μὴ  παρέω  ἀλλὰ  διεξέλθωσι  ὑμῖν  αἱ  ἡμέραι  τῶν  ἁμμάτων,  ἀποπλέετε  ἐς  τὴν  ὑμετέρην  αὐτῶν.  μέχρι  δὲ  τούτου,  ἐπείτε  οὕτω  μετέδοξε,  φυλάσσετε  τὴν  σχεδίην,  πᾶσαν  προθυμίην  σωτηρίης  τε
καὶ  φυλακῆς  παρεχόμενοι.  ταῦτα  δὲ  ποιεῦντες  ἐμοὶ  μεγάλως  χαριεῖσθε.”  Δαρεῖος  μὲν  ταῦτα  εἴπας  ἐς  τὸ  πρόσω  ἐπείγετο.  τῆς  δὲ  Σκυθικῆς  γῆς  ἡ  Θρηίκη  τὸ  ἐς  θάλασσαν  πρόκειται:  κόλπου  δὲ  ἀγομένου  τῆς  γῆς  ταύτης,  ἡ  Σκυθική  τε  ἐκδέκεται  καὶ  ὁ  ̓́Ιστρος  ἐκδιδοῖ  ἐς  αὐτήν,  πρὸς  εὗρον  ἄνεμον  τὸ  στόμα  τετραμμένος.  τὸ  δὲ  ἀπὸ  ̓́Ιστρου  ἔρχομαι  σημανέων
τὸ  πρὸς  θάλασσαν  αὐτῆς  τῆς  Σκυθικῆς  χώρης  ἐς  μέτρησιν.  ἀπὸ  ̓́Ιστρου  αὕτη  ἤδη  ἡ  ἀρχαίη  Σκυθίη  ἐστί,  πρὸς  μεσαμβρίην  τε  καὶ  νότον  ἄνεμον  κειμένη,  μέχρι  πόλιος  Καρκινίτιδος  καλεομένης.  τὸ  δὲ  ἀπὸ  ταύτης  τὴν  μὲν  ἐπὶ  θάλασσαν  τὴν  αὐτὴν  φέρουσαν,  ἐοῦσαν  ὀρεινήν  τε  χώρην  καὶ  προκειμένην  τὸ  ἐς  Πόντον,  νέμεται  τὸ  Ταυρικὸν  ἔθνος  μέχρι  χερσονήσου  τῆς
τρηχέης  καλεομένης:  αὕτη  δὲ  ἐς  θάλασσαν  τὴν  πρὸς  ἀπηλιώτην  ἄνεμον  κατήκει.  ἔστι  γὰρ  τῆς  Σκυθικῆς  τὰ  δύο  μέρεα  τῶν  οὔρων  ἐς  θάλασσαν  φέροντα,  τήν  τε  πρὸς  μεσαμβρίην  καὶ  τὴν  πρὸς  τὴν  ἠῶ,  κατά  περ  τῆς  ̓Αττικῆς  χώρης:  καὶ  παραπλήσια  ταύτῃ  καὶ  οἱ  Ταῦροι  νέμονται  τῆς  Σκυθικῆς,  ὡς  εἰ  τῆς  ̓Αττικῆς  ἄλλο  ἔθνος  καὶ  μὴ  ̓Αθηναῖοι
νεμοίατο  τὸν  γουνὸν  τὸν  Σουνιακόν,  μᾶλλον  ἐς  τὸν  πόντον  τὴν  ἄκρην  ἀνέχοντα,  τὸν  ἀπὸ  Θορικοῦ  μέχρι  ̓Αναφλύστου  δήμου:  λέγω  δὲ  ὡς  εἶναι  ταῦτα  σμικρὰ  μεγάλοισι  συμβάλλειν:  τοιοῦτον  ἡ  Ταυρική  ἐστι.  ὃς  δὲ  τῆς  ̓Αττικῆς  ταῦτα  μὴ  παραπέπλωκε,  ἐγὼ  δὲ  ἄλλως  δηλώσω:  ὡς  εἰ  τῆς  ̓Ιηπυγίης  ἄλλο  ἔθνος  καὶ  μὴ  ̓Ιήπυγες  ἀρξάμενοι  ἐκ  Βρεντεσίου  λιμένος  ἀποταμοίατο
μέχρι  Τάραντος  καὶ  νεμοίατο  τὴν  ἄκρην.  δύο  δὲ  λέγων  ταῦτα  πολλὰ  λέγω  παρόμοια,  τοῖσι  ἄλλοισι  ἔοικε  ἡ  Ταυρική.  τὸ  δ'  ἀπὸ  τῆς  Ταυρικῆς  ἤδη  Σκύθαι  τὰ  κατύπερθε  τῶν  Ταύρων  καὶ  τὰ  πρὸς  θαλάσσης  τῆς  ἠοίης  νέμονται,  τοῦ  τε  Βοσπόρου  τοῦ  Κιμμερίου  τὰ  πρὸς  ἑσπέρης  καὶ  τῆς  λίμνης  τῆς  Μαιήτιδος  μέχρι  Τανάιδος  ποταμοῦ,  ὃς  ἐκδιδοῖ  ἐς
μυχὸν  τῆς  λίμνης  ταύτης.  ἤδη  ὧν  ἀπὸ  μὲν  ̓́Ιστρου  τὰ  κατύπερθε  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν  φέροντα  ἀποκληίεται  ἡ  Σκυθικὴ  ὑπὸ  πρώτων  ̓Αγαθύρσων,  μετὰ  δὲ  Νευρῶν,  ἔπειτα  δὲ  ̓Ανδροφάγων,  τελευταίων  δὲ  Μελαγχλαίνων.  ἔστι  ὦν  τῆς  Σκυθικῆς  ὡς  ἐούσης  τετραγώνου,  τῶν  δύο  μερέων  κατηκόντων  ἐς  θάλασσαν,  πάντῃ  ἴσον  τό  τε  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν  φέρον  καὶ  τὸ  παρὰ  τὴν
θάλασσαν.  ἀπὸ  γὰρ  ̓́Ιστρου  ἐπὶ  Βορυσθένεα  δέκα  ἡμερέων  ὁδός  ἀπὸ  Βορυσθένεος  τε  ἐπὶ  τὴν  λίμνην  τὴν  Μαιῆτιν  ἑτερέων  δέκα:  καὶ  τὸ  ἀπὸ  θαλάσσης  ἐς  μεσόγαιαν  ἐς  τοὺς  Μελαγχλαίνους  τοὺς  κατύπερθε  Σκυψέων  οἰκημένους  εἴκοσι  ἡμερέων  ὁδὸς.  ἡ  δὲ  ὁδὸς  ἡ  ἡμερησίη  ἀνὰ  διηκόσια  στάδια  συμβέβληταί  μοι.  οὕτω  ἂν  εἴη  τῆς  Σκυθικῆς  τὰ  ἐπικάρσια  τετρακισχιλίων  σταδίων  καὶ
τὰ  ὄρθια  τὰ  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν  φέροντα  ἑτέρων  τοσούτων  σταδίων.  ἡ  μέν  νυν  γῆ  αὕτη  ἐστὶ  μέγαθος  τοσαύτη.  οἱ  δὲ  Σκύθαι  δόντες  σφίσι  λόγον  ὡς  οὐκ  οἷοί  τε  εἰσὶ  τὸν  Δαρείου  στρατὸν  ἰθυμαχίῃ  διώσασθαι  μοῦνοι,  ἔπεμπον  ἐς  τοὺς  πλησιοχώρους  ἀγγέλους:  τῶν  δὲ  καὶ  δὴ  οἱ  βασιλέες  συνελθόντες  ἐβουλεύοντο  ὡς  στρατοῦ  ἐπελαύνοντος  μεγάλου.  ἦσαν  δὲ  οἱ
συνελθόντες  βασιλέες  Ταύρων  καὶ  ̓Αγαθύρσων  καὶ  Νευρῶν  καὶ  ̓Ανδροφάγων  καὶ  Μελαγχλαίνων  καὶ  Γελωνῶν  καὶ  Βουδίνων  καὶ  Σαυροματέων.  τούτων  Ταῦροι  μὲν  νόμοισι  τοιοῖσιδε  χρέωνται:  θύουσι  μὲν  τῇ,  Παρθένῳ  τούς  τε  ναυηγοὺς  καὶ  τοὺς  ἂν  λάβωσι  ̔Ελλήνων  ἐπαναχθέντες  τρόπῳ  τοιῷδε:  καταρξάμενοι  ῥοπάλῳ  παίουσι  τὴν  κεφαλήν.  οἳ  μὲν  δὴ  λέγουσι  ὡς  τὸ  σῶμα  ἀπὸ  τοῦ  κρημνοῦ  ὠθέουσι  κάτω
（ἐπὶ  γὰρ  κρημνοῦ  ἵδρυται  τὸ  ἱρόν）,  τὴν  δὲ  κεφαλὴν  ἀνασταυροῦσι:  οἳ  δὲ  κατὰ  μὲν  τὴν  κεφαλὴν  ὁμολογέουσι,  τὸ  μέντοι  σῶμα  οὐκ  ὠθέεσθαι  ἀπὸ  τοῦ  κρημνοῦ  λέγουσι  ἀλλὰ  γῇ  κρύπτεσθαι.  τὴν  δὲ  δαίμονα  ταύτην  τῆ  θύουσι  λέγουσι  αὐτοὶ  Ταῦροι  ̓Ιφιγένειαν  τὴν  ̓Αγαμέμνονος  εἶναι.  πολεμίους  δὲ  ἄνδρας  τοὺς  ἂν  χειρώσωνται  ποιεῦσι  τάδε:  ἀποταμὼν  ἕκαστος  κεφαλὴν  ἀποφέρεται  ἐς
τὰ  οἰκία,  ἔπειτα  ἐπὶ  ξύλου  μεγάλου  ἀναπείρας  ἱστᾷ  ὑπὲρ  τῆς  οἰκίης  ὑπερέχουσαν  πολλόν,  μάλιστα  δὲ  ὑπὲρ  τῆς  καπνοδόκης.  φασὶ  δὲ  τούτους  φυλάκους  τῆς  οἰκίης  πάσης  ὑπεραιωρέεσθαι.  ζῶσι  δὲ  ἀπὸ  ληίης  τε  καὶ  πολέμου.  ̓Αγάθυρσοι  δὲ  ἁβρότατοι  ἀνδρῶν  εἰσι  καὶ  χρυσοφόροι  τὰ  μάλιστα,  ἐπίκοινον  δὲ  τῶν  γυναικῶν  τὴν  μῖξιν  ποιεῦνται,  ἵνα  κασίγνητοι  τε  ἀλλήλων  ἔωσι  καὶ
οἰκήιοι  ἐόντες  πάντες  μήτε  φθόνῳ  μήτε  ἔχθεϊ  χρέωνται  ἐς  ἀλλήλους.  τὰ  δὲ  ἄλλα  νόμαια  Θρήιξι  προσκεχωρήκασι.  Νευροὶ  δὲ  νόμοισι  μὲν  χρέωνται  Σκυθικοῖσι,  γενεῇ  δὲ  μιῇ  πρότερον  σφέας  τῆς  Δαρείου  στρατηλασίης  κατέλαβε  ἐκλιπεῖν  τὴν  χώρην  πᾶσαν  ὑπὸ  ὀφίων:  ὄφιας  γάρ  σφι  πολλοὺς  μὲν  ἡ  χώρη  ἀνέφαινε,  οἱ  δὲ  πλεῦνες  ἄνωθέν  σφι  ἐκ  τῶν  ἐρήμων  ἐπέπεσον,  ἐς
ὃ  πιεζόμενοι  οἴκησαν  μετὰ  Βουδίνων  τὴν  ἑωυτῶν  ἐκλιπόντες.  κινδυνεύουσι  δὲ  οἱ  ἄνθρωποι  οὗτοι  γόητες  εἶναι.  λέγονται  γὰρ  ὑπὸ  Σκυθέων  καὶ  ̔Ελλήνων  τῶν  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ  κατοικημένων  ὡς  ἔτεος  ἑκάστου  ἅπαξ  τῶν  Νευρῶν  ἕκαστος  λύκος  γίνεται  ἡμέρας  ὀλίγας  καὶ  αὖτις  ὀπίσω  ἐς  τὠυτὸ  κατίσταται.  ἐμὲ  μέν  νυν  ταῦτα  λέγοντες  οὐ  πείθουσι,  λέγουσι  δὲ  οὐδὲν  ἧσσον,  καὶ
ὀμνῦσι  δὲ  λέγοντες.  ἀνδροφάγοι  δὲ  ἀγριώτατα  πάντων  ἀνθρώπων  ἔχουσι  ἤθεα,  οὔτε  δίκην  νομίζοντες  οὔτε  νόμῳ  οὐδενὶ  χρεώμενοι:  νομάδες  δὲ  εἰσι,  ἐσθῆτά  τε  φορέουσι  τῇ  Σκυθικῇ  ὁμοίην,  γλῶσσαν  δὲ  ἰδίην,  ἀνδροφαγέουσι  δὲ  μοῦνοι  τούτων.  μελάγχλαινοι  δὲ  εἵματα  μὲν  μέλανα  φορέουσι  πάντες,  ἐπ'  ὧν  καὶ  τὰς  ἐπωνυμίας  ἔχουσι,  νόμοισι  δὲ  Σκυθικοῖσι  χρέωνται.  Βουδῖνοι  δὲ  ἔθνος  ἐὸν  μέγα
καὶ  πολλὸν  γλαυκόν  τε  πᾶν  ἰσχυρῶς  ἐστι  καὶ  πυρρόν:  πόλις  δὲ  ἐν  αὐτοῖσι  πεπόλισται  ξυλίνη,  οὔνομα  δὲ  τῇ  πόλι  ἐστὶ  Γελωνός.  τοῦ  δὲ  τείχεος  μέγαθος  κῶλον  ἕκαστον  τριήκοντα  σταδίων  ἐστί,  ὑψηλὸν  δὲ  καὶ  πᾶν  ξύλινον,  καὶ  αἱ  οἰκίαι  αὐτῶν  ξύλιναι  καὶ  τὰ  ἱρά.  ἔστι  γὰρ  δὴ  αὐτόθι  ̔Ελληνικῶν  θεῶν  ἱρὰ  ̔Ελληνικῶς  κατεσκευασμένα  ἀγάλμασί  τε  καὶ
βωμοῖσι  καὶ  νηοῖσι  ξυλίνοισι,  καὶ  τῷ  Διονύσῳ  τριετηρίδας  ἀνάγουσι  καὶ  βακχεύουσι.  εἰσὶ  γὰρ  οἱ  Γελωνοὶ  τὸ  ἀρχαῖον  ̔́Ελληνες,  ἐκ  τῶν  δὲ  ἐμπορίων  ἐξαναστάντες  οἴκησαν  ἐν  τοῖσι  Βουδίνοισι:  καὶ  γλώσσῃ  τὰ  μὲν  Σκυθικῇ,  τὰ  δὲ  ̔Ελληνικῇ  χρέωνται.  Βουδῖνοι  δὲ  οὐ  τῇ  αὐτῇ  γλώσσῃ  χρέωνται  καὶ  Γελωνοί,  οὐδὲ  δίαιτα  ἡ  αὐτή.  οἱ  μὲν  γὰρ  Βουδῖνοι  ἐόντες  αὐτόχθονες
νομάδες  τε  εἰσὶ  καὶ  φθειροτραγέουσι  μοῦνοι  τῶν  ταύτῃ,  Γελωνοὶ  δὲ  γῆς  τε  ἐργάται  καὶ  σιτοφάγοι  καὶ  κήπους  ἐκτημένοι,  οὐδὲν  τὴν  ἰδέην  ὅμοιοι  οὐδὲ  τὸ  χρῶμα.  ὑπὸ  μέντοι  ̔Ελλήνων  καλέονται  καὶ  οἱ  Βουδῖνοι  Γελωνοί,  οὐκ  ὀρθῶς  καλεόμενοι.  ἡ  δὲ  χώρη  σφέων  πᾶσα  ἐστὶ  δασέα  ἴδῃσι  παντοίῃσι:  ἐν  δὲ  τῇ  ἴδῃ  τῇ  πλείστῃ  ἐστὶ  λίμνη  μεγάλη  τε
καὶ  πολλὴ  καὶ  ἕλος  καὶ  κάλαμος  περὶ  αὐτήν.  ἐν  δὲ  ταύτῃ  ἐνύδριες  ἁλίσκονται  καὶ  κάστορες  καὶ  ἄλλα  θηρία  τετραγωνοπρόσωπα,  τῶν  τὰ  δέρματα  παρὰ  τὰς  σισύρνας  παραρράπτεται,  καὶ  οἱ  ὄρχιες  αὐτοῖσι  εἰσὶ  χρήσιμοι  ἐς  ὑστερέων  ἄκεσιν.  Σαυροματέων  δὲ  πὲρι  ὧδε  λέγεται.  ὅτε  ̔́Ελληνες  ̓Αμαζόσι  ἐμαχέσαντο  （τὰς  δὲ  ̓Αμαζόνας  καλέουσι  Σκύθαι  Οἰόρπατα,  δύναται  δὲ  τὸ  οὔνομα  τοῦτο
κατὰ  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  ἀνδροκτόνοι:  οἰὸρ  γὰρ  καλέουσι  ἄνδρα,  τὸ  δὲ  πατὰ  κτείνειν）,  τότε  λόγος  τοὐς  ̔́Ελληνας  νικήσαντας  τῇ  ἐπὶ  Θερμώδοντι  μάχη  ἀποπλέειν  ἄγοντας  τρισὶ  πλοίοισι  τῶν  ̓Αμαζόνων  ὅσας  ἐδυνέατο  ζωγρῆσαι,  τὰς  δὲ  ἐν  τῷ  πελάγει  ἐπιθεμένας  ἐκκόψαι  τοὺς  ἄνδρας.  πλοῖα  δὲ  οὐ  γινώσκειν  αὐτὰς  οὐδὲ  πηδαλίοισι  χρᾶσθαι  οὐδὲ  ἱστίοισι  οὐδὲ  εἰρεσίῃ:  ἀλλ'  ἐπεὶ  ἐξέκοψαν  τοὺς
ἄνδρας  ἐφέροντο  κατὰ  κῦμα  καὶ  ἄνεμον,  καὶ  ἀπικνέονται  τῆς  λίμνης  τῆς  Μαιήτιδος  ἐπὶ  Κρημνούς:  οἱ  δὲ  Κρημνοὶ  εἰσὶ  γῆς  τῆς  Σκυθέων  τῶν  ἐλευθέρων.  ἐνθαῦτα  ἀποβᾶσαι  ἀπὸ  τῶν  πλοίων  αἱ  ̓Αμαζόνες  ὁδοιπόρεον  ἐς  τὴν  οἰκεομένην.  ἐντυχοῦσαι  δὲ  πρώτῳ  ἱπποφορβίῳ  τοῦτο  διήρπασαν,  καὶ  ἐπὶ  τούτων  ἱππαζόμεναι  ἐληίζοντο  τὰ  τῶν  Σκυθέων.  οἱ  δὲ  Σκύθαι  οὐκ  εἶχον  συμβαλέσθαι  τὸ
πρῆγμα:  οὔτε  γὰρ  φωνὴν  οὔτε  ἐσθῆτα  οὔτε  τὸ  ἔθνος  ἐγίνωσκον,  ἀλλ'  ἐν  θώματι  ἦσαν  ὁκόθεν  ἔλθοιεν,  ἐδόκεον  δ'  αὐτὰς  εἶναι  ἄνδρας  τὴν  αὐτὴν  ἡλικίην  ἔχοντας,  μάχην  τε  δὴ  πρὸς  αὐτὰς  ἐποιεῦντο.  ἐκ  δὲ  τῆς  μάχης  τῶν  νεκρῶν  ἐκράτησαν  οἱ  Σκύθαι,  καὶ  οὕτω  ἔγνωσαν  ἐούσας  γυναῖκας.  βουλευομένοισι  ὦν  αὐτοῖσι  ἔδοξε  κτείνειν  μὲν  οὐδενὶ  τρόπῳ  ἔτι  αὐτάς,
ἑωυτῶν  δὲ  τοὺς  νεωτάτους  ἀποπέμψαι  ἐς  αὐτάς,  πλῆθος  εἰκάσαντας  ὅσαι  περ  ἐκεῖναι  ἦσαν  τούτους  δὲ  στρατοπεδεύεσθαι  πλησίον  ἐκεινέων  καὶ  ποιέειν  τὰ  περ  ἂν  καὶ  ἐκεῖναι  ποιέωσι.  ἢν  δὲ  αὐτοὺς  διώκωσι,  μάχεσθαι  μὲν  μή,  ὑποφεύγειν  δέ:  ἐπεὰν  δὲ  παύσωνται,  ἐλθόντας  αὖτις  πλησίον  στρατοπεδεύεσθαι.  ταῦτα  ἐβουλεύσαντο  οἱ  Σκύθαι  βουλόμενοι  ἐξ  αὐτέων  παῖδας  ἐκγενήσεσθαι.  ἀποπεμφθέντες  δὲ  οἱ  νεηνίσκοι
ἐποίευν  τὰ  ἐντεταλμένα.  ἐπεὶ  δὲ  ἔμαθον  αὐτοὺς  αἱ  ̓Αμαζόνες  ἐπ'  οὐδεμιῇ  δηλήσι  ἀπιγμένους,  ἔων  χαίρειν:  προσεχώρεον  δὲ  πλησιαιτέρω  τὸ  στρατόπεδον  τῷ  στρατοπέδῳ  ἐπ'  ἡμέρῃ  ἑκάστη.  εἶχον  δὲ  οὐδὲν  οὐδ'  οἱ  νεηνίσκοι,  ὥσπερ  αἱ  ̓Αμαζόνες,  εἰ  μὴ  τὰ  ὅπλα  καὶ  τοὺς  ἵππους,  ἀλλὰ  ζόην  ἔζωον  τὴν  αὐτὴν  ἐκείνῃσι,  θηρεύοντές  τε  καὶ  ληιζόμενοι.  ἐποίευν  δὲ  αἱ  ̓Αμαζόνες
ἐς  τὴν  μεσαμβρίην  τοιόνδε:  ἐγίνοντο  σποράδες  κατὰ  μίαν  τε  καὶ  δύο,  πρόσω  δὴ  ἀπ'  ἀλληλέων  ἐς  εὐμαρείην  ἀποσκιδνάμεναι.  μαθόντες  δὲ  καὶ  οἱ  Σκύθαι  ἐποίευν  τὠυτὸ  τοῦτο.  καί  τις  μουνωθεισέων  τινὶ  αὐτέων  ἐνεχρίμπτετο,  καὶ  ἡ  ̓Αμαζὼν  οὐκ  ἀπωθέετο  ἀλλὰ  περιεῖδε  χρήσασθαι.  καὶ  φωνῆσαι  μὲν  οὐκ  εἶχε,  οὐ  γὰρ  συνίεσαν  ἀλλήλων,  τῇ  δὲ  χειρὶ  ἔφραζε  ἐς  τὴν
ὑστεραίην  ἐλθεῖν  ἐς  τωὐτὸ  χωρίον  καὶ  ἕτερον  ἄγειν,  σημαίνουσα  δύο  γενέσθαι  καὶ  αὐτὴ  ἑτέρην  ἄξειν.  ὁ  δὲ  νεηνίσκος,  ἐπεὶ  ἀπῆλθε,  ἔλεξε  ταῦτα  πρὸς  τοὺς  λοιπούς:  τῇ  δὲ  δευτεραίῃ  ἦλθε  ἐς  τὸ  χωρίον  αὐτός  τε  οὗτος  καὶ  ἕτερον  ἦγε,  καὶ  τὴν  ̓Αμαζόνα  εὗρε  δευτέρην  αὐτὴν  ὑπομένουσαν.  οἱ  δὲ  λοιποὶ  νεηνίσκοι  ὡς  ἐπύθοντο  ταῦτα,  καὶ  αὐτοὶ  ἐκτιλώσαντο
τὰς  λοιπὰς  τῶν  ̓Αμαζόνων.  μετὰ  δὲ  συμμίξαντες  τὰ  στρατόπεδα  οἴκεον  ὁμοῦ,  γυναῖκα  ἔχων  ἕκαστος  ταύτην  τῇ  τὸ  πρῶτον  συνεμίχθη.  τὴν  δὲ  φωνὴν  τὴν  μὲν  τῶν  γυναικῶν  οἱ  ἄνδρες  οὐκ  ἐδυνέατο  μαθεῖν,  τὴν  δὲ  τῶν  ἀνδρῶν  αἱ  γυναῖκες  συνέλαβον.  ἐπεὶ  δὲ  συνῆκαν  ἀλλήλων,  ἔλεξαν  πρὸς  τὰς  ̓Αμαζόνας  τάδε  οἱ  ἄνδρες.  “ἡμῖν  εἰσὶ  μὲν  τοκέες,  εἰσὶ  δὲ
κτήσιες:  νῦν  ὦν  μηκέτι  πλεῦνα  χρόνον  ζόην  τοιήνδε  ἔχωμεν,  ἀλλ'  ἀπελθόντες  ἐς  τὸ  πλῆθος  διαιτώμεθα.  γυναῖκας  δὲ  ἕξομεν  ὑμέας  καὶ  οὐδαμὰς  ἄλλας.  αἳ  δὲ  πρὸς  ταῦτα  ἔλεξαν  τάδε.  “ἡμεῖς  οὐκ  ἂν  δυναίμεθα  οἰκέειν  μετὰ  τῶν  ὑμετερέων  γυναικῶν:  οὐ  γὰρ  τὰ  αὐτὰ  νόμαια  ἡμῖν  τε  κἀκείνῃσι  ἐστί.  ἡμεῖς  μὲν  τοξεύομέν  τε  καὶ  ἀκοντίζομεν  καὶ  ἱππαζόμεθα,  ἔργα
δὲ  γυναικήια  οὐκ  ἐμάθομεν:  αἱ  δὲ  ὑμέτεραι  γυναῖκες  τούτων  μὲν  οὐδὲν  τῶν  ἡμεῖς  κατελέξαμεν  ποιεῦσι,  ἔργα  δὲ  γυναικήια  ἐργάζονται  μένουσαι  ἐν  τῇσι  ἁμάξῃσι,  οὔτ'  ἐπὶ  θήρην  ἰοῦσαι  οὔτε  ἄλλῃ  οὐδαμῇ.  οὐκ  ἂν  ὦν  δυναίμεθα  ἐκείνῃσι  συμφέρεσθαι.  ἀλλ'  εἰ  βούλεσθε  γυναῖκας  ἔχειν  ἡμέας  καὶ  δοκέειν  εἶναι  δίκαιοι,  ἐλθόντες  παρὰ  τοὺς  τοκέας  ἀπολάχετε  τῶν  κτημάτων  τὸ  μέρος,
καὶ  ἔπειτα  ἐλθόντες  οἰκέωμεν  ἐπὶ  ἡμέων  αὐτῶν.”  ἐπείθοντο  καὶ  ἐποίησαν  ταῦτα  οἱ  νεηνίσκοι.  ἐπείτε  δὲ  ἀπολαχόντες  τῶν  κτημάτων  τὸ  ἐπιβάλλον  ἦλθον  ὀπίσω  παρὰ  τὰς  ̓Αμαζόνας,  ἔλεξαν  αἱ  γυναῖκες  πρὸς  αὐτοὺς  τάδε.  “ἡμέας  ἔχει  φόβος  τε  καὶ  δέος  ὅκως  χρὴ  οἰκέειν  ἐν  τῷδε  τῷ  χώρῳ,  τοῦτο  μὲν  ὑμέας  ἀποστερησάσας  πατέρων,  τοῦτο  δὲ  γῆν  τὴν  ὑμετέρην  δηλησαμένας
πολλά.  ἀλλ'  ἐπείτε  ἀξιοῦτε  ἡμέας  γυναῖκας  ἔχειν,  τάδε  ποιέετε  ἅμα  ἡμῖν:  φέρετε  ἐξαναστέωμεν  ἐκ  τῆς  γῆς  τῆσδε  καὶ  περήσαντες  Τάναιν  ποταμὸν  οἰκέωμεν.”  ἐπείθοντο  καὶ  ταῦτα  οἱ  νεηνίσκοι,  διαβάντες  δὲ  τὸν  Τάναϊν  ὁδοιπόρεον  πρὸς  ἥλιον  ἀνίσχοντα  τριῶν  μὲν  ἡμερέων  ἀπὸ  τοῦ  Τανάιδος  ὁδόν,  τριῶν  δὲ  ἀπὸ  τῆς  λίμνης  τῆς  Μαιήτιδος  πρὸς  βορέην  ἄνεμον.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐς
τοῦτον  τὸν  χῶρον  ἐν  τῷ  νυν  κατοίκηνται,  οἴκησαν  τοῦτον.  καὶ  διαίτῃ  ἀπὸ  τούτου  χρὲωνται  τῇ  παλαιῇ  τῶν  Σαυροματέων  αἱ  γυναῖκες,  καὶ  ἐπὶ  θήρην  ἐπ'  ἵππων  ἐκφοιτῶσαι  ἅμα  τοῖσι  ἀνδράσι  καὶ  χωρὶς  τῶν  ἀνδρῶν,  καὶ  ἐς  πόλεμον  φοιτῶσαι  καὶ  στολὴν  τὴν  αὐτὴν  τοῖσι  ἀνδράσι  φορέουσαι.  φωνῇ  δὲ  οἱ  Σαυρομάται  νομίζουσι  Σκυθικῇ,  σολοικίζοντες  αὐτῇ  ἀπὸ  τοῦ  ἀρχαίου,
ἐπεὶ  οὐ  χρηστῶς  ἐξέμαθον  αὐτὴν  αἱ  ̓Αμαζόνες.  τὰ  περὶ  γάμων  δὲ  ὧδέ  σφι  διακέεται.  οὐ  γαμὲεται  παρθένος  οὐδεμία  πρὶν  ἂν  τῶν  πολεμίων  ἄνδρα  ἀποκτείνῃ:  αἳ  δὲ  τινὲς  αὐτέων  καὶ  τελευτῶσι  γηραιαὶ  πρὶν  γήμασθαι,  οὐ  δυνάμεναι  τὸν  νόμον  ἐκπλῆσαι,  ἐπὶ  τούτων  ὦν  τῶν  καταλεχθέντων  ἐθνέων  τοὺς  βασιλέας  ἁλισμένους  ἀπικόμενος  τῶν  Σκυθέων  οἱ  ἄγγελοι  ἔλεγον  ἐκδιδάσκοντες  ὡς
ὁ  Πέρσης,  ἐπειδή  οἱ  τὰ  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  τῇ  ἑτέρῃ  πάντα  κατέστραπται,  γέφυραν  ζεύξας  ἐπὶ  τῷ  αὐχένι  τοῦ  Βοσπόρου  διαβέβηκε  ἐς  τήνδε  τὴν  ἤπειρον,  διαβὰς  δὲ  καὶ  καταστρεψάμενος  Θρήικας  γεφυροῖ  ποταμὸν  ̓́Ιστρον,  βουλόμενος  καὶ  τάδε  πάντα  ὑπ'  ἑωυτῷ  ποιήσασθαι.  “ὑμεῖς  ὦν  μηδενὶ  τρόπῳ  ἐκ  τοῦ  μέσου  κατήμενοι  περιίδητε  ἡμέας  διαφθαρέντας,  ἀλλὰ  τὠυτὸ  νοήσαντες  ἀντιάζωμεν  τὸν
ἐπιόντα.  οὔκων  ποιήσετε  ταῦτα;  ἡμεῖς  μὲν  πιεζόμενοι  ἢ  ἐκλείψομεν  τὴν  χώρην  ἢ  μένοντες  ὁμολογίῃ  χρησόμεθα.  τί  γὰρ  πάθωμεν  μὴ  βουλομένων  ὑμέων  τιμωρέειν;  ὑμῖν  δὲ  οὐδὲν  ἐπὶ  τούτῳ  ἔσται  ἐλαφρότερον.  ἥκει  γὰρ  ὁ  Πέρσης  οὐδέν  τι  μᾶλλον  ἐπ'  ἡμέας  ἢ  οὐ  καὶ  ἐπ'  ὑμέας,  οὐδέ  οἱ  καταχρήσει  ἡμέας  καταστρεψαμένῳ  ὑμέων  ἀπέχεσθαι.  μέγα  δὲ  ὑμῖν  λόγων  τῶνδε
μαρτύριον  ἐρέομεν.  εἰ  γὰρ  ἐπ'  ἡμέας  μούνους  ἐστρατηλάτεε  ὁ  Πέρσης  τίσασθαι  τῆς  πρόσθε  δουλοσύνης  βουλόμενος,  χρῆν  αὐτὸν  πάντων  τῶν  ἄλλων  ἀπεχόμενον  ἰέναι  οὕτω  ἐπὶ  τὴν  ἡμετέρην,  καὶ  ἂν  ἐδήλου  πᾶσι  ὡς  ἐπὶ  Σκύθας  ἐλαύνει  καὶ  οὐκ  ἐπὶ  τοὺς  ἄλλους.  νῦν  δὲ  ἐπείτε  τάχιστα  διέβη  ἐς  τήνδε  τὴν  ἤπειρον,  τοὺς  αἰεὶ  ἐμποδὼν  γινομένους  ἡμεροῦται  πάντας:  τούς
τε  δὴ  ἄλλους  ἔχει  ὑπ'  ἑωυτῷ  Θρήικας  καὶ  δὴ  καὶ  τοὺς  ἡμῖν  ἐόντας  πλησιοχώρους  Γέτας.”  ταῦτα  Σκυθέων  ἐπαγγελλομένων  ἐβουλεύοντο  οἱ  βασιλέες  οἱ  ἀπὸ  τῶν  ἐθνέων  ἥκοντες,  καί  σφεων  ἐσχίσθησαν  αἱ  γνῶμαι:  ὁ  μὲν  γὰρ  Γελωνὸς  καὶ  ὁ  Βουδῖνος  καὶ  ὁ  Σαυρομάτης  κατὰ  τὠυτὸ  γενόμενοι  ὑπεδέκοντο  Σκύθῃσι  τιμωρήσειν,  ὁ  δὲ  ̓Αγάθυρσος  καὶ  Νευρὸς  καὶ  ̓Ανδροφάγος  καὶ
οἱ  τῶν  Μελαγχλαίνων  καὶ  Ταύρων  τάδε  Σκύθῃσι  ὑπεκρίναντο.  “εἰ  μὲν  μὴ  ὑμεῖς  ἔατε  οἱ  πρότεροι  ἀδικήσαντες  Πέρσας  καὶ  ἄρξαντες  πολέμου,  τούτων  δεόμενοι  τῶν  νῦν  δέεσθε  λέγειν  τε  ἂν  ἐφαίνεσθε  ἡμῖν  ὀρθά,  καὶ  ἡμεῖς  ὑπακούσαντες  τὠυτὸ  ἂν  ὑμῖν  ἐπρήσσομεν.  νῦν  δὲ  ὑμεῖς  τε  ἐς  τὴν  ἐκείνων  ἐσβαλόντες  γῆν  ἄνευ  ἡμέων  ἐπεκρατέετε  Περσέων  ὅσον  χρόνον  ὑμῖν  ὁ
θεὸς  παρεδίδου,  καὶ  ἐκεῖνοι,  ἐπεί  σφεας  ὡυτὸς  θεὸς  ἐγείρει,  τὴν  ὁμοίην  ὑμῖν  ἀποδιδοῦσι.  ἡμεῖς  δὲ  οὔτε  τι  τότε  ἠδικήσαμεν  τοὺς  ἄνδρας  τούτους  οὐδὲν  οὔτε  νῦν  πρότεροι  πειρησόμεθα  ἀδικέειν.  ἢν  μέντοι  ἐπίῃ  καὶ  τὴν  ἡμετέρην  ἄρξῃ  τε  ἀδικέων,  καὶ  ἡμεῖς  οὐ  πεισόμεθα,μέχρι  δὲ  τοῦτο  ἴδωμεν,  μενέομεν  παρ'  ἡμῖν  αὐτοῖσι:  ἥκειν  γὰρ  δοκέομεν  οὐκ  ἐπ'  ἡμέας  Πέρσας
ἀλλ'  ἐπὶ  τοὺς  αἰτίους  τῆς  ἀδικίης  γενομὲνους.”  ταῦτα  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἐπύθοντο  οἱ  Σκύθαι,  ἐβουλεύοντο  ἰθυμαχίην  μὲν  μηδεμίαν  ποιέεσθαι  ἐκ  τοῦ  ἐμφανέος,  ὅτε  δὴ  σφι  οὗτοι  γε  σύμμαχοι  οὐ  προσεγίνοντο,  ὑπεξιόντες  δὲ  καὶ  ὑπεξελαύνοντες  τὰ  φρέατα  τὰ  παρεξίοιεν  αὐτοὶ  καὶ  τὰς  κρήνας  συγχοῦν,  τὴν  ποίην  τε  ἐκ  τῆς  γῆς  ἐκτρίβειν,  διχοῦ  σφέας  διελόντες.  καὶ  πρὸς  μὲν
τὴν  μίαν  τῶν  μοιρέων,  τῆς  ἐβασίλευε  Σκώπασις,  προσχωρέειν  Σαυρομάτας:  τούτους  μὲν  δὴ  ὑπάγειν,  ἢν  ἐπὶ  τοῦτο  τράπηται  ὁ  Πέρσης  ἰθὺ  Τανάιδος  ποταμοῦ  παρὰ  τὴν  Μαιῆτιν  λίμνην  ὑποφεύγοντας,  ἀπελαύνοντος  τε  τοῦ  Πέρσεω  ἐπιόντας  διώκειν.  αὕτη  μέν  σφι  μία  ἦν  μοῖρα  τῆς  βασιληίης,  τεταγμένη  ταύτην  τὴν  ὁδὸν  ἥ  περ  εἴρηται:  τὰς  δὲ  δύο  τῶν  βασιληίων,  τήν  τε
μεγάλην  τῆς  ἦρχε  ̓Ιδάνθυρσος  καὶ  τὴν  τρίτην  τῆς  ἐβασίλευε  Τάξακις,  συνελθούσας  ἐς  τὠυτὸ  καὶ  Γελωνῶν  τε  καὶ  Βουδίνων  προσγενομένων,  ἡμέρης  καὶ  τούτους  ὁδῶ  προέχοντας  τῶν  Περσέων  ὑπεξάγειν,  ὑπιόντας  τε  καὶ  ποιεῦντας  τὰ  βεβουλευμένα:  πρῶτα  μέν  νυν  ὑπάγειν  σφέας  ἰθὺ  τῶν  χωρέων  τῶν  ἀπειπαμένων  τὴν  σφετέρην  συμμαχίην,  ἵνα  καὶ  τούτους  ἐκπολεμώσωσι:  εἰ  γὰρ  μὴ  ἑκόντες  γε
ὑπέδυσαν  τὸν  πόλεμον  τὸν  πρὸς  Πέρσας,  ἀλλ'  ἀέκοντας  ἐκπολεμώσειν:  μετὰ  δὲ  τοῦτο  ὑποστρέφειν  ἐς  τὴν  σφετέρην  καὶ  ἐπιχειρέειν,  ἢν  δὴ  βουλευομένοισι  δοκέῃ.  ταῦτα  οἱ  Σκύθαι  βουλευσάμενοι  ὑπηντίαζον  τὴν  Δαρείου  στρατιήν,  προδρόμους  ἀποστείλαντες  τῶν  ἱππέων  τοὺς  ἀρίστους.  τὰς  δὲ  ἁμάξας  ἐν  τῇσι  σφι  διαιτᾶτο  τὰ  τέκνα  καὶ  αἱ  γυναῖκες  πάσας  καὶ  τὰ  πρόβατα  πάντα,  πλὴν  ὅσα
σφι  ἐς  φορβὴν  ἱκανὰ  ἦν  τοσαῦτα  ὑπολιπόμενοι,  τὰ  ἄλλα  ἅμα  τῇσι  ἁμάξῃσι  προέπεμψαν,  ἐντειλάμενοι  αἰεὶ  τὸ  πρὸς  βορέω  ἐλαύνειν.  ταῦτα  μὲν  δὴ  προεκομίζετο.  τῶν  δὲ  Σκυθέων  οἱ  πρόδρομοι  ὡς  εὗρον  τοὺς  Πέρσας  ὅσον  τε  τριῶν  ἡμερέων  ὁδὸν  ἀπέχοντας  ἀπὸ  τοῦ  ̓́Ιστρου,  οὗτοι  μὲν  τούτους  εὑρόντες,  ἡμέρης  ὁδῷ  προέχοντες,  ἐστρατοπεδεύοντο  τὰ  ἐκ  τῆς  γῆς  φυόμενα  λεαίνοντες,
οἱ  δὲ  Πέρσαι  ὡς  εἶδον  ἐπιφανεῖσαν  τῶν  Σκυθέων  τὴν  ἵππον,  ἐπήισαν  κατὰ  στίβον  αἰεὶ  ὑπαγόντων:  καὶ  ἔπειτα  （πρὸς  γὰρ  τὴν  μίαν  τῶν  μοιρέων  ἴθυσαν）  οἱ  Πέρσαι  ἐδίωκον  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἰθὺ  Τανάιδος.  διαβάντων  δὲ  τούτων  τὸν  Τάναιν  ποταμὸν  οἱ  Πέρσαι  ἐπιδιαβάντες  ἐδίωκον,  ἐς  ὃ  τῶν  Σαυροματέων  τὴν  χώρην  διεξελθόντες  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  τῶν  Βουδίνων.
ὅσον  μὲν  δὴ  χρόνον  οἱ  Πέρσαι  ἤισαν  διὰ  τῆς  Σκυθικῆς  καὶ  τῆς  Σαυρομάτιδος  χώρης,  οἳ  δὲ  εἶχον  οὐδὲν  σίνεσθαι  ἅτε  τῆς  χώρης  ἐούσης  χέρσου:  ἐπείτε  δὲ  ἐς  τὴν  τῶν  Βουδίνων  χώρην  ἐσέβαλλον,  ἐνθαῦτα  δὴ  ἐντυχόντες  τῷ  ξυλίνῳ  τείχεϊ,  ἐκλελοιπότων  τῶν  Βουδίνων  καὶ  κεκενωμένου  τοῦ  τείχεος  πάντων,  ἐνέπρησαν  αὐτό.  τοῦτο  δὲ  ποιήσαντες  εἵποντο  αἰεὶ  τὸ  πρόσω
κατὰ  στίβον,  ἐς  ὃ  διεξελθόντες  ταύτην  ἐς  τὴν  ἔρημον  ἀπίκοντο.  ἡ  δὲ  ἔρημος  αὕτη  ὑπὸ  οὐδαμῶν  νέμεται  ἀνδρῶν,  κέεται  δὲ  ὑπὲρ  τῆς  Βουδίνων  χώρης  ἐοῦσα  πλῆθος  ἑπτὰ  ἡμερέων  ὁδοῦ.  ὑπὲρ  δὲ  τῆς  ἐρήμου  Θυσσαγέται  οἰκέουσι,  ποταμοὶ  δὲ  ἐξ  αὐτῶν  τέσσερες  μεγάλοι  ῥέοντες  διὰ  Μαιητέων  ἐκδιδοῦσι  ἐς  τὴν  λίμνην  τὴν  καλεομένην  Μαιῆτιν,  τοῖσι  οὐνόματα  κέεται  τάδε,
Λύκος  ̓́Οαρος  Τάναις  Σύργις.  ἐπεὶ  ὦν  ὁ  Δαρεῖος  ἦλθε  ἐς  τὴν  ἔρημον,  παυσάμενος  τοῦ  δρόμου  ἵδρυσε  τὴν  στρατιὴν  ἐπὶ  ποταμῷ  ̓Οάρῳ.  τοῦτο  δὲ  ποιήσας  ὀκτὼ  τείχεα  ἐτείχεε  μεγάλα,  ἴσον  ἀπ'  ἀλλήλων  ἀπέχοντα,  σταδίους  ὡς  ἑξήκοντα  μάλιστά  κῃ:  τῶν  ἔτι  ἐς  ἐμὲ  τὰ  ἐρείπια  σόα  ἦν.  ἐν  ᾧ  δὲ  οὗτος  πρὸς  ταῦτα  ἐτράπετο,  οἱ  διωκόμενοι  Σκύθαι
περιελθόντες  τὰ  κατύπερθε  ὑπέστρεφον  ἐς  τὴν  Σκυθικήν.  ἀφανισθέντων  δὲ  τούτων  τὸ  παράπαν,  ὡς  οὐκέτι  ἐφαντάζοντό  σφι,  οὕτω  δὴ  ὁ  Δαρεῖος  τείχεα  μὲν  ἐκεῖνα  ἡμίεργα  μετῆκε,  αὐτὸς  δὲ  ὑποστρέψας  ἤιε  πρὸς  ἑσπέρην,  δοκέων  τούτους  τε  πάντας  τοὺς  Σκύθας  εἶναι  καὶ  πρὸς  ἑσπέρην  σφέας  φεύγειν.  ἐλαύνων  δὲ  τὴν  ταχίστην  τὸν  στρατὸν  ὡς  ἐς  τὴν  Σκυθικὴν  ἀπίκετο,  ἐνέκυρσε
ἀμφοτέρῃσι  τῇσι  μοίρῃσι  τῶν  Σκυθέων,  ἐντυχὼν  δὲ  ἐδίωκε  ὑπεκφέροντας  ἡμέρης  ὁδῷ.  καὶ  οὐ  γὰρ  ἀνίει  ἐπιὼν  ὁ  Δαρεῖος,  οἱ  Σκύθαι  κατὰ  τὰ  βεβουλευμένα  ὑπέφευγον  ἐς  τῶν  ἀπειπαμένων  τὴν  σφετέρην  συμμαχίην,  πρώτην  δὲ  ἐς  τῶν  Μελαγχλαίνων  τὴν  γῆν.  ὡς  δὲ  ἐσβαλόντες  τούτους  ἐτάραξαν  οἵ  τε  Σκύθαι  καὶ  οἱ  Πέρσαι,  κατηγέοντο  οἱ  Σκύθαι  ἐς  τῶν  ̓Ανδροφάγων  τοὺς
χώρους:  ταραχθέντων  δὲ  καὶ  τούτων  ὑπῆγον  ἐπὶ  τὴν  Νευρίδα:  ταρασσομένων  δὲ  καὶ  τούτων  ἤισαν  ὑποφεύγοντες  οἱ  Σκύθαι  ἐς  τοὺς  ̓Αγαθύρσους.  ̓Αγαθύρσοι  δὲ  ὁρέοντες  καὶ  τοὺς  ὁμούρους  φεύγοντας  ὑπὸ  Σκυθέων  καὶ  τεταραγμένους,  πρὶν  ἤ  σφι  ἐμβαλεῖν  τοὺς  Σκύθας  πέμψαντες  κήρυκα  ἀπηγόρευον  Σκύθῃσι  μὴ  ἐπιβαίνειν  τῶν  σφετέρων  οὔρων,  προλέγοντες  ὡς  εἰ  πειρήσονται  ἐσβαλόντες,  σφίσι  πρῶτα  διαμαχήσονται.  ̓Αγάθυρσοι
μὲν  προείπαντες  ταῦτα  ἐβοήθεον  ἐπὶ  τοὺς  οὔρους,  ἐρύκειν  ἐν  νόῳ  ἔχοντες  τοὺς  ἐπιόντας:  Μελάγχλαινοι  δὲ  καὶ  ̓Ανδροφάγοι  καὶ  Νευροὶ  ἐσβαλόντων  τῶν  Περσέων  ἅμα  Σκύθησι  οὔτε  πρὸς  ἀλκὴν  ἐτράποντο  ἐπιλαθόμενοί  τε  τῆς  ἀπειλῆς  ἔφευγον  αἰεὶ  τὸ  πρὸς  βορέω  ἐς  τὴν  ἔρημον  τεταραγμένοι.  οἱ  δὲ  Σκύθαι  ἐς  μὲν  τοὺς  ̓Αγαθύρσους  οὐκέτι  ἀπείπαντας  ἀπικνέοντο,  οἳ  δὲ  ἐκ  τῆς
Νευρίδος  χώρης  ἐς  τὴν  σφετέρην  κατηγέοντο  τοῖσι  Πέρσῃσι.  ὡς  δὲ  πολλὸν  τοῦτο  ἐγίνετο  καὶ  οὐκ  ἐπαύετο,  πέμψας  Δαρεῖος  ἱππέα  παρὰ  τὸν  Σκυθέων  βασιλέα  ̓Ιδάνθυρσον  ἔλεγε  τάδε.  “δαιμόνιε  ἀνδρῶν,  τί  φεύγεις  αἰεί,  ἐξεόν  τοι  τῶνδε  τὰ  ἕτερα  ποιέειν;  εἰ  μὲν  γὰρ  ἀξιόχρεος  δοκέεις  εἶναι  σεωυτῷ  τοῖσι  ἐμοῖσι  πρήγμασι  ἀντιωθῆναι,  σὺ  δὲ  τάς  τε  καὶ  παυσάμενος  πλάνης
μάχεσθαι:  εἰ  δὲ  συγγινώσκεαι  εἶναι  ἥσσων,  σὺ  δὲ  καὶ  οὕτω  παυσάμενος  τοῦ  δρόμου  δεσπότῃ  τῷ  σῷ  δῶρα  φέρων  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  ἐλθὲ  ἐς  λόγους.”  πρὸς  ταῦτα  ὁ  Σκυθέων  βασιλεὺς  ̓Ιδάνθυρσος  λέγει  τάδε.  “οὕτω  τὸ  ἐμὸν  ἔχει,  ὦ  Πέρσα.  ἐγὼ  οὐδένα  κω  ἀνθρώπων  δείσας  ἔφυγον  οὔτε  πρότερον  οὔτε  νῦν  σὲ  φεύγω,  οὐδέ  τι  νεώτερον  εἰμὶ
ποιήσας  νῦν  ἢ  καὶ  ἐν  εἰρήνη  ἐώθεα  ποιέειν.  ὅ  τι  δὲ  οὐκ  αὐτίκα  μάχομαι  τοι,  ἐγὼ  καὶ  τοῦτο  σημανέω.  ἡμῖν  οὔτε  ἄστεα  οὔτε  γῆ  πεφυτευμένη  ἐστί,  τῶν  πέρι  δείσαντες  μὴ  ἁλῷ,  ἢ  καρῇ  ταχύτερον  ἂν  ὑμῖν  συμμίσγοιμεν  ἐς  μάχην.  εἰ  δὲ  δέοι  πάντως  ἐς  τοῦτο  κατὰ  τάχος  ἀπικνέεσθαι,  τυγχάνουσι  ἡμῖν  ἐόντες  τάφοι  πατρώιοι:  φέρετε,  τούτους
ἀνευρόντες  συγχέειν  πειρᾶσθε  αὐτούς,  καὶ  γνώσεσθε  τότε  εἴτε  ὑμῖν  μαχησόμεθα  περὶ  τῶν  τάφων  εἴτε  καὶ  οὐ  μαχησόμεθα.  πρότερον  δέ,  ἢν  μὴ  ἡμέας  λόγος  αἱρέῃ,  οὐ  συμμίξομεν  τοι.  ἀμφὶ  μὲν  μάχῃ  τοσαῦτα  εἰρήσθω,  δεσπότας  δὲ  ἐμοὺς  ἐγὼ  Δία  τε  νομίζω  τὸν  ἐμὸν  πρόγονον  καὶ  ̔Ιστίην  τὴν  Σκυθέων  βασίλειαν  μούνους  εἶναι.  σοὶ  δὲ  ἀντὶ  μὲν  δώρων  γῆς
τε  καὶ  ὕδατος  δῶρα  πέμψω  τοιαῦτα  οἷα  σοὶ  πρέπει  ἐλθεῖν,  ἀντὶ  δὲ  τοῦ  ὅτι  δεσπότης  ἔφησας  εἶναι  ἐμός,  κλαίειν  λέγω.”  τοῦτο  ἐστὶ  ἡ  ἀπὸ  Σκυθέων  ῥῆσις.  ὁ  μὲν  δὴ  κῆρυξ  οἰχώκεε  ἀγγελέων  ταῦτα  Δαρείῳ,  οἱ  δὲ  Σκυθέων  βασιλέες  ἀκούσαντες  τῆς  δουλοσύνης  τὸ  οὔνομα  ὀργῆς  ἐπλήσθησαν.  τὴν  μὲν  δὴ  μετὰ  Σαυροματέων  μοῖραν  ταχθεῖσαν,  τῆς  ἦρχε  Σκώπασις,
πέμπουσι  ̓́Ιωσι  κελεύοντες  ἐς  λόγους  ἀπικέσθαι,  τούτοισι  οἳ  τὸν  ̓́Ιστρον  ἐζευγμένον  ἐφρούρεον:  αὐτῶν  δὲ  τοῖσι  ὑπολειπομένοισι  ἔδοξε  πλανᾶν  μὲν  μηκέτι  Πέρσας,  σῖτα  δὲ  ἑκάστοτε  ἀναιρεομένοισι  ἐπιτίθεσθαι.  νωμῶντες  ὧν  σῖτα  ἀναιρεομένους  τοὺς  Δαρείου  ἐποίευν  τὰ  βεβουλευμένα.  ἡ  μὲν  δὴ  ἵππος  τὴν  ἵππον  αἰεὶ  τράπεσκε  ἡ  τῶν  Σκυθέων,  οἱ  δὲ  τῶν  Περσέων  ἱππόται  φεύγοντες  ἐσέπιπτον  ἐς  τὸν
πεζόν,  ὁ  δὲ  πεζὸς  ἂν  ἐπεκούρεε:  οἱ  δὲ  Σκύθαι  ἐσαράξαντες  τὴν  ἵππον  ὑπέστρεφον  τὸν  πεζὸν  φοβεόμενοι.  ἐποιέοντο  δὲ  καὶ  τὰς  νύκτας  παραπλησίας  προσβολὰς  οἱ  Σκύθαι.  τὸ  δὲ  τοῖσι  Πέρσῃσι  τε  ἦν  σύμμαχον  καὶ  τοῖσι  Σκύθῃσι  ἀντίξοον  ἐπιτιθεμένοισι  τῷ  Δαρείου  στρατοπέδῳ,  θῶμα  μέγιστον  ἐρέω,  τῶν  τε  ὄνων  ἡ  φωνὴ  καὶ  τῶν  ἡμιόνων  τὸ  εἶδος.  οὔτε  γὰρ
ὄνον  οὔτε  ἡμίονον  γῆ  ἡ  Σκυθικὴ  φέρει,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  δεδήλωται,  οὐδὲ  ἔστι  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ  πάσῃ  χώρῃ  τὸ  παράπαν  οὔτε  ὄνος  οὔτε  ἡμίονος  διὰ  τὰ  ψύχεα.  ὑβρίζοντες  ὧν  οἱ  ὄνοι  ἐτάρασσον  τὴν  ἵππον  τῶν  Σκυθέων.  πολλάκις  δὲ  ἐπελαυνόντων  ἐπὶ  τοὺς  Πέρσας  μεταξὺ  ὅκως  ἀκούσειαν  οἱ  ἵπποι  τῶν  ὄνων  τῆς  φωνῆς,  ἐταράσσοντο  τε  ὑποστρεφόμενοι
καὶ  ἐν  θώματι  ἔσκον,  ὀρθὰ  ἱστάντες  τὰ  ὦτα,  ἅτε  οὔτε  ἀκούσαντες  πρότερον  φωνῆς  τοιαύτης  οὔτε  ἰδόντες  τὸ  εἶδος.  ταῦτα  μέν  νυν  ἐπὶ  σμικρόν  τι  ἐφέροντο  τοῦ  πολέμου.  οἱ  δὲ  Σκύθαι  ὅκως  τοὺς  Πέρσας  ἴδοιεν  τεθορυβημένους,  ἵνα  παραμένοιεν  τε  ἐπὶ  πλέω  χρόνον  ἐν  τῇ  Σκυθικῇ  καὶ  παραμένοντες  ἀνιῴατο  τῶν  πάντων  ἐπιδευέες  ἐόντες,  ἐποίεον  τοιάδε:  ὅκως  τῶν
προβάτων  τῶν  σφετέρων  αὐτῶν  καταλίποιεν  μετὰ  τῶν  νομέων,  αὐτοὶ  ἂν  ὑπεξήλαυνον  ἐς  ἄλλον  χῶρον.  οἱ  δὲ  ἂν  Πέρσαι  ἐπελθόντες  λάβεσκον  τὰ  πρόβατα  καὶ  λαβόντες  ἐπηείροντο  ἂν  τῷ  πεποιημένῳ.  πολλάκις  δὲ  τοιούτου  γινομένου,  τέλος  Δαρεῖος  τε  ἐν  ἀπορίῃσι  εἴχετο,  καὶ  οἱ  Σκυθέων  βασιλέες  μαθόντες  τοῦτο  ἔπεμπον  κήρυκα  δῶρα  Δαρείῳ  φέροντα  ὄρνιθά  τε  καὶ  μῦν  καὶ  βάτραχον
καὶ  ὀιστοὺς  πέντε.  Πέρσαι  δὲ  τὸν  φέροντα  τὰ  δῶρα  ἐπειρώτεον  τὸν  νόον  τῶν  διδομένων.  ὁ  δὲ  οὐδὲν.  ἔφη  οἱ  ἐπεστάλθαι  ἄλλο  ἢ  δόντα  τὴν  ταχίστην  ἀπαλλάσσεσθαι:  αὐτοὺς  δὲ  τοὺς  Πέρσας  ἐκέλευε,  εἰ  σοφοί  εἰσι,  γνῶναι  τὸ  θέλει  τὰ  δῶρα  λέγειν.  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  Πέρσαι  ἐβουλεύοντο.  Δαρείου  μέν  νυν  ἡ  γνώμη  ἦν  Σκύθας  ἑωυτῷ  διδόναι  σφέας
τε  αὐτοὺς  καὶ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ,  εἰκάζων  τῇδε,  ὡς  μῦς  μὲν  ἐν  γῇ  γίνεται  καρπὸν  τὸν  αὐτὸν  ἀνθρώπῳ  σιτεόμενος,  βάτραχος  δὲ  ἐν  ὕδατι,  ὄρνις  δὲ  μάλιστα  ἔοικε  ἵππῳ,  τοὺς  δὲ  ὀιστοὺς  ὡς  τὴν  ἑωυτῶν  ἀλκὴν  παραδιδοῦσι.  αὕτη  μὲν  Δαρείῳ  ἀπεδέδεκτο  ἡ  γνώμη.  συνεστήκεε  δὲ  ταύτῃ  τῇ  γνώμη  ἡ  Γοβρύεω,  τῶν  ἀνδρῶν  τῶν  ἑπτὰ  ἑνὸς
τῶν  τὸν  Μάγον  κατελόντων,  εἰκάζοντος  τὰ  δῶρα  λέγειν  “ἢν  μὴ  ὄρνιθες  γενόμενοι  ἀναπτῆσθε  ἐς  τὸν  οὐρανόν,  ὦ  Πέρσαι,  ἢ  μύες  γενόμενοι  κατὰ  τῆς  γῆς  καταδύητε,  ἢ  βάτραχοι  γενόμενοι  ἐς  τὰς  λίμνας  ἐσπηδήσητε,  οὐκ  ἀπονοστήσετε  ὀπίσω  ὑπὸ  τῶνδε  τῶν  τοξευμάτων  βαλλόμενοι.”  Πέρσαι  μὲν  δὴ  τὰ  δῶρα  εἴκαζον.  ἡ  δὲ  Σκυθέων  μία  μοῖρα  ἡ  ταχθεῖσα  πρότερον  μὲν
παρὰ  τὴν  Μαιῆτιν  λίμνην  φρουρέειν,  τότε  δὲ  ἐπὶ  τὸν  ̓́Ιστρον  ̓́Ιωσι  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν,  ὡς  ἀπίκετο  ἐπὶ  τὴν  γέφυραν,  ἔλεγε  τάδε.  “ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  ἐλευθερίην  ἥκομεν  ὑμῖν  φέροντες,  ἤν  πέρ  γε  ἐθέλητε  ἐσακούειν.  πυνθανόμεθα  γὰρ  Δαρεῖον  ἐντείλασθαι  ὑμῖν  ἑξήκοντα  ἡμέρας  μούνας  φρουρήσαντας  τὴν  γέφυραν,  αὐτοῦ  μὴ  παραγενομένου  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ,  ἀπαλλάσσεσθαι  ἐς  τὴν  ὑμετέρην.  νῦν
ὧν  ὑμεῖς  τάδε  πολεῦντες  ἐκτὸς  μὲν  ἔσεσθε  πρὸς  ἐκείνου  αἰτίης,  ἐκτὸς  δὲ  πρὸς  ἡμέων:  τὰς  προκειμένας  ἡμέρας  παραμείναντες  τὸ  ἀπὸ  τούτου  ἀπαλλάσσεσθε.”  οὗτοι  μέν  νυν  ὑποδεξαμένων  ̓Ιώνων  ποιήσειν  ταῦτα  ὀπίσω  τὴν  ταχίστην  ἐπείγοντο.  Πέρσῃσι  δὲ  μετὰ  τὰ  δῶρα  ἐλθόντα  Δαρείῳ  ἀντετάχθησαν  οἱ  ὑπολειφθέντες  Σκύθαι  πεζῷ  καὶ  ἵπποισι  ὡς  συμβαλέοντες.  τεταγμένοισι  δὲ  τοῖσι  Σκύθῃσι  λαγὸς  ἐς
τὸ  μέσον  διήιξε.  τῶν  δὲ  ὡς  ἕκαστοι  ὥρων  τὸν  λαγὸν  ἐδίωκον.  ταραχθέντων  δὲ  τῶν  Σκυθέων  καὶ  βοῇ  χρεωμένων,  εἴρετο  ὁ  Δαρεῖος  τῶν  ἀντιπολεμίων  τὸν  θόρυβον:  πυθόμενος  δὲ  σφέας  τὸν  λαγὸν  διώκοντας,  εἶπε  ἄρα  πρὸς  τούς  περ  ἐώθεε  καὶ  τὰ  ἄλλα  λέγειν  “οὗτοι  ὧνδρες  ἡμέων  πολλὸν  καταφρονέουσι,  καί  μοι  νῦν  φαίνεται  Γοβρύης  εἶπαι  περὶ  τῶν  Σκυθικῶν
δώρων  ὀρθῶς.  ὡς  ὦν  οὕτω  ἤδη  δοκεόντων  καὶ  αὐτῷ  μοι  ἔχειν,  βουλῆς  ἀγαθῆς  δεῖ,  ὅκως  ἀσφαλέως  ἡ  κομιδὴ  ἡμῖν  ἔσται  τὸ  ὀπίσω.”  πρὸς  ταῦτα  Γοβρύης  εἶπε  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐγὼ  σχεδὸν  μὲν  καὶ  λόγῳ  ἠπιστάμην  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  τὴν  ἀπορίην,  ἐλθὼν  δὲ  μᾶλλον  ἐξέμαθον,  ὁρέων  αὐτοὺς  ἐμπαίζοντας  ἡμῖν.  νῦν  ὦν  μοι  δοκέει,  ἐπεὰν  τάχιστα  νὺξ  ἐπέλθῃ,
ἐκκαύσαντας  τὰ  πυρὰ  ὡς  ἐώθαμεν  καὶ  ἄλλοτε  ποιέειν,  τῶν  στρατιωτέων  τοὺς  ἀσθενεστάτους  ἐς  τὰς  ταλαιπωρίας  ἐξαπατήσαντας  καὶ  τοὺς  ὄνους  πάντας  καταδήσαντας  ἀπαλλάσσεσθαι,  πρὶν  ἢ  καὶ  ἐπὶ  τὸν  ̓́Ιστρον  ἰθῦσαι  Σκύθας  λύσοντας  τὴν  γέφυραν,  ἢ  καί  τι  ̓́Ιωσι  δόξας  τὸ  ἡμέας  οἷον  τε  ἔσται  ἐξεργάσασθαι.”  Γοβρύης  μὲν  ταῦτα  συνεβούλευε.  μετὰ  δὲ  νύξ  τε  ἐγίνετο  καὶ  Δαρεῖος
ἐχρᾶτο  τῇ  γνώμῃ  ταύτῃ:  τοὺς  μὲν  καματηροὺς  τῶν  ἀνδρῶν  καὶ  τῶν  ἦν  ἐλάχιστος  ἀπολλυμένων  λόγος,  καὶ  τοὺς  ὄνους  πάντας  καταδήσας  κατέλιπε  αὐτοῦ  ἐν  τῷ  στρατοπέδω.  κατέλιπε  δὲ  τούς  τε  ὄνους  καὶ  τοὺς  ἀσθενέας  τῆς  στρατιῆς  τῶνδε  εἵνεκεν,  ἵνα  οἱ  μὲν  ὄνοι  βοὴν  παρέχωνται:  οἱ  δὲ  ἄνθρωποι  ἀσθενείης  μὲν  εἵνεκεν  κατελείποντο,  προφάσιος  δὲ  τῆσδε  δηλαδή,  ὡς
αὐτὸς  μὲν  σὺν  τῷ  καθαρῷ  τοῦ  στρατοῦ  ἐπιθήσεσθαι  μέλλοι  τοῖσι  Σκύθῃσι,  οὗτοι  δὲ  τὸ  στρατόπεδον  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ῥυοίατο.  ταῦτα  τοῖσι  ὑπολελειμμένοισι  ὑποθέμενος  ὁ  Δαρεῖος  καὶ  πυρὰ  ἐκκαύσας  τὴν  ταχίστην  ἐπείγετο  ἐπὶ  τὸν  ̓́Ιστρον.  οἱ  δὲ  ὄνοι  ἐρημωθέντες  τοῦ  ὁμίλου  οὕτω  δὴ  μᾶλλον  πολλῷ  ἵεσαν  τῆς  φωνῆς:  ἀκούσαντες  δὲ  οἱ  Σκύθαι  τῶν  ὄνων  πάγχυ  κατὰ
χώρην  ἤλπιζον  τοὺς  Πέρσας  εἶναι.  ἡμέρης  δὲ  γενομένης  γνόντες  οἱ  ὑπολειφθέντες  ὡς  προδεδομένοι  εἶεν  ὑπὸ  Δαρείου,  χεῖράς  τε  προετείνοντο  τοῖσι  Σκύθῃσι  καὶ  ἔλεγον  τὰ  κατήκοντα:  οἳ  δὲ  ὡς  ἤκουσαν  ταῦτα  τὴν  ταχίστην  συστραφέντες,  αἵ  τε  δύο  μοῖραι  τῶν  Σκυθέων  καὶ  ἡ  μία  καὶ  Σαυρομάται  καὶ  Βουδῖνοι  καὶ  Γελωνοί,  ἐδίωκον  τοὺς  Πέρσας  ἰθὺ  τοῦ  ̓́Ιστρου.  ἅτε
δὲ  τοῦ  Περσικοῦ  μὲν  τοῦ  πολλοῦ  ἐόντος  πεζοῦ  στρατοῦ  καὶ  τὰς  ὁδοὺς  οὐκ  ἐπισταμένου,  ὥστε  οὐ  τετμημενέων  τῶν  ὁδῶν,  τοῦ  δὲ  Σκυθικοῦ  ἱππότεω  καὶ  τὰ  σύντομα  τῆς  ὁδοῦ  ἐπισταμένου,  ἁμαρτόντες  ἀλλήλων,  ἔφθησαν  πολλῷ  οἱ  Σκύθαι  τοὺς  Πέρσας  ἐπὶ  τὴν  γέφυραν  ἀπικόμενοι.  μαθόντες  δὲ  τοὺς  Πέρσας  οὔκω  ἀπιγμένους  ἔλεγον  πρὸς  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἐόντας  ἐν  τῇσι  νηυσί
“ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  αἵ  τε  ἡμέραι  ὑμῖν  τοῦ  ἀριθμοῦ  διοίχηνται  καὶ  οὐ  ποιέετε  δίκαια  ἔτι  παραμένοντες.  ἀλλ'  ἐπεὶ  πρότερον  δειμαίνοντες  ἐμένετε,  νῦν  λύσαντες  τὸν  πόρον  τὴν  ταχίστην  ἄπιτε  χαίροντες  ἐλεύθεροι,  θεοῖσί  τε  καὶ  Σκύθῃσι  εἰδότες  χάριν.  τὸν  δὲ  πρότερον  ἐόντα  ὑμέων  δεσπότην  ἡμεῖς  παραστησόμεθα  οὕτω  ὥστε  ἐπὶ  μηδαμοὺς  ἔτι  ἀνθρώπους  αὐτὸν  στρατεύσασθαι.”  πρὸς  ταῦτα  ̓́Ιωνες  ἐβουλεύοντο.
Μιλτιάδεω  μὲν  τοῦ  ̓Αθηναίου,  στρατηγέοντος  καὶ  τυραννεύοντος  Χερσονησιτέων  τῶν  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ,  ἦν  γνώμη  πείθεσθαι  Σκύθῃσι  καὶ  ἐλευθεροῦν  ̓Ιωνίην,  ̔Ιστιαίου  δὲ  τοῦ  Μιλησίου  ἐναντίη  ταύτῃ,  λέγοντος  ὡς  νῦν  μὲν  διὰ  Δαρεῖον  ἕκαστος  αὐτῶν  τυραννεύει  πόλιος:  τῆς  Δαρείου  δὲ  δυνάμιος  καταιρεθείσης  οὔτε  αὐτὸς  Μιλησίων  οἷος  τε  ἔσεσθαι  ἄρχειν  οὔτε  ἄλλον  οὐδένα  οὐδαμῶν:  βουλήσεσθαι  γὰρ  ἑκάστην  τῶν  πολίων
δημοκρατέεσθαι  μᾶλλον  ἢ  τυραννεύεσθαι.  ̓Ιστιαίου  δὲ  γνώμην  ταύτην  ἀποδεικνυμένου  αὐτίκα  πάντες  ἦσαν  τετραμμένοι  πρὸς  ταύτην  τὴν  γνώμην,  πρότερον  τὴν  Μιλτιάδεω  αἱρεόμενοι.  ἦσαν  δὲ  οὗτοι  οἱ  διαφέροντές  τε  τὴν  ψῆφον  καὶ  ἐόντες  λόγου  πρὸς  βασιλέος,  ̔Ελλησποντίων  μὲν  τύραννοι  Δάφνις  τε  ̓Αβυδηνὸς  καὶ  ̔́Ιπποκλος  Λαμψακηνὸς  καὶ  ̔Ηρόφαντος  Παριηνὸς  καὶ  Μητρόδωρος  Προκοννήσιος  καὶ  ̓Αρισταγόρης  Κυζικηνὸς  καὶ  ̓Αρίστων  Βυζάντιος.
οὗτοι  μὲν  ἦσαν  οἱ  ἐξ  ̔Ελλησπόντου,  ἀπ'  ̓Ιωνίης  δὲ  Στράττις  τε  Χῖος  καὶ  Αἰάκης  Σάμιος  καὶ  Λαοδάμας  Φωκαιεὺς  καὶ  ̔Ιστιαῖος  Μιλήσιος,  τοῦ  ἦν  γνώμη  ἡ  προκειμένη  ἐναντίη  τῇ  Μιλτιάδεω.  Αἰολέων  δὲ  παρῆν  λόγιμος  μοῦνος  ̓Αρισταγόρης,  Κυμαῖος.  οὗτοι  ὦν  ἐπείτε  τὴν  ̔Ιστιαίου  αἱρέοντο  γνώμην,  ἔδοξε  σφι  πρὸς  ταύτῃ  τάδε  ἔργα  τε  καὶ  ἔπεα  προσθεῖναι,  τῆς  μὲν
γεφύρης  λύειν  τὰ  κατὰ  τοὺς  Σκύθας  ἐόντα,  λύειν  δὲ  ὅσον  τόξευμα  ἐξικνέεται,  ἵνα  καὶ  ποιέειν  τι  δοκέωσι  ποιεῦντες  μηδὲν  καὶ  οἱ  Σκύθαι  μὴ  πειρῴατο  βιώμενοι  καὶ  βουλόμενοι  διαβῆναι  τὸν  ̓́Ιστρον  κατὰ  τὴν  γέφυραν,  εἰπεῖν  τε  λύοντας  τῆς  γεφύρης  τὸ  ἐς  τὴν  Σκυθικὴν  ἔχον  ὡς  πάντα  ποιήσουσι  τὰ  Σκύθησι  ἐστὶ  ἐν  ἡδονῇ.  ταῦτα  μὲν  προσέθηκαν  τῇ
γνώμῃ.  μετὰ  δὲ  ἐκ  πάντων  ὑπεκρίνατο  ̔Ιστιαῖος  τάδε  λέγων.  ̓́Ανδρες  Σκύθαι,  χρηστὰ  ἥκετε  φέροντες  καὶ  ἐς  καιρὸν,  ἐπείγεσθε:  καὶ  τά  τε  ἀπ'  ὑμέων  ἡμῖν,  χρηστῶς  ὁδοῦται  καὶ  τὰ  ἀπ'  ἡμέων  ἐς  ὑμέας  ἐπιτηδέως  ὑπηρετέεται.  ὡς  γὰρ  ὁρᾶτε,  καὶ  λύομεν  τὸν  πόρον  καὶ  προθυμίην  πᾶσαν  ἕξομεν  θέλοντες  εἶναι  ἐλεύθεροι.  ἐν  ᾧ  δὲ  ἡμεῖς  τάδε  λύομεν,  ὑμέας
καιρός  ἐστι  δίζησθαι  ἐκείνους,  εὑρόντας  δὲ  ὑπέρ  τε  ἡμέων  καὶ  ὑμέων  αὐτῶν  τίσασθαι  οὕτω  ὡς  κείνους  πρέπει.”  Σκύθαι  μὲν  τὸ  δεύτερον  ̓́Ιωσι  πιστεύσαντες  λέγειν  ἀληθέα  ὑπέστρεφον  ἐπὶ  ζήτησιν  τῶν  Περσέων,  καὶ  ἡμάρτανον  πάσης  τῆς  ἐκείνων  διεξόδου.  αἴτιοι  δὲ  τούτου  αὐτοὶ  οἱ  Σκύθαι  ἐγένοντο,τὰς  νομὰς  τῶν  ἵππων  τὰς  ταύτῃ  διαφθείραντες  καὶ  τὰ  ὕδατα  συγχώσαντες.  εἰ  γὰρ
ταῦτα  μὴ  ἐποίησαν,  παρεῖχε  ἄν  σφι,  εἰ  ἐβούλοντο,  εὐπετέως  ἐξευρεῖν  τοὺς  Πέρσας.  νῦν  δὲ  τά  σφι  ἐδόκεε  ἄριστα  βεβουλεῦσθαι,  κατὰ  ταῦτα  ἐσφάλησαν.  Σκύθαι  μέν  νυν  τῆς  σφετέρης  χώρης  τῇ  χιλός  τε  τοῖσι  ἵπποισι  καὶ  ὕδατα  ἦν,  ταύτῃ  διεξιόντες  ἐδίζηντο  τοὺς  ἀντιπολεμίους,  δοκέοντες  καὶ  ἐκείνους  διὰ  τοιούτων  τὴν  ἀπόδρησιν  ποιέεσθαι.  οἱ  δὲ  δὴ  Πέρσαι  τὸν  πρότερον
ἑωυτῶν  γενόμενον  στίβον,  τοῦτον  φυλάσσοντες  ἤισαν,  καὶ  οὕτω  μόγις  εὗρον  τὸν  πόρον.  οἶα  δὲ  νυκτός  τε  ἀπικόμενοι  καὶ  λελυμένης  τῆς  γεφύρης  ἐντυχόντες,  ἐς  πᾶσαν  ἀρρωδίην  ἀπίκοντο  μή  σφεας  οἱ  ̓́Ιωνες  ἔωσι  ἀπολελοιπότες.  ἦν  δὲ  περὶ  Δαρεῖον  ἀνὴρ  Αἰγύπτιος  φωνέων  μέγιστον  ἀνθρώπων:  τοῦτον  τὸν  ἄνδρα  καταστάντα  ἐπὶ  τοῦ  χείλεος  τῦ  ̓́Ιστρου  ἐκέλευε  Δαρεῖος  καλέειν  ̔Ιστιαῖον  Μιλήσιον.
ὃ  μὲν  δὴ  ἐποίεε  ταῦτα,  ̔Ιστιαῖος  δὲ  ἐπακούσας  τῷ  πρώτῳ  κελεύσματι  τάς  τε  νέας  ἁπάσας  παρεῖχε  διαπορθμεύειν  τὴν  στρατιὴν  καὶ  τὴν  γέφυραν  ἔζευξε.  Πέρσαι  μὲν  ὦν  οὕτω  ἐκφεύγουσι  Σκύθαι  δὲ  διζήμενοι  καὶ  τὸ  δεύτερον  ἥμαρτον  τῶν  Περσέων,  καὶ  τοῦτο  μὲν  ὡς  ἐόντας  ̓́Ιωνας  ἐλευθέρους  κακίστους  τε  καὶ  ἀνανδροτάτους  κρίνουσι  εἶναι  ἁπάντων  ἀνθρώπων,  τοῦτο  δέ,  ὡς
δούλων  ἐόντων  τὸν  λόγον  ποιεύμενοι,  ἀνδράποδα  φιλοδέσποτα  φασὶ  εἶναι  καὶ  ἄδρηστα.  ταῦτα  μὲν  δὴ  Σκύθῃσι  ἐς  ̓́Ιωνας  ἀπέρριπται.  Δαρεῖος  δὲ  διὰ  τῆς  Θρηίκης  πορευόμενος  ἀπίκετο  ἐς  Σηστὸν  τῆς  Χερσονήσου.  ἐνθεῦτεν  δὲ  αὐτὸς  μὲν  διέβη  τῇσι  νηυσὶ  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  λείπει  δὲ  στρατηγὸν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  Μεγάβαζον  ἄνδρα  Πέρσην:  τῷ  Δαρεῖος  κοτὲ  ἔδωκε  γέρας,  τοιόνδε  εἴπας
ἐν  Πέρσῃσι  ἔπος.  ὁρμημένου  Δαρείου  ῥοιὰς  τρώγειν,  ὡς  ἄνοιξε  τάχιστα  τὴν  πρώτην  τῶν  ῥοιέων,  εἴρετο  αὐτὸν  ὁ  ἀδελφεὸς  ̓Αρτάβανος  ὅ  τι  βούλοιτ'  ἄν  οἱ  τοσοῦτο  πλῆθος  γενέσθαι  ὅσοι  ἐν  τῇ  ῥοιῇ  κόκκοι:  Δαρεῖος  δὲ  εἶπε  Μεγαβάζους  ἄν  οἱ  τοσούτους  ἀριθμὸν  γενέσθαι  βούλεσθαι  μᾶλλον  ἢ  τὴν  ̔Ελλάδα  ὑπήκοον.  ἐν  μὲν  δὴ  Πέρσησι  ταῦτά  μιν  εἴπας  ἐτίμα,
τότε  δὲ  αὐτὸν  ὑπέλιπε  στρατηγὸν  ἔχοντα  τῆς  στρατιῆς  τῆς  ἑωυτοῦ  ὀκτὼ  μυριάδας.  οὗτος  δὲ  ὁ  Μεγάβαζος  εἴπας  τόδε  τὸ  ἔπος  ἐλίπετο  ἀθάνατον  μνήμην  πρὸς  ̔Ελλησποντίων.  γενόμενος  γὰρ  ἐν  Βυζαντίῳ  ἐπύθετο  ἑπτακαίδεκα  ἔτεσι  πρότερον  Καλχηδονίους  κτίσαντας  τὴν  χώρην  Βυζαντίων,  πυθόμενος  δὲ  ἔφη  Καλχηδονίους  τοῦτον  τὸν  χρόνον  τυγχάνειν  ἐόντας  τυφλούς:  οὐ  γὰρ  ἂν  τοῦ  καλλίονος  παρεόντος  κτίζειν
χώρου  τὸν  αἰσχίονα  ἑλέσθαι,  εἰ  μὴ  ἦσαν  τυφλοί.  οὗτος  δὴ  ὦν  τότε  ὁ  Μεγάβαζος  στρατηγὸς  λειφθεὶς  ἐν  τῇ  χώρῃ  ̔Ελλησποντίων  τοὺς  μὴ  μηδίζοντας  κατεστρέφετο.  οὗτος  μέν  νυν  ταῦτα  ἔπρησσε.  τὸν  αὐτὸν  δὲ  τοῦτον  χρόνον  ἐγίνετο  ἐπὶ  Λιβύην  ἄλλος  στρατιῆς  μέγας  στόλος,  διὰ  πρόφασιν  τὴν  ἐγὼ  ἀπηγήσομαι  προδιηγησάμενος  πρότερον  τάδε.  τῶν  ἐκ  τῆς  ̓Αργοῦς  ἐπιβατέων  παίδων
παῖδες  ἐξελασθέντες  ὑπὸ  Πελασγῶν  τῶν  ἐκ  Βραυρῶνος  ληισαμένων  τὰς  ̓Αθηναίων  γυναῖκας,  ὑπὸ  τούτων  ἐξελασθέντες  ἐκ,  Λήμνου  οἴχοντο  πλέοντες  ἐς  Λακεδαίμονα,  ἱζόμενοι  δὲ  ἐν  τῷ  Τηϋγέτῳ  πῦρ  ἀνέκαιον.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ἰδόντες  ἄγγελον  ἔπεμπον  πευσόμενοι  τίνες  τε  καὶ  ὁκόθεν  εἰσί:  οἳ  δὲ  τῷ  ἀγγέλῳ  εἰρωτῶντι  ἔλεγον  ὡς  εἴησαν  μὲν  Μινύαι,  παῖδες  δὲ  εἶεν  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Αργοῖ
πλεόντων  ἡρώων,  προσσχόντας  δὲ  τούτους  ἐς  Λῆμνον  φυτεῦσαι  σφέας.  οἱ  δὲ  Λακεδαιμόνιοι  ἀκηκοότες  τὸν  λόγον  τῆς  γενεῆς  τῶν  Μινυέων,  πέμψαντες  τὸ  δεύτερον  εἰρώτων  τί  θέλοντες  ἥκοιέν  τε  ἐς  τὴν  χώρην  καὶ  πῦρ  αἴθοιεν.  οἳ  δὲ  ἔφασαν  ὑπὸ  Πελασγῶν  ἐκβληθέντες  ἥκειν  ἐς  τοὺς  πατέρας:  δικαιότατον  γὰρ  εἶναι  οὕτω  τοῦτο  γίνεσθαι.  δέεσθαι  δὲ  οἰκέειν  ἅμα  τούτοισι  μοῖράν
τε  τιμέων  μετέχοντες  καὶ  τῆς  γῆς  ἀπολαχόντες.  Λακεδαιμονίοισι  δὲ  ἕαδε  δέκεσθαι  τοὺς  Μινύας  ἐπ'  οἷσι  θέλουσι  αὐτοί.  μάλιστα  δὲ  ἐνῆγε  σφέας  ὥστε  ποιέειν  ταῦτα  τῶν  Τυνδαριδέων  ἡ  ναυτιλίη  ἐν  τῇ  ̓Αργοῖ.  δεξάμενοι  δὲ  τοὺς  Μινύας  γῆς  τε  μετέδοσαν  καὶ  ἐς  φυλὰς  διεδάσαντο.  οἳ  δὲ  αὐτίκα  μὲν  γάμους  ἔγημαν,  τὰς  δὲ  ἐκ  Λήμνου  ἤγοντο  ἐξέδοσαν  ἄλλοισι.
χρόνου  δὲ  οὐ  πολλοῦ  διεξελθόντος  αὐτίκα  οἱ  Μινύαι  ἐξύβρισαν,  τῆς  τε  βασιληίης  μεταιτέοντες  καὶ  ἄλλα  ποιέοντες  οὐκ  ὅσια.  τοῖσι  ὦν  Λακεδαιμονίοισι  ἔδοξε  αὐτοὺς  ἀποκτεῖναι,  συλλαβόντες  δὲ  σφέας  κατέβαλον  ἐς  ἑρκτήν.  κτείνουσι  δὲ  τοὺς  ἂν  κτείνωσι  Λακεδαιμόνιοι  νυκτός,  μετ'  ἡμέρην  δὲ  οὐδένα.  ἐπεὶ  ὦν  ἔμελλον  σφέας  καταχρήσασθαι,  παραιτήσαντο  αἱ  γυναῖκες  τῶν  Μινυέων,  ἐοῦσαι  ἀσταί  τε  καὶ
τῶν  πρώτων  Σπαρτιητέων  θυγατέρες,  ἐσελθεῖν  τε  ἐς  τὴν  ἑρκτὴν  καὶ  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν  ἑκάστη  τῷ  ἑωυτῆς  ἀνδρί.  οἳ  δὲ  σφέας  παρῆκαν,  οὐδένα  δόλον  δοκέοντες  ἐξ  αὐτέων  ἔσεσθαι.  αἳ  δὲ  ἐπείτε  ἐσῆλθον,  ποιέουσι  τοιάδε:  πᾶσαν  τὴν  εἶχον  ἐσθῆτα  παραδοῦσαι  τοῖσι  ἀνδράσι  αὐταὶ  τὴν  τῶν  ἀνδρῶν  ἔλαβον,  οἱ  δὲ  Μινύαι  ἐνδύντες  τὴν  γυναικηίην  ἐσθῆτα  ἅτε  γυναῖκες  ἐξήισαν
ἔξω,  ἐκφυγόντες  δὲ  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἵζοντο  αὖτις  ἐς  τὸ  Τηύ̈γετον.  τὸν  δὲ  αὐτὸν  τοῦτον  χρόνον  Θήρας  ὁ  Αὐτεσίωνος  τοῦ  Τισαμενοῦ  τοῦ  Θερσάνδρου  τοῦ  Πολυνείκεος  ἔστελλε  ἐς  ἀποικίην  ἐκ  Λακεδαίμονος:  ἦν  δὲ  ὁ  Θήρας  οὗτος,  γένος  ἐὼν  Καδμεῖος,  τῆς  μητρὸς  ἀδελφεὸς  τοῖσι  ̓Αριστοδήμου  παισὶ  Εὐρυσθένεϊ  καὶ  Προκλές.  ἐόντων  δὲ  ἔτι  τῶν  παίδων  τούτων  νηπίων  ἐπιτροπαίην  εἶχε
ὁ  Θήρας  τὴν  ἐν  Σπάρτῃ  βασιληίην.  αὐξηθέντων  δὲ  τῶν  ἀδελφιδέων  καὶ  παραλαβόντων  τὴν  ἀρχήν,  οὕτω  δὴ  ὁ  Θήρας  δεινὸν  ποιεύμενος  ἄρχεσθαι  ὑπ'  ἄλλων  ἐπείτε  ἐγεύσατο  ἀρχῆς,  οὐκ  ἔφη  μένειν  ἐν  τῇ  Λακεδαίμονι  ἀλλ'  ἀποπλεύσεσθαι  ἐς  τοὺς  συγγενέας.  ἦσαν  δὲ  ἐν  τῇ  νῦν  Θήρῃ  καλεομένη  νήσῳ,  πρότερον  δὲ  Καλλίστῃ  τῇ  αὐτῇ  ταύτῃ,  ἀπόγονοι  Μεμβλιάρου  τοῦ  Ποικίλεω
ἀνδρὸς  Φοίνικος.  Κάδμος  γὰρ  ὁ  ̓Αγήνορος  Εὐρώπην  διζήμενος  προσέσχε  ἐς  τὴν  νῦν  Θήρην  καλεομένην:  προσσχόντι  δὲ  εἴτε  δή  οἱ  ἡ  χώρη  ἤρεσε,  εἴτε  καὶ  ἄλλως  ἠθέλησε  ποιῆσαι  τοῦτο:  καταλείπει  γὰρ  ἐν  τῇ  νήσῳ  ταύτῃ  ἄλλους  τε  τῶν  Φοινίκων  καὶ  δὴ  καὶ  τῶν  ἑωυτοῦ  συγγενέων  Μεμβλίαρον.  οὗτοι  ἐνέμοντο  τὴν  Καλλίστην  καλεομένην  ἐπὶ  γενεάς,  πρὶν  ἤ  Θήραν
ἐλθεῖν  ἐκ  Λακεδαίμονος,  ὀκτὼ  ἀνδρῶν.  ἐπὶ  τούτους  δὴ  ὦν  ὁ  Θήρας  λεὼν  ἔχων  ἀπὸ  τῶν  φυλέων  ἔστελλε,  συνοικήσων  τούτοισι  καὶ  οὐδαμῶς  ἐξελῶν  αὐτοὺς  ἀλλὰ  κάρτα  οἰκηιούμενος.  ἐπείτε  δὲ  καὶ  οἱ  Μινύαι  ἐκδράντες  ἐκ  τῆς  ἑρκτῆς  ἵζοντο  ἐς  τὸ  Τηύ̈γετον,  τῶν  Λακεδαιμονίων  βουλευομένων  σφέας  ἀπολλύναι  παραιτέεται  ὁ  Θήρας,  ὅκως  μήτε  φόνος  γένηται,  αὐτός  τε  ὑπεδέκετο  σφέας
ἐξάξειν  ἐκ  τῆς  χώρης.  συγχωρησάντων  δὲ  τῇ  γνώμῃ  τῶν  Λακεδαιμονίων,  τρισὶ  τριηκοντέροισι  ἐς  τοὺς  Μεμβιάρου  ἀπογόνους  ἔπλωσε,  οὔτι  πάντας  ἄγων  τοὺς  Μινύας  ἀλλ'  ὀλίγους  τινάς.  οἱ  γὰρ  πλεῦνες  αὐτῶν  ἐτράποντο  ἐς  τοὺς  Παρωρεάτας  καὶ  Καύκωνας,  τούτους  δὲ  ἐξελάσαντες  ἐκ  τῆς  χώρης  σφέας  αὐτοὺς  ἓξ  μοίρας  διεῖλον,  καὶ  ἔπειτα  ἔκτισαν  πόλιας  τάσδε  ἐν  αὐτοῖσι,  Λέπρεον  Μάκιστον
Φρίξας  Πύργον  ̓́Επιον  Νούδιον.  τουτέων  δὲ  τὰς  πλεῦνας  ἐπ'  ἐμέο  ̓Ηλεῖοι  ἐπόρθησαν.  τῇ  δὲ  νήσῳ  ἐπὶ  τοῦ  οἰκιστέω  Θήρα  ἡ  ἐπωνυμίη  ἐγένετο.  ὁ  δὲ  παῖς  οὐ  γὰρ  ἔφη  οἱ  συμπλεύσεσθαι,  τοιγαρῶν  ἔφη  αὐτὸν  καταλείψειν  ὄιν  ἐν  λύκοισι.  ἐπὶ  του  ἔπεος  τούτου  οὔνομα  τῷ  νεηνίσκῳ  τούτῳ  Οἰόλυκος  ἐγένετο,  καί  κως  τὸ  οὔνομα  τοῦτο  ἐπεκράτησε.  Οἰολύκου  δὲ
γίνεται  Αἰγεύς,  ἐπ'  οὗ  Αἰγεῖδαι  καλέονται  φυλὴ  μεγάλη  ἐν  Σπάρτῃ.  τοῖσι  δὲ  ἐν  τῇ  φυλῇ  ταύτῃ  ἀνδράσι  οὐ  γὰρ  ὑπέμειναν  τὰ  τέκνα,  ἱδρύσαντο  ἐκ  θεοπροπίου  ̓Ερινύων  τῶν  Λαί̈ου  τε  καὶ  Οἰδιπόδεω  ἱρόν:  καὶ  μετὰ  τοῦτο  ὑπέμειναν  τὠυτὸ  τοῦτο  καὶ  ἐν  Θήῃ  τοῖσι  ἀπὸ  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων  γεγονόσι.  μέχρι  μέν  νυν  τούτου  τοῦ  λόγου  Λακεδαιμόνιοι  Θηραίοισι
κατὰ  ταὐτὰ  λέγουσι,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  μοῦνοι  Θηραῖοι  ὧδε  γενέσθαι  λέγουσι.  Γρῖννος  ὁ  Αἰσανίου  ἐὼν  Ψήρα  τούτου  ἀπόγονος  καὶ  βασιλεύων  Θήρης  τῆς  νήσου  ἀπίκετο  ἐς  Δελφούς,  ἄγων  ἀπὸ  τῆς  πόλιος  ἑκατόμβην:  εἵποντο  δέ  οἱ  καὶ  ἄλλοι  τῶν  πολιητέων  καὶ  δὴ  καὶ  Βάττος  ὁ  Πολυμνήστου,  ἐὼν  γένος  Εὐφημίδης  τῶν  Μινυέων.  χρεωμένῳ  δὲ  τῷ  Γρίννῳ  τῷ,
βασιλέι  τῶν  Θηραίων  περὶ  ἄλλων  χρᾷ  ἡ  Πυθίη  κτίζειν  ἐν  Λιβύη  πόλιν.  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  λέγων  “ἐγὼ  μὲν  ὦναξ  πρεσβύτερός  τε  ἤδη  εἰμὶ  καὶ  βαρὺς  ἀείρεσθαι:  σὺ  δὲ  τινὰ  τῶνδε  τῶν  νεωτέρων  κέλευε  ταῦτα  ποιέειν.”  ἅμα  τε  ἔλεγε  ταῦτα  καὶ  ἐδείκνυε  ἐς  τὸν  Βάττον.  τότε  μὲν  τοσαῦτα.  μετὰ  δὲ  ἀπελθόντες  ἀλογίην  εἶχον  τοῦ  χρηστηρίου,  οὔτε
Λιβύην  εἰδότες  ὅκου  γῆς  εἴη  οὔτε  τολμῶντες  ἐς  ἀφανὲς  χρῆμα  ἀποστέλλειν  ἀποικίην.  ἑπτὰ  δὲ  ἐτέων  μετὰ  ταῦτα  οὐκ  ὗε  τὴν  Θήρην,  ἐν  τοῖσι  τὰ  δένδρεα  πάντα  σφι  τὰ  ἐν  τῇ  νήσῳ  πλὴν  ἑνὸς  ἐξαυάνθη.  χρεωμένοισι  δὲ  τοῖσι  Θηραίοισι  προέφερε  ἡ  Πυθίη  τὴν  ἐς  Λιβύην  ἀποικίην.  ἐπείτε  δὲ  κακοῦ  οὐδὲν  ἦν  σφι  μῆχος,  πέμπουσι  ἐς  Κρήτην
ἀγγέλους  διζημένους  εἴ  τις  Κρητῶν  ἢ  μετοίκων  ἀπιγμένος  εἴη  ἐς  Λιβύην.  περιπλανώμενοι  δὲ  αὐτὴν  οὗτοι  ἀπίκοντο  καὶ  ἐς  ̓́Ιτανον  πόλιν,  ἐν  ταύτῃ  δὲ  συμμίσγουσι  ἀνδρὶ  πορφυρέι  τῷ  οὕνομα  ἦν  Κορώβιος,  ὃς  ἔφη  ὑπ'  ἀνέμων  ἀπενειχθεὶς  ἀπικέσθαι  ἐς  Λιβύην  καὶ  Λιβύης  ἐς  Πλατέαν  νῆσον.  μισθῷ,  δὲ  τοῦτον  πείσαντες  ἦγον  ἐς  Θήρην,  ἐκ  δὲ  Θήρης  ἔπλεον  κατάσκοποι
ἄνδρες  τὰ  πρῶτα  οὐ  πολλοί:  κατηγησαμένου  δὲ  τοῦ  Κορωβίου  ἐς  τὴν  νῆσον  ταύτην  δὴ  τὴν  Πλατέαν,  τὸν  μέν  Κορώβιον  λείπουσι,  σιτία  καταλιπόντες  ὅσων  δὴ  μηνῶν,  αὐτοὶ  δὲ  ἔπλεον  τὴν  ταχίστην  ἀπαγγελέοντες  Θηραίοισι  περὶ  τῆς  νήσου.  ἀποδημεόντων  δὲ  τούτων  πλέω  χρόνον  τοῦ  συγκειμένου  τὸν  Κορώβιον  ἐπέλιπε  τὰ  πάντα,  μετὰ  δὲ  ταῦτα  νηῦς  Σαμίη,  τῆς  ναύκληρος  ἦν
Κωλαῖος,  πλέουσα  ἐπ'  Αἰγύπτου  ἀπηνείχθη  ἐς  τὴν  Πλατέαν  ταύτην:  πυθόμενοι  δὲ  οἱ  Σάμιοι  παρὰ  τοῦ  Κορωβίου  τὸν  πάντα  λόγον,  σιτία  οἱ  ἐνιαυτοῦ  καταλείπουσι.  αὐτοὶ  δὲ  ἀναχθέντες  ἐκ  τῆς  νήσου  καὶ  γλιχόμενοι  Αἰγύπτου  ἔπλεον,  ἀποφερόμενοι  ἀπηλιώτῃ  ἀνέμῳ:  καὶ  οὐ  γὰρ  ἀνίει  τὸ  πνεῦμα,  ̔Ηρακλέας  στήλας  διεκπερήσαντες  ἀπίκοντο  ἐς  Ταρτησσόν,  θείῃ  πομπῇ  χρεώμενοι.  τὸ  δὲ  ἐμπόριον  τοῦτο
ἦν  ἀκήρατον  τοῦτον  τὸν  χρόνον,  ὥστε  ἀπονοστήσαντες  οὗτοι  ὀπίσω  μέγιστα  δὴ  ̔Ελλήνων  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἀτρεκείην  ἴδμεν  ἐκ  φορτίων  ἐκέρδησαν,  μετά  γε  Σώστρατον  τὸν  Λαοδάμαντος  Αἰγινήτην:  τούτῳ  γὰρ  οὐκ  οἷά  τε  ἐστὶ  ἐρίσαι  ἄλλον.  οἱ  δὲ  Σάμιοι  τὴν  δεκάτην  τῶν  ἐπικερδίων  ἐξελόντες  ἓξ  τάλαντα  ἐποιήσαντο  χαλκήιον  κρητῆρος  ̓Αργολικοῦ  τρόπον:  πέριξ  δὲ  αὐτοῦ  γρυπῶν  κεφαλαὶ  πρόκροσσοί
εἰσι.  καὶ  ἀνέθηκαν  ἐς  τὸ  ̔́Ηραιον,  ὑποστήσαντες  αὐτῶ  τρεῖς  χαλκέους  κολοσσοὺς  ἑπταπήχεας  τοῖσι  γούνασι  ἐρηρεισμένους.  Κυρηναίοισι  δὲ  καὶ  Θηραίοισι  ἐς  Σαμίους  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  ἔργου  πρῶτα  φιλίαι  μεγάλαι  συνεκρήθησαν.  οἱ  δὲ  Θηραῖοι  ἐπείτε  τὸν  Κορώβιον  λιπόντες  ἐν  τῇ  νήσῳ  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  Θήρην,  ἀπήγγελλον  ὥς  σφι  εἴη  νῆσος  ἐπὶ  Λιβύῃ  ἐκτισμένη.  Θηραίοισι  δὲ  ἕαδε  ἀδελφεόν
τε  ἀπ'  ἀδελφεοῦ  πέμπειν  πάλῳ  λαγχάνοντα  καὶ  ἀπὸ  τῶν  χώρων  ἁπάντων  ἑπτὰ  ἐόντων  ἄνδρας,  εἶναι  δὲ  σφέων  καὶ  ἡγεμόνα  καὶ  βασιλέα  Βάττον.  οὕτω  δὴ  στέλλουσι  δύο  πεντηκοντέρους  ἐς  τὴν  Πλατέαν.  ταῦτα  δὲ  Θηραῖοι  λέγουσι,  τὰ  δ'  ἐπίλοιπα  τοῦ  λόγου  συμφέρονται  ἤδη  Θηραῖοι  Κυρηναίοισι.  Κυρηναῖοι  γὰρ  τὰ  περὶ  Βάττον  οὐδαμῶς  ὁμολογέουσι  Θηραίοισι  λέγουσι  γὰρ  οὕτω.  ἔστι
τῆς  Κρήτης  ̓Οαξὸς  πόλις,  ἐν  τῇ  ἐγένετο  ̓Ετέαρχος  βασιλεύς,  ὃς  ἐπὶ  θυγατρὶ  ἀμήτορι  τῇ  οὔνομα  ἦν  Φρονίμη,  ἐπὶ  ταύτῃ  ἔγημε  ἄλλην  γυναῖκα.  ἣ  δὲ  ἐπεσελθοῦσα  ἐδικαίου  καὶ  τῷ  ἔργῳ  εἶναι  μητρυιὴ  τῇ  Φρονίμῃ,  παρέχουσα  τε  κακὰ  καὶ  πᾶν  ἐπ'  αὐτῇ  μηχανωμένη,  καὶ  τέλος  μαχλοσύνην  ἐπενείκασά  οἱ  πείθει  τὸν  ἄνδρα  ταῦτα  ἔχειν  οὕτω.  ὁ  δὲ  ἀναγνωσθεὶς
ὑπὸ  τῆς  γυναικὸς  ἔργον  οὐκ  ὅσιον  ἐμηχανᾶτο  ἐπὶ  τῇ;  θυγατρί.  ἦν  γὰρ  δὴ  Θεμίσων  ἀνὴρ  Θηραῖος  ἔμπορος  ἐν  τῇ  ̓Οαξῷ:  τοῦτον  ὁ  ̓Ετέαρχος  παραλαβὼν  ἐπὶ  ξείνια  ἐξορκοῖ  ἦ  μέν  οἱ  διηκονήσειν  ὅ  τι  ἂν  δεηθῇ.  ἐπείτε  δὴ  ἐξώρκωσε,  ἀγαγών  οἱ  παραδιδοῖ  τὴν  ἑωυτοῦ  θυγατέρα  καὶ  ταύτην  ἐκέλευε  καταποντῶσαι  ἀπαγαγόντα.  ὁ  δὲ  Θεμίσων  περιημεκτήσας  τῇ  ἀπάτῃ
τοῦ  ὅρκου  καὶ  διαλυσάμενος  τὴν  ξεινίην  ἐποίεε  τοιάδε:  παραλαβὼν  τὴν  παῖδα  ἀπέπλεε:  ὡς  δὲ  ἐγίνετο  ἐν  τῷ  πελάγεϊ,  ἀποσιεύμενος  τὴν  ἐξόρκωσιν  τοῦ  ̓Ετεάρχου,  σχοινίοισι  αὐτὴν  διαδήσας  κατῆκε  ἐς  τὸ  πέλαγος,  ἀνασπάσας  δὲ  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  Θήρην.  ἐνθεῦτεν  δὲ  τὴν  Φρονίμην  παραλαβὼν  πολύμνηστος,  ἐὼν  τῶν  Θηραίων  ἀνὴρ  δόκιμος,  ἐπαλλακεύετο.  χρόνου  δὲ  περιιόντος  ἐξεγένετό  οἱ  παῖς  ἰσχόφωνος
καὶ  τραυλός,  τῷ  οὔνομα  ἐτέθη  Βάττος,  ὡς  Θηραῖοι  τε  καὶ  Κυρηναῖοι  λέγουσι,  ὡς  μέντοι  ἐγὼ  δοκέω,  ἄλλο  τι:  Βάττος  δὲ  μετωνομάσθη,  ἐπείτε  ἐς  Λιβύην  ἀπίκετο,  ἀπό  τε  τοῦ  χρηστηρίου  τοῦ  γενομένου  ἐν  Δελφοῖσι  αὐτῷ  καὶ  ἀπὸ  τῆς  τιμῆς  τὴν  ἔσχε  τὴν  ἐπωνυμίην  ποιεύμενος.  Λίβυες  γὰρ  βασιλέα  βάττον  καλέουσι,  καὶ  τούτου  εἵνεκα  δοκέω  θεσπίζουσαν  τὴν  Πυθίην
καλέσαι  μιν  Λιβυκῇ  γλώσσῃ,  εἰδυῖαν  ὡς  βασιλεὺς  ἔσται  ἐν  Λιβύῃ.  ἐπείτε  γὰρ  ἠνδρώθη  οὗτος,  ἦλθε  ἐς  Δελφοὺς  περὶ  τῆς  φωνῆς:  ἐπειρωτῶντι  δέ  οἱ  χρᾷ  ἡ  Πυθίη  τάδε.  Βάττ'  ἐπὶ  φωνὴν  ἦλθες.  ἄναξ  δέ  σε  Φοῖβος  ̓Απόλλων  ἐς  Λιβύην  πέμπει  μηλοτρόφον  οἰκιστῆρα,  ὥσπερ  εἰ  εἴποι  ̔Ελλάδι  γλώσσῃ  χρεωμένη  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐπὶ  φωνὴν  ἦλθες.  ”  ὃ  δ'
ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦναξ,  ἐγὼ  μὲν  ἦλθον  παρὰ  σὲ  χρησάμενος  περὶ  τῆς  φωνῆς,  σὺ  δέ  μοι  ἄλλα  ἀδύνατα  χρᾷς,  κελεύων  Λιβύην  ἀποικίζειν  τέῳ  δυνάμι,  κοίῃ  χειρί;”  ταῦτα  λέγων  οὐκὶ  ἔπειθε  ἄλλα  οἱ  χρᾶν:  ὡς  δε  κατὰ  ταὐτὰ  ἐθέσπιζέ  οἱ  καὶ  πρότερον,  οἴχετο  μεταξὺ  ἀπολιπὼν  ὁ  Βάττος  ἐς  τὴν  Θήρην.  μετὰ  δὲ  αὐτῷ  τε  τούτῳ  καὶ  τοῖσι
ἄλλοισι  Θηραίοισι  συνεφέρετο  παλιγκότως.  ἀγνοεῦντες  δὲ  τὰς  συμφορὰς  οἱ  Θηραῖοι  ἔπεμπον  ἐς  Δελφοὺς  περὶ  τῶν  παρεόντων  κακῶν.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι  ἔχρησε  συγκτίζουσι  Βάττῳ  Κυρήνην  τῆς  Λιβύης  ἄμεινον  πρήξειν.  ἀπέστελλον  μετὰ  ταῦτα  τὸν  Βάττον  οἱ  Θηραῖοι  δύο  πεντηκοντέροισι.  πλώσαντες  δὲ  ἐς  τὴν  Λιβύην  οὗτοι,  οὐ  γὰρ  εἶχον  ὅ  τι  ποιέωσι  ἄλλο,  ὀπίσω  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  τὴν
Θήρην.  οἱ  δὲ  Θηραῖοι  καταγομένους  ἔβαλλον  καὶ  οὐκ  ἔων  τῇ  γῇ  προσίσχειν,  ἀλλ'  ὀπίσω  πλώειν  ἐκέλευον.  οἳ  δὲ  ἀναγκαζόμενοι  ὀπίσω  ἀπέπλεον  καὶ  ἔκτισαν  νῆσον  ἐπὶ  Λιβύῃ  κειμένην,  τῇ  οὔνομα,  ὡς  καὶ  πρότερον  εἰρέθη,  ἐστὶ  Βλατέα.  λέγεται  δὲ  ἴση  εἶναι  ἡ  νῆσος  τῆ  νῦν  Κυρηναίων  πόλι.  ταύτην  οἰκέοντες  δύο  ἔτεα,  οὐδὲν  γάρ  σφι  χρηστὸν  συνεφέρετο,  ἕνα
αὐτῶν  καταλιπόντες  οἱ  λοιποὶ  πάντες  ἀπέπλεον  ἐς  Δελφούς,  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐπὶ  τὸ  χρηστήριον  ἐχρέωντο,  φάμενοι  οἰκέειν  τε  τὴν  Λιβύην  καὶ  οὐδὲν  ἄμεινον  πρήσσειν  οἰκεῦντες.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι  πρὸς  ταῦτα  χρᾷ  τάδε.  αἰ  τὺ  ἐμεῦ  Λιβύην  μηλοτρόφον  οἶδας  ἄμεινον,  μὴ  ἐλθὼν  ἐλθόντος,  ἄγαν  ἄγαμαι  σοφίην  σεῦ.  ἀκούσαντες  δὲ  τούτων  οἱ  ἀμφὶ  τὸν  Βάττον  ἀπέπλωον  ὀπίσω:
οὐ  γὰρ  δή  σφεας  ἀπίει  ὁ  θεὸς  τῆς  ἀποικίης,  πρὶν  δὴ  ἀπίκωνται  ἐς  αὐτὴν  Λιβύην.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐς  τὴν  νῆσον  καὶ  ἀναλαβόντες  τὸν  ἔλιπον,  ἔκτισαν  αὐτῆς  τῆς  Λιβύης  χῶρον  ἀντίον  τῆς  νήσου  τῷ  οὔνομα  ἦν  ̓́Αζιρις:  τὸν  νάπαι  τε  κάλλισται  ἐπ'  ἀμφότερα  συγκληίουσι  καὶ  ποταμὸς  τὰ  ἐπὶ  θάτερα  παραρρέει.  τοῦτον  οἴκεον  τὸν  χῶρον  ἓξ  ἔτεα,
ἑβδόμῳ  δὲ  σφέας  ἔτει  παραιτησάμενοι  οἱ  Λίβυες  ὡς  ἐς  ἀμείνονα  χῶρον  ἄξουσι,  ἀνέγνωσαν  ἐκλιπεῖν.  ἦγον  δὲ  σφέας  ἐνθεῦτεν  οἱ  Λίβυες  ἀναστήσαντες  πρὸς  ἑσπέρην,  καὶ  τὸν  κάλλιστον  τῶν  χώρων  ἵνα  διεξιόντες  οἱ  ̔́Ελληνες  μὴ  ἴδοιεν,  συμμετρησάμενοι  τὴν  ὥρην  τῆς  ἡμέρης  νυκτὸς  παρῆγον.  ἔστι  δὲ  τῷ  χώρῳ  τούτω  οὔνομα  ̓́Ιρασα.  ἀγαγόντες  δὲ  σφέας  ἐπὶ  κρήνην  λεγομένην  εἶναι
̓Απόλλωνος  εἶπαν  “ἄνδρες  ̔́Ελληνες,  ἐνθαῦτα  ὑμῖν  ἐπιτήδεον  οἰκέειν.  ἐνθαῦτα  γὰρ  ὁ  οὐρανὸς  τέτρηται.”  ἐπὶ  μέν  νυν  Βάττου  τε  τοῦ  οἰκιστέω  τῆς  ζόης,  ἄρξαντος  ἐπὶ  τεσσεράκοντα  ἔτεα,  καὶ  τοῦ  παιδὸς  αὐτοῦ  ̓Αρκεσίλεω  ἄρξαντος  ἑκκαίδεκα  ἔτεα,  οἴκεον  οἱ  Κυρηναῖοι  ἐόντες  τοσοῦτοι  ὅσοι  ἀρχὴν  ἐς  τὴν  ἀποικίην  ἐστάλησαν.  ἐπὶ  δὲ  τοῦ  τρίτου,  Βάττου  τοῦ  εὐδαίμονος  καλεομένου,  ̔́Ελληνας  πάντας
ὥρμησε  χρήσασα  ἡ  Πυθίη  πλέειν  συνοικήσοντας  Κυρηναίοισι  Λιβύην:  ἐπεκαλέοντο  γὰρ  οἱ  Κυρηναῖοι  ἐπὶ  γῆς  ἀναδασμῷ:  ἔχρησε  δὲ  ὧδε  ἔχοντα.  ὃς  δέ  κεν  ἐς  Λιβύην  πολυήρατον  ὕστερον  ἔλθῃ  γᾶς  ἀναδαιομένας,  μετὰ  οἷ  ποκα  φαμὶ  μελήσειν.  συλλεχθέντος  δὲ  ὁμίλου  πολλοῦ  ἐς  τὴν  Κυρήνην,  περιταμνόμενοι  γῆν  πολλὴν  οἱ  περίοικοι  Λίβυες  καὶ  ὁ  βασιλεὺς  αὑτῶν  τῷ  οὔνομα  ἦν  ̓Αδικράν,
οἷα  τῆς  τε  χώρης  στερισκόμενοι  καὶ  περιυβριζόμενοι  ὑπὸ  τῶν  Κυρηναίων,  πέμψαντες  ἐς  Αἴγυπτον  ἔδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  ̓Απρίῃ  τῷ  Αἰγύπτου  βασιλέι.  ὁ  δὲ  συλλέξας  στρατὸν  Αἰγυπτίων  πολλὸν  ἔπεμψε  ἐπὶ  τὴν  Κυρήνην.  οἱ  δὲ  Κυρηναῖοι  ἐκστρατευσάμενοι  ἐς  ̓́Ιρασα  χῶρον  καὶ  ἐπὶ  κρήνην  Θέστην  συνέβαλόν  τε  τοῖσι  Αἰγυπτίοισι  καὶ  ἐνίκησαν  τῇ  συμβολῇ.  ἅτε  γὰρ  οὐ  πεπειρημένοι  πρότερον  οἱ
Αἰγύπτιοι  ̔Ελλήνων  καὶ  παραχρεώμενοι  διεφθάρησαν  οὕτω  ὥστε  ὀλίγοι  τινὲς  αὐτῶν  ἀπενόστησαν  ἐς  Αἴγυπτον.  ἀντὶ  τούτων  Αἰγύπτιοι  καὶ  ταῦτα  ἐπιμεμφόμενοι  ̓Απρίῃ  ἀπέστησαν  ἀπ'  αὐτοῦ.  τούτου  δὲ  τοῦ  Βάττου  παῖς  γίνεται  ̓Αρκεσίλεως.  ὃς  βασιλεύσας  πρῶτα  τοῖσι  ἑωυτοῦ  ἀδελφεοῖσι  ἐστασίασε,  ἐς  ὅ  μιν  οὗτοι  ἀπολιπόντες  οἴχοντο  ἐς  ἄλλον  χῶρον  τῆς  Λιβύης  καὶ  ἐπ'  ἑωυτῶν  βαλόμενοι  ἔκτισαν  πόλιν  ταύτην
ἣ  τότε  καὶ  νῦν  Βάρκη  κλέεται:  κτίζοντες  δὲ  ἅμα  αὐτὴν  ἀπιστᾶσι  ἀπὸ  τῶν  Κυρηναίων  τοὺς  Λίβυας.  μετὰ  δὲ  ̓Αρκεσίλεως  ἐς  τοὺς  ὑποδεξαμένους  τε  τῶν  Λιβύων  καὶ  ἀποστάντας  τοὺς  αὐτοὺς  τούτους  ἐστρατεύετο:  οἱ  δὲ  Λίβυες  δείσαντες  αὐτὸν  οἴχοντο  φεύγοντες  πρὸς  τοὺς  ἠοίους  τῶν  Λιβύων.  ὁ  δὲ  ̓Αρκεσίλεως  εἵπετο  φεύγουσι,  ἐς  οὗ  ἐν  Λεύκωνί  τε  τῆς  Λιβύης
ἐγίνετο  ἐπιδιώκων  καὶ  ἔδοξε  τοῖσι  Λίβυσι  ἐπιθέσθαι  οἱ.  συμβαλόντες  δὲ  ἐνίκησαν  τοὺς  Κυρηναίους  τοσοῦτο  ὥστε  ἑπτακισχιλίους  ὁπλίτας  Κυρηναίων  ἐνθαῦτα  πεσεῖν.  μετὰ  δὲ  τὸ  τρῶμα  τοῦτο  ̓Αρκεσίλεων  μὲν  κάμνοντά  τε  καὶ  φάρμακον  πεπωκότα  ὁ  ἀδελφεὸς  ̔Αλίαρχος  ἀποπνίγει,  ̔Αλίαρχον  δὲ  ἡ  γυνὴ  ἡ  ̓Αρκεσίλεω  δόλῳ  κτείνει,  τῇ  οὔνομα  ἦν  ̓Ερυξώ.  διεδέξατο  δὲ  τὴν  βασιληίην  τοῦ  ̓Αρκεσίλεω  ὁ
παῖς  Βάττος,  χωλός  τε  ἐὼν  καὶ  οὐκ  ἀρτίπους.  οἱ  δὲ  Κυρηναῖοι  πρὸς  τὴν  καταλαβοῦσαν  συμφορὴν  ἔπεμπον  ἐς  Δελφοὺς  ἐπειρησομένους  ὅντινα  τρόπον  καταστησάμενοι  κάλλιστα  ἂν  οἰκέοιεν.  ἡ  δὲ  Πυθίη  ἐκέλευε  ἐκ  Μαντινέης  τῆς  ̓Αρκάδων  καταρτιστῆρα  ἀγαγέσθαι.  αἴτεον  ὦν  οἱ  Κυρηναῖοι,  καὶ  οἱ  Μαντινέες  ἔδοσαν  ἄνδρα  τῶν  ἀστῶν  δοκιμώτατον,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Δημῶναξ.  οὗτος  ὦν  ὡνὴρ  ἀπικόμενος
ἐς  τὴν  Κυρήνην  καὶ  μαθὼν  ἕκαστα  τοῦτο  μὲν  τριφύλους  ἐποίησε  σφεας,  τῇδε  διαθείς:  Θηραίων  μὲν  καὶ  τῶν  περιοίκων  μίαν  μοῖραν  ἐποίησε,  ἄλλην  δὲ  Πελοποννησίων  καὶ  Κρητῶν,  τρίτην  δὲ  νησιωτέων  πάντων.  τοῦτο  δὲ  τῷ  βασιλέι  Βάττῳ  τεμένεα  ἐξελὼν  καὶ  ἱρωσύνας,  τὰ  ἄλλα  πάντα  τὰ  πρότερον  εἶχον  οἱ  βασιλέες  ἐς  μέσον  τῷ  δήμῳ  ἔθηκε.  ἐπὶ  μὲν  δὴ
τούτου  τοῦ  Βάττου  οὕτω  διετέλεε  ἐόντα,  ἐπὶ  δὲ  τοῦ  τούτου  παιδὸς  ̓Αρκεσίλεω  πολλὴ  ταραχὴ  περὶ  τῶν  τιμέων  ἐγένετο.  ̓Αρκεσίλεως  γὰρ  ὁ  Βάττου  τε  τοῦ  χωλοῦ  καὶ  Φερετίμης  οὐκ  ἔφη  ἀνέξεσθαι  κατὰ  τὰ  ὁ  Μαντινεὺς  Δημῶναξ  ἔταξε,  ἀλλὰ  ἀπαίτεε  τὰ  τῶν  προγόνων  γέρεα.  ἐνθεῦτεν  στασιάζων  ἑσσώθη  καὶ  ἔφυγε  ἐς  Σάμον,  ἡ  δὲ  μήτηρ  οἱ  ἐς  Σαλαμῖνα
τῆς  Κύπρου  ἔφυγε.  τῆς  δὲ  Σαλαμῖνος  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἐπεκράτεε  Εὐέλθων,  ὃς  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι  θυμιητήριον,  ἐὸν  ἀξιοθέητον  ἀνέθηκε,  τὸ  ἐν  τῷ  Κορινθίων  θησαυρῷ  κέεται.  ἀπικομένη  δὲ  παρὰ  τοῦτον  ἡ  Φερετίμη  ἐδέετο  στρατιῆς  ἣ  κατάξει  σφέας  ἐς  τὴν  Κυρήνην.  ὁ  δὲ  Εὐέλθων  πᾶν  μᾶλλον  ἢ  στρατιήν  οἱ  ἐδίδου:  ἣ  δὲ  λαμβάνουσα  τὸ  διδόμενον  καλὸν  μὲν
ἔφη  καὶ  τοῦτο  εἶναι,  κάλλιον  δὲ  ἐκεῖνο,  τὸ  δοῦναί  οἱ  δεομένῃ  στρατιήν.  τοῦτο  ἐπὶ  παντὶ  γὰρ  τῷ  διδομένῳ  ἔλεγε,  τελευταῖόν  οἱ  ἐξέπεμψε  δῶρον  ὁ  Εὐέλθων  ἄτρακτον  χρύσεον  καὶ  ἠλακάτην,  προσῆν  δε  καὶ  εἴριον.  ἐπειπάσης  δὲ  αὖτις  τῆς  Φερετίμης  τὠυτὸ  ἔπος,  ὁ  Εὐέλθων  ἔφη  τοιούτοισι  γυναῖκας  δωρέεσθαι  ἀλλ'  οὐ  στρατιῇ.  ὁ  δὲ  ̓Αρκεσίλεως  τοῦτον  τὸν  χρόνον
ἐὼν  ἐν  Σάμῳ  συνήγειρε  πάντα  ἄνδρα  ἐπὶ  γῆς  ἀναδασμῷ:  συλλεγομένου  δὲ  στρατοῦ  πολλοῦ,  ἐστάλη  ἐς  Δελφοὺς  ̓Αρκεσίλεως  χρησόμενος  τῷ  χρηστηρίῳ  περὶ  κατόδου.  ἡ  δὲ  Πυθίη  οἱ  χρᾷ  τάδε.  “ἐπὶ  μὲν  τέσσερας  Βᾶττους  καὶ  ̓Αρκεσίλεως  τέσσερας,  ὀκτὼ  ἀνδρῶν  γενεάς,  διδοῖ  ὑμῖν  Λοξίης  βασιλεύειν  Κυρήνης,  πλέον  μέντοι  τούτου  οὐδὲ  πειρᾶσθαι  παραινέει.  σὺ  μέντοι  ἥσυχος  εἶναι  κατελθὼν  ἐς
τὴν  σεωυτοῦ.  ἢν  δὲ  τὴν  κάμινον  εὕρῃς  πλέην  ἀμφορέων,  μὴ  ἐξοπτήσῃς  τοὺς  ἀμφορέας  ἀλλ'  ἀπόπεμπε  κατ'  οὖρον:  εἰ  δὲ  ἐξοπτήσεις  τὴν  κάμινον,μὴ  ἐσέλθῃς  ἐς  τὴν  ἀμφίρρυτον:  εἰ  δὲ  μὴ  ἀποθανέαι  καὶ  αὐτὸς  καὶ  ταῦρος  ὁ  καλλιστεύων.”  ταῦτα  ἡ  Πυθίη  ̓Αρκεσίλεῳ  χρᾷ.  ὁ  δὲ  παραλαβὼν  τοὺς  ἐκ  τῆς  Σάμου  κατῆλθε  ἐς  τὴν  Κυρήνην,  καὶ  ἐπικρατήσας  τῶν
πρηγμάτων  τοῦ  μαντηίου  οὐκ  ἐμέμνητο,  ἀλλὰ  δίκας  τοὺς  ἀντιστασιώτας  αἴτεε  τῆς  ἑωυτοῦ  φυγῆς.  τῶν  δὲ  οἳ  μὲν  τὸ  παράπαν  ἐκ  τῆς  χώρης  ἀπαλλάσσοντο,  τοὺς  δὲ  τινὰς  χειρωσάμενος  ὁ  ̓Αρκεσίλεως  ἐς  Κύπρον  ἀπέστειλε  ἐπὶ  διαφθορῇ.  τούτους  μέν  νυν  Κνίδιοι  ἀπενειχθέντας  πρὸς  τὴν  σφετέρην  ἐρρύσαντο  καὶ  ἐς  Θήρην  ἀπέστειλαν:  ἑτέρους  δὲ  τινὰς  τῶν  Κυρηναίων  ἐς  πύργον  μέγαν
̓Αγλωμάχου  καταφυγόντας  ἰδιωτικὸν  ὕλην  περινήσας  ὁ  ̓Αρκεσίλεως  ἐνέπρησε.  μαθὼν  δὲ  ἐπ'  ἐξεργασμένοισι  τὸ  μαντήιον  ἐὸν  τοῦτο,  ὅτι  μιν  ἡ  Πυθίη  οὐκ  ἔα  εὑρόντα  ἐν  τῇ  καμίνῳ  τοὺς  ἀμφορέας  ἐξοπτῆσαι,  ἔργετο  ἑκὼν  τῆς  τῶν  Κυρηναίων  πόλιος,  δειμαίνων  τε  τὸν  κεχρησμένον  θάνατον  καὶ  δοκέων  ἀμφίρρυτον  τὴν  Κυρήνην  εἶναι.  εἶχε  δὲ  γυναῖκα  συγγενέα  ἑωυτοῦ,  θυγατέρα  δὲ  τῶν  Βαρκαίων
τοῦ  βασιλέος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  ̓Αλάζειρ:  παρὰ  τοῦτον  ἀπικνέεται,  καί  μιν  Βαρκαῖοί  τε  ἄνδρες  καὶ  τῶν  ἐκ  Κυρήνης  φυγάδων  τινὲς  καταμαθόντες  ἀγοράζοντα  κτείνουσι,  πρὸς  δὲ  καὶ  τὸν  πενθερὸν  αὐτοῦ  ̓Αλάζειρα.  ̓Αρκεσίλεως  μέν  νυν  εἴτε  ἑκὼν  εἴτε  ἀέκων  ἁμαρτὼν  τοῦ  χρησμοῦ  ἐξέπλησε  μοῖραν  τὴν  ἑωυτοῦ.  ἡ  δὲ  μήτηρ  Φερετίμη,  ἕως  μὲν  ὁ  ̓Αρκεσίλεως  ἐν  τῇ  Βάρκῃ
διαιτᾶτο  ἐξεργασμένος  ἑωυτῷ  κακόν,  ἣ  δὲ  εἶχε  αὐτὴ  τοῦ  παιδὸς  τὰ  γέρεα  ἐν  Κυρήνῃ  καὶ  τἆλλα  νεμομένη  καὶ  ἐν  βουλῇ  παρίζουσα.  ἐπείτε  δὲ  ἔμαθε  ἐν  τῇ  Βάρκῃ  ἀποθανόντα  οἱ  τὸν  παῖδα,  φεύγουσα  οἰχώκεε  ἐς  Αἴγυπτον.  ἦσαν  γάρ  οἱ  ἐκ  τοῦ  ̓Αρκεσίλεω  εὐεργεσίαι  ἐς  Καμβύσεα  τὸν  Κύρου  πεποιημέναι:  οὗτος  γὰρ  ἦν  ὁ  ̓Αρκεσίλεως  ὃς  Κυρήνην  Καμβύσῃ
ἔδωκε  καὶ  φόρον  ἐτάξατο.  ἀπικομένη  δὲ  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  ἡ  Φερετίμη  ̓Αρυάνδεω  ἱκέτις  ἵζετο,  τιμωρῆσαι  ἑωυτῇ  κελεύουσα,  προισχομένη  πρόφασιν  ὡς  διὰ  τὸν  μηδισμὸν  ὁ  παῖς  οἱ  τέθνηκε.  ὁ  δὲ  ̓Αρυάνδης  ἦν  οὗτος  τῆς  Αἰγύπτου  ὕπαρχος  ὑπὸ  Καμβύσεω  κατεστεώς,  ὃς  ὑστέρῳ  χρόνῳ  τούτων  παρισούμενος  Δαρείῳ  διεφθάρη.  πυθόμενος  γὰρ  καὶ  ἰδὼν  Δαρεῖον  ἐπιθυμέοντα  μνημόσυνον  ἑωυτοῦ  λιπέσθαι  τοῦτο
τὸ  μὴ  ἄλλῳ  εἴη  βασιλέι  κατεργασμένον,  ἐμιμέετο  τοῦτον,  ἐς  οὗ  ἔλαβε  τὸν  μισθόν.  Δαρεῖος  μὲν  γὰρ  χρυσίον  καθαρώτατον  ἀπεψήσας  ἐς  τὸ  δυνατώτατον  νόμισμα  ἐκόψατο,  ̓Αρυάνδης  δὲ  ἄρχων  Αἰγύπτου  ἀργύριον  τὠυτὸ  τοῦτο  ἐποίεε,  καὶ  νῦν  ἐστὶ  ἀργύριον  καθαρώτατον  τὸ  ̓Αρυανδικόν.  μαθὼν  δέ  μιν  Δαρεῖος  ταῦτα  ποιεῦντα,  αἰτίην  οἱ  ἄλλην  ἐπενείκας  ὥς  οἱ  ἐπανίσταιτο,  ἀπέκτεινε.  τότε  δὲ
οὗτος  ὁ  ̓Αρυάνδης  κατοικτείρας  Φερετίμην  διδοῖ  αὐτῇ  στρατὸν  τὸν  ἐξ  Αἰγύπτου  ἅπαντα  καὶ  τὸν  πεζὸν  καὶ  τὸν  ναυτικόν:  στρατηγὸν  δὲ  τοῦ  μὲν  πεζοῦ  ̓́Αμασιν  ἀπέδεξε  ἄνδρα  Μαράφιον,  τοῦ  δὲ  ναυτικοῦ  Βάδρην  ἐόντα  Πασαργάδην  γένος.  πρὶν  δὲ  ἢ  ἀποστεῖλαι  τὴν  στρατιήν,  ὁ  ̓Αρυάνδης  πέμψας  ἐς  τὴν  Βάρκην  κήρυκα  ἐπυνθάνετο  τίς  εἴη  ὁ  ̓Αρκεσίλεων  ἀποκτείνας.  οἱ  δὲ
Βαρκαῖοι  αὐτοὶ  ὑπεδέκοντο  πάντες:  πολλά  τε  γὰρ  καὶ  κακὰ  πάσχειν  ὑπ'  αὐτοῦ.  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ὁ  ̓Αρυάνδης  οὕτω  δὴ  τὴν  στρατιὴν  ἀπέστειλε  ἅμα  τῇ  Φερετίμῃ.  αὕτη  μέν  νυν  αἰτίη  πρόσχημα  τοῦ  στόλου  ἐγίνετο,  ἀπεπέμπετο  δὲ  ἡ  στρατιή,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέειν,  ἐπὶ  Λιβύης  καταστροφῇ.  Λιβύων  γὰρ  δὴ  ἔθνεα  πολλὰ  καὶ  παντοῖα  ἐστι,  καὶ  τὰ  μὲν  αὐτῶν
ὀλίγα  βασιλέος  ἦν  ὑπήκοα,  τὰ  δὲ  πλέω  ἐφρόντιζε  Δαρείουοὐδέν.  οἰκέουσι  δὲ  κατὰ  τάδε  Λίβυες.  ἀπ'  Αἰγύπτου  ἀρξάμενοι  πρῶτοι  ̓Αδυρμαχίδαι  Λιβύων  κατοίκηνται,  οἳ  νόμοισι  μὲν  τὰ  πλέω  Αἰγυπτίοισι  χρέωνται,  ἐσθῆτα  δὲ  φορέουσι  οἵην  περ  οἱ  ἄλλοι  Λίβυες.  αἱ  δὲ  γυναῖκες  αὐτῶν  ψέλιον  περὶ  ἑκατέρῃ  τῶν  κνημέων  φορέουσι  χάλκεον:  τὰς  κεφαλὰς  δὲ  κομῶσαι,  τοὺς  φθεῖρας  ἐπεὰν  λάβωσι
τοὺς  ἑωυτῆς  ἑκάστη  ἀντιδάκνει  καὶ  οὕτω  ῥίπτει.  οὗτοι  δὲ  μοῦνοι  Λιβύων  τοῦτο  ἐργάζονται  ,  καὶ  τῷ  βασιλέι  μοῦνοι  τὰς  παρθένους  μελλούσας  συνοικέειν  ἐπιδεικνύουσι.  ἣ  δὲ  ἂν  τῷ  βασιλέι  ἀρεστὴ  γένηται,  ὑπὸ  τούτου  διαπαρθενεύεται.  παρήκουσι  δὲ  οὗτοι  οἱ  ̓Αδυρμαχίδαι  ἀπ'  Αἰγύπτου  μέχρι  λιμένος  τῷ  οὔνομα  Πλυνός  ἐστι.  τούτων  δὲ  ἔχονται  Γιλιγάμαι,  νεμόμενοι  τὸ  πρὸς  ἑσπέρην  χώρηνμέχρι
̓Αφροδισιάδος  νήσου.  ἐν  δὲ  τῷ  μεταξὺ  τούτου  χώρῳ  ἥ  τε  Πλατέα  νῆσος  ἐπικέεται,  τὴν  ἔκτισαν  οἱ  Κυρηναῖοι,  καὶ  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  Μενέλαος  λιμήν  ἐστι  καὶ  ̓́Αζιρις,  τὴν  οἱ  Κυρηναῖοι  οἴκεον,  καὶ  τὸ  σίλφιον  ἄρχεται  ἀπὸ  τούτου:  παρήκει  δὲ  ἀπὸ  Πλατέης  νήσου  μέχρι  τοῦ  στόματος  τῆς  Σύρτιος  τὸ  σίλφιον.  νόμοισι  δὲ  χρέωνται  οὗτοι  παραπλησίοισι  τοῖσι  ἑτέροισι.
Γιλιγαμέων  δὲ  ἔχονται  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  ̓Ασβύσται.  οὗτοι  ὑπὲρ  Κυρήνης  οἰκέουσι.  ἐπὶ  θάλασσαν  δὲ  οὐ  κατήκουσι  ̓Ασβύσται  τὸ  γὰρ  παρὰ  θάλασσαν  Κυρηναῖοι  νέμονται.  τεθριπποβάται  δὲ  οὐκ  ἥκιστα  ἀλλὰ  μάλιστα  Λιβύων  εἰσί,  νόμους  δὲ  τοὺς  πλεῦνας  μιμέεσθαι  ἐπιτηδεύουσι  τοὺς  Κυρηναίων.  ̓Ασβυστέων  δὲ  ἔχονται  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  Αὐσχίσαι:  οὗτοι  ὑπὲρ  Βάρκης  οἰκέουσι,  κατήκοντες  ἐπὶ  θάλασσαν  κατ'  Εὐεσπερίδας.
Αὐσχισέων  δὲ  κατὰ  μέσον  τῆς  χώρης  οἰκέουσι  Βάκαλες,  ὀλίγον  ἔθνος,  κατήκοντες  ἐπὶ  θάλασσαν  κατὰ  Ταύχειρα  πόλιν  τῆς  Βαρκαίης:  νόμοισι  δὲ  τοῖσι  αὐτοῖσι  χρέωνται  τοῖσι  καὶ  οἱ  ὑπὲρ  Κυρήνης.  Αὐσχισέων  δὲ  τούτων  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  ἔχονται  Νασαμῶνες,  ἔθνος  ἐὸν  πολλόν,  οἳ  τὸ  θέρος  καταλείποντες  ἐπὶ  τῇ  θαλάσσῃ  τὰ  πρόβατα  ἀναβαίνουσι  ἐς  Αὔγιλα  χῶρον  ὀπωριεῦντες  τοὺς  φοίνικας.
οἳ  δὲ  πολλοὶ  καὶ  ἀμφιλαφέες  πεφύκασι,  πάντες  ἐόντες  καρποφόροι.  τοὺς  δὲ  ἀττελέβους  ἐπεὰν  θηρεύσωσι,  αὐήναντες  πρὸς  τὸν  ἥλιον  καταλέουσι  καὶ  ἔπειτα  ἐπὶ  γάλα  ἐπιπάσσοντες  πίνουσι.  γυναῖκας  δὲ  νομίζοντες  πολλὰς  ἔχειν  ἕκαστος  ἐπίκοινον  αὐτέων  τὴν  μῖξιν  ποιεῦνται  τρόπῳ  παραπλησίῳ  τῷ  καὶ  Μασσαγέται:  ἐπεὰν  σκίπωνα  προστήσωνται,  μίσγονται.  πρῶτον  δὲ  γαμέοντος  Νασαμῶνος  ἀνδρὸς  νόμος  ἐστὶ  τὴν  νύμφην  νυκτὶ
τῇ  πρώτῃ  διὰ  πάντων  διεξελθεῖν  τῶν  δαιτυμόνων  μισγομένην:  τῶν  δὲ  ὡς  ἕκαστος  οἱ  μιχθῇ,  διδοῖ  δῶρον  τὸ  ἂν  ἔχῃ  φερόμενος  ἐξ  οἴκου.  ὁρκίοισι  δὲ  καὶ  μαντικῇ  χρέωνται  τοιῇδε:  ὀμνύουσι  μὲν  τοὺς  παρὰ  σφίσι  ἄνδρας  δικαιοτάτους  καὶ  ἀρίστους  λεγομένους  γενέσθαι,  τούτους,  τῶν  τύμβων  ἁπτόμενοι:  μαντεύονται  δὲ  ἐπὶ  τῶν  προγόνων  φοιτέοντες  τὰ  σήματα,  καὶ  κατευξάμενοι  ἐπικατακοιμῶνται:  τὸ
δ'  ἂν  ἴδη  ἐν  τῇ,  ὄψι  ἐνύπνιον,  τούτῳ  χρᾶται.  πίστισι  δὲ  τοιῇσιδε  χρέωνται:  ἐκ  τῆς  χειρὸς  διδοῖ  πιεῖν  καὶ  αὐτὸς  ἐκ  τῆς  τοῦ  ἑτέρου  πίνει.  ἢν  δὲ  μὴ  ἔχωσι  ὑγρὸν  μηδέν,  οἳ  δὲ  τῆς  χαμᾶθεν  σποδοῦ  λαβόντες  λείχουσι.  Νασαμῶσι  δὲ  προσόμουροι  εἰσὶ  Ψύλλοι.  οὗτοι  ἐξαπολώλασι  τρόπῳ  τοιῷδε:  ὁ  νότος  σφι  πνέων  ἄνεμος  τὰ  ἔλυτρα  τῶν
ὑδάτων  ἐξηύηνε,  ἡ  δὲ  χώρη  σφι  ἅπασα  ἐντὸς  ἐοῦσα  τῆς  Σύρτιος  ἦν  ἄνυδρος.  οἳ  δὲ  βουλευσάμενοι  κοινῷ  λόγῳ  ἐστρατεύοντο  ἐπὶ  τὸν  νότον  （λέγω  δὲ  ταῦτα  τὰ  λέγουσι  Λίβυες）,  καὶ  ἐπείτε  ἐγίνοντο  ἐν  τῇ  ψάμμῳ,  πνεύσας  ὁ  νότος  κατέχωσε  σφέας.  ἐξαπολομένων  δὲ  τούτων  ἔχουσι  τὴν  χώρην  οἱ  Νασαμῶνες.  τούτων  δὲ  κατύπερθε  πρὸς  νότον  ἄνεμον  ἐν  τῇ,
θηριώδεϊ  οἰκέουσι  Γαράμαντες,  οἳ  πάντα  ἄνθρωπον  φεύγουσι  καὶ  παντὸς  ὁμιλίην,  καὶ  οὔτε  ὅπλον  ἐκτέαται  ἀρήιον  οὐδὲν  οὔτε  ἀμύνεσθαι  ἐπιστέαται.  οὗτοι  μὲν  δὴ  κατύπερθε  οἰκέουσι  Νασαμώνων:  τὸ  δὲ  παρὰ  τὴν  θάλασσαν  ἔχονται  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  Μάκαι,  οἳ  λόφους  κείρονται,  τὸ  μὲν  μέσον  τῶν  τριχῶν  ἀνιέντες  αὔξεσθαι,  τὰ  δὲ  ἔνθεν  καὶ  ἔνθεν  κείροντες  ἐν  χροί̈,  ἐς  δὲ
τὸν  πόλεμον  στρουθῶν  καταγαίων  δορὰς  φορέουσι  προβλήματα.  διὰ  δὲ  αὐτῶν  Κῖνυψ  ποταμὸς  ῥέων  ἐκ  λόφου  καλευμένου  Χαρίτων  ἐς  θάλασσαν  ἐκδιδοῖ.  ὁ  δὲ  λόφος  οὗτος  ὁ  Χαρίτων  δασὺς  ἴδῃσι  ἐστί,  ἐούσης  τῆς  ἄλλης  τῆς  προκαταλεχθείσης  Λιβύης  ψιλῆς:  ἀπὸ  θαλάσσης  δὲ  ἐς  αὐτὸν  στάδιοι  διηκόσιοι  εἰσί.  Μακέων  δὲ  τούτων  ἐχόμενοι  Γινδᾶνες  εἰσί,  τῶν  αἱ  γυναῖκες  περισφύρια  δερμάτων
πολλὰ  ἑκάστη  φορέει  κατὰ  τοιόνδε  τι,  ὡς  λέγεται:  κατ'  ἄνδρα  ἕκαστον  μιχθέντα  περισφύριον  περιδέεται:  ἣ  δὲ  ἂν  πλεῖστα  ἔχῃ,  αὕτη  ἀρίστη  δέδοκται  εἶναι  ὡς  ὑπὸ  πλείστων  ἀνδρῶν  φιληθεῖσα.  ἀκτὴν  δὲ  προέχουσαν  ἐς  τὸν  πόντον  τούτων  τῶν  Γινδάνων  νέμονται  Λωτοφάγοι,  οἳ  τὸν  καρπὸν  μοῦνον  τοῦ  λωτοῦ  τρώγοντες  ζώουσι.  ὁ  δὲ  τοῦ  λωτοῦ  καρπὸς  ἐστὶ  μέγαθος  ὅσον
τε  τῆς  σχίνου,  γλυκύτητα  δὲ  τοῦ  φοίνικος  τῷ  καρπῷ  προσείκελος.  ποιεῦνται  δὲ  ἐκ  τοῦ  καρποῦ  τούτου  οἱ  Λωτοφάγοι  καὶ  οἶνον.  λωτοφάγων  δὲ  τὸ  παρὰ  θάλασσαν  ἔχονται  Μάχλυες,  τῷ  λωτῷ  μὲν  καὶ  οὗτοι  χρεώμενοι,  ἀτὰρ  ἧσσον  γε  τῶν  πρότερον  λεχθέντων,  κατήκουσι  δὲ  ἐπὶ  ποταμὸν  μέγαν  τῷ  οὔνομα  Τρίτων  ἐστί:  ἐκδιδοῖ  δὲ  οὗτος  ἐς  λίμνην  μεγάλην  Τριτωνίδα.
ἐν  δὲ  αὐτῇ,  νῆσος  ἔνι  τῇ,  οὔνομα  Φλά.  ταύτην  δὲ  τὴν  νῆσον  Λακεδαιμονίοισι  φασὶ  λόγιον  εἶναι  κτίσαι.  ἔστι  δὲ  καὶ  ὅδε  λόγος  λεγόμενος.  ̓Ιήσονα,  ἐπείτε  οἱ  ἐξεργάσθη  ὑπὸ  τῷ  Πηλίῳ  ἡ  ̓Αργώ,  ἐσθέμενον  ἐς  αὐτὴν  ἄλλην  τε  ἑκατόμβην  καὶ  δὴ  καὶ  τρίποδα  χάλκεον  περιπλώειν  Πελοπόννησον,  βουλόμενον  ἐς  Δελφοὺς  ἀπικέσθαι.  καί  μιν,  ὡς  πλέοντα  γενέσθαι  κατὰ
Μαλέην,  ὑπολαβεῖν  ἄνεμον  βορέην  καὶ  ἀποφέρειν  πρὸς  τὴν  Λιβύην:  πρὶν  δὲ  κατιδέσθαι  γῆν,  ἐν  τοῖσι  βράχεσι  γενέσθαι  λίμνης  τῆς  Τριτωνίδος.  καί  οἱ  ἀπορέοντι  τὴν  ἐξαγωγὴν  λόγος  ἐστὶ  φανῆναι  Τρίτωνα  καὶ  κελεύειν  τὸν  ̓Ιήσονα  ἑωυτῷ  δοῦναι  τὸν  τρίποδα,  φάμενόν  σφι  καὶ  τὸν  πόρον  δέξειν  καὶ  ἀπήμονας  ἀποστελέειν.  πειθομένου  δὲ  τοῦ  ̓Ιήσονος,  οὕτω  δὴ  τόν  τε  διέκπλοον
τῶν  βραχέων  δεικνύναι  τὸν  Τρίτωνά  σφι  καὶ  τὸν  τρίποδα  θεῖναι  ἐν  τῷ  ἑωυτοῦ  ἱρῷ,  ἐπιθεσπίσαντά  τε  τῷ  τρίποδι  καὶ  τοῖσι  σὺν  ̓Ιήσονι  σημήναντα  τὸν  πάντα  λόγον,  ὡς  ἐπεὰν  τὸν  τρίποδα  κομίσηται  τῶν  ἐκγόνων  τις  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Αργοῖ  συμπλεόντων,  τότε  ἑκατὸν  πόλιας  οἰκῆσαι  περὶ  τὴν  Τριτωνίδα  λίμνην  ̔Ελληνίδας  πᾶσαν  εἶναι  ἀνάγκην.  ταῦτα  ἀκούσαντας  τοὺς  ἐπιχωρίους
τῶν  Λιβύων  κρύψαι  τὸν  τρίποδα.  τούτων  δὲ  ἔχοντας  τῶν  Μαχλύων  Αὐσέες:  οὗτοι  δὲ  καὶ  οἱ  Μάχλυες  πέριξ  τὴν  Τριτωνίδα  λίμνην  οἰκέουσι,  τὸ  μέσον  δέ  σφι  οὐρίζει  ὁ  Τρίτων.  καὶ  οἱ  μὲν  Μάχλυες  τὰ  ὀπίσω  κομῶσι  τῆς  κεφαλῆς,  οἱ  δὲ  Αὐσέες  τὰ  ἔμπροσθε.  ὁρτῇ  δὲ  ἐνιαυσίῃ  ̓Αθηναίης  αἱ  παρθένοι  αὐτῶν  δίχα  διαστᾶσαι  μάχονται  πρὸς  ἀλλήλας  λίθοισί
τε  καὶ  ξύλοισι,  τῷ  αὐθιγενέι  θεῷ  λέγουσαι  τὰ  πάτρια  ἀποτελέειν,  τὴν  ̓Αθηναίην  καλέομεν.  τὰς  δὲ  ἀποθνησκούσας  τῶν  παρθένων  ἐκ  τῶν  τρωμάτων  ψευδοπαρθένους  καλέουσι.  πρὶν  δὲ  ἀνεῖναι  αὐτὰς  μάχεσθαι,  τάδε  ποιεῦσι  κοινῇ.  παρθένον  τὴν  καλλιστεύουσαν  ἑκάστοτε  κοσμήσαντες  κυνέῃ  τε  Κορινθίῃ  καὶ  πανοπλίῃ  ̔Ελληνικῇ  καὶ  ἐπ'  ἅρμα  ἀναβιβάσαντες  περιάγουσι  τὴν  λίμνην  κύκλῳ.  ὁτέοισι  δὲ  τὸ  πάλαι  ἐκόσμεον
τὰς  παρθένους  πρὶν  ἤ  σφι  ̔́Ελληνας  παροικισθῆναι,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν,  δοκέω  δ'  ὦν  Αἰγυπτίοισι  ὅπλοισι  κοσμέεσθαι  αὐτάς:  ἀπὸ  γὰρ  Αἰγύπτου  καὶ  τὴν  ἀσπίδα  καὶ  τὸ  κράνος  φημὶ  ἀπῖχθαι  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας.  τὴν  δὲ  ̓Αθηναίην  φασὶ  Ποσειδέωνος  εἶναι  θυγατέρα  καὶ  τῆς  Τριτωνίδος  λίμνης,  καί  μιν  μεμφθεῖσάν  τι  τῷ  πατρὶ  δοῦναι  ἑωυτὴν  τῷ  Διί,  τὸν  δὲ  Δία
ἑωυτοῦ  μιν  ποιήσασθαι  θυγατέρα.  ταῦτα  μὲν  λέγουσι,  μῖξιν  δὲ  ἐπίκοινον  τῶν  γυναικῶν  ποιέονται,  οὔτε  συνοικέοντες  κτηνηδόν  τε  μισγόμενοι.  ἐπεὰν  δὲ  γυναικὶ  τὸ  παιδίον  ἁδρὸν  γένηται,  συμφοιτῶσι  ἐς  τὠυτὸ  οἱ  ἄνδρες  τρίτου  μηνός,  καὶ  τῷ  ἂν  οἴκῃ  τῶν  ἀνδρῶν  τὸ  παιδίον,  τούτου  παῖς  νομίζεται.  οὗτοι  μὲν  οἱ  παραθαλάσσιοι  τῶν  νομάδων  Λιβύων  εἰρέαται,  ὑπὲρ  δὲ  τούτων  ἐς
μεσόγαιαν  ἡ  θηριώδης  ἐστὶ  Λιβύη,  ὑπὲρ  δὲ  τῆς  θηριώδεος  ὀφρύη  ψάμμης  κατήκει  παρατείνουσα  ἀπὸ  Θηβέων  τῶν  Αἰγυπτιέων  ἐπ'  ̔Ηρακλέας  στήλας.  ἐν  δὲ  τῇ  ὀφρύῃ  ταύτῃ  μάλιστα  διὰ  δέκα  ἡμερέων  ὁδοῦ  ἁλός  ἐστι  τρύφεα  κατὰ  χόνδρους  μεγάλους  ἐν  κολωνοῖσι,  καὶ  ἐν  κορυφῇσι  ἑκάστου  τοῦ  κολωνοῦ  ἀνακοντίζει  ἐκ  μέσου  τοῦ  ἁλὸς  ὕδωρ  ψυχρὸν  καὶ  γλυκύ,  περὶ  δὲ
αὐτὸν  ἄνθρωποι  οἰκέουσι  ἔσχατοι  πρὸς  τῆς  ἐρήμου  καὶ  ὑπὲρ  τῆς  θηριώδεος,  πρῶτοι  μὲν  ἀπὸ  Θηβέων  διὰ  δέκα  ἡμερέων  ὁδοῦ  ̓Αμμώνιοι,  ἔχοντες  τὸ  ἱρὸν  ἀπὸ  τοῦ  Θηβαιέος  Διός:  καὶ  γὰρ  τὸ  ἐν  Θήβῃσι,  ὡς  καὶ  πρότερον  εἴρηταί  μοι,  κριοπρόσωπον  τοῦ  Διὸς  τὤγαλμα  ἐστί.  τυγχάνει  δὲ  καὶ  ἄλλο  σφι  ὕδωρ  κρηναῖον  ἐὸν,  τὸ  τὸν  μὲν  ὄρθρον  γίνεται
χλιαρόν,  ἀγορῆς  δὲ  πληθυούσης  ψυχρότερον,  μεσαμβρίη  τε  ἐστὶ  καὶ  τὸ  κάρτα  γίνεται  ψυχρόν:  τηνικαῦτα  δὲ  ἄρδουσι  τοὺς  κήπους:  ἀποκλινομένης  δὲ  τῆς  ἡμέρης  ὑπίεται  τοῦ  ψυχροῦ,  ἐς  οὗ  δύεταί  τε  ὁ  ἥλιος  καὶ  τὸ  ὕδωρ  γίνεται  χλιαρόν.  ἐπὶ  δὲ  μᾶλλον  ἰὸν  ἐς  τὸ  θερμὸν  ἐς  μέσας  νύκτας  πελάζει,  τηνικαῦτα  δὲ  ζέει  ἀμβολάδην:  παρέρχονται  τε  μέσαι  νύκτες
καὶ  ψύχεται  μέχρι  ἐς  ἠῶ.  ἐπίκλησιν  δὲ  αὕτη  ἡ  κρήνη  καλέεται  ἡλίου.  μετὰ  δὲ  ̓Αμμωνίους  διὰ  τῆς  ὀφρύης  τῆς  ψάμμου  δι'  ἀλλέων  δέκα  ἡμερέων  ὁδοῦ  κολωνός  τε  ἁλός  ἐστι  ὅμοιος  τῷ  ̓Αμμωνίῳ  καὶ  ὕδωρ,  καὶ  ἄνθρωποι  περὶ  αὐτὸν  οἰκέουσι:  τῷ  δὲ  χώρῳ  τούτῳ  οὔνομα  Αὔγιλα  ἐστί.  ἐς  τοῦτον  τὸν  χῶρον  οἱ  Νασαμῶνες  ὀπωριεῦντες  τοὺς  φοίνικας
φοιτῶσι.  ἀπὸ  δὲ  Αὐγίλων  διὰ  δέκα  ἡμερέων  ἀλλέων  ὁδοῦ  ἕτερος  ἁλὸς  κολωνὸς  καὶ  ὕδωρ  καὶ  φοίνικες  καρποφόροι  πολλοί,  κατά  περ  καὶ  ἐν  τοῖσι  ἑτέροισι:  καὶ  ἄνθρωποι  οἰκέουσι  ἐν  αὐτῷ  τοῖσι  οὔνομα  Γαράμαντες  ἐστί,  ἔθνος  μέγα  ἰσχυρῶς,  οἳ  ἐπὶ  τὸν  ἅλα  γῆν  ἐπιφορέοντες  οὕτω  σπείρουσι.  συντομώτατον  δ'  ἐστὶ  ἐς  τοὺς  Λωτοφάγους,  ἐκ  τῶν  τριήκοντα  ἡμερέων  ἐς
αὐτοὺς  ὁδός  ἐστι:  ἐν  τοῖσι  καὶ  οἱ  ὀπισθονόμοι  βόες  γίνονται:  ὀπισθονόμοι  δὲ  διὰ  τόδε  εἰσι.  τὰ  κέρεα  ἔχουσι  κεκυφότα  ἐς  τὸ  ἔμπροσθε:  διὰ  τοῦτο  ὀπίσω  ἀναχωρέοντες  νέμονται:  ἐς  γὰρ  τὸ  ἔμπροσθε  οὐκ  οἷοι  τε  εἰσὶ  προεμβαλλόντων  ἐς  τὴν  γῆν  τῶν  κερέων.  ἄλλο  δὲ  οὐδὲν  διαφέρουσι  τῶν  ἄλλων  βοῶν  ὅτι  μὴ  τοῦτο  καὶ  τὸ  δέρμα  ἐς
παχύτητά  τε  καὶ  τρῖψιν.  οἱ  Γαράμαντες  δὴ  οὗτοι  τοὺς  τρωγλοδύτας  Αἰθίοπας  θηρεύουσι  τοῖσι  τεθρίπποισι:  οἱ  γὰρ  τρωγλοδύται  Αἰθίοπες  πόδας  τάχιστοι  ἀνθρώπων  πάντων  εἰσὶ  τῶν  ἡμεῖς  πέρι  λόγους  ἀποφερομένους  ἀκούομεν.  σιτέονται  δὲ  οἱ  τρωγλοδύται  ὄφις  καὶ  σαύρους  καὶ  τὰ  τοιαῦτα  τῶν  ἑρπετῶν:  γλῶσσαν  δὲ  οὐδεμιῇ  ἄλλῃ  παρομοίην  νενομίκασι,  ἀλλὰ  τετρίγασι  κατά  περ  αἱ  νυκτερίδες.  ἀπὸ  δὲ
Γαραμάντων  δι'  ἀλλέων  δέκα  ἡμερέων  ὁδοῦ  ἄλλος  ἁλός  τε  κολωνὸς  καὶ  ὕδωρ,  καὶ  ἄνθρωποι  περὶ  αὐτὸν  οἰκέουσι  τοῖσι  οὔνομα  ἐστὶ  ̓Ατάραντες,  οἳ  ἀνώνυμοι  εἰσὶ  μοῦνοι  ἀνθρώπων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν:  ἁλέσι  μὲν  γάρ  σφι  ἐστὶ  ̓Ατάραντες  οὔνομα,  ἑνὶ  δὲ  ἑκάστῳ  αὐτῶν  οὔνομα  οὐδὲν  κέεται.  οὗτοι  τῷ  ἡλίῳ  ὑπερβάλλοντι  καταρῶνται  καὶ  πρὸς  τούτοισι  πάντα  τὰ  αἰσχρὰ  λοιδορέονται,
ὅτι  σφέας  καίων  ἐπιτρίβει,  αὐτούς  τε  τοὺς  ἀνθρώπους  καὶ  τὴν  χώρην  αὐτῶν.  μετὰ  δὲ  δι'  ἀλλέων  δέκα  ἡμερέων  ἄλλος  κολωνὸς  ἁλὸς  καὶ  ὕδωρ,  καὶ  ἄνθρωποι  περὶ  αὐτὸν  οἰκέουσι.  ἔχεται  δὲ  τοῦ  ἁλὸς  Τούτου  ὄρος  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  ̓́Ατλας,  ἔστι  δὲ  στεινὸν  καὶ  κυκλοτερὲς  πάντη,  ὑψηλὸν  δὲ  οὕτω  δή  τι  λέγεται  ὡς  τὰς  κορυφὰς  αὐτοῦ  οὐκ
οἶά  τε  εἶναι  ἰδέσθαι.  οὐδέκοτε  γὰρ  αὐτὰς  ἀπολείπειν  νέφεα  οὔτε  θέρεος  οὔτε  χειμῶνος.  τοῦτο  τὸν  κίονα  τοῦ  οὐρανοῦ  λέγουσι  οἱ  ἐπιχώριοι  εἶναι.  ἐπὶ  τούτου  τοῦ  ὄρεος  οἱ  ἄνθρωποι  οὗτοι  ἐπώνυμοι  ἐγένοντο:  καλέονται  γὰρ  δὴ  ̓́Ατλαντες.  λέγονται  δὲ  οὔτε  ἔμψυχον  οὐδὲν  σιτέεσθαι  οὔτε  ἐνύπνια  ὁρᾶν.  μέχρι  μὲν  δὴ  τῶν  ̓Ατλάντων  τούτων  ἔχω  τὰ  οὐνόματα  τῶν  ἐν
τῇ  ὀφρύῃ  κατοικημένων  καταλέξαι,  τὸ  δ'  ἀπὸ  τούτων  οὐκέτι.  διήκει  δ'  ὦν  ἡ  ὀφρύη  μέχρι  ̔Ηρακλέων  στηλέων  καὶ  τὸ  ἔξω  τουτέων.  ἔστι  δὲ  ἁλός  τε  μέταλλον  ἐν  αὐτῇ  διὰ  δέκα  ἡμερέων  ὁδοῦ  καὶ  ἄνθρωποι  οἰκέοντες.  τὰ  δὲ  οἰκία  τούτοισι  πᾶσι  ἐκ  τῶν  ἁλίνων  χόνδρων  οἰκοδομέαται.  ταῦτα  γὰρ  ἤδη  τῆς  Λιβύης  ἄνομβρα  ἐστί:  οὐ  γὰρ  ἂν
ἠδυνέατο  μένειν  οἱ  τοῖχοι  ἐόντες  ἅλινοι,  εἰ  ὗε.  ὁ  δὲ  ἃλς  αὐτόθι  καὶ  λευκὸς  καὶ  πορφύρεος  τὸ  εἶδος  ὀρύσσεται.  ὑπὲρ  δὲ  τῆς  ὀφρύης  τὸ  πρὸς  νότου  καὶ  ἐς  μεσόγαιαν  τῆς  Λιβύης  ἔρημος  καὶ  ἄνυδρος  καὶ  ἄθηρος  καὶ  ἄνομβρος  καὶ  ἄξυλος  ἐστὶ  ἡ  χώρη,  καὶ  ἰκμάδος  ἐστὶ  ἐν  αὐτῇ  οὐδέν.  οὕτω  μὲν  μέχρι  τῆς  Τριτωνίδος  λίμνης
ἀπ'  Αἰγύπτου  νομάδες  εἰσὶ  κρεοφάγοι  τε  καὶ  γαλακτοπόται  Λίβυες,  καὶ  θηλέων  τε  βοῶν  οὔτι  γευόμενοι,  διότι  περ  οὐδὲ  Αἰγύπτιοι,  καὶ  ὗς  οὐ  τρέφοντες.  βοῶν  μέν  νυν  θηλέων  οὐδ'  αἱ  Κυρηναίων  γυναῖκες  δικαιοῦσι  πατέεσθαι  διὰ  τὴν  ἐν  Αἰγύπτῳ  ̓͂Ισιν,  ἀλλὰ  καὶ  νηστηίας  αὐτῇ  καὶ  ὁρτὰς  ἐπιτελέουσι.  αἱ  δὲ  τῶν  Βαρκαίων  γυναῖκες  οὐδὲ  ὑῶν  πρὸς  τῇσι  βουσὶ
γεύονται.  ταῦτα  μὲν  δὴ  οὕτω  ἔχει.  τὸ  δὲ  πρὸς  ἑσπέρης  τῆς  Τριτωνίδος  λίμνης  οὐκέτι  νομάδες  εἰσὶ  Λίβυες  οὐδὲ  νόμοισι  τοῖσι  αὐτοῖσι  χρεώμενοι,  οὐδὲ  κατὰ  τὰ  παιδία  ποιεῦντες  οἷον  τι  καὶ  οἱ  νομάδες  ἐώθασι  ποιέειν.  οἱ  γὰρ  δὴ  τῶν  Λιβύων  νομάδες,  εἰ  μὲν  πάντες,  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  τοῦτο  εἰπεῖν,  ποιεῦσι  δὲ  αὐτῶν  συχνοὶ  τοιάδε:  τῶν  παιδίων
τῶν  σφετέρων,  ἐπεὰν  τετραέτεα  γένηται,  οἴσπῃ  προβάτων  καίουσι  τὰς  ἐν  τῇσι  κορυφῇσι  φλέβας,  μετεξέτεροι  δὲ  αὐτῶν  τὰς  ἐν  τοῖσι  κροτάφοισι,  τοῦδε  εἵνεκα  ὡς  μή  σφεας  ἐς  τὸν  πάντα  χρόνον  καταρρέον  φλέγμα  ἐκ  τῆς  κεφαλῆς  δηλέηται.  καὶ  διὰ  τοῦτο  σφέας  λέγουσι  εἶναι  ὑγιηροτάτους:  εἰσὶ  γὰρ  ὡς  ἀληθέως  οἱ  Λίβυες  ἀνθρώπων  πάντων  ὑγιηρότατοι  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν,  εἰ
μὲν  διὰ  τοῦτο,  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  εἰπεῖν,  ὑγιηρότατοι  δ'  ὦν  εἰσί.  ἢν  δὲ  καίουσι  τὰ  παιδία  σπασμὸς  ἐπιγένηται,  ἐξεύρηταί  σφι  ἄκος:  τράγου  γὰρ  οὖρον  σπείσαντες  ῥύονται  σφέα.  λέγω  δὲ  τὰ  λέγουσι  αὐτοὶ  Λίβυες.  θυσίαι  δὲ  τοῖσι  νομάσι  εἰσὶ  αἵδε.  ἐπεὰν  τοῦ  ὠτὸς  ἀπάρξωνται  τοῦ  κτήνεος,  ῥιπτέουσι  ὑπὲρ  τὸν  δόμον,  τοῦτο  δὲ  ποιήσαντες  ἀποστρέφουσι  τὸν  αὐχένα
αὐτοῦ:  θύουσι  δὲ  ἡλίῳ  καὶ  σελήνῃ  μούνοισι.  τούτοισι  μέν  νυν  πάντες  Λίβυες  θύουσι,  ἀτὰρ  οἱ  περὶ  τὴν  Τριτωνίδα  λίμνην  νέμοντες  τῇ  ̓Αθηναίῃ  μάλιστα,  μετὰ  δὲ  τῷ;  Τρίτωνι  καὶ  τῷ  Ποσειδέωνι.  τὴν  δὲ  ἄρα  ἐσθῆτα  καὶ  τὰς  αἰγίδας  τῶν  ἀγαλμάτων  τῆς  ̓Αθηναίης  ἐκ  τῶν  Λιβυσσέων  ἐποιήσαντο  οἱ  ̔́Ελληνες:  πλὴν  γὰρ  ἢ  ὅτι  σκυτίνη  ἡ  ἐσθὴς  τῶν
Λιβυσσέων  ἐστὶ  καὶ  οἱ  θύσανοι  οἱ  ἐκ  τῶν  αἰγίδων  αὐτῇσι  οὐκ  ὄφιες  εἰσὶ  ἀλλὰ  ἱμάντινοι,  τά  γε  ἄλλα  πάντα  κατὰ  τὠυτὸ  ἔσταλται.  καὶ  δὴ  καὶ  τὸ  οὔνομα  κατηγορέει  ὅτι  ἐκ  Λιβύης  ἥκει  ἡ  στολὴ  τῶν  Παλλαδίων:  αἰγέας  γὰρ  περιβάλλονται  ψιλὰς  περὶ  τὴν  ἐσθῆτα  θυσανωτὰς  αἱ  Λίβυσσαι  κεχριμένας  ἐρευθεδάνῳ,  ἐκ  δὲ  τῶν  αἰγέων  τουτέων  αἰγίδας  οἱ
̔́Ελληνες  μετωνόμασαν.  δοκέει  δ'  ἔμοιγε  καὶ  ὀλολυγὴ  ἐν  ἱροῖσι  ἐνθαῦτα  πρῶτον  γενέσθαι:  κάρτα  γὰρ  ταύτῃ  χρέωνται  καλῶς  αἱ  Λίβυσσαι.  καὶ  τέσσερας  ἵππους  συζευγνύναι  παρὰ  Λιβύων  οἱ  ̔́Ελληνες  μεμαθήκασι.  θάπτουσι  δὲ  τοὺς  ἀποθνήσκοντας  οἱ  νομάδες  κατά  περ  οἱ  ̔́Ελληνες,  πλὴν  Νασαμώνων:  οὗτοι  δε  κατημένους  θάπτουσι,  φυλάσσοντες,  ἐπεὰν  ἀπιῇ  τὴν  ψυχήν,  ὅκως  μιν  κατίσουσι  μηδὲ  ὕπτιος  ἀποθανέεται.
οἰκήματα  δὲ  σύμπηκτα  ἐξ  ἀνθερίκων  ἐνειρμένων  περὶ  σχοίνους  ἐστί,  καὶ  ταῦτα  περιφορητά.  νόμοισι  μὲν  τοιούτοισι  οὗτοι  χρέωνται.  τὸ  δὲ  πρὸς  ἑσπέρης  τοῦ  Τρίτωνος  ποταμοῦ  Αὐσέων  ἔχονται  ἀροτῆρες  ἤδη  Λίβυες  καὶ  οἰκίας  νομίζοντες  ἐκτῆσθαι,  τοῖσι  οὔνομα  κέεται  Μάξυες.  οἳ  τὰ  ἐπὶ  δεξιὰ  τῶν  κεφαλέων  κομόωσι,  τὰ  δ'  ἐπ'  ἀριστερὰ  κείρουσι,  τὸ  δὲ  σῶμα  χρίονται  μίλτῳ.  φασὶ
δὲ  οὗτοι  εἶναι  τῶν  ἐκ  Τροίης  ἀνδρῶν.  ἡ  δὲ  χώρη  αὕτη  τε  καὶ  ἡ  λοιπὴ  τῆς  Λιβύης  ἡ  πρὸς  ἑσπέρην  πολλῷ  θηριωδεστέρη  τε  καὶ  δασυτέρη  ἐστὶ  τῆς  τῶν  νομάδων  χώρης.  ἡ  μὲν  γὰρ  δὴ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  τῆς  Λιβύης,  τὴν  οἱ  νομάδες  νέμουσι,  ἐστὶ  ταπεινή  τε  καὶ  ψαμμώδης  μέχρι  τοῦ  Τρίτωνος  ποταμοῦ,  ἡ  δὲ  ἀπὸ
τούτου  τὸ  πρὸς  ἑσπέρην  ἡ  τῶν  ἀροτήρων  ὀρεινή  τε  κάρτα  καὶ  δασέα  καὶ  θηριώδης:  καὶ  γὰρ  οἱ  ὄφιες  οἱ  ὑπερμεγάθεες  καὶ  οἱ  λέοντες  κατὰ  τούτους  εἰσὶ  καὶ  οἱ  ἐλέφαντές  τε  καὶ  ἄρκτοι  καὶ  ἀσπίδες  τε  καὶ  ὄνοι  οἱ  τὰ  κέρεα  ἔχοντες  καὶ  οἱ  κυνοκέφαλοι  καὶ  οἱ  ἀκέφαλοι  οἱ  ἐν  τοῖσι  στήθεσι  τοὺς  ὀφθαλμοὺς  ἔχοντες,  ὡς
δὴ  λέγονταί  γε  ὑπὸ  Λιβύων,  καὶ  οἱ  ἄγριοι  ἄνδρες  καὶ  γυναῖκες  ἄγριαι,  καὶ  ἄλλα  πλήθεϊ  πολλὰ  θηρία  ἀκατάψευστα.  κατὰ  τοὺς  νομάδας  δὲ  ἐστὶ  τούτων  οὐδέν,  ἀλλ'  ἄλλα  τοιάδε,  πύγαργοι  καὶ  ζορκάδες  καὶ  βουβάλιες  καὶ  ὄνοι,  οὐκ  οἱ  τὰ  κέρεα  ἔχοντες  ἀλλ'  ἄλλοι  ἄποτοι  （οὐ  γὰρ  δὴ  πίνουσι）,  καὶ  ὄρυες,  τῶν  τὰ  κέρεα  τοῖσι  φοίνιξι  οἱ
πήχεες  ποιεῦνται  （μέγαθος  δὲ  τὸ  θηρίον  τοῦτο  κατὰ  βοῦν  ἐστι）,  καὶ  βασσάρια  καὶ  ὕαιναι  καὶ  ὕστριχες  καὶ  κριοὶ  ἄγριοι  καὶ  δίκτυες  καὶ  θῶες  καὶ  πάνθηρες  καὶ  βόρυες,  καὶ  κροκόδειλοι  ὅσον  τε  τριπήχεες  χερσαῖοι,  τῇσι  σαύρῃσι  ἐμφερέστατοι,  καὶ  στρουθοὶ  κατάγαιοι,  καὶ  ὄφιες  μικροί,  κέρας  ἓν  ἕκαστος  ἔχοντες:  ταῦτά  τε  δὴ  αὐτόθι  ἐστὶ  θηρία  καὶ  τά  περ
τῇ  ἄλλη,  πλὴν  ἐλάφου  τε  καὶ  ὑὸς  ἀγρίου:  ἔλαφος  δὲ  καὶ  ὗς  ἄγριος  ἐν  Λιβύῃ  πάμπαν  οὐκ  ἔστι.  μυῶν  δὲ  γένεα  τριξὰ  αὐτόθι  ἔστι:  οἳ  μὲν  δίποδες  καλέονται,  οἳ  δὲ  ζεγέριες  （τὸ  δὲ  οὔνομα  τοῦτο  ἐστὶ  μὲν  Λιβυστικόν,  δύναται  δὲ  κατ'  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  βουνοί）,  οἳ  δὲ  ἐχινέες.  εἰσὶ  δὲ  καὶ  γαλαῖ  ἐν  τῷ  σιλφίῳ  γινόμεναι
τῇσι  Ταρτησσίῃσι  ὁμοιόταται.  τοσαῦτα  μέν  νυν  θηρία  ἡ  τῶν  νομάδων  Λιβύων  γῆ  ἔχει,  ὅσον  ἡμεῖς  ἱστορέοντες  ἐπὶ  μακρότατον  οἷοί  τε  ἐγενόμεθα  ἐξικέσθαι.  Μαξύων  δὲ  Λιβύων  Ζαύηκες  ἔχονται,  τοῖσι  αἱ  γυναῖκες  ἡνιοχεῦσι  τὰ  ἅρματα  ἐς  τὸν  πόλεμον.  τούτων  δὲ  Γύζαντες  ἔχονται,  ἐν  τοῖσι  μέλι  πολλὸν  μὲν  μέλισσαι  κατεργάζονται,  πολλῷ  δ'  ἔτι  πλέον  λέγεται  δημιοεργοὺς  ἄνδρας  ποιέειν.
μιλτοῦνται  δ'  ὦν  πάντες  οὗτοι  καὶ  πιθηκοφαγέουσι.  οἳ  δὲ  σφι  ἄφθονοι  ὅσοι  ἐν  τοῖσι  ὄρεσι  γίνονται.  κατὰ  τούτους  δὲ  λέγουσι  Καρχηδόνιοι  κεῖσθαι  νῆσον  τῇ  οὔνομα  εἶναι  Κύραυιν,  μῆκος  μὲν  διηκοσίων  σταδίων,  πλάτος  δὲ  στεινήν,  διαβατὸν  ἐκ  τῆς  ἠπείρου,  ἐλαιέων  τε  μεστὴν  καὶ  ἀμπέλων.  λίμνην  δὲ  ἐν  αὐτῇ  εἶναι,  ἐκ  τῆς  αἱ  παρθένοι  τῶν  ἐπιχωρίων  πτεροῖσι
ὀρνίθων  κεχριμένοισι  πίσσῃ  ἐκ  τῆς  ἰλύος  ψῆγμα  ἀναφέρουσι  χρυσοῦ.  ταῦτα  εἰ  μὲν  ἔστι  ἀληθέως  οὐκ  οἶδα,  τὰ  δὲ  λέγεται  γράφω:  εἴη  δ'  ἂν  πᾶν,  ὅκου  καὶ  ἐν  Ζακύνθῳ  ἐκ  λίμνης  καὶ  ὕδατος  πίσσαν  ἀναφερομένην  αὐτὸς  ἐγὼ  ὥρων.  εἰσὶ  μὲν  καὶ  πλεῦνες  αἱ  λίμναι  αὐτόθι,  ἡ  δ'  ὦν  μεγίστη  αὐτέων  ἑβδομήκοντα  ποδῶν  πάντῃ,  βάθος  δὲ  διόργυιος
ἐστί:  ἐς  ταύτην  κοντὸν  κατιεῖσι  ἐπ'  ἄκρῳ  μυρσίνην  προσδήσαντες  καὶ  ἔπειτα  ἀναφέρουσι  τῇ  μυρσίνῃ  πίσσαν,  ὀδμὴν  μὲν  ἔχουσαν  ἀσφάλτου,  τὰ  δ'  ἄλλα  τῆς  Πιερικῆς  πίσσης  ἀμείνω.  ἐσχέουσι  δὲ  ἐς  λάκκον  ὀρωρυγμένον  ἀγχοῦ  τῆς  λίμνης.  ἐπεὰν  δὲ  ἀθροίσωσι  συχνήν,  οὕτω  ἐς  τοὺς  ἀμφορέας  ἐκ  τοῦ  λάκκου  καταχέουσι.  ὁ  τι  δ'  ἂν  ἐσπέσῃ  ἐς  τὴν  λίμνην,  ὑπὸ
γῆν  ἰὸν  ἀναφαίνεται  ἐν  τῇ  θαλάσσῃ:  ἣ  δὲ  ἀπέχει  ὡς  τέσσερα  στάδια  ἀπὸ  τῆς  λίμνης.  οὕτω  ὦν  καὶ  τὰ  ἀπὸ  τῆς  νήσου  τῆς  ἐπὶ  Λιβύῃ  κειμένης  οἰκότα  ἐστὶ  ἀληθείῃ.  λέγουσι  δὲ  καὶ  τάδε  Καρχηδόνιοι.  εἶναι  τῆς  Λιβύης  χῶρόν  τε  καὶ  ἀνθρώπους  ἔξω  Πρακλέων  στηλέων  κατοικημένους:  ἐς  τοὺς  ἐπεὰν  ἀπίκωνται  καὶ  ἐξέλωνται  τὰ  φορτία,  θέντες  αὐτὰ
ἐπεξῆς  παρὰ  τὴν  κυματωγήν,  ἐσβάντες  ἐς  τὰ  πλοῖα  τύφειν  καπνόν.  τοὺς  δ'  ἐπιχωρίους  ἰδομένους  τὸν  καπνὸν  ἰέναι  ἐπὶ  τὴν  θάλασσαν  καὶ  ἔπειτα  ἀντὶ  τῶν  φορτίων  χρυσὸν  τιθέναι  καὶ  ἐξαναχωρέειν  πρόσω  ἀπὸ  τῶν  φορτίων.  τοὺς  δὲ  Καρχηδονίους  ἐκβάντας  σκέπτεσθαι,  καὶ  ἢν  μὲν  φαίνηταί  σφι  ἄξιος  ὁ  χρυσὸς  τῶν  φορτίων,  ἀνελόμενοι  ἀπαλλάσσονται,  ἢν  δὲ  μὴ  ἄξιος,  ἐσβάντες
ὀπίσω  ἐς  τὰ  πλοῖα  κατέαται:  οἱ  δὲ  προσελθόντες  ἄλλον  πρὸς  ὦν  ἔθηκαν  χρυσόν,  ἐς  οὗ  ἂν  πείθωσι.  ἀδικέειν  δὲ  οὐδετέρους.  οὔτε  γὰρ  αὐτοὺς  τοῦ  χρυσοῦ  ἅπτεσθαι  πρὶν  ἄν  σφι  ἀπισωθῇ  τῇ  ἀξίῃ  τῶν  φορτίων,  οὔτ'  ἐκείνους  τῶν  φορτίων  ἅπτεσθαι  πρότερον  ἢ  αὐτοὶ  τὸ  χρυσίον  λάβωσι.  οὗτοι  μὲν  εἶσὶ  τοὺς  ἡμεῖς  ἔχομεν  Λιβύων  ὀνομάσαι,  καὶ  τούτων
οἱ  πολλοὶ  βασιλέος  τοῦ  Μήδων  οὔτε  τι  νῦν  οὔτε  τότε  ἐφρόρτιζον  οὐδέν.  τοσόνδε  δὲ  ἔτι  ἔχω  εἰπεῖν  περὶ  τῆς  χώρης  ταύτης,  ὅτι  τέσσερα  ἔθνεα  νέμεται  αὐτὴν  καὶ  οὐ  πλέω  τούτων,  ὅσον  ἡμεῖς  ἴδμεν,  καὶ  τὰ  μὲν  δύο  αὐτόχθονα  τῶν  ἐθνέων  τὰ  δὲ  δύο  οὔ,  Λίβυες  μὲν  καὶ  Αἰθίοπες  αὐτόχθονες,  οἳ  μὲν  τὰ  πρὸς  βορέω  οἳ
δὲ  τὰ  πρὸς  νότου  τῆς  Λιβύης  οἰκέοντες,  Φοίνικες  δὲ  καὶ  ̔́Ελληνες  ἐπήλυδες.  δοκέει  δέ  μοι  οὐδ'  ἀρετὴν  εἶναι  τις  ἡ  Λιβύη  σπουδαίη  ὥστε  ἢ  ̓Ασίῃ  ἢ  Εὐρώπῃ  παραβληθῆναι,  πλὴν  Κίνυπος  μούνης:  τὸ  γὰρ  δὴ  αὐτὸ  οὔνομα  ἡ  γῆ  τῷ  ποταμῷ  ἔχει.  αὕτη  δὲ  ὁμοίη  τῇ  ἀρίστῃ  γέων  Δήμητρος  καρπὸν  ἐκφέρειν  οὐδὲ  ἔοικε  οὐδὲν  τῇ  ἄλλῃ
Λιβύῃ.  μελάγγαιός  τε  γὰρ  ἐστὶ  καὶ  ἔπυδρος  πίδαξι,  καὶ  οὔτε  αὐχμοῦ  φροντίζουσα  οὐδὲν  οὔτε  ὄμβρον  πλέω  πιοῦσα  δεδήληται.  ὕεται  γὰρ  δὴ  ταῦτα  τῆς  Λιβύης.  τῶν  δὲ  ἐκφορίων  τοῦ  καρποῦ  ταὐτὰ  μέτρα  τῇ  Βαβυλωνίῃ  γῇ  κατίσταται.  ἀγαθὴ  δὲ  γῆ  καὶ  τὴν  Εὐεσπερῖται  νέμονται:  ἐπ'  ἑκατοστὰ  γάρ,  ἐπεὰν  αὐτὴ  ἑωυτῆς  ἄριστα  ἐνείκῃ,  ἐκφέρει,  ἣ  δὲ  ἐν  τῆ
Κίνυπι  ἐπὶ  τριηκόσια.  ἔχει  δὲ  καὶ  ἡ  Κυρηναίη  χώρη,  ἐοῦσα  ὑψηλοτάτη  ταύτης  τῆς  Λιβύης  τὴν  οἱ  νομάδες  νέμονται,  τρεῖς  ὥρας  ἐν  ἑωυτῇ  ἀξίας  θώματος.  πρῶτα  μὲν  γὰρ  τὰ  παραθαλάσσια  τῶν  καρπῶν  ὀργᾷ  ἀμᾶσθαι  τε  καὶ  τρυγᾶσθαι:  τούτων  τε  δὴ  συγκεκομισμένων  τὰ  ὑπὲρ  τῶν  θαλασσιδίων  χώρων  τὰ  μέσα  ὀργᾷ  συγκομίζεσθαι,  τὰ  βουνοὺς  καλέουσι:  συγκεκόμισται  τε  οὗτος
ὁ  μέσος  καρπὸς  καὶ  ὁ  ἐν  τῇ  κατυπερτάτῃ  τῆς  γῆς  πεπαίνεταί  τε  καὶ  ὀργᾷ,  ὥστε  ἐκπέποται  τε  καὶ  καταβέβρωται  ὁ  πρῶτος  καρπὸς  καὶ  ὁ  τελευταῖος  συμπαραγίνεται.  οὕτω  ἐπ'  ὀκτὼ  μῆνας  Κυρηναίους  ὀπώρη  ἐπέχει.  ταῦτα  μέν  νυν  ἐπὶ  τοσοῦτον  εἰρήσθω.  οἱ  δὲ  Φερετίμης  τιμωροὶ  Πέρσαι  ἐπείτε  ἐκ  τῆς  Αἰγύπτου  σταλέντες  ὑπὸ  ̓Αρυάνδεω  ἀπίκατο  ἐς  τὴν  Βάρκην,
ἐπολιόρκεον  τὴν  πόλιν  ἐπαγγελλόμενοι  ἐκδιδόναι  τοὺς  αἰτίους  τοῦ  φόνου  τοῦ  ̓Αρκεσίλεω:  τῶν  δὲ  πᾶν  γὰρ  ἦν  τὸ  πλῆθος  μεταίτιον,  οὐκ  ἐδέκοντο  τοὺς  λόγους.  ἐνθαῦτα  δὴ  ἐπολιόρκεον  τὴν  Βάρκην  ἐπὶ  μῆνας  ἐννέα,  ὀρύσσοντες  τε  ὀρύγματα  ὑπόγαια  φέροντα  ἐς  τὸ  τεῖχος  καὶ  προσβολὰς  καρτερὰς  ποιεύμενοι.  τὰ  μέν  νυν  ὀρύγματα  ἀνὴρ  χαλκεὺς  ἀνεῦρε  ἐπιχάλκω  ἀσπίδι,  ὧδε  ἐπιφρασθείς:  περιφέρων
αὐτὴν  ἐντὸς  τοῦ  τείχεος  προσῖσχε  πρὸς  τὸ  δάπεδον  τῆς  πόλιος.  τὰ  μὲν  δὴ  ἄλλα  ἔσκε  κωφὰ  πρὸς  τὰ  προσῖσχε,  κατὰ  δὲ  τὰ  ὀρυσσόμενα  ἠχέεσκε  ὁ  χαλκὸς  τῆς  ἀσπίδος.  ἀντορύσσοντες  δ'  ἂν  ταύτῃ  οἱ  Βαρκαῖοι  ἔκτεινον  τῶν  Περσέων  τοὺς  γεωρυχέοντας.  τοῦτο  μὲν  δὴ  οὕτω  ἐξευρέθη,  τὰς  δὲ  προσβολὰς  ἀπεκρούοντο  οἱ  Βαρκαῖοι.  χρόνον  δὲ  δὴ  πολλὸν  τριβομένων
καὶ  πιπτόντων  ἀμφοτέρων  πολλῶν  καὶ  οὐκ  ἧσσον  τῶν  Περσέων,  ̓́Αμασις  ὁ  στρατηγὸς  τοῦ  πεζοῦ  μηχανᾶται  τοιάδε.  μαθὼν  τοὺς  Βορκαίους  ὡς  κατὰ  μὲν  τὸ  ἰσχυρὸν  οὐκ  αἱρετοὶ  εἶεν,  δόλῳ  δὲ  αἱρετοί,  ποιέει  τοιάδε:  νυκτὸς  τάφρην  ὀρύξας  εὐρέαν  ἐπέτεινε  ξύλα  ἀσθενέα  ὑπὲρ  αὐτῆς,  κατύπερθε  δὲ  ἐπιπολῆς  τῶν  ξύλων  χοῦν  γῆς  ἐπεφόρησε  ποιέων  τῇ  ἄλλῃ  γῇ  ἰσόπεδον.  ἅμα
ἡμέρῃ  δὲ  ἐς  λόγους  προεκαλέετο  τοὺς  Βαρκαίους:  οἳ  δὲ  ἀσπαστῶς  ὑπήκουσαν,  ἐς  ὅ  σφι  ἕαδε  ὁμολογίῃ  χρήσασθαι.  τὴν  δὲ  ὁμολογίην  ἐποιεῦντο  τοιήνδε  τινά,  ἐπὶ  τῆς  κρυπτῆς  τάφρου  τάμνοντες  ὅρκια,  ἔστ'  ἂν  ἡ  γῆ  αὕτη  οὕτω  ἔχῃ,  μένειν  τὸ  ὅρκιον  κατὰ  χώρην,  καὶ  Βαρκαίους  τε  ὑποτελέειν  φάναι  ἀξίην  βασιλέι  καὶ  Πέρσας  μηδὲν  ἄλλο  νεοχμοῦν  κατὰ  Βαρκαίους.
μετὰ  δὲ  τὸ  ὅρκιον  Βαρκαῖοι  μὲν  πιστεύσαντες  τούτοισι  αὐτοί  τε  ἐξῄσαν  ἐκ  τοῦ  ἄστεος  καὶ  τῶν  πολεμίων  ἔων  παριέναι  ἐς  τὸ  τεῖχος  τὸν  βουλόμενον,  τὰς  πάσας  πύλας  ἀνοίξαντες.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  καταρρήξαντες  τὴν  κρυπτὴν  γέφυραν  ἔθεον  ἔσω  ἐς  τὸ  τεῖχος.  κατέρρηξαν  δὲ  τοῦδε  εἵνεκα  τὴν  ἐποίησαν  γέφυραν,  ἵνα  ἐμπεδορκέοιεν,  ταμόντες  τοῖσι  Βαρκαίοισι  χρόνον  μένειν  αἰεὶ
τὸ  ὅρκιον  ὅσον  ἂν  ἡ  γῆ  μένῃ  κατὰ  τότε  εἶχε:  καταρρήξασι  δὲ  οὐκέτι  ἔμενε  τὸ  ὅρκιον  κατὰ  χώρην.  τοὺς  μέν  νυν  αἰτιωτάτους  τῶν  Βαρκαίων  ἡ  Φερετίμη,  ἐπείτε  οἱ  ἐκ  τῶν  Περσέων  παρεδόθησαν,  ἀνεσκολόπισε  κύκλῳ  τοῦ  τείχεος,  τῶν  δέ  σφι  γυναικῶν  τοὺς  μαζοὺς  ἀποταμοῦσα  περιέστιξε  καὶ  τούτοισι  τὸ  τεῖχος:  τοὺς  δὲ  λοιποὺς  τῶν  Βαρκαίων  ληίην  ἐκέλευε
θέσθαι  τοὺς  Πέρσας,  πλὴν  ὅσοι  αὐτῶν  ἦσαν  Βαττιάδαι  τε  καὶ  τοῦ  φόνου  οὐ  μεταίτιοι:  τούτοισι  δὲ  τὴν  πόλιν  ἐπέτρεψε  ἡ  Φερετίμη.  τοὺς  ὦν  δὴ  λοιποὺς  τῶν  Βαρκαίων  οἱ  Πέρσαι  ἀνδραποδισάμενοι  ἀπήισαν  ὀπίσω:  καὶ  ἐπείτε  ἐπὶ  τῇ  Κυρηναίων  πόλι  ἐπέστησαν,  οἱ  Κυρηναῖοι  λόγιόν  τι  ἀποσιεύμενοι  διεξῆκαν  αὐτοὺς  διὰ  τοῦ  ἄστεος.  διεξιούσης  δὲ  τῆς  στρατιῆς  Βάδρης  μὲν
ὁ  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατοῦ  στρατηγὸς  ἐκέλευε  αἱρέειν  τὴν  πόλιν,  ̓́Αμασις  δὲ  ὁ  τοῦ  πεζοῦ  οὐκ  ἔα:  ἐπὶ  Βάρκην  γὰρ  ἀποσταλῆναι  μούνην  ̔Ελληνίδα  πόλιν:  ἐς  ὃ  διεξελθοῦσι  καὶ  ἱζομένοισι  ἐπὶ  Διὸς  Λυκαίου  ὄχθον  μετεμέλησέ  σφι  οὐ  σχοῦσι  τὴν  Κυρήνην.  καὶ  ἐπειρῶντο  τὸ  δεύτερον  παριέναι  ἐς  αὐτήν:  οἱ  δὲ  Κυρηναῖοι  οὐ  περιώρων.  τοῖσι  δὲ  Πέρσῃσι  οὐδενὸς  μαχομένου
φόβος  ἐνέπεσε,  ἀποδραμόντες  τε  ὅσον  τε  ἑξήκοντα  στάδια  ἵζοντο:  ἱδρυθέντι  δὲ  τῷ  στρατοπέδῳ  ταύτῃ  ἦλθε  παρὰ  ̓Αρυνάνδεω  ἄγγελος  ἀποκαλέων  αὐτούς.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  Κυρηναίων  δεηθέντες  ἐπόδιά  σφι  δοῦναι  ἔτυχον,  λαβόντες  δὲ  ταῦτα  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον.  παραλαβόντες  δὲ  τὸ  ἐνθεῦτεν  αὐτοὺς  Λίβυες  τῆς  τε  ἐσθῆτος  εἵνεκα  καὶ  τῆς  σκευῆς  τοὺς  ὑπολειπομένους  αὐτῶν  καὶ  ἐπελκομένους  ἐφόνευον,
ἐς  ὃ  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον  ἀπίκοντο.  οὗτος  ὁ  Περσέων  στρατὸς  τῆς  Λιβύης  ἑκαστάτω  ἐς  Εὐεσπερίδας  ἦλθε.  τοὺς  δὲ  ἠνδραποδίσαντο  τῶν  Βαρκαίων,  τούτους  δὲ  ἐκ  τῆς  Αἰγύπτου  ἀνασπάστους  ἐποίησαν  παρὰ  βασιλέα,  βασιλεὺς  δέ  σφι  Δαρεῖος  ἔδωκε  τῆς  Βακτρίης  χώρης  κώμην  ἐγκατοικῆσαι.  οἳ  δὲ  τῇ  κώμῃ  ταύτῃ  οὔνομα  ἔθεντο  Βάρκην,  ἥ  περ  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦν
οἰκεομένη  ἐν  γῇ  τῇ  Βακτρίῃ.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  ἡ  Φερετίμη  εὖ  τὴν  ζόην  κατέπλεξε.  ὡς  γὰρ  δὴ  τάχιστα  ἐκ  τῆς  Λιβύης  τισαμένη  τοὺς  Βαρκαίους  ἀπενόστησε  ἐς  τὴν  Αἴγυπτον,  ἀπέθανε  κακῶς:  ζῶσα  γὰρ  εὐλέων  ἐξέζεσε,  ὡς  ἄρα  ἀνθρώποισι  αἱ  λίην  ἰσχυραὶ  τιμωρίαι  πρὸς  θεῶν  ἐπίφθονοι  γίνονται:ἐκ  μὲν  δὴ  Φερετίμης  τῆς  Βάττου  τοιαύτη  τε  καὶ  τοσαύτη  τιμωρίη
ἐγένετο  ἐς  Βαρκαίους.

======== Histories — Book 5 (Terpsichore) ========

οἱ  δὲ  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  τῶν  Περσέων  καταλειφθέντες  ὑπὸ  Δαρείου,  τῶν  ὁ  Μεγάβαζος  ἦρχε,  πρώτους  μὲν  Περινθίους  ̔Ελλησποντίων  οὐ  βουλομένους  ὑπηκόους  εἶναι  Δαρείου  κατεστρέψαντο,  περιεφθέντας  πρότερον  καὶ  ὑπὸ  Παιόνων  τρηχέως.  οἱ  γὰρ  ὦν  ἀπὸ  Στρυμόνος  Παίονες  χρήσαντος  τοῦ  θεοῦ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  Περινθίους,  καὶ  ἢν  μὲν  ἀντικατιζόμενοι  ἐπικαλέσωνται  σφέας  οἱ  Περίνθιοι  ὀνομαστὶ  βώσαντες,  τοὺς  δὲ  ἐπιχειρέειν,
ἢν  δὲ  μὴ  ἐπιβώσωνται,  μὴ  ἐπιχειρέειν,  ἐποίεον  οἱ  Παίονες  ταῦτα.  ἀντικατιζομένων  δὲ  τῶν  Περινθίων  ἐν  τῷ  προαστείῳ,  ἐνθαῦτα  μουνομαχίη  τριφασίη  ἐκ  προκλήσιός  σφι  ἐγένετο:  καὶ  γὰρ  ἄνδρα  ἀνδρὶ  καὶ  ἵππον  ἵππῳ  συνέβαλον  καὶ  κύνα  κυνί.  νικώντων  δὲ  τὰ  δύο  τῶν  Περινθίων,  ὡς  ἐπαιώνιζον  κεχαρηκότες,  συνεβάλοντο  οἱ  Παίονες  τὸ  χρηστήριον  αὐτὸ  τοῦτο  εἶναι  καὶ  εἶπάν  κου
παρὰ  σφίσι  αὐτοῖσι  “νῦν  ἂν  εἴη  ὁ  χρησμὸς  ἐπιτελεόμενος  ἡμῖν,  νῦν  ἡμέτερον  ἔργον.”  οὕτω  τοῖσι  Περινθίοισι  παιωνίσασι  ἐπιχειρέουσι  οἱ  Παίονες,  καὶ  πολλόν  τε  ἐκράτησαν  καὶ  ἔλιπον  σφέων  ὀλίγους.  τὰ  μὲν  δὴ  ἀπὸ  Παιόνων  πρότερον  γενόμενα  ὧδε  ἐγένετο:  τότε  δὲ  ἀνδρῶν  ἀγαθῶν  περὶ  τῆς  ἐλευθερίης  γινομένων  τῶν  Περινθίων  οἱ  Πέρσαι  τε  καὶ  ὁ  Μεγάβαζος  ἐπεκράτησαν  πλήθεϊ.
ὡς  δὲ  ἐχειρώθη  ἡ  Πέρινθος,  ἤλαυνε  Μεγάβαζος  τὸν  στρατὸν  διὰ  τῆς  Θρηίκης,  πᾶσαν  πόλιν  καὶ  πᾶν  ἔθνος  τῶν  ταύτῃ  οἰκημένων  ἡμερούμενος  βασιλέι.  ταῦτα  γάρ  οἱ  ἐνετέταλτο  ἐκ  Δαρείου,  Θρηίκην  καταστρέφεσθαι.  Θρηίκων  δὲ  ἔθνος  μέγιστον  ἐστὶ  μετά  γε  ̓Ινδοὺς  πάντων  ἀνθρώπων:  εἰ  δὲ  ὑπ'  ἑνὸς  ἄρχοιτο  ἢ  φρονέοι  κατὰ  τὠυτό,  ἄμαχόν  τ'  ἂν  εἴη  καὶ  πολλῷ
κράτιστον  πάντων  ἐθνέων  κατὰ  γνώμην  τὴν  ἐμήν.  ἀλλὰ  γὰρ  τοῦτο  ἄπορόν  σφι  καὶ  ἀμήχανον  μή  κοτε  ἐγγένηται,  εἰσὶ  δὴ  κατὰ  τοῦτο  ἀσθενέες.  οὐνόματα  δ'  ἔχουσι  πολλὰ  κατὰ  χώρας  ἕκαστοι,  νόμοισι  δὲ  οὗτοι  παραπλησίοισι  πάντες  χρέωνται  κατὰ  πάντα,  πλὴν  Γετέων  καὶ  Τραυσῶν  καὶ  τῶν  κατύπερθε  Κρηστωναίων  οἰκεόντων.  τούτων  δὲ  τὰ  μὲν  Γέται  οἱ  ἀθανατίζοντες  ποιεῦσι,  εἴρηταί
μοι:  Τραυσοὶ  δὲ  τὰ  μὲν  ἄλλα  πάντα  κατὰ  ταὐτὰ  τοῖσι  ἄλλοισι  Θρήιξι  ἐπιτελέουσι,  κατὰ  δὲ  τὸν  γινόμενόν  σφι  καὶ  ἀπογινόμενον  ποιεῦσι  τοιάδε:  τὸν  μὲν  γενόμενον  περιιζόμενοι  οἱ  προσήκοντες  ὀλοφύρονται,  ὅσα  μιν  δεῖ  ἐπείτε  ἐγένετο  ἀναπλῆσαι  κακά,  ἀνηγεόμενοι  τὰ  ἀνθρωπήια  πάντα  πάθεα:  τὸν  δ'  ἀπογενόμενον  παίζοντές  τε  καὶ  ἡδόμενοι  γῇ  κρύπτουσι,  ἐπιλέγοντες  ὅσων  κακῶν  ἐξαπαλλαχθεὶς  ἐστὶ
ἐν  πάσῃ  εὐδαιμονίῃ.  οἱ  δὲ  κατύπερθε  Κρηστωναίων  ποιεῦσι  τοιάδε.  ἔχει  γυναῖκας  ἕκαστος  πολλά,:  ἐπεὰν  ὦν  τις  αὐτῶν  ἀποθάνῃ,  κρίσις  γίνεται  μεγάλη  τῶν  γυναικῶν  καὶ  φίλων  σπουδαὶ  ἰσχυραὶ  περὶ  τοῦδε,  ἥτις  αὐτέων  ἐφιλέετο  μάλιστα  ὑπὸ  τοῦ  ἀνδρός:  ἣ  δ'  ἂν  κριθῇ  καὶ  τιμηθῇ,  ἐγκωμιασθεῖσα  ὑπό  τε  ἀνδρῶν  καὶ  γυναικῶν  σφάζεται  ἐς  τὸν  τάφον  ὑπὸ  τοῦ  οἰκηιοτάτου
ἑωυτῆς,  σφαχθεῖσα  δὲ  συνθάπτεται  τῷ  ἀνδρί.  αἱ  δὲ  ἄλλαι  συμφορὴν  μεγάλην  ποιεῦνται:  ὄνειδος  γάρ  σφι  τοῦτο  μέγιστον  γίνεται.  τῶν  δὲ  δὴ  ἄλλων  Θρηίκων  ἐστὶ  ὅδε  νόμος:  πωλεῦσι  τὰ  τέκνα  ἐπ'  ἐξαγωγῇ,  τὰς  δὲ  παρθένους  οὐ  φυλάσσουσι,  ἀλλ'  ἐῶσι  τοῖσι  αὐταὶ  βούλονται  ἀνδράσι  μίσγεσθαι:  τὰς  δὲ  γυναῖκας  ἰσχυρῶς  φυλάσσουσι  καὶ  ὠνέονται  τὰς  γυναῖκας  παρὰ  τῶν  γονέων
χρημάτων  μεγάλων.  καὶ  τὸ  μὲν  ἐστίχθαι  εὐγενὲς  κέκριται,  τὸ  δὲ  ἄστικτον  ἀγεννές.  ἀργὸν  εἶναι  κάλλιστον,  γῆς  δὲ  ἐργάτην  ἀτιμότατον:  τὸ  ζῆν  ἀπὸ  πολέμου  καὶ  ληιστύος  κάλλιστον.  οὗτοι  μὲν  σφέων  οἱ  ἐπιφανέστατοι  νόμοι  εἰσί,  θεοὺς  δὲ  σέβονται  μούνους  τούσδε,  ̓́Αρεα  καὶ  Διόνυσον  καὶ  ̓́Αρτεμιν.  οἱ  δὲ  βασιλέες  αὐτῶν,  πάρεξ  τῶν  ἄλλων  πολιητέων,  σέβονται  ̔Ερμέην  μάλιστα  θεῶν,
καὶ  ὀμνύουσι  μοῦνον  τοῦτον,  καὶ  λέγουσι  γεγονέναι  ἀπὸ  ̔Ερμέω  ἑωυτούς.  ταφαὶ  δὲ  τοῖσι  εὐδαίμοσι  αὐτῶν  εἰσὶ  αἵδε:  τρεῖς  μὲν  ἡμέρας  προτιθεῖσι  τὸν  νεκρόν,  καὶ  παντοῖα  σφάξαντες  ἱρήια  εὐωχέονται,  προκλαύσαντες  πρῶτον:  ἔπειτα  δὲ  θάπτουσι  κατακαύσαντες  ἢ  ἄλλως  γῇ  κρύψαντες,  χῶμα  δὲ  χέαντες  ἀγῶνα  τιθεῖσι  παντοῖον,  ἐν  τῷ  τὰ  μέγιστα  ἄεθλα  τίθεται  κατὰ  λόγον  μουνομαχίης.  ταφαὶ  μὲν
δὴ  Θρηίκων  εἰσὶ  αἵδε.  τὸ  δὲ  πρὸς  βορέω  τῆς  χώρης  ἔτι  ταύτης  οὐδεὶς  ἔχει  φράσαι  τὸ  ἀτρεκὲς  οἵτινες  εἰσὶ  ἄνθρωποι  οἰκέοντες  αὐτήν,  ἀλλὰ  τὰ  πέρην  ἤδη  τοῦ  ̓́Ιστρου  ἔρημος  χώρη  φαίνεται  ἐοῦσα  καὶ  ἄπειρος.  μούνους  δὲ  δύναμαι  πυθέσθαι  οἰκέοντας  πέρην  τοῦ  ̓́Ιστρου  ἀνθρώπους  τοῖσι  οὔνομα  εἶναι  Σιγύννας,  ἐσθῆτι  δὲ  χρεωμένους  Μηδικῇ:  τοὺς  δὲ  ἵππους  αὐτῶν
εἶναι  λασίους  ἅπαν  τὸ  σῶμα  ἐπὶ  πέντε  δακτύλους  τὸ  βάθος  τῶν  τριχῶν,  μικροὺς  δὲ  καὶ  σιμοὺς  καὶ  ἀδυνάτους  ἄνδρας  φέρειν,  ζευγνυμένους  δὲ  ὑπ'  ἅρματα  εἶναι  ὀξυτάτους:  ἁρματηλατέειν  δὲ  πρὸς  ταῦτα  τοὺς  ἐπιχωρίους.  κατήκειν  δὲ  τούτων  τοὺς  οὔρους  ἀγχοῦ  ̓Ενετῶν  τῶν  ἐν  τῷ  ̓Αδρίῃ.  εἶναι  δὲ  Μήδων  σφέας  ἀποίκους  λέγουσι.  ὅκως  δὲ  οὗτοι  Μήδων  ἄποικοι  γεγόνασι,
ἐγὼ  μὲν  οὐκ  ἔχω  ἐπιφράσασθαι,  γένοιτο  δ'  ἂν  πᾶν  ἐν  τῷ  μακρῷ  χρόνῳ.  Σιγύννας  δ'  ὦν  καλέουσι  Δίγυες  οἱ  ἄνω  ὑπὲρ  Μασσαλίης  οἰκέοντες  τοὺς  καπήλους,  Κύπριοι  δὲ  τὰ  δόρατα.  ὡς  δὲ  Θρήικες  λέγουσι,  μέλισσαι  κατέχουσι  τὰ  πέρην  τοῦ  ̓́Ιστρου,  καὶ  ὑπὸ  τουτέων  οὐκ  εἶναι  διελθεῖν  τὸ  προσωτέρω.  ἐμοὶ  μέν  νυν  ταῦτα  λέγοντες  δοκέουσι  λέγειν  οὐκ
οἰκότα:  τὰ  γὰρ  ζῷα  ταῦτα  φαίνεται  εἶναι  δύσριγα:  ἀλλά  μοι  τὰ  ὑπὸ  τὴν  ἄρκτον  ἀοίκητα  δοκέει  εἶναι  διὰ  τὰ  ψύχεα.  ταῦτα  μέν  νυν  τῆς  χώρης  ταύτης  πέρι  λέγεται:  τὰ  παραθαλάσσια  δ'  ὦν  αὐτῆς  Μεγάβαζος  Περσέων  κατήκοα  ἐποίεε.  Δαρεῖος  δὲ  ὡς  διαβὰς  τάχιστα  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἀπίκετο  ἐς  Σάρδις,  ἐμνήσθη  τῆς  ἐξ  ̔Ιστιαίου  τε  τοῦ  Μιλησίου  εὐεργεσίης
καὶ  τῆς  παραινέσιος  τοῦ  Μυτιληναίου  Κώεω,  μεταπεμψάμενος  δὲ  σφέας  ἐς  Σάρδις  ἐδίδου  αὐτοῖσι  αἵρεσιν.  ὁ  μὲν  δὴ  ̔Ιστιαῖος,  ἅτε  τυραννεύων  τῆς  Μιλήτου,  τυραννίδος  μὲν  οὐδεμιῆς  προσεχρήιζε,  αἰτέει  δὲ  Μύρκινον  τὴν  ̓Ηδωνῶν,  βουλόμενος  ἐν  αὐτῇ  πόλιν  κτίσαι.  οὗτος  μὲν  δὴ  ταύτην  αἱρέεται,  ὁ  δὲ  Κώης,  οἷά  τε  οὐ  τύραννος  δημότης  τε  ἐών,  αἰτέει  Μυτιλήνης  τυραννεῦσαι.  τελεωθέντων
δὲ  ἀμφοτέροισι,  οὗτοι  μὲν  κατὰ  τὰ  εἵλοντο  ἐτράποντο,  Δαρεῖον  δὲ  συνήνεικε  πρῆγμα  τοιόνδε  ἰδόμενον  ἐπιθυμῆσαι  ἐντείλασθαι  Μεγαβάζῳ  Παίονας  ἑλόντα  ἀνασπάστους  ποιῆσαι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  ἐκ  τῆς  Εὐρώπης.  ἦν  Πίγρης  καὶ  Μαντύης  ἄνδρες  Παίονες,  οἳ  ἐπείτε  Δαρεῖος  διέβη  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  αὐτοὶ  ἐθέλοντες  Παιόνων  τυραννεύειν  ἀπικνέονται  ἐς  Σάρδις,  ἅμα  ἀγόμενοι  ἀδελφεὴν  μεγάλην  τε  καὶ  εὐειδέα.  φυλάξαντες
δὲ  Δαρεῖον  προκατιζόμενον  ἐς  τὸ  προάστειον  τὸ  τῶν  Λυδῶν  ἐποίησαν  τοιόνδε:  σκευάσαντες  τὴν  ἀδελφεὴν  ὡς  εἶχον  ἄριστα,  ἐπ'  ὕδωρ  ἔπεμπον  ἄγγος  ἐπὶ  τῇ  κεφαλῇ  ἔχουσαν  καὶ  ἐκ  τοῦ  βραχίονος  ἵππον  ἐπέλκουσαν  καὶ  κλώθουσαν  λίνον.  ὡς  δὲ  παρεξήιε  ἡ  γυνή,  ἐπιμελὲς  τῷ  Δαρείῳ  ἐγένετο:  οὔτε  γὰρ  Περσικὰ  ἦν  οὔτε  Λύδια  τὰ  ποιεύμενα  ἐκ  τῆς  γυναικός,  οὔτε
πρὸς  τῶν  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  οὐδαμῶν.  ἐπιμελὲς  δὲ  ὥς  οἱ  ἐγένετο,  τῶν  δορυφόρων  τινὰς  πέμπει  κελεύων  φυλάξαι  ὅ  τι  χρήσεται  τῷ  ἵππῳ  ἡ  γυνή.  οἳ  μὲν  δὴ  ὄπισθε  εἵποντο:  ἣ  δὲ  ἐπείτε  ἀπίκετο  ἐπὶ  τὸν  ποταμόν,  ἦρσε  τὸν  ἵππον,  ἄρσασα  δὲ  καὶ  τὸ  ἄγγος  τοῦ  ὕδατος  ἐμπλησαμένη  τὴν  αὐτὴν  ὁδὸν  παρεξήιε,  φέρουσα  τὸ  ὕδωρ  ἐπὶ
τῆς  κεφαλῆς  καὶ  ἐπέλκουσα  ἐκ  τοῦ  βραχίονος  τὸν  ἵππον  καὶ  στρέφουσα  τὸν  ἄτρακτον.  θωμάζων  δὲ  ὁ  Δαρεῖος  τά  τε  ἤκουσε  ἐκ  τῶν  κατασκόπων  καὶ  τὰ  αὐτὸς  ὥρα,  ἄγειν  αὐτὴν  ἐκέλευε  ἑωυτῷ  ἐς  ὄψιν.  ὡς  δὲ  ἄχθη,  παρῆσαν  καὶ  οἱ  ἀδελφεοὶ  αὐτῆς  οὔ  κῃ  πρόσω  σκοπιὴν  ἔχοντες  τούτων.  εἰρωτῶντος  δὲ  τοῦ  Δαρείου  ὁποδαπὴ  εἴη,  ἔφασαν  οἱ
νεηνίσκοι  εἶναι  Παίονες  καὶ  ἐκείνην  εἶναι  σφέων  ἀδελφεήν.  ὃ  δ'  ἀμείβετο,  τίνες  δὲ  οἱ  Παίονες  ἄνθρωποι  εἰσὶ  καὶ  κοῦ  γῆς  οἰκημένοι,  καὶ  τί  κεῖνοι  ἐθέλοντες  ἔλθοιεν  ἐς  Σάρδις.  οἳ  δέ  οἱ  ἔφραζον  ὡς  ἔλθοιεν  μὲν  ἐκείνῳ  δώσοντες  σφέας  αὐτούς,  εἴη  δὲ  ἡ  Παιονίη  ἐπὶ  τῷ  Στρυμόνι  ποταμῷ  πεπολισμένη,  ὁ  δὲ  Στρυμὼν  οὐ  πρόσω  τοῦ  ̔Ελλησπόντου,
εἴησαν  δὲ  Τευκρῶν  τῶν  ἐκ  Τροίης  ἄποικοι.  οἳ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἕκαστα  ἔλεγον,  ὁ  δὲ  εἰρώτα  εἰ  καὶ  πᾶσαι  αὐτόθι  αἱ  γυναῖκες  εἴησαν  οὕτω  ἐργάτιδες.  οἳ  δὲ  καὶ  τοῦτο  ἔφασαν  προθύμως  οὕτω  ἔχειν:  αὐτοῦ  γὰρ  ὦν  τούτου  εἵνεκα  καὶ  ἐποιέετο.  ἐνθαῦτα  Δαρεῖος  γράφει  γράμματα  Μεγαβάζῳ,  τὸν  ἔλιπε  ἐν  τῇ  Θρηίκῃ  στρατηγόν,  ἐντελλόμενος  ἐξαναστῆσαι  ἐξ  ἠθέων
Παίονας  καὶ  παρ'  ἑωυτὸν  ἀγαγεῖν  καὶ  αὐτοὺς  καὶ  τὰ  τέκνα  τε  καὶ  τὰς  γυναῖκας  αὐτῶν.  αὐτίκα  δὲ  ἱππεὺς  ἔθεε  φέρων  τὴν  ἀγγελίην  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  περαιωθεὶς  δὲ  διδοῖ  τὸ  βυβλίον  τῷ  Μεγαβάζῳ.  ὁ  δὲ  ἐπιλεξάμενος  καὶ  λαβὼν  ἡγεμόνας  ἐκ  τῆς  Θρηίκης  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  τὴν  Παιονίην.  πυθόμενοι  δὲ  οἱ  Παίονες  τοὺς  Πέρσας  ἐπὶ  σφέας  ἰέναι,  ἁλισθέντες
ἐξεστρατεύσαντο  πρὸς  θαλάσσης,  δοκέοντες  ταύτῃ  ἐπιχειρήσειν  τοὺς  Πέρσας  ἐμβάλλοντας.  οἱ  μὲν  δὴ  Παίονες  ἦσαν  ἕτοιμοι  τὸν  Μεγαβάζου  στρατὸν  ἐπιόντα  ἐρύκειν:  οἱ  δὲ  Πέρσαι  πυθόμενοι  συναλίσθαι  τοὺς  Παίονας  καὶ  τὴν  πρὸς  θαλάσσης  ἐσβολὴν  φυλάσσοντας,  ἔχοντες  ἡγεμόνας  τὴν  ἄνω  ὁδὸν  τρέπονται,  λαθόντες  δὲ  τοὺς  Παίονας  ἐσπίπτουσι  ἐς  τὰς  πόλιας  αὐτῶν  ἐούσας  ἀνδρῶν  ἐρήμους:  οἷα  δὲ  κεινῇσι  ἐπιπεσόντες
εὐπετέως  κατέσχον.  οἱ  δὲ  Παίονες  ὡς  ἐπύθοντο  ἐχομένας  τὰς  πόλιας,  αὐτίκα  διασκεδασθέντες  κατ'  ἑωυτοὺς  ἕκαστοι  ἐτράποντο  καὶ  παρεδίδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  τοῖσι  Πέρσῃσι.  οὕτω  δὴ  Παιόνων  Σιριοπαίονές  τε  καὶ  Παιόπλαι  καὶ  οἱ  μέχρι  τῆς  Πρασιάδος  λίμνης  ἐξ  ἠθέων  ἐξαναστάντες  ἤγοντο  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  οἱ  δὲ  περί  τε  Πάγγαιον  ὄρος  καὶ  Δόβηρας  καὶ  ̓Αγριᾶνας  καὶ  ̓Οδομάντουσκαὶ  αὐτὴν
τὴν  λίμνην  τὴν  Πρασιάδα  οὐκ  ἐχειρώθησαν  ἀρχὴν  ὑπὸ  Μεγαβάζου:  ἐπειρήθη  δὲ  καὶ  τοὺς  ἐν  τῇ  λίμνῃ  κατοικημένους  ἐξαιρέειν  ὧδε.  ἴκρια  ἐπὶ  σταυρῶν  ὑψηλῶν  ἐζευγμένα  ἐν  μέσῃ  ἕστηκε  τῇ  λίμνῃ,  ἔσοδον  ἐκ  τῆς  ἠπείρου  στεινὴν  ἔχοντα  μιῇ  γεφύρῃ.  τοὺς  δὲ  σταυροὺς  τοὺς  ὑπεστεῶτας  τοῖσι  ἰκρίοισι  τὸ  μέν  κου  ἀρχαῖον  ἔστησαν  κοινῇ  πάντες  οἱ  πολιῆται,  μετὰ  δὲ
νόμῳ  χρεώμενοι  ἱστᾶσι  τοιῷδε:  κομίζοντες  ἐξ  ὄρεος  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  ̓́Ορβηλος,  κατὰ  γυναῖκα  ἑκάστην  ὁ  γαμέων  τρεῖς  σταυροὺς  ὑπίστησι:  ἄγεται  δὲ  ἕκαστος  συχνὰς  γυναῖκας.  οἰκέουσι  δὲ  τοιοῦτον  τρόπον,  κρατέων  ἕκαστος  ἐπὶ  τῶν  ἰκρίων  καλύβης  τε  ἐν  τῇ  διαιτᾶται  καὶ  θύρης  καταπακτῆς  διὰ  τῶν  ἰκρίων  κάτω  φερούσης  ἐς  τὴν  λίμνην.  τὰ  δὲ  νήπια  παιδία  δέουσι  τοῦ
ποδὸς  σπάρτῳ,  μὴ  κατακυλισθῇ  δειμαίνοντες.  τοῖσι  δὲ  ἵπποισι  καὶ  τοῖσι  ὑποζυγίοισι  παρέχουσι  χόρτον  ἰχθῦς:  τῶν  δὲ  πλῆθος  ἐστὶ  τοσοῦτο  ὥστε,  ὅταν  τὴν  θύρην  τὴν  καταπακτὴν  ἀνακλίνῃ,  κατιεῖ  σχοίνῳ  σπυρίδα  κεινὴν  ἐς  τὴν  λίμνην,  καὶ  οὐ  πολλόν  τινα  χρόνον  ἐπισχὼν  ἀνασπᾷ  πλήρεα  ἰχθύων.  τῶν  δὲ  ἰχθύων  ἐστὶ  γένεα  δύο,  τοὺς  καλέουσι  πάπρακάς  τε  καὶ  τίλωνας.  παιόνων
μὲν  δὴ  οἱ  χειρωθέντες  ἤγοντο  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  Μεγάβαζος  δὲ  ὡς  ἐχειρώσατο  τοὺς  Παίονας,  πέμπει  ἀγγέλους  ἐς  Μακεδονίην  ἄνδρας  ἑπτὰ  Πέρσας,  οἳ  μετ'  αὐτὸν  ἐκεῖνον  ἦσαν  δοκιμώτατοι  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ:  ἐπέμποντο  δὲ  οὗτοι  παρὰ  ̓Αμύντην  αἰτήσοντες  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  Δαρείῳ  βασιλέι.  ἔστι  δὲ  ἐκ  τῆς  Πρασιάδος  λίμνης  σύντομος  κάρτα  ἐς  τὴν  Μακεδονίην:  πρῶτον  μὲν
γὰρ  ἔχεται  τῆς  λίμνης  τὸ  μέταλλον  ἐξ  οὗ  ὕστερον  τούτων  τάλαντον  ἀργυρίου  ̓Αλεξάνδρῳ  ἡμέρης  ἑκάστης  ἐφοίτα,  μετὰ  δὲ  τὸ  μέταλλον  Δύσωρον  καλεόμενον  ὄρος  ὑπερβάντα  εἶναι  ἐν  Μακεδονίν.  οἱ  ὦν  Πέρσαι  οἱ  πεμφθέντες  οὗτοι  παρὰ  τὸν  ̓Αμύντην  ὡς  ἀπίκοντο,  αἴτεον  ἐλθόντες  ἐς  ὄψιν  τὴν  ̓Αμύντεω  Δαρείῳ  βασιλέι  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ.  ὁ  δὲ  ταῦτά  τε  ἐδίδου
καὶ  σφεας  ἐπὶ  ξείνια  καλέει,  παρασκευασάμενος  δὲ  δεῖπνον  μεγαλοπρεπὲς  ἐδέκετο  τοὺς  Πέρσας  φιλοφρόνως.  ὡς  δὲ  ἀπὸ  δείπνου  ἐγένοντο,  διαπίνοντες  εἶπαν  οἱ  Πέρσαι  τάδε.  “ξεῖνε  Μακεδών,  ἡμῖν  νόμος  ἐστὶ  τοῖσι  Πέρσῃσι,  ἐπεὰν  δεῖπνον  προτιθώμεθα  μέγα,  τότε  καὶ  τὰς  παλλακὰς  καὶ  τὰς  κουριδίας  γυναῖκας  ἐσάγεσθαι  παρέδρους.  σύ  νυν,  ἐπεί  περ  προθύμως  μὲν  ἐδέξαο  μεγάλως  δὲ  ξεινίζεις,  διδοῖς
δὲ  βασιλέι  Δαρείῳ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ,  ἕπεο  νόμῳ  τῷ  ἡμετέρῳ.”  εἶπε  πρὸς  ταῦτα  ̓Αμύντης  “ὦ  Πέρσαι,  νόμος  μὲν  ἡμῖν  γε  ἐστὶ  οὐκ  οὗτος,  ἀλλὰ  κεχωρίσθαι  ἄνδρας  γυναικῶν:  ἐπείτε  δὲ  ὑμεῖς  ἐόντες  δεσπόται  προσχρηίζετε  τούτων,  παρέσται  ὑμῖν  καὶ  ταῦτα.”  εἴπας  τοσαῦτα  ὁ  ̓Αμύντης  μετεπέμπετο  τὰς  γυναῖκας:  αἳ  δ'  ἐπείτε  καλεόμεναι  ἦλθον,  ἐπεξῆς  ἀντίαι  ἵζοντο  τοῖσι
Πέρσῃσι.  ἐνθαῦτα  οἱ  Πέρσαι  ἰδόμενοι  γυναῖκας  εὐμόρφους  ἔλεγον  πρὸς  ̓Αμύντην  φάμενοι  τὸ  ποιηθὲν  τοῦτο  οὐδὲν  εἶναι  σοφόν:  κρέσσον  γὰρ  εἶναι  ἀρχῆθεν  μὴ  ἐλθεῖν  τὰς  γυναῖκας  ἢ  ἐλθούσας  καὶ  μὴ  παριζομένας  ἀντίας  ἵζεσθαι  ἀλγηδόνας  σφίσι  ὀφθαλμῶν.  ἀναγκαζόμενος  δὲ  ὁ  ̓Αμύντης  ἐκέλευε  παρίζειν:  πειθομενέων  δὲ  τῶν  γυναικῶν  αὐτίκα  οἱ  Πέρσαι  μαστῶν  τε  ἅπτοντο  οἷα  πλεόνως  οἰνωμένοι,  καί
κού  τις  καὶ  φιλέειν  ἐπειρᾶτο.  ̓Αμύντης  μὲν  δὴ  ταῦτα  ὁρέων  ἀτρέμας  εἶχε,  καίπερ  δυσφορέων,  οἷα  ὑπερδειμαίνων  τοὺς  Πέρσας:  ̓Αλέξανδρος  δὲ  ὁ  ̓Αμύντεω  παρεών  τε  καὶ  ὁρέων  ταῦτα,  ἅτε  νέος  τε  ἐὼν  καὶ  κακῶν  ἀπαθής,  οὐδαμῶς  ἔτι  κατέχειν  οἷος  τε  ἦν,  ὥστε  δὲ  βαρέως  φέρων  εἶπε  πρὸς  ̓Αμύντην  τάδε.  “ὦ  πάτερ,  σὺ  μὲν  εἶκε  τῇ  ἡλικίῃ
ἀπιών  τε  ἀναπαύεο,  μηδὲ  λιπάρεε  τῇ  πόσι:  ἐγὼ  δὲ  προσμένων  αὐτοῦ  τῇδε  πάντα  τὰ  ἐπιτήδεα  παρέξω  τοῖσι  ξείνοισι.”  πρὸς  ταῦτα  συνιεὶς  ̓Αμύντης  ὅτι  νεώτερα  πρήγματα  πρήσσειν  μέλλοι  ὁ  ̓Αλέξανδρος,  λέγει  “ὦ  παῖ,  σχεδὸν  γάρ  σευ  ἀνακαιομένου  συνίημι  τοὺς  λόγους,  ὅτι  ἐθέλεις  ἐμὲ  ἐκπέμψας  ποιέειν  τι  νεώτερον:  ἐγὼ  ὦν  σευ  χρηίζω  μηδὲν  νεοχμῶσαι  κατ'  ἄνδρας  τούτους,
ἵνα  μὴ  ἐξεργάσῃ  ἡμέας,  ἀλλὰ  ἀνέχευ  ὁρέων  τὰ  ποιεύμενα:  ἀμφὶ  δὲ  ἀπόδῳ  τῇ  ἐμῇ  πείσομαί  τοι.”  ὡς  δὲ  ὁ  ̓Αμύντης  χρηίσας  τούτων  οἰχώκεε,  λέγει  ὁ  ̓Αλέξανδρος  πρὸς  τοὺς  Πέρσας  “γυναικῶν  τουτέων,  ὦ  ξεῖνοι,  ἔστι  ὑμῖν  πολλὴ  εὐπετείη,  καὶ  εἰ  πάσῃσι  βούλεσθε  μίσγεσθαι  καὶ  ὁκόσῃσι  ὦν  αὐτέων.  τούτου  μὲν  πέρι  αὐτοὶ  ἀποσημανέετε:  νῦν  δέ,  σχεδὸν  γὰρ
ἤδη  τῆς  κοίτης  ὥρη  προσέρχεται  ὑμῖν  καὶ  καλῶς  ἔχοντας  ὑμέας  ὁρῶ  μέθης,  γυναῖκας  ταύτας,  εἰ  ὑμῖν  φίλον  ἐστί,  ἄπετε  λούσασθαι,  λουσαμένας  δὲ  ὀπίσω  προσδέκεσθε.”  εἴπας  ταῦτα,  συνέπαινοι  γὰρ  ἦσαν  οἱ  Πέρσαι,  γυναῖκας  μὲν  ἐξελθούσας  ἀπέπεμπε  ἐς  τὴν  γυναικηίην,  αὐτὸς  δὲ  ὁ  ̓Αλέξανδρος  ἴσους  τῇσι  γυναιξὶ  ἀριθμὸν  ἄνδρας  λειογενείους  τῇ  τῶν  γυναικῶν  ἐσθῆτι  σκευάσας  καὶ  ἐγχειρίδια
δοὺς  ἦγε  ἔσω,  παράγων  δὲ  τούτους  ἔλεγε  τοῖσι  Πέρσῃσι  τάδε.  “ὦ  Πέρσαι,  οἴκατε  πανδαισίῃ  τελέῃ  ἱστιῆσθαι:  τά  τε  γὰρ  ἄλλα  ὅσα  εἴχομεν,  καὶ  πρὸς  τὰ  οἷά  τε  ἦν  ἐξευρόντας  παρέχειν,  πάντα  ὑμῖν  πάρεστι,  καὶ  δὴ  καὶ  τόδε  τὸ  πάντων  μέγιστον,  τάς  τε  ἑωυτῶν  μητέρας  καὶ  τὰς  ἀδελφεὰς  ἐπιδαψιλευόμεθα  ὑμῖν,  ὡς  παντελέως  μάθητε  τιμώμενοι  πρὸς  ἡμέων
τῶν  περ  ἐστὲ  ἄξιοι,  πρὸς  δὲ  καὶ  βασιλέι  τῷ  πέμψαντι  ἀπαγγείλητε  ὡς  ἀνὴρ  ̔́Ελλην  Μακεδόνων  ὕπαρχος  εὖ  ὑμέας  ἐδέξατο  καὶ  τραπέζῃ  καὶ  κοίτῃ.”  ταῦτα  εἴπας  ὁ  ̓Αλέξανδρος  παρίζει  Πέρσῃ  ἀνδρὶ  ἄνδρα  Μακεδόνα  ὡς  γυναῖκα  τῷ  λόγῳ:  οἳ  δέ,  ἐπείτε  σφέων  οἱ  Πέρσαι  ψαύειν  ἐπειρῶντο,  διεργάζοντο  αὐτούς.  καὶ  οὗτοι  μὲν  τούτῳ  τῷ  μόρῳ  διεφθάρησαν,  καὶ  αὐτοὶ
καὶ  ἡ  θεραπηίη  αὐτῶν:  εἵπετο  γὰρ  δή  σφι  καὶ  ὀχήματα  καὶ  θεράποντες  καὶ  ἡ  πᾶσα  πολλὴ  παρασκευή:  πάντα  δὴ  ταῦτα  ἅμα  πᾶσι  ἐκείνοισι  ἠφάνιστο.  μετὰ  δὲ  χρόνῳ  οὐ  πολλῷ  ὕστερον  ζήτησις  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων  μεγάλη  ἐκ  τῶν  Περσέων  ἐγίνετο,  καί  σφεας  ̓Αλέξανδρος  κατέλαβε  σοφίῃ,  χρήματά  τε  δοὺς  πολλὰ  καὶ  τὴν  ἑωυτοῦ  ἀδελφεὴν  τῇ  οὔνομα  ἦν
Γυγαίη:  δοὺς  δὲ  ταῦτα  κατέλαβε  ὁ  ̓Αλέξανδρος  Βουβάρῃ  ἀνδρὶ  Πέρσῃ,  τῶν  διζημένων  τοὺς  ἀπολομένους  τῷ  στρατηγῷ.  ὁ  μέν  νυν  τῶν  Περσέων  τούτων  θάνατος  οὕτω  καταλαμφθεὶς  ἐσιγήθη.  ̔́Ελληνας  δὲ  εἶναι  τούτους  τοὺς  ἀπὸ  Περδίκκεω  γεγονότας,  κατά  περ  αὐτοὶ  λέγουσι,  αὐτός  τε  οὕτω  τυγχάνω  ἐπιστάμενος  καὶ  δὴ  καὶ  ἐν  τοῖσι  ὄπισθε  λόγοισι  ἀποδέξω  ὡς  εἰσὶ  ̔́Ελληνες,  πρὸς
δὲ  καὶ  οἱ  τὸν  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  διέποντες  ἀγῶνα  ̔Ελληνοδίκαι  οὕτω  ἔγνωσαν  εἶναι.  ̓Αλεξάνδρου  γὰρ  ἀεθλεύειν  ἑλομένου  καὶ  καταβάντος  ἐπ'  αὐτὸ  τοῦτο,  οἱ  ἀντιθευσόμενοι  ̔Ελλήνων  ἐξεῖργόν  μιν,  φάμενοι  οὐ  βαρβάρων  ἀγωνιστέων  εἶναι  τὸν  ἀγῶνα  ἀλλὰ  ̔Ελλήνων:  ̓Αλέξανδρος  δὲ  ἐπειδὴ  ἀπέδεξε  ὡς  εἴη  ̓Αργεῖος,  ἐκρίθη  τε  εἶναι  ̔́Ελλην  καὶ  ἀγωνιζόμενος  στάδιον  συνεξέπιπτε  τῷ  πρώτῳ.  ταῦτα  μέν  νυν
οὕτω  κῃ  ἐγένετο.  Μεγάβαζος  δὲ  ἄγων  τοὺς  Παίονας  ἀπίκετο  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήποντον:  ἐνθεῦτεν  διαπεραιωθεὶς  ἀπίκετο  ἐς  τὰς  Σάρδις.  ἅτε  δὲ  τειχέοντος  ἤδη  ̔Ιστιαίου  τοῦ  Μιλησίου  τὴν  παρὰ  Δαρείου  αἰτήσας  ἔτυχε  μισθὸν  δωρεὴν  φυλακῆς  τῆς  σχεδίης,  ἐόντος  δὲ  τοῦ  χώρου  τούτου  παρὰ  Στρυμόνα  ποταμὸν  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  Μύρκινος,  μαθὼν  ὁ  Μεγάβαζος  τὸ  ποιεύμενον  ἐκ  τοῦ  ̔Ιστιαίου,
ὡς  ἦλθε  τάχιστα  ἐς  τὰς  Σάρδις  ἄγων  τοὺς  Παίονας,  ἔλεγε  Δαρείῳ  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  κοῖόν  τι  χρῆμα  ἐποίησας,  ἀνδρὶ  ̔́Ελληνι  δεινῷ  τε  καὶ  σοφῷ  δοὺς  ἐγκτίσασθαι  πόλιν  ἐν  Θρηίκῃ,  ἵνα  ἴδη  τε  ναυπηγήσιμος  ἐστὶ  ἄφθονος  καὶ  πολλοὶ  κωπέες  καὶ  μέταλλα  ἀργύρεα,  ὅμιλός  τε  πολλὸς  μὲν  ̔́Ελλην  περιοικέει  πολλὸς  δὲ  βάρβαρος,  οἳ  προστάτεω  ἐπιλαβόμενοι  ποιήσουσι  τοῦτο
τὸ  ἂν  κεῖνος  ἐξηγέηται  καὶ  ἡμέρης  καὶ  νυκτός.  σύ  νυν  τοῦτον  τὸν  ἄνδρα  παῦσον  ταῦτα  ποιεῦντα,  ἵνα  μὴ  οἰκηίῳ  πολέμῳ  συνέχῃ:  τρόπῳ  δὲ  ἠπίῳ  μεταπεμψάμενος  παῦσον.  ἐπεὰν  δὲ  αὐτὸν  περιλάβῃς,  ποιέειν  ὅκως  μηκέτι  κεῖνος  ἐς  ̔́Ελληνας  ἀπίξεται.”  ταῦτα  λέγων  ὁ  Μεγάβαζος  εὐπετέως  ἔπειθε  Δαρεῖον  ὡς  εὖ  προορῶν  τὸ  μέλλον  γίνεσθαι.  μετὰ  δὲ  πέμψας  ἄγγελον  ἐς
τὴν  Μύρκινον  ὁ  Δαρεῖος  ἔλεγε  τάδε.  “̔Ιστιαῖε,  βασιλεὺς  Δαρεῖος  τάδε  λέγει.  ἐγὼ  φροντίζων  εὑρίσκω  ἐμοί  τε  καὶ  τοῖσι  ἐμοῖσι  πρήγμασι  εἶναι  οὐδένα  σεῦ  ἄνδρα  εὐνοέστερον:  τοῦτο  δὲ  οὐ  λόγοισι  ἀλλ'  ἔργοισι  οἶδα  μαθών.  νῦν  ὦν,  ἐπινοέω  γὰρ  πρήγματα  μεγάλα  κατεργάσασθαι,  ἀπίκεό  μοι  πάντως,  ἵνα  τοι  αὐτὰ  ὑπερθέωμαι.”  τούτοισι  τοῖσι  ἔπεσι  πιστεύσας  ὁ  ̔Ιστιαῖος,  καὶ  ἅμα
μέγα  ποιεύμενος  βασιλέος  σύμβουλος  γενέσθαι,  ἀπίκετο  ἐς  τὰς  Σάρδις:  ἀπικομένῳ  δέ  οἱ  ἔλεγε  Δαρεῖος  τάδε.  “̔Ιστιαῖε,  ἐγώ  σε  μετεπεμψάμην  τῶνδε  εἵνεκεν.  ἐπείτε  τάχιστα  ἐνόστησα  ἀπὸ  Σκυθέων  καὶ  σύ  μοι  ἐγένεο  ἐξ  ὀφθαλμῶν,  οὐδέν  κω  ἄλλο  χρῆμα  οὕτω  ἐν  βραχέι  ἐπεζήτησα  ὡς  σὲ  ἰδεῖν  τε  καὶ  ἐς  λόγους  μοι  ἀπικέσθαι,  ἐγνωκὼς  ὅτι  κτημάτων  πάντων  ἐστὶ  τιμιώτατον
ἀνὴρ  φίλος  συνετός  τε  καὶ  εὔνοος,  τά  τοι  ἐγὼ  καὶ  ἀμφότερα  συνειδὼς  ἔχω  μαρτυρέειν  ἐς  πρήγματα  τὰ  ἐμά.  νῦν  ὦν,  εὖ  γὰρ  ἐποίησας  ἀπικόμενος,  τάδε  τοι  ἐγὼ  προτείνομαι:  Μίλητον  μὲν  ἔα  καὶ  τὴν  νεόκτιστον  ἐν  Θρηίκῃ  πόλιν,  σὺ  δέ  μοι  ἑπόμενος  ἐς  Σοῦσα  ἔχε  τά  περ  ἂν  ἐγὼ  ἔχω,  ἐμός  τε  σύσσιτος  ἐὼν  καὶ  σύμβουλος.”
ταῦτα  Δαρεῖος  εἴπας,  καὶ  καταστήσας  ̓Αρταφρένεα  ἀδελφεὸν  ἑωυτοῦ  ὁμοπάτριον  ὕπαρχον  εἶναι  Σαρδίων,  ἀπήλαυνε  ἐς  Σοῦσα  ἅμα  ἀγόμενος  ̔Ιστιαῖον,  ̓Οτάνεα  δὲ  ἀποδέξας  στρατηγὸν  εἶναι  τῶν  παραθαλασσίων  ἀνδρῶν:  τοῦ  τὸν  πατέρα  Σισάμνην  βασιλεὺς  Καμβύσης  γενόμενον  τῶν  βασιληίων  δικαστέων,  ὅτι  ἐπὶ  χρήμασι  δίκην  ἄδικον  ἐδίκασε,  σφάξας  ἀπέδειρε  πᾶσαν  τὴν  ἀνθρωπέην,  σπαδίξας  δὲ  αὐτοῦ  τὸ  δέρμα  ἱμάντας  ἐξ  αὐτοῦ
ἔταμε  καὶ  ἐνέτεινε  τὸν  θρόνον  ἐς  τὸν  ἵζων  ἐδίκαζε:  ἐντανύσας  δὲ  ὁ  Καμβύσης  ἀπέδεξε  δικαστὴν  εἶναι  ἀντὶ  τοῦ  Σισάμνεω,  τὸν  ἀποκτείνας  ἀπέδειρε,  τὸν  παῖδα  τοῦ  Σισάμνεω,  ἐντειλάμενός  οἱ  μεμνῆσθαι  ἐν  τῷ  κατίζων  θρόνῳ  δικάζει.  οὗτος  ὦν  ὁ  ̓Οτάνης  ὁ  ἐγκατιζόμενος  ἐς  τοῦτον  τὸν  θρόνον,  τότε  διάδοχος  γενόμενος  Μεγαβάζῳ  τῆς  στρατηγίης,  Βυζαντίους  τε  εἷλε  καὶ  Καλχηδονίους,
εἷλε  δὲ  ̓́Αντανδρον  τὴν  ἐν  τῇ  Τρῳάδι  γῇ,  εἷλε  δὲ  Λαμπώνιον,  λαβὼν  δὲ  παρὰ  Λεσβίων  νέας  εἷλε  Λῆμνόν  τε  καὶ  ̓́Ιμβρον,  ἀμφοτέρας  ἔτι  τότε  ὑπὸ  Πελασγῶν  οἰκεομένας.  οἱ  μὲν  δὴ  Λήμνιοι  καὶ  ἐμαχέσαντο  εὖ  καὶ  ἀμυνόμενοι  ἀνὰ  χρόνον  ἐκακώθησαν,  τοῖσι  δὲ  περιεοῦσι  αὐτῶν  οἱ  Πέρσαι  ὕπαρχον  ἐπιστᾶσι  Λυκάρητον  τὸν  Μαιανδρίου  τοῦ  βασιλεύσαντος  Σάμου  ἀδελφεόν.  οὗτος
ὁ  Λυκάρητος  ἄρχων  ἐν  Λήμνῳ  τελευτᾷ.  αἰτίη  δὲ  τούτου  ἥδε:  πάντας  ἠνδραποδίζετο  καὶ  κατεστρέφετο  τοὺς  μὲν  λιποστρατίης  ἐπὶ  Σκύθας  αἰτιώμενος,  τοὺς  δὲ  σίνασθαι  τὸν  Δαρείου  στρατὸν  ἀπὸ  Σκυθέων  ὀπίσω  ἀποκομιζόμενον.  οὗτος  δὲ  τοσαῦτα  ἐξεργάσατο  στρατηγήσας.  μετὰ  δὲ  οὐ  πολλὸν  χρόνον  ἄνεσις  κακῶν  ἦν,  καὶ  ἤρχετο  τὸ  δεύτερον  ἐκ  Νάξου  τε  καὶ  Μιλήτου  ̓́Ιωσι  γίνεσθαι  κακά.
τοῦτο  μὲν  γὰρ  ἡ  Νάξος  εὐδαιμονίῃ  τῶν  νήσων  προέφερε,  τοῦτο  δὲ  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  χρόνον  ἡ  Μίλητος  αὐτή  τε  ἑωυτῆς  μάλιστα  δὴ  τότε  ἀκμάσασα  καὶ  δὴ  καὶ  τῆς  ̓Ιωνίης  ἦν  πρόσχημα,  κατύπερθε  δὲ  τούτων  ἐπὶ  δύο  γενεὰς  ἀνδρῶν  νοσήσασα  ἐς  τὰ  μάλιστα  στάσι,  μέχρι  οὗ  μιν  Πάριοι  κατήρτισαν:  τούτους  γὰρ  καταρτιστῆρας  ἐκ  πάντων  ̔Ελλήνων  εἵλοντο
οἱ  Μιλήσιοι.  κατήλλαξαν  δὲ  σφέας  ὧδε  Πάριοι.  ὡς  ἀπίκοντο  αὐτῶν  ἄνδρες  οἱ  ἄριστοι  ἐς  τὴν  Μίλητον,  ὥρων  γὰρ  δή  σφεας  δεινῶς  οἰκοφθορημένους,  ἔφασαν  αὐτῶν  βούλεσθαι  διεξελθεῖν  τὴν  χώρην:  ποιεῦντες  δὲ  ταῦτα  καὶ  διεξιόντες  πᾶσαν  τὴν  Μιλησίην,  ὅκως  τινὰ  ἴδοιεν  ἐν  ἀνεστηκυίῃ  τῇ  χώρῃ  ἀγρὸν  εὖ  ἐξεργασμένον,  ἀπεγράφοντο  τὸ  οὔνομα  τοῦ  δεσπότεω  τοῦ  ἀγροῦ.  διεξελάσαντες  δὲ
πᾶσαν  τὴν  χώρην  καὶ  σπανίους  εὑρόντες  τούτους,  ὡς  τάχιστα  κατέβησαν  ἐς  τὸ  ἄστυ,  ἁλίην  ποιησάμενοι  ἀπέδεξαν  τούτους  μὲν  πόλιν  νέμειν  τῶν  εὗρον  τοὺς  ἀγροὺς  εὖ  ἐξεργασμένους:  δοκέειν  γὰρ  ἔφασαν  καὶ  τῶν  δημοσίων  οὕτω  δή  σφεας  ἐπιμελήσεσθαι  ὥσπερ  τῶν  σφετέρων:  τοὺς  δὲ  ἄλλους  Μιλησίους  τοὺς  πρὶν  στασιάζοντας  τούτων  ἔταξαν  πείθεσθαι.  Πάριοι  μέν  νυν  Μιλησίους  οὕτω  κατήρτισαν.
τότε  δὲ  ἐκ  τουτέων  τῶν  πολίων  ὧδε  ἤρχετο  κακὰ  γίνεσθαι  τῇ  ̓Ιωνίῃ.  ἐκ  Νάξου  ἔφυγον  ἄνδρες  τῶν  παχέων  ὑπὸ  τοῦ  δήμου,  φυγόντες  δὲ  ἀπίκοντο  ἐς  Μίλητον.  τῆς  δὲ  Μιλήτου  ἐτύγχανε  ἐπίτροπος  ἐὼν  ̓Αρισταγόρης  ὁ  Μολπαγόρεω,  γαμβρός  τε  ἐὼν  καὶ  ἀνεψιὸς  ̔Ιστιαίου  τοῦ  Λυσαγόρεω,  τὸν  ὁ  Δαρεῖος  ἐν  Σούσοισι  κατεῖχε:  ὁ  γὰρ  ̔Ιστιαῖος  τύραννος  ἦν  Μιλήτου
καὶ  ἐτύγχανε  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ἐὼν  ἐν  Σούσοισι,  ὅτε  οἱ  Νάξιοι  ἦλθον  ξεῖνοι  πρὶν  ἐόντες  τῷ  ̔Ιστιαίῳ.  ἀπικόμενοι  δὲ  οἱ  Νάξιοι  ἐς  τὴν  Μίλητον  ἐδέοντο  τοῦ  ̓Αρισταγόρεω,  εἴ  κως  αὐτοῖσι  παράσχοι  δύναμίν  τινα  καὶ  κατέλθοιεν  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν.  ὁ  δὲ  ἐπιλεξάμενος  ὡς  ἢν  δι'  αὐτοῦ  κατέλθωσι  ἐς  τὴν  πόλιν,  ἄρξει  τῆς  Νάξου,  σκῆψιν  δὲ  ποιεύμενος
τὴν  ξεινίην  τὴν  ̔Ιστιαίου,  τόνδε  σφι  λόγον  προσέφερε.  “αὐτὸς  μὲν  ὑμῖν  οὐ  φερέγγυός  εἰμι  δύναμιν  παρασχεῖν  τοσαύτην  ὥστε  κατάγειν  ἀεκόντων  τῶν  τὴν  πόλιν  ἐχόντων  Ναξίων:  πυνθάνομαι  γὰρ  ὀκτακισχιλίην  ἀσπίδα  Ναξίοισι  εἶναι  καὶ  πλοῖα  μακρὰ  πολλά:  μηχανήσομαι  δὲ  πᾶσαν  σπουδὴν  ποιεύμενος.  ἐπινοέω  δὲ  τῇδε.  ̓Αρταφρένης  μοι  τυγχάνει  ἐὼν  φίλος:  ὁ  δὲ  ̓Αρταφρένης  ὑμῖν  ̔Υστάσπεος  μὲν  ἐστὶ
παῖς,  Δαρείου  δὲ  τοῦ  βασιλέος  ἀδελφεός,  τῶν  δ'  ἐπιθαλασσίων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῇ  ἄρχει  πάντων,  ἔχων  στρατιήν  τε  πολλὴν  καὶ  πολλὰς  νέας.  τοῦτον  ὦν  δοκέω  τὸν  ἄνδρα  ποιήσειν  τῶν  ἂν  χρηίζωμεν.”  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  Νάξιοι  προσέθεσαν  τῷ  ̓Αρισταγόρῃ  πρήσσειν  τῇ  δύναιτο  ἄριστα,  καὶ  ὑπίσχεσθαι  δῶρα  ἐκέλευον  καὶ  δαπάνην  τῇ  στρατιῇ  ὡς  αὐτοὶ  διαλύσοντες,  ἐλπίδας  πολλὰς
ἔχοντες,  ὅταν  ἐπιφανέωσι  ἐς  τὴν  Νάξον,  πάντα  ποιήσειν  τοὺς  Ναξίους  τὰ  ἂν  αὐτοὶ  κελεύωσι,  ὣς  δὲ  καὶ  τοὺς  ἄλλους  νησιώτας.  τῶν  γὰρ  νήσων  τουτέων  τῶν  Κυκλάδων  οὐδεμία  κω  ἦν  ὑπὸ  Δαρείῳ.  ἀπικόμενος  δὲ  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἐς  τὰς  Σάρδις  λέγει  πρὸς  τὸν  ̓Αρταφρένεα  ὡς  Νάξος  εἴη  νῆσος  μεγάθεϊ  μὲν  οὐ  μεγάλη,  ἄλλως  δὲ  καλή  τε  καὶ
ἀγαθὴ  καὶ  ἀγχοῦ  ̓Ιωνίης,  χρήματα  δὲ  ἔνι  πολλὰ  καὶ  ἀνδράποδα.  “σὺ  ὦν  ἐπὶ  ταύτην  τὴν  χώρην  στρατηλάτεε,  κατάγων  ἐς  αὐτὴν  τοὺς  φυγάδας  ἐξ  αὐτῆς.  καί  τοι  ταῦτα  ποιήσαντι  τοῦτο  μὲν  ἐστὶ  ἕτοιμα  παρ'  ἐμοὶ  χρήματα  μεγάλα  πάρεξ  τῶν  ἀναισιμωμάτων  τῇ  στρατιῇ:  ταῦτα  μὲν  γὰρ  δίκαιον  ἡμέας  τοὺς  ἄγοντας  παρέχειν  ἐστί:  τοῦτο  δὲ  νήσους  βασιλέι  προσκτήσεαι
αὐτήν  τε  Νάξον  καὶ  τὰς  ἐκ  ταύτης  ἠρτημένας,  Πάρον  καὶ  ̓́Ανδρον  καὶ  ἄλλας  τὰς  Κυκλάδας  καλευμένας.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁρμώμενος  εὐπετέως  ἐπιθήσεαι  Εὐβοίῃ  νήσῳ  μεγάλῃ  τε  καὶ  εὐδαίμονι,  οὐκ  ἐλάσσονι  Κύπρου  καὶ  κάρτα  εὐπετέι  αἱρεθῆναι.  ἀποχρῶσι  δὲ  ἑκατὸν  νέες  ταύτας  πάσας  χειρώσασθαι.”  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  αὐτὸν  τοῖσιδε.  “σὺ  ἐς  οἶκον  τὸν  βασιλέος  ἐξηγητὴς  γίνεαι  πρηγμάτων  ἀγαθῶν,
καὶ  ταῦτα  εὖ  παραινέεις  πάντα,  πλὴν  τῶν  νεῶν  τοῦ  ἀριθμοῦ:  ἀντὶ  δὲ  ἑκατὸν  νεῶν  διηκόσιαί  τοι  ἕτοιμοι  ἔσονται  ἅμα  τῷ  ἔαρι.  δεῖ  δὲ  τούτοισι  καὶ  αὐτὸν  βασιλέα  συνέπαινον  γίνεσθαι.”  ὁ  μὲν  δὴ  ̓Αρισταγόρης  ὡς  ταῦτα  ἤκουσε,  περιχαρὴς  ἐὼν  ἀπήιε  ἐς  Μίλητον.  ὁ  δὲ  ̓Αρταφρένης,  ὥς  οἱ  πέμψαντι  ἐς  Σοῦσα  καὶ  ὑπερθέντι  τὰ  ἐκ  τοῦ  ̓Αρισταγόρεω
λεγόμενα  συνέπαινος  καὶ  αὐτὸς  Δαρεῖος  ἐγένετο,  παρεσκευάσατο  μὲν  διηκοσίας  τριήρεας,  πολλὸν  δὲ  κάρτα  ὅμιλον  Περσέων  τε  καὶ  τῶν  ἄλλων  συμμάχων,  στρατηγὸν  δὲ  τούτων  ἀπέδεξε  Μεγαβάτην  ἄνδρα  Πέρσην  τῶν  ̓Αχαιμενιδέων,  ἑωυτοῦ  τε  καὶ  Δαρείου  ἀνεψιόν,  τοῦ  Παυσανίης  ὁ  Κλεομβρότου  Λακεδαιμόνιος,  εἰ  δὴ  ἀληθής  γε  ἐστὶ  ὁ  λόγος,  ὑστέρῳ  χρόνῳ  τούτων  ἡρμόσατο  θυγατέρα,  ἔρωτα  σχὼν  τῆς  ̔Ελλάδος
τύραννος  γενέσθαι.  ἀποδέξας  δὲ  Μεγαβάτην  στρατηγὸν  ̓Αρταφρένης  ἀπέστειλε  τὸν  στρατὸν  παρὰ  τὸν  ̓Αρισταγόρεα.  παραλαβὼν  δὲ  ὁ  Μεγαβάτης  τόν  τε  ̓Αρισταγόρεα  ἐκ  τῆς  Μιλήτου  καὶ  τὴν  ̓Ιάδα  στρατιὴν  καὶ  τοὺς  Ναξίους  ἔπλεε  πρόφασιν  ἐπ'  ̔Ελλησπόντου,  ἐπείτε  δὲ  ἐγένετο  ἐν  Χίῳ,  ἔσχε  τὰς  νέας  ἐς  Καύκασα,  ὡς  ἐνθεῦτεν  βορέῃ  ἀνέμῳ  ἐς  τὴν  Νάξον  διαβάλοι.  καὶ  οὐ  γὰρ
ἔδεε  τούτῳ  τῷ  στόλῳ  Ναξίους  ἀπολέσθαι,  πρῆγμα  τοιόνδε  συνηνείχθη  γενέσθαι.  περιιόντος  Μεγαβάτεω  τὰς  ἐπὶ  τῶν  νεῶν  φυλακάς,  ἐπὶ  νεὸς  Μυνδίης  ἔτυχε  οὐδεὶς  φυλάσσων:  ὁ  δὲ  δεινόν  τι  ποιησάμενος  ἐκέλευσε  τοὺς  δορυφόρους  ἐξευρόντας  τὸν  ἄρχοντα  ταύτης  τῆς  νεός,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Σκύλαξ,  τοῦτον  δῆσαι  διὰ  θαλαμίης  διελόντας  τῆς  νεὸς  κατὰ  τοῦτο,  ἔξω  μὲν  κεφαλὴν  ποιεῦντας  ἔσω
δὲ  τὸ  σῶμα.  δεθέντος  δὲ  τοῦ  Σκύλακος,  ἐξαγγέλλει  τις  τῷ  ̓Αρισταγόρῃ  ὅτι  τὸν  ξεῖνόν  οἱ  τὸν  Μύνδιον  Μεγαβάτης  δήσας  λυμαίνοιτο.  ὃ  δ'  ἐλθὼν  παραιτέετο  τὸν  Πέρσην,  τυγχάνων  δὲ  οὐδενὸς  τῶν  ἐδέετο,  αὐτὸς  ἐλθὼν  ἔλυσε.  πυθόμενος  δὲ  κάρτα  δεινὸν  ἐποιήσατο  ὁ  Μεγαβάτης  καὶ  ἐσπέρχετο  τῷ  ̓Αρισταγόρῃ,  ὁ  δὲ  εἶπε  “σοὶ  δὲ  καὶ  τούτοισι  τοῖσι  πρήγμασι  τί
ἐστι;  οὐ  σὲ  ἀπέστειλε  ̓Αρταφρένης  ἐμέο  πείθεσθαι  καὶ  πλέειν  τῇ  ἂν  ἐγὼ  κελεύω;  τί  πολλὰ  πρήσσεις;”  ταῦτα  εἶπε  ὁ  ̓Αρισταγόρης.  ὁ  δὲ  θυμωθεὶς  τούτοισι,  ὡς  νὺξ  ἐγένετο,  ἔπεμπε  ἐς  Νάξον  πλοίῳ  ἄνδρας  φράσοντας  τοῖσι  Ναξίοισι  πάντα  τὰ  παρεόντα  σφι  πρήγματα.  οἱ  γὰρ  ὦν  Νάξιοι  οὐδὲν  πάντως  προσεδέκοντο  ἐπὶ  σφέας  τὸν  στόλον  τοῦτον  ὁρμήσεσθαι.  ἐπεὶ  μέντοι
ἐπύθοντο,  αὐτίκα  μὲν  ἐσηνείκαντο  τὰ  ἐκ  τῶν  ἀγρῶν  ἐς  τὸ  τεῖχος,  παρεσκευάσαντο  δὲ  ὡς  πολιορκησόμενοι  καὶ  σῖτα  καὶ  ποτά,  καὶ  τὸ  τεῖχος  ἐσάξαντο.  καὶ  οὗτοι  μὲν  παρεσκευάζοντο  ὡς  παρεσομένου  σφι  πολέμου:  οἳ  δ'  ἐπείτε  διέβαλον  ἐκ  τῆς  Χίου  τὰς  νέας  ἐς  τὴν  Νάξον,  πρὸς  πεφραγμένους  προσεφέροντο  καὶ  ἐπολιόρκεον  μῆνας  τέσσερας.  ὡς  δὲ  τά  τε  ἔχοντες
ἦλθον  χρήματα  οἱ  Πέρσαι,  ταῦτα  κατεδεδαπάνητό  σφι,  καὶ  αὐτῷ  τῷ  ̓Αρισταγόρῃ  προσαναισίμωτο  πολλά,  τοῦ  πλεῦνός  τε  ἐδέετο  ἡ  πολιορκίη,  ἐνθαῦτα  τείχεα  τοῖσι  φυγάσι  τῶν  Ναξίων  οἰκοδομήσαντες  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  τὴν  ἤπειρον  κακῶς  πρήσσοντες.  ̓Αρισταγόρης  δὲ  οὐκ  εἶχε  τὴν  ὑπόσχεσιν  τῷ  ̓Αρταφρένεϊ  ἐκτελέσαι:  ἅμα  δὲ  ἐπίεζέ  μιν  ἡ  δαπάνη  τῆς  στρατιῆς  ἀπαιτεομένη,  ἀρρώδεέ  τε  τοῦ  στρατοῦ  πρήξαντος
κακῶς  καὶ  Μεγαβάτῃ  διαβεβλημένος,  ἐδόκεέ  τε  τὴν  βασιληίην  τῆς  Μιλήτου  ἀπαιρεθήσεσθαι.  ἀρρωδέων  δὲ  τούτων  ἕκαστα  ἐβουλεύετο  ἀπόστασιν:  συνέπιπτε  γὰρ  καὶ  τὸν  ἐστιγμένον  τὴν  κεφαλὴν  ἀπῖχθαι  ἐκ  Σούσων  παρὰ  ̔Ιστιαίου,  σημαίνοντα  ἀπίστασθαι  ̓Αρισταγόρην  ἀπὸ  βασιλέος.  ὁ  γὰρ  ̔Ιστιαῖος  βουλόμενος  τῷ  ̓Αρισταγόρῃ  σημῆναι  ἀποστῆναι  ἄλλως  μὲν  οὐδαμῶς  εἶχε  ἀσφαλέως  σημῆναι  ὥστε  φυλασσομενέων  τῶν  ὁδῶν,  ὁ  δὲ  τῶν
δούλων  τὸν  πιστότατον  ἀποξυρήσας  τὴν  κεφαλὴν  ἔστιξε  καὶ  ἀνέμεινε  ἀναφῦναι  τὰς  τρίχας,  ὡς  δὲ  ἀνέφυσαν  τάχιστα,  ἀπέπεμπε  ἐς  Μίλητον  ἐντειλάμενος  αὐτῷ  ἄλλο  μὲν  οὐδέν,  ἐπεὰν  δὲ  ἀπίκηται  ἐς  Μίλητον,  κελεύειν  ̓Αρισταγόρην  ξυρήσαντά  μιν  τὰς  τρίχας  κατιδέσθαι  ἐς  τὴν  κεφαλήν.  τὰ  δὲ  στίγματα  ἐσήμαινε,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  εἴρηται,  ἀπόστασιν.  ταῦτα  δὲ  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ἐποίεε  συμφορὴν
ποιεύμενος  μεγάλην  τὴν  ἑωυτοῦ  κατοχὴν  τὴν  ἐν  Σούσοισι:  ἀποστάσιος  ὦν  γινομένης  πολλὰς  εἶχε  ἐλπίδας  μετήσεσθαι  ἐπὶ  θάλασσαν,  μὴ  δὲ  νεώτερόν  τι  ποιεύσης  τῆς  Μιλήτου  οὐδαμὰ  ἐς  αὐτὴν  ἥξειν  ἔτι  ἐλογίζετο.  ̔Ιστιαῖος  μέν  νυν  ταῦτα  διανοεύμενος  ἀπέπεμπε  τὸν  ἄγγελον,  ̓Αρισταγόρῃ  δὲ  συνέπιπτε  τοῦ  αὐτοῦ  χρόνου  πάντα  ταῦτα  συνελθόντα.  ἐβουλεύετο  ὦν  μετὰ  τῶν  στασιωτέων,  ἐκφήνας  τήν  τε
ἑωυτοῦ  γνώμην  καὶ  τὰ  παρὰ  τοῦ  ̔Ιστιαίου  ἀπιγμένα.  οἱ  μὲν  δὴ  ἄλλοι  πάντες  γνώμην  κατὰ  τὠυτὸ  ἐξεφέροντο,  κελεύοντες  ἀπίστασθαι:  ̔Εκαταῖος  δ'  ὁ  λογοποιὸς  πρῶτα  μὲν  οὐκ  ἔα  πόλεμον  βασιλέι  τῶν  Περσέων  ἀναιρέεσθαι,  καταλέγων  τά  τε  ἔθνεα  πάντα  τῶν  ἦρχε  Δαρεῖος  καὶ  τὴν  δύναμιν  αὐτοῦ.  ἐπείτε  δὲ  οὐκ  ἔπειθε,  δεύτερα  συνεβούλευε  ποιέειν  ὅκως  ναυκρατέες  τῆς  θαλάσσης
ἔσονται.  ἄλλως  μέν  νυν  οὐδαμῶς  ἔφη  λέγων  ἐνορᾶν  ἐσόμενον  τοῦτο:  ἐπίστασθαι  γὰρ  τὴν  δύναμιν  τῶν  Μιλησίων  ἐοῦσαν  ἀσθενέα:  εἰ  δὲ  τὰ  χρήματα  καταιρεθείη  τὰ  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  τοῦ  ἐν  Βραγχίδῃσι,  τὰ  Κροῖσος  ὁ  Λυδὸς  ἀνέθηκε,  πολλὰς  εἶχε  ἐλπίδας  ἐπικρατήσειν  τῆς  θαλάσσης,  καὶ  οὕτω  αὐτούς  τε  ἕξειν  τοῖσι  χρήμασι  χρᾶσθαι  καὶ  τοὺς  πολεμίους  οὐ  συλήσειν  αὐτά.
τὰ  δὲ  χρήματα  ἦν  ταῦτα  μεγάλα,  ὡς  δεδήλωταί  μοι  ἐν  τῷ  πρώτῳ  τῶν  λόγων.  αὕτη  μὲν  δὴ  οὐκ  ἐνίκα  ἡ  γνώμη,  ἐδόκεε  δὲ  ὅμως  ἀπίστασθαι,  ἕνα  τε  αὐτῶν  πλώσαντα  ἐς  Μυοῦντα  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  ἀπὸ  τῆς  Νάξου  ἀπελθόν,  ἐὸν  ἐνθαῦτα,  συλλαμβάνειν  πειρᾶσθαι  τοὺς  ἐπὶ  τῶν  νεῶν  ἐπιπλέοντας  στρατηγούς.  ἀποπεμφθέντος  δὲ  ̓Ιητραγόρεω  κατ'  αὐτὸ  τοῦτο
καὶ  συλλαβόντος  δόλῳ  ̓Ολίατον  ̓Ιβανώλλιος  Μυλασσέα  καὶ  ̔Ιστιαῖον  Τύμνεω  Τερμερέα  καὶ  Κώην  ̓Ερξάνδρου,  τῷ  Δαρεῖος  Μυτιλήνην  ἐδωρήσατο,  καὶ  ̓Αρισταγόρην  ̔Ηρακλείδεω  Κυμαῖον  καὶ  ἄλλους  συχνούς,  οὕτω  δὴ  ἐκ  τοῦ  ἐμφανέος  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἀπεστήκεε,  πᾶν  ἐπὶ  Δαρείῳ  μηχανώμενος.  καὶ  πρῶτα  μὲν  λόγῳ  μετεὶς  τὴν  τυραννίδα  ἰσονομίην  ἐποίεε  τῇ  Μιλήτῳ,  ὡς  ἂν  ἑκόντες  αὐτῷ  οἱ  Μιλήσιοι  συναπισταίατο,  μετὰ
δὲ  καὶ  ἐν  τῇ  ἄλλῃ  ̓Ιωνίῃ  τὠυτὸ  τοῦτο  ἐποίεε,  τοὺς  μὲν  ἐξελαύνων  τῶν  τυράννων,  τοὺς  δ'  ἔλαβε  τυράννους  ἀπὸ  τῶν  νεῶν  τῶν  συμπλευσασέων  ἐπὶ  Νάξον,  τούτους  δὲ  φίλα  βουλόμενος  ποιέεσθαι  τῇσι  πόλισι  ἐξεδίδου,  ἄλλον  ἐς  ἄλλην  πόλιν  παραδιδούς,  ὅθεν  εἴη  ἕκαστος.  Κώην  μέν  νυν  Μυτιληναῖοι  ἐπείτε  τάχιστα  παρέλαβον,  ἐξαγαγόντες  κατέλευσαν,  Κυμαῖοι  δὲ  τὸν  σφέτερον  αὐτῶν
ἀπῆκαν:  ὣς  δὲ  καὶ  ἄλλοι  οἱ  πλεῦνες  ἀπίεσαν.  τυράννων  μέν  νυν  κατάπαυσις  ἐγίνετο  ἀνὰ  τὰς  πόλιας,  ̓Αρισταγόρης  δὲ  ὁ  Μιλήσιος  ὡς  τοὺς  τυράννους  κατέπαυσε,  στρατηγοὺς  ἐν  ἑκάστῃ  τῶν  πολίων  κελεύσας  ἑκάστους  καταστῆσαι,  δεύτερα  αὐτὸς  ἐς  Λακεδαίμονα  τριήρεϊ  ἀπόστολος  ἐγίνετο:  ἔδεε  γὰρ  δὴ  συμμαχίης  τινός  οἱ  μεγάλης  ἐξευρεθῆναι.  τῆς  δὲ  Σπάρτης  ̓Αναξανδρίδης  μὲν  ὁ  Λέοντος  οὐκέτι
περιεὼν  ἐβασίλευε  ἀλλὰ  ἐτετελευτήκεε,  Κλεομένης  δὲ  ὁ  ̓Αναξανδρίδεω  εἶχε  τὴν  βασιληίην,  οὐ  κατ'  ἀνδραγαθίην  σχὼν  ἀλλὰ  κατὰ  γένος.  ̓Αναξανδρίδῃ  γὰρ  ἔχοντι  γυναῖκα  ἀδελφεῆς  ἑωυτοῦ  θυγατέρα,  καὶ  ἐούσης  ταύτης  οἱ  καταθυμίης,  παῖδες  οὐκ  ἐγίνοντο.  τούτου  δὲ  τοιούτου  ἐόντος,  οἱ  ἔφοροι  εἶπαν  ἐπικαλεσάμενοι  αὐτὸν  “εἴ  τοι  σὺ  σεωυτοῦ  μὴ  προορᾷς,  ἀλλ'  ἡμῖν  τοῦτ'  ἐστὶ  οὐ  περιοπτέον,  γένος
τὸ  Εὐρυσθένεος  γενέσθαι  ἐξίτηλον.  σύ  νυν  τὴν  μὲν  ἔχεις  γυναῖκα,  ἐπείτε  τοι  οὐ  τίκτει,  ἔξεο,  ἄλλην  δὲ  γῆμον:  καὶ  ποιέων  ταῦτα  Σπαρτιήτῃσι  ἁδήσεις.”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  φὰς  τούτων  οὐδέτερα  ποιήσειν,  ἐκείνους  τε  οὐ  καλῶς  συμβουλεύειν  παραινέοντας,  τὴν  ἔχει  γυναῖκα  ἐοῦσαν  ἀναμάρτητον  ἑωυτῷ,  ταύτην  ἀπέντα  ἄλλην  ἐσαγαγέσθαι:  οὐδέ  σφι  πείσεσθαι.  πρὸς  ταῦτα  οἱ  ἔφοροι  καὶ  οἱ
γέροντες  βουλευσάμενοι  προσέφερον  ̓Αναξανδρίδῃ  τάδε.  “ἐπεὶ  τοίνυν  τοι  περιεχόμενόν  σε  ὁρῶμεν  τῆς  ἔχεις  γυναικός,  σὺ  δὲ  ταῦτα  ποίεε,  καὶ  μὴ  ἀντίβαινε  τούτοισι,  ἵνα  μή  τι  ἀλλοῖον  περὶ  σεῦ  Σπαρτιῆται  βουλεύσωνται:  γυναικὸς  μὲν  τῆς  ἔχεις  οὐ  προσδεόμεθά  σευ  τῆς  ἐξέσιος,  σὺ  δὲ  ταύτῃ  τε  πάντα  ὅσα  νῦν  παρέχεις  πάρεχε  καὶ  ἄλλην  πρὸς  ταύτῃ  ἐσάγαγε  γυναῖκα  τεκνοποιόν.”
ταῦτά  κῃ  λεγόντων  συνεχώρησε  ὁ  ̓Αναξανδρίδης,  μετὰ  δὲ  γυναῖκας  ἔχων  δύο  διξὰς  ἱστίας  οἴκεε,  ποιέων  οὐδαμῶς  Σπαρτιητικά.  χρόνου  δὲ  οὐ  πολλοῦ  διελθόντος  ἡ  ἐσύστερον  ἐπελθοῦσα  γυνὴ  τίκτει  τὸν  δὴ  Κλεομένεα  τοῦτον.  καὶ  αὕτη  τε  ἔφεδρον  βασιλέα  Σπαρτιήτῃσι  ἀπέφαινε,  καὶ  ἡ  προτέρη  γυνὴ  τὸν  πρότερον  χρόνον  ἄτοκος  ἐοῦσα  τότε  κως  ἐκύησε,  συντυχίῃ  ταύτῃ  χρησαμένη.  ἔχουσαν  δὲ
αὐτὴν  ἀληθεῖ  λόγῳ  οἱ  τῆς  ἐπελθούσης  γυναικὸς  οἰκήιοι  πυθόμενοι  ὤχλεον,  φάμενοι  αὐτὴν  κομπέειν  ἄλλως  βουλομένην  ὑποβαλέσθαι.  δεινὰ  δὲ  ποιεύντων  αὐτῶν,  τοῦ  χρόνου  συντάμνοντος,  ὑπ'  ἀπιστίης  οἱ  ἔφοροι  τίκτουσαν  τὴν  γυναῖκα  περιιζόμενοι  ἐφύλαξαν.  ἣ  δὲ  ὡς  ἔτεκε  Δωριέα  ἰθέως  ἴσχει  Λεωνίδην,  καὶ  μετὰ  τοῦτον  ἰθέως  ἴσχει  Κλεόμβροτον:  οἳ  δὲ  καὶ  διδύμους  λέγουσι  Κλεόμβροτον  καὶ  Λεωνίδην  γενέσθαι.
ἣ  δὲ  Κλεομένεα  τεκοῦσα  καὶ  τὸ  δεύτερον  ἐπελθοῦσα  γυνή,  ἐοῦσα  θυγάτηρ  Πρινητάδεω  τοῦ  Δημαρμένου,  οὐκέτι  ἔτικτε  τὸ  δεύτερον.  ὁ  μὲν  δὴ  Κλεομένης,  ὡς  λέγεται,  ἦν  τε  οὐ  φρενήρης  ἀκρομανής  τε,  ὁ  δὲ  Δωριεὺς  ἦν  τῶν  ἡλίκων  πάντων  πρῶτος,  εὖ  τε  ἐπίστατο  κατ'  ἀνδραγαθίην  αὐτὸς  σχήσων  τὴν  βασιληίην.  ὥστε  ὦν  οὕτω  φρονέων,  ἐπειδὴ  ὅ  τε  ̓Αναξανδρίδης
ἀπέθανε  καὶ  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  χρεώμενοι  τῷ  νόμῳ  ἐστήσαντο  βασιλέα  τὸν  πρεσβύτατον  Κλεομένεα,  ὁ  Δωριεὺς  δεινόν  τε  ποιεύμενος  καὶ  οὐκ  ἀξιῶν  ὑπὸ  Κλεομένεος  βασιλεύεσθαι,  αἰτήσας  λεὼν  Σπαρτιήτας  ἦγε  ἐς  ἀποικίην,  οὔτε  τῷ  ἐν  Δελφοῖσι  χρηστηρίῳ  χρησάμενος  ἐς  ἥντινα  γῆν  κτίσων  ἴῃ,  οὔτε  ποιήσας  οὐδὲν  τῶν  νομιζομένων:  οἷα  δὲ  βαρέως  φέρων,  ἀπίει  ἐς  τὴν  Λιβύην  τὰ  πλοῖα:
κατηγέοντο  δέ  οἱ  ἄνδρες  Θηραῖοι.  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  Λιβύην  οἴκισε  χῶρον  κάλλιστον  τῶν  Λιβύων  παρὰ  Κίνυπα  ποταμόν.  ἐξελασθεὶς  δὲ  ἐνθεῦτεν  τρίτῳ  ἔτεϊ  ὑπὸ  Μακέων  τε  Λιβύων  καὶ  Καρχηδονίων  ἀπίκετο  ἐς  Πελοπόννησον.  ἐνθαῦτα  δέ  οἱ  ̓Αντιχάρης  ἀνὴρ  ̓Ελεώνιος  συνεβούλευσε  ἐκ  τῶν  Λαί̈ου  χρησμῶν  ̔Ηρακλείην  τὴν  ἐν  Σικελίῃ  κτίζειν,  φὰς  τὴν  ̓́Ερυκος  χώρην  πᾶσαν  εἶναι  ̔Ηρακλειδέων  αὐτοῦ
̔Ηρακλέος  κτησαμένου.  ὁ  δὲ  ἀκούσας  ταῦτα  ἐς  Δελφοὺς  οἴχετο  χρησόμενος  τῷ  χρηστηρίῳ,  εἰ  αἱρέει  ἐπ'  ἣν  στέλλεται  χώρην:  ἡ  δὲ  Πυθίη  οἱ  χρᾷ  αἱρήσειν.  παραλαβὼν  δὲ  Δωριεὺς  τὸν  στόλον  τὸν  καὶ  ἐς  Λιβύην  ἦγε,  ἐκομίζετο  παρὰ  τὴν  ̓Ιταλίην.  τὸν  χρόνον  δὲ  τοῦτον,  ὡς  λέγουσι  Συβαρῖται,  σφέας  τε  αὐτοὺς  καὶ  Τῆλυν  τὸν  ἑωυτῶν  βασιλέα  ἐπὶ  Κρότωνα
μέλλειν  στρατεύεσθαι,  τοὺς  δὲ  Κροτωνιήτας  περιδεέας  γενομένους  δεηθῆναι  Δωριέος  σφίσι  τιμωρῆσαι  καὶ  τυχεῖν  δεηθέντας:  συστρατεύεσθαί  τε  δὴ  ἐπὶ  Σύβαριν  Δωριέα  καὶ  συνελεῖν  τὴν  Σύβαριν.  ταῦτα  μέν  νυν  Συβαρῖται  λέγουσι  ποιῆσαι  Δωριέα  τε  καὶ  τοὺς  μετ'  αὐτοῦ,  Κροτωνιῆται  δὲ  οὐδένα  σφίσι  φασὶ  ξεῖνον  προσεπιλαβέσθαι  τοῦ  πρὸς  Συβαρίτας  πολέμου  εἰ  μὴ  Καλλίην  τῶν  ̓Ιαμιδέων  μάντιν  ̓Ηλεῖον  μοῦνον,
καὶ  τοῦτον  τρόπῳ  τοιῷδε:  παρὰ  Τήλυος  τοῦ  Συβαριτέων  τυράννου  ἀποδράντα  ἀπικέσθαι  παρὰ  σφέας,  ἐπείτε  οἱ  τὰ  ἱρὰ  οὐ  προεχώρεε  χρηστὰ  θυομένῳ  ἐπὶ  Κρότωνα.  ταῦτα  δὲ  οὗτοι  λέγουσι.  μαρτύρια  δὲ  τούτων  ἑκάτεροι  ἀποδεικνύουσι  τάδε,  Συβαρῖται  μὲν  τέμενός  τε  καὶ  νηὸν  ἐόντα  παρὰ  τὸν  ξηρὸν  Κρᾶθιν,  τὸν  ἱδρύσασθαι  συνελόντα  τὴν  πόλιν  Δωριέα  λέγουσι  ̓Αθηναίῃ  ἐπωνύμῳ  Κραθίῃ:  τοῦτο
δὲ  αὐτοῦ  Δωριέος  τὸν  θάνατον  μαρτύριον  μέγιστον  ποιεῦνται,  ὅτι  παρὰ  τὰ  μεμαντευμένα  ποιέων  διεφθάρη:  εἰ  γὰρ  δὴ  μὴ  παρέπρηξε  μηδέν,  ἐπ'  ὁ  δὲ  ἐστάλη  ἐποίεε,  εἷλε  ἂν  τὴν  ̓Ερυκίνην  χώρην  καὶ  ἑλὼν  κατέσχε,  οὐδ'  ἂν  αὐτός  τε  καὶ  ἡ  στρατιὴ  διεφθάρη.  οἱ  δ'  αὖ  Κροτωνιῆται  ἀποδεικνῦσι  Καλλίῃ  μὲν  τῷ  ̓Ηλείῳ  ἐξαίρετα  ἐν  γῇ  τῇ  Κροτωνιήτιδι
πολλὰ  δοθέντα,  τὰ  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἔτι  ἐνέμοντο  οἱ  Καλλίεω  ἀπόγονοι,  Δωριέι  δὲ  καὶ  τοῖσι  Δωριέος  ἀπογόνοισι  οὐδέν.  καίτοι  εἰ  συνεπελάβετό  γε  τοῦ  Συβαριτικοῦ  πολέμου  Δωριεύς,  δοθῆναι  ἄν  οἱ  πολλαπλήσια  ἢ  Καλλίῃ.  ταῦτα  μέν  νυν  ἑκάτεροι  αὐτῶν  μαρτύρια  ἀποφαίνονται,  καὶ  πάρεστι,  ὁκοτέροισί  τις  πείθεται  αὐτῶν,  τούτοισι  προσχωρέειν.  συνέπλεον  δὲ  Δωριέι  καὶ  ἄλλοι  συγκτίσται  Σπαρτιητέων,  Θεσσαλὸς
καὶ  Παραιβάτης  καὶ  Κελέης  καὶ  Εὐρυλέων:  οἳ  ἐπείτε  ἀπίκοντο  παντὶ  στόλῳ  ἐς  τὴν  Σικελίην,  ἀπέθανον  μάχῃ  ἑσσωθέντες  ὑπό  τε  Φοινίκων  καὶ  ̓Εγεσταίων:  μοῦνος  δὲ  Εὐρυλέων  τῶν  συγκτιστέων  περιεγένετο  τούτου  τοῦ  πάθεος.  συλλαβὼν  δὲ  οὗτος  τῆς  στρατιῆς  τοὺς  περιγενομένους  ἔσχε  Μινώην  τὴν  Σελινουσίων  ἀποικίην,  καὶ  συνελευθέρου  Σελινουσίους  τοῦ  μουνάρχου  Πειθαγόρεω:  μετὰ  δὲ  ὡς  τοῦτον  κατεῖλε,  αὐτὸς
τυραννίδι  ἐπεχείρησε  Σελινοῦντος  καὶ  ἐμουνάρχησε  χρόνον  ἐπ'  ὀλίγον:  οἱ  γάρ  μιν  Σελινούσιοι  ἐπαναστάντες  ἀπέκτειναν  καταφυγόντα  ἐπὶ  Διὸς  ἀγοραίου  βωμόν.  συνέσπετο  δὲ  Δωριέι  καὶ  συναπέθανε  Φίλιππος  ὁ  Βουτακίδεω  Κροτωνιήτης  ἀνήρ,  ὃς  ἁρμοσάμενος  Τήλυος  τοῦ  Συβαρίτεω  θυγατέρα  ἔφυγε  ἐκ  Κρότωνος,  ψευσθεὶς  δὲ  τοῦ  γάμου  οἴχετο  πλέων  ἐς  Κυρήνην,  ἐκ  ταύτης  δὲ  ὁρμώμενος  συνέσπετο  οἰκηίῃ  τε  τριήρεϊ  καὶ
οἰκηίῃ  ἀνδρῶν  δαπάνῃ,  ἐών  τε  ̓Ολυμπιονίκης  καὶ  κάλλιστος  ̔Ελλήνων  τῶν  κατ'  ἑωυτόν.  διὰ  δὲ  τὸ  ἑωυτοῦ  κάλλος  ἠνείκατο  παρὰ  ̓Εγεσταίων  τὰ  οὐδεὶς  ἄλλος:  ἐπὶ  γὰρ  τοῦ  τάφου  αὐτοῦ  ἡρώιον  ἱδρυσάμενοι  θυσίῃσι  αὐτὸν  ἱλάσκονται.  Δωριεὺς  μέν  νυν  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἐτελεύτησε:  εἰ  δὲ  ἠνέσχετο  βασιλευόμενος  ὑπὸ  Κλεομένεος  καὶ  κατέμενε  ἐν  Σπάρτῃ,  ἐβασίλευσε  ἂν  Λακεδαίμονος:  οὐ  γάρ  τινα
πολλὸν  χρόνον  ἦρξε  ὁ  Κλεομένης,  ἀλλ'  ἀπέθανε  ἄπαις,  θυγατέρα  μούνην  λιπών,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Γοργώ.  ἀπικνέεται  δὲ  ὦν  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ὁ  Μιλήτου  τύραννος  ἐς  τὴν  Σπάρτην  Κλεομένεος  ἔχοντος  τὴν  ἀρχήν:  τῷ  δὴ  ἐς  λόγους  ἤιε,  ὡς  Λακεδαιμόνιοι  λέγουσι,  ἔχων  χάλκεον  πίνακα  ἐν  τῷ  γῆς  ἁπάσης  περίοδος  ἐνετέτμητο  καὶ  θάλασσά  τε  πᾶσα  καὶ  ποταμοὶ  πάντες.  ἀπικνεόμενος
δὲ  ἐς  λόγους  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἔλεγε  πρὸς  αὐτὸν  τάδε.  “Κλεόμενες,  σπουδὴν  μὲν  τὴν  ἐμὴν  μὴ  θωμάσῃς  τῆς  ἐνθαῦτα  ἀπίξιος:  τὰ  γὰρ  κατήκοντα  ἐστὶ  τοιαῦτα:  ̓Ιώνων  παῖδας  δούλους  εἶναι  ἀντ'  ἐλευθέρων  ὄνειδος  καὶ  ἄλγος  μέγιστον  μὲν  αὐτοῖσι  ἡμῖν,  ἔτι  δὲ  τῶν  λοιπῶν  ὑμῖν,  ὅσῳ  προέστατε  τῆς  ̔Ελλάδος.  νῦν  ὦν  πρὸς  θεῶν  τῶν  ̔Ελληνίων  ῥύσασθε  ̓́Ιωνας  ἐκ
δουλοσύνης  ἄνδρας  ὁμαίμονας.  εὐπετέως  δὲ  ὑμῖν  ταῦτα  οἷά  τε  χωρέειν  ἐστί:  οὔτε  γὰρ  οἱ  βάρβαροι  ἄλκιμοι  εἰσί,  ὑμεῖς  τε  τὰ  ἐς  τὸν  πόλεμον  ἐς  τὰ  μέγιστα  ἀνήκετε  ἀρετῆς  πέρι,  ἥ  τε  μάχη  αὐτῶν  ἐστὶ  τοιήδε,  τόξα  καὶ  αἰχμὴ  βραχέα:  ἀναξυρίδας  δὲ  ἔχοντες  ἔρχονται  ἐς  τὰς  μάχας  καὶ  κυρβασίας  ἐπὶ  τῇσι  κεφαλῇσι.  οὕτω  εὐπετέες  χειρωθῆναι  εἰσί.
ἔστι  δὲ  καὶ  ἀγαθὰ  τοῖσι  τὴν  ἤπειρον  ἐκείνην  νεμομένοισι  ὅσα  οὐδὲ  τοῖσι  συνάπασι  ἄλλοισι,  ἀπὸ  χρυσοῦ  ἀρξαμένοισι,  ἄργυρος  καὶ  χαλκὸς  καὶ  ἐσθὴς  ποικίλη  καὶ  ὑποζύγιά  τε  καὶ  ἀνδράποδα:  τὰ  θυμῷ  βουλόμενοι  αὐτοὶ  ἂν  ἔχοιτε.  κατοίκηνται  δὲ  ἀλλήλων  ἐχόμενοι  ὡς  ἐγὼ  φράσω,  ̓Ιώνων  μὲν  τῶνδε  οἵδε  Λυδοί,  οἰκέοντές  τε  χώρην  ἀγαθὴν  καὶ  πολυαργυρώτατοι  ἐόντες.”  δεικνὺς  δὲ
ἔλεγε  ταῦτα  ἐς  τῆς  γῆς  τὴν  περίοδον,  τὴν  ἐφέρετο  ἐν  τῷ  πίνακι  ἐντετμημένην.  “Λυδῶν  δέ”  ἔφη  λέγων  ὁ  ̓Αρισταγόρης  “οἵδε  ἔχονται  Φρύγες  οἱ  πρὸς  τὴν  ἠῶ,  πολυπροβατώτατοί  τε  ἐόντες  πάντων  τῶν  ἐγὼ  οἶδα  καὶ  πολυκαρπότατοι.  Φρυγῶν  δὲ  ἔχονται  Καππαδόκαι,  τοὺς  ἡμεῖς  Συρίους  καλέομεν.  τούτοισι  δὲ  πρόσουροι  Κίλικες,  κατήκοντες  ἐπὶ  θάλασσαν  τήνδε,  ἐν  τῇ  ἥδε  Κύπρος
νῆσος  κέεται:  οἳ  πεντακόσια  τάλαντα  βασιλέι  τὸν  ἐπέτειον  φόρον  ἐπιτελεῦσι.  Κιλίκων  δὲ  τῶνδε  ἔχονται  ̓Αρμένιοι  οἵδε,  καὶ  οὗτοι  ἐόντες  πολυπρόβατοι,  ̓Αρμενίων  δὲ  Ματιηνοὶ  χώρην  τήνδε  ἔχοντες.  ἔχεται  δὲ  τούτων  γῆ  ἥδε  Κισσίη,  ἐν  τῇ  δὴ  παρὰ  ποταμὸν  τόνδε  Χοάσπην  κείμενα  ἐστὶ  τὰ  Σοῦσα  ταῦτα,  ἔνθα  βασιλεύς  τε  μέγας  δίαιταν  ποιέεται,  καὶ  τῶν  χρημάτων  οἱ  θησαυροὶ
ἐνθαῦτα  εἰσί:  ἑλόντες  δὲ  ταύτην  τὴν  πόλιν  θαρσέοντες  ἤδη  τῷ  Διὶ  πλούτου  πέρι  ἐρίζετε.  ἀλλὰ  περὶ  μὲν  χώρης  ἄρα  οὐ  πολλῆς  οὐδὲ  οὕτω  χρηστῆς  καὶ  οὔρων  σμικρῶν  χρεόν  ἐστι  ὑμέας  μάχας  ἀναβάλλεσθαι  πρός  τε  Μεσσηνίους  ἐόντας  ἰσοπαλέας  καὶ  ̓Αρκάδας  τε  καὶ  ̓Αργείους,  τοῖσι  οὔτε  χρυσοῦ  ἐχόμενον  ἐστι  οὐδὲν  οὔτε  ἀργύρου,  τῶν  πέρι  καί  τινα  ἐνάγει
προθυμίη  μαχόμενον  ἀποθνήσκειν:  παρέχον  δὲ  τῆς  ̓Ασίης  πάσης  ἄρχειν  εὐπετέως,  ἄλλο  τι  αἱρήσεσθε;”  ̓Αρισταγόρης  μὲν  ταῦτα  ἔλεξε,  Κλεομένης  δὲ  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ  ξεῖνε  Μιλήσιε,  ἀναβάλλομαί  τοι  ἐς  τρίτην  ἡμέρην  ὑποκρινέεσθαι.”  τότε  μὲν  ἐς  τοσοῦτον  ἤλασαν:  ἐπείτε  δὲ  ἡ  κυρίη  ἡμέρη  ἐγένετο  τῆς  ὑποκρίσιος  καὶ  ἦλθον  ἐς  τὸ  συγκείμενον,  εἴρετο  ὁ  Κλεομένης  τὸν  ̓Αρισταγόρην  ὁκοσέων  ἡμερέων
ἀπὸ  θαλάσσης  τῆς  ̓Ιώνων  ὁδὸς  εἴη  παρὰ  βασιλέα.  ὁ  δὲ  ̓Αρισταγόρης  τἆλλα  ἐὼν  σοφὸς  καὶ  διαβάλλων  ἐκεῖνον  εὖ  ἐν  τούτῳ  ἐσφάλη:  χρὲον  γάρ  μιν  μὴ  λέγειν  τὸ  ἐόν,  βουλόμενόν  γε  Σπαρτιήτας  ἐξαγαγεῖν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  λέγει  δ'  ὦν  τριῶν  μηνῶν  φὰς  εἶναι  τὴν  ἄνοδον.  ὁ  δὲ  ὑπαρπάσας  τὸν  ἐπίλοιπον  λόγον  τὸν  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ὥρμητο  λέγειν
περὶ  τῆς  ὁδοῦ,  εἶπε  “ὦ  ξεῖνε  Μιλήσιε,  ἀπαλλάσσεο  ἐκ  Σπάρτης  πρὸ  δύντος  ἡλίου:  οὐδένα  γὰρ  λόγον  εὐεπέα  λέγεις  Λακεδαιμονίοισι,  ἐθέλων  σφέας  ἀπὸ  θαλάσσης  τριῶν  μηνῶν  ὁδὸν  ἀγαγεῖν.”  ὁ  μὲν  Κλεομένης  ταῦτα  εἴπας  ἤιε  ἐς  τὰ  οἰκία,  ὁ  δὲ  ̓Αρισταγόρης  λαβὼν  ἱκετηρίην  ἤιε  ἐς  τοῦ  Κλεομένεος,  ἐσελθὼν  δὲ  ἔσω  ἅτε  ἱκετεύων  ἐπακοῦσαι  ἐκέλευε  τὸν  Κλεομένεα  ἀποπέμψαντα
τὸ  παιδίον:  προσεστήκεε  γὰρ  δὴ  τῷ  Κλεομένεϊ  ἡ  θυγάτηρ,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Γοργώ:  τοῦτο  δέ  οἱ  καὶ  μοῦνον  τέκνον  ἐτύγχανε  ἐὸν  ἐτέων  ὀκτὼ  ἢ  ἐννέα  ἡλικίην.  Κλεομένης  δὲ  λέγειν  μιν  ἐκέλευε  τὰ  βούλεται  μηδὲ  ἐπισχεῖν  τοῦ  παιδίου  εἵνεκα.  ἐνθαῦτα  δὴ  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἄρχετο  ἐκ  δέκα  ταλάντων  ὑπισχνεόμενος,  ἤν  οἱ  ἐπιτελέσῃ  τῶν  ἐδέετο.  ἀνανεύοντος  δὲ  τοῦ
Κλεομένεος  προέβαινε  τοῖσι  χρήμασι  ὑπερβάλλων  ὁ  ̓Αρισταγόρης,  ἐς  οὗ  πεντήκοντά  τε  τάλαντα  ὑπεδέδεκτο  καὶ  τὸ  παιδίον  ηὐδάξατο  “πάτερ,  διαφθερέει  σε  ὁ  ξεῖνος,  ἢν  μὴ  ἀποστὰς  ἴῃς.”  ὅ  τε  δὴ  Κλεομένης  ἡσθεὶς  τοῦ  παιδίου  τῇ  παραινέσι  ἤιε  ἐς  ἕτερον  οἴκημα,  καὶ  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἀπαλλάσσετο  τὸ  παράπαν  ἐκ  τῆς  Σπάρτης,  οὐδέ  οἱ  ἐξεγένετο  ἐπὶ  πλέον  ἔτι  σημῆναι
περὶ  τῆς  ἀνόδου  τῆς  παρὰ  βασιλέα.  ἔχει  γὰρ  ἀμφὶ  τῇ  ὁδῷ  ταύτῃ  ὧδε:  σταθμοί  τε  πανταχῇ  εἰσι  βασιλήιοι  καὶ  καταλύσιες  κάλλισται,  διὰ  οἰκεομένης  τε  ἡ  ὁδὸς  ἅπασα  καὶ  ἀσφαλέος.  διὰ  μέν  γε  Λυδίης  καὶ  Φρυγίης  σταθμοὶ  τείνοντες  εἴκοσι  εἰσί,  παρασάγγαι  δὲ  τέσσερες  καὶ  ἐνενήκοντα  καὶ  ἥμισυ.  ἐκδέκεται  δὲ  ἐκ  τῆς  Φρυγίης  ὁ  ̔́Αλυς  ποταμός,  ἐπ'
ᾧ  πύλαι  τε  ἔπεισι,  τὰς  διεξελάσαι  πᾶσα  ἀνάγκη  καὶ  οὕτω  διεκπερᾶν  τὸν  ποταμόν,  καὶ  φυλακτήριον  μέγα  ἐπ'  αὐτῷ.  διαβάντι  δὲ  ἐς  τὴν  Καππαδοκίην  καὶ  ταύτῃ  πορευομένῳ  μέχρι  οὔρων  τῶν  Κιλικίων  σταθμοὶ  δυῶν  δέοντες  εἰσὶ  τριήκοντα,  παρασάγγαι  δὲ  τέσσερες  καὶ  ἑκατόν.  ἐπὶ  δὲ  τοῖσι  τούτων  οὔροισι  διξάς  τε  πύλας  διεξελᾷς  καὶ  διξὰ  φυλακτήρια  παραμείψεαι.  ταῦτα  δὲ
διεξελάσαντι  καὶ  διὰ  τῆς  Κιλικίης  ὁδὸν  ποιευμένῳ  τρεῖς  εἱσι  σταθμοί,  παρασάγγαι  δὲ  πεντεκαίδεκα  καὶ  ἥμισυ.  οὖρος  δὲ  Κιλικίης  καὶ  τῆς  ̓Αρμενίης  ἐστὶ  ποταμὸς  νηυσιπέρητος,  τῷ  οὔνομα  Εὐφρήτης.  ἐν  δὲ  τῇ  ̓Αρμενίῃ  σταθμοὶ  μὲν  εἰσὶ  καταγωγέων  πεντεκαίδεκα,  παρασάγγαι  δὲ  ἓξ  καὶ  πεντήκοντα  καὶ  ἥμισυ,  καὶ  φυλακτήριον  ἐν  αὐτοῖσι.  ἐκ  δὲ  ταύτης  τῆς  ̓Αρμενίης  ἐς  βάλλοντι  ἐς
τὴν  Ματιηνὴν  γῆν  σταθμοί  εἰσι  τέσσερες  καὶ  τριήκοντα,  παρασάγγαι  δὲ  ἑπτὰ  καὶ  τριήκοντα  καὶ  ἑκατόν.  ποταμοὶ  δὲ  νηυσιπέρητοι  τέσσερες  διὰ  ταύτης  ῥέουσι,  τοὺς  πᾶσα  ἀνάγκη  διαπορθμεῦσαι  ἐστί,  πρῶτος  μὲν  Τίγρης,  μετὰ  δὲ  δεύτερός  τε  καὶ  τρίτος  ὡυτὸς  ὀνομαζόμενος,  οὐκ  ὡυτὸς  ἐὼν  ποταμὸς  οὐδὲ  ἐκ  τοῦ  αὐτοῦ  ῥέων:  ὁ  μὲν  γὰρ  πρότερον  αὐτῶν  καταλεχθεὶς  ἐξ  ̓Αρμενίων
ῥέει,  ὁ  δ'  ὕστερον  ἐκ  Ματιηνῶν:  ὁ  δὲ  τέταρτος  τῶν  ποταμῶν  οὔνομα  ἔχει  Γύνδης,  τὸν  Κῦρος  διέλαβε  κοτὲ  ἐς  διώρυχας  ἑξήκοντα  καὶ  τριηκοσίας.  ἐκ  δὲ  ταύτης  ἐς  τὴν  Κισσίην  χώρην  μεταβαίνοντι  ἕνδεκα  σταθμοί,  παρασάγγαι  δὲ  δύο  καὶ  τεσσεράκοντα  καὶ  ἥμισυ  ἐστὶ  ἐπὶ  ποταμὸν  Χοάσπην,  ἐόντα  καὶ  τοῦτον  νηυσιπέρητον:  ἐπ'  ᾧ  Σοῦσα  πόλις  πεπόλισται.  οὗτοι  οἱ
πάντες  σταθμοί  εἰσι  ἕνδεκα  καὶ  ἑκατόν.  καταγωγαὶ  μέν  νυν  σταθμῶν  τοσαῦται  εἰσὶ  ἐκ  Σαρδίων  ἐς  Σοῦσα  ἀναβαίνοντι.  εἰ  δὲ  ὀρθῶς  μεμέτρηται  ἡ  ὁδὸς  ἡ  βασιληίη  τοῖσι  παρασάγγῃσι  καὶ  ὁ  παρασάγγης  δύναται  τριήκοντα  στάδια,  ὥσπερ  οὗτός  γε  δύναται  ταῦτα,  ἐκ  Σαρδίων  στάδια  ἐστὶ  ἐς  τὰ  βασιλήια  τὰ  Μεμνόνια  καλεόμενα  πεντακόσια  καὶ  τρισχίλια  καὶ  μύρια,  παρασαγγέων  ἐόντων
πεντήκοντα  καὶ  τετρακοσίων.  πεντήκοντα  δὲ  καὶ  ἑκατὸν  στάδια  ἐπ'  ἡμέρῃ  ἑκάστῃ  διεξιοῦσι  ἀναισιμοῦνται  ἡμέραι  ἀπαρτὶ  ἐνενήκοντα.  οὕτω  τῷ  Μιλησίῳ  ̓Αρισταγόρῃ  εἴπαντι  πρὸς  Κλεομένεα  τὸν  Λακεδαιμόνιον  εἶναι  τριῶν  μηνῶν  τὴν  ἄνοδον  τὴν  παρὰ  βασιλέα  ὀρθῶς  εἴρητο.  εἰ  δέ  τις  τὸ  ἀτρεκέστερον  τούτων  ἔτι  δίζηται,  ἐγὼ  καὶ  τοῦτο  σημανέω:  τὴν  γὰρ  ἐξ  ̓Εφέσου  ἐς  Σάρδις  ὁδὸν  δεῖ
προσλογίσασθαι  ταύτῃ.  καὶ  δὴ  λέγω  σταδίους  εἶναι  τοὺς  πάντας  ἀπὸ  θαλάσσης  τῆς  ̔Ελληνικῆς  μέχρι  Σούσων  （τοῦτο  γὰρ  Μεμνόνειον  ἄστυ  καλέεται）,  τεσσεράκοντα  καὶ  τετρακισχιλίους  καὶ  μυρίους:  οἱ  γὰρ  ἐξ  ̔Εφέσου  ἐς  Σάρδις  εἰσὶ  τεσσεράκοντα  καὶ  πεντακόσιοι  στάδιοι,  καὶ  οὕτω  τρισὶ  ἡμέρῃσι  μηκύνεται  ἡ  τρίμηνος  ὁδός.  ἀπελαυνόμενος  δὲ  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἐκ  τῆς  Σπάρτης  ἤιε  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας
γενομένας  τυράννων  ὧδε  ἐλευθέρας.  ἐπεὶ  ̔́Ιππαρχον  τὸν  Πεισιστράτου,  ̔Ιππίεω  δὲ  τοῦ  τυράννου  ἀδελφεόν,  ἰδόντα  ὄψιν  ἐνυπνίου  τῷ  ἑωυτοῦ  πάθεϊ  ἐναργεστάτην  κτείνουσι  ̓Αριστογείτων  καὶ  ̔Αρμόδιος,  γένος  ἐόντες  τὰ  ἀνέκαθεν  Γεφυραῖοι,  μετὰ  ταῦτα  ἐτυραννεύοντο  ̓Αθηναῖοι  ἐπ'  ἔτεα  τέσσερα  οὐδὲν  ἧσσον  ἀλλὰ  καὶ  μᾶλλον  ἢ  πρὸ  τοῦ.  ἡ  μέν  νυν  ὄψις  τοῦ  ̔Ιππάρχου  ἐνυπνίου  ἦν  ἥδε:  ἐν  τῇ
προτέρῃ  νυκτὶ  τῶν  Παναθηναίων  ἐδόκεε  ὁ  ̔́Ιππαρχος  ἄνδρα  οἱ  ἐπιστάντα  μέγαν  καὶ  εὐειδέα  αἰνίσσεσθαι  τάδε  τὰ  ἔπεα.  τλῆθι  λέων  ἄτλητα  παθὼν  τετληότι  θυμῷ:  οὐδεὶς  ἀνθρώπων  ἀδικῶν  τίσιν  οὐκ  ἀποτίσει.  ταῦτα  δέ,  ὡς  ἡμέρη  ἐγένετο  τάχιστα,  φανερὸς  ἦν  ὑπερτιθέμενος  ὀνειροπόλοισι:  μετὰ  δὲ  ἀπειπάμενος  τὴν  ὄψιν  ἔπεμπε  τὴν  πομπήν,  ἐν  τῇ  δὴ  τελευτᾷ.  οἱ  δὲ  Γεφυραῖοι,  τῶν
ἦσαν  οἱ  φονέες  οἱ  ̔Ιππάρχου,  ὡς  μὲν  αὐτοὶ  λέγουσι,  ἐγεγόνεσαν  ἐξ  ̓Ερετρίης  τὴν  ἀρχήν,  ὡς  δὲ  ἐγὼ  ἀναπυνθανόμενος  εὑρίσκω,  ἦσαν  Φοίνικες  τῶν  σὺν  Κάδμῳ  ἀπικομένων  Φοινίκων  ἐς  γῆν  τὴν  νῦν  Βοιωτίην  καλεομένην,  οἴκεον  δὲ  τῆς  χώρης  ταύτης  ἀπολαχόντες  τὴν  Ταναγρικὴν  μοῖραν.  ἐνθεῦτεν  δὲ  Καδμείων  πρότερον  ἐξαναστάντων  ὑπ'  ̓Αργείων,  οἱ  Γεφυραῖοι  οὗτοι  δεύτερα  ὑπὸ  Βοιωτῶν  ἐξαναστάντες
ἐτράποντο  ἐπ'  ̓Αθηνέων.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  σφέας  ἐπὶ  ῥητοῖσι  ἐδέξαντο  σφέων  αὐτῶν  εἶναι  πολιήτας,  πολλῶν  τεῶν  καὶ  οὐκ  ἀξιαπηγήτων  ἐπιτάξαντες  ἔργεσθαι.  οἱ  δὲ  Φοίνικες  οὗτοι  οἱ  σὺν  Κάδμῳ  ἀπικόμενοι,  τῶν  ἦσαν  οἱ  Γεφυραῖοι,  ἄλλα  τε  πολλὰ  οἰκήσαντες  ταύτην  τὴν  χώρην  ἐσήγαγον  διδασκάλια  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας  καὶ  δὴ  καὶ  γράμματα,  οὐκ  ἐόντα  πρὶν  ̔́Ελλησι  ὡς  ἐμοὶ  δοκέειν,
πρῶτα  μὲν  τοῖσι  καὶ  ἅπαντες  χρέωνται  Φοίνικες:  μετὰ  δὲ  χρόνου  προβαίνοντος  ἅμα  τῇ  φωνῇ  μετέβαλλον  καὶ  τὸν  ῥυθμὸν  τῶν  γραμμάτων.  περιοίκεον  δὲ  σφέας  τὰ  πολλὰ  τῶν  χώρων  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ̔Ελλήνων  ̓́Ιωνες,  οἳ  παραλαβόντες  διδαχῇ  παρὰ  τῶν  Φοινίκων  τὰ  γράμματα,  μεταρρυθμίσαντες  σφέων  ὀλίγα  ἐχρέωντο,  χρεώμενοι  δὲ  ἐφάτισαν,  ὥσπερ  καὶ  τὸ  δίκαιον  ἔφερε,  ἐσαγαγόντων  Φοινίκων  ἐς
τὴν  ̔Ελλάδα,  Φοινικήια  κεκλῆσθαι.  καὶ  τὰς  βύβλους  διφθέρας  καλέουσι  ἀπὸ  τοῦ  παλαιοῦ  οἱ  ̓́Ιωνες,  ὅτι  κοτὲ  ἐν  σπάνι  βύβλων  ἐχρέωντο  διφθέρῃσι  αἰγέῃσί  τε  καὶ  οἰέῃσι:  ἔτι  δὲ  καὶ  τὸ  κατ'  ἐμὲ  πολλοὶ  τῶν  βαρβάρων  ἐς  τοιαύτας  διφθέρας  γράφουσι.  εἶδον  δὲ  καὶ  αὐτὸς  Καδμήια  γράμματα  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τοῦ  ̓Απόλλωνος  τοῦ  ̓Ισμηνίου  ἐν  Θήβῃσι  τῇσι  Βοιωτῶν,
ἐπὶ  τρίποσι  τισὶ  ἐγκεκολαμμένα,  τὰ  πολλὰ  ὅμοια  ἐόντα  τοῖσι  ̓Ιωνικοῖσι.  ὁ  μὲν  δὴ  εἷς  τῶν  τριπόδων  ἐπίγραμμα  ἔχει  ἀμφιτρύων  μ'  ἀνέθηκ'  ἐνάρων  ἀπὸ  Τηλεβοάων.  ταῦτα  ἡλικίην  εἴη  ἂν  κατὰ  Λάιον  τὸν  Λαβδάκου  τοῦ  Πολυδώρου  τοῦ  Κάδμου.  ἕτερος  δὲ  τρίπους  ἐν  ἑξαμέτρῳ  τόνῳ  λέγει  Σκαῖος  πυγμαχέων  με  ἑκηβόλῳ  ̓Απόλλωνι  νικήσας  ἀνέθηκε  τεὶ̈ν  περικαλλὲς  ἄγαλμα.  Σκαῖος  δ'
ἂν  εἴη  ὁ  ̔Ιπποκόωντος,  εἰ  δὴ  οὗτός  γε  ἐστὶ  ὁ  ἀναθεὶς  καὶ  μὴ  ἄλλος  τὠυτὸ  οὔνομα  ἔχων  τῷ  ̔Ιπποκόωντος,  ἡλικίην  κατὰ  Οἰδίπουν  τὸν  Λαί̈ου.  τρίτος  δὲ  τρίπους  λέγει  καὶ  οὗτος  ἐν  ἑξαμέτρῳ  Λαοδάμας  τρίποδ'  αὐτὸς  ἐυσκόπῳ  ̓Απόλλωνι  μουναρχέων  ἀνέθηκε  τεὶ̈ν  περικαλλὲς  ἄγαλμα.  ἐπὶ  τούτου  δὴ  τοῦ  Λαοδάμαντος  τοῦ  ̓Ετεοκλέος  μουναρχέοντος  ἐξανιστέαται  Καδμεῖοι  ὑπ'  ̓Αργείων  καὶ
τρέπονται  ἐς  τοὺς  ̓Εγχελέας.  οἱ  δὲ  Γεφυραῖοι  ὑπολειφθέντες  ὕστερον  ὑπὸ  Βοιωτῶν  ἀναχωρέουσι  ἐς  ̓Αθήνας:  καί  σφι  ἱρά  ἐστι  ἐν  ̓Αθήνῃσι  ἱδρυμένα,  τῶν  οὐδὲν  μέτα  τοῖσι  λοιποῖσι  ̓Αθηναίοισι,  ἄλλα  τε  κεχωρισμένα  τῶν  ἄλλων  ἱρῶν  καὶ  δὴ  καὶ  ̓Αχαιίης  Δήμητρος  ἱρόν  τε  καὶ  ὄργια.  ἡ  μὲν  δὴ  ὄψις  τοῦ  ̔Ιππάρχου  ἐνυπνίου  καὶ  οἱ  Γεφυραῖοι  ὅθεν  ἐγεγόνεσαν,  τῶν
ἦσαν  οἱ  ̔Ιππάρχου  φονέες,  ἀπήγηταί  μοι:  δεῖ  δὲ  πρὸς  τούτοισι  ἔτι  ἀναλαβεῖν  τὸν  κατ'  ἀρχὰς  ἤια  λέξων  λόγον,  ὡς  τυράννων  ἐλευθερώθησαν  ̓Αθηναῖοι.  ̔Ιππίεω  τυραννεύοντος  καὶ  ἐμπικραινομένου  ̓Αθηναίοισι  διὰ  τὸν  ̔Ιππάρχου  θάνατον,  ̓Αλκμεωνίδαι  γένος  ἐόντες  ̓Αθηναῖοι  καὶ  φεύγοντες  Πεισιστρατίδας,  ἐπείτε  σφι  ἅμα  τοῖσι  ἄλλοισι  ̓Αθηναίων  φυγάσι  πειρωμένοισι  κατὰ  τὸ  ἰσχυρὸν  οὐ  προεχώρεε  κάτοδος,  ἀλλὰ  προσέπταιον  μεγάλως
πειρώμενοι  κατιέναι  τε  καὶ  ἐλευθεροῦν  τὰς  ̓Αθήνας,  Λειψύδριον  τὸ  ὑπὲρ  Παιονίης  τειχίσαντες,  ἐνθαῦτα  οἱ  ̓Αλκμεωνίδαι  πᾶν  ἐπὶ  τοῖσι  Πεισιστρατίδῃσι  μηχανώμενοι  παρ'  ̓Αμφικτυόνων  τὸν  νηὸν  μισθοῦνται  τὸν  ἐν  Δελφοῖσι,  τὸν  νῦν  ἐόντα  τότε  δὲ  οὔκω,  τοῦτον  ἐξοικοδομῆσαι.  οἷα  δὲ  χρημάτων  εὖ  ἥκοντες  καὶ  ἐόντες  ἄνδρες  δόκιμοι  ἀνέκαθεν  ἔτι,  τόν  τε  νηὸν  ἐξεργάσαντο  τοῦ  παραδείγματος  κάλλιον  τά
τε  ἄλλα  καὶ  συγκειμένου  σφι  πωρίνου  λίθου  ποιέειν  τὸν  νηόν,  Παρίου  τὰ  ἔμπροσθε  αὐτοῦ  ἐξεποίησαν.  ὡς  ὦν  δὴ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  λέγουσι,  οὗτοι  οἱ  ἄνδρες  ἐν  Δελφοῖσι  κατήμενοι  ἀνέπειθον  τὴν  Πυθίην  χρήμασι,  ὅκως  ἔλθοιεν  Σπαρτιητέων  ἄνδρες  εἴτε  ἰδίῳ  στόλῳ  εἴτε  δημοσίῳ  χρησόμενοι,  προφέρειν  σφι  τὰς  ̓Αθήνας  ἐλευθεροῦν.  Λακεδαιμόνιοι  δέ,  ὥς  σφι  αἰεὶ  τὠυτὸ  πρόφαντον  ἐγίνετο,  πέμπουσι
̓Αγχιμόλιον  τὸν  ̓Αστέρος,  ἐόντα  τῶν  ἀστῶν  ἄνδρα  δόκιμον,  σὺν  στρατῷ  ἐξελῶντα  Πεισιστρατίδας  ἐξ  ̓Αθηνέων  ὅμως  καὶ  ξεινίους  σφι  ἐόντας  τὰ  μάλιστα:  τὰ  γὰρ  τοῦ  θεοῦ  πρεσβύτερα  ἐποιεῦντο  ἢ  τὰ  τῶν  ἀνδρῶν:  πέμπουσι  δὲ  τούτους  κατὰ  θάλασσαν  πλοίοισι.  ὃ  μὲν  δὴ  προσσχὼν  ἐς  Φάληρον  τὴν  στρατιὴν  ἀπέβησε,  οἱ  δὲ  Πεισιστρατίδαι  προπυνθανόμενοι  ταῦτα  ἐπεκαλέοντο  ἐκ  Θεσσαλίης  ἐπικουρίην:
ἐπεποίητο  γάρ  σφι  συμμαχίη  πρὸς  αὐτούς.  Θεσσαλοὶ  δέ  σφι  δεομένοισι  ἀπέπεμψαν  κοινῇ  γνώμῃ  χρεώμενοι  χιλίην  τε  ἵππον  καὶ  τὸν  βασιλέα  τὸν  σφέτερον  Κινέην  ἄνδρα  Κονιαῖον:  τοὺς  ἐπείτε  ἔσχον  συμμάχους  οἱ  Πεισιστρατίδαι,  ἐμηχανῶντο  τοιάδε:  κείραντες  τῶν  Φαληρέων  τὸ  πεδίον  καὶ  ἱππάσιμον  ποιήσαντες  τοῦτον  τὸν  χῶρον  ἐπῆκαν  τῷ  στρατοπέδῳ  τὴν  ἵππον:  ἐμπεσοῦσα  δὲ  διέφθειρε  ἄλλους  τε  πολλοὺς
τῶν  Λακεδαιμονίων  καὶ  δὴ  καὶ  τὸν  ̓Αγχιμόλιον:  τοὺς  δὲ  περιγενομένους  αὐτῶν  ἐς  τὰς  νέας  κατεῖρξαν.  ὁ  μὲν  δὴ  πρῶτος  στόλος  ἐκ  Λακεδαίμονος  οὕτω  ἀπήλλαξε,  καὶ  ̓Αγχιμολίου  εἰσὶ  ταφαὶ  τῆς  ̓Αττικῆς  ̓Αλωπεκῆσι,  ἀγχοῦ  τοῦ  ̔Ηρακλείου  τοῦ  ἐν  Κυνοσάργεϊ.  μετὰ  δὲ  Λακεδαιμόνιοι  μέζω  στόλον  στείλαντες  ἀπέπεμψαν  ἐπὶ  τὰς  ̓Αθήνας,  στρατηγὸν  τῆς  στρατιῆς  ἀποδέξαντες  βασιλέα  Κλεομένεα  τὸν  ̓Αναξανδρίδεω,
οὐκέτι  κατὰ  θάλασσαν  στείλαντες  ἀλλὰ  κατ'  ἤπειρον:  τοῖσι  ἐσβαλοῦσι  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  χώρην  ἡ  τῶν  Θεσσαλῶν  ἵππος  πρώτη  προσέμιξε  καὶ  οὐ  μετὰ  πολλὸν  ἐτράπετο,  καὶ  σφεων  ἔπεσον  ὑπὲρ  τεσσεράκοντα  ἄνδρας:  οἱ  δὲ  περιγενόμενοι  ἀπαλλάσσοντο  ὡς  εἶχον  εὐθὺς  ἐπὶ  Θεσσαλίης.  Κλεομένης  δὲ  ἀπικόμενος  ἐς  τὸ  ἄστυ  ἅμα  ̓Αθηναίων  τοῖσι  βουλομένοισι  εἶναι  ἐλευθέροισι  ἐπολιόρκεε  τοὺς  τυράννους  ἀπεργμένους
ἐν  τῷ  Πελασγικῷ  τείχεϊ.  καὶ  οὐδέν  τι  πάντως  ἂν  ἐξεῖλον  Πεισιστρατίδας  οἱ  Λακεδαιμόνιοι:  οὔτε  γὰρ  ἐπέδρην  ἐπενόεον  ποιήσασθαι,  οἵ  τε  Πεισιστρατίδαι  σίτοισι  καὶ  ποτοῖσι  εὖ  παρεσκευάδατο,  πολιορκήσαντές  τε  ἂν  ἡμέρας  ὀλίγας  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  τὴν  Σπάρτην.  νῦν  δὲ  συντυχίη  τοῖσι  μὲν  κακὴ  ἐπεγένετο,  τοῖσι  δὲ  ἡ  αὐτὴ  αὕτη  σύμμαχος:  ὑπεκτιθέμενοι  γὰρ  ἔξω  τῆς  χώρης  οἱ  παῖδες
τῶν  Πεισιστρατιδέων  ἥλωσαν.  τοῦτο  δὲ  ὡς  ἐγένετο,  πάντα  αὐτῶν  τὰ  πρήγματα  συνετετάρακτο,  παρέστησαν  δὲ  ἐπὶ  μισθῷ  τοῖσι  τέκνοισι,  ἐπ'  οἷσι  ἐβούλοντο  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  ὥστε  ἐν  πέντε  ἡμέρῃσι  ἐκχωρῆσαι  ἐκ  τῆς  ̓Αττικῆς.  μετὰ  δὲ  ἐξεχώρησαν  ἐς  Σίγειον  τὸ  ἐπὶ  τῷ  Σκαμάνδρῳ,  ἄρξαντες  μὲν  ̓Αθηναίων  ἐπ'  ἔτεα  ἕξ  τε  καὶ  τριήκοντα,  ἐόντες  δὲ  καὶ  οὗτοι  ἀνέκαθεν  Πύλιοί
τε  καὶ  Νηλεῖδαι,  ἐκ  τῶν  αὐτῶν  γεγονότες  καὶ  οἱ  ἀμφὶ  Κόδρον  τε  καὶ  Μέλανθον,  οἳ  πρότερον  ἐπήλυδες  ἐόντες  ἐγένοντο  ̓Αθηναίων  βασιλέες.  ἐπὶ  τούτου  δὲ  καὶ  τὠυτὸ  οὔνομα  ἀπεμνημόνευσε  ̔Ιπποκράτης  τῷ  παιδὶ  θέσθαι  τὸν  Πεισίστρατον,  ἐπὶ  τοῦ  Νέστορος  Πεισιστράτου  ποιεύμενος  τὴν  ἐπωνυμίην.  οὕτω  μὲν  ̓Αθηναῖοι  τυράννων  ἀπαλλάχθησαν:  ὅσα  δὲ  ἐλευθερωθέντες  ἔρξαν  ἢ  ἔπαθον  ἀξιόχρεα  ἀπηγήσιος,  πρὶν
ἢ  ̓Ιωνίην  τε  ἀποστῆναι  ἀπὸ  Δαρείου  καὶ  ̓Αρισταγόρεα  τὸν  Μιλήσιον  ἀπικόμενον  ἐς  ̓Αθήνας  χρηίσαι  σφέων  βοηθέειν,  ταῦτα  πρῶτα  φράσω.  ̓Αθῆναι,  ἐοῦσαι  καὶ  πρὶν  μεγάλαι,  τότε  ἀπαλλαχθεῖσαι  τυράννων  ἐγίνοντο  μέζονες:  ἐν  δὲ  αὐτῇσι  δύο  ἄνδρες  ἐδυνάστευον,  Κλεισθένης  τε  ἀνὴρ  ̓Αλκμεωνίδης,  ὅς  περ  δὴ  λόγον  ἔχει  τὴν  Πυθίην  ἀναπεῖσαι,  καὶ  ̓Ισαγόρης  Τισάνδρου  οἰκίης  μὲν  ἐὼν  δοκίμου,  ἀτὰρ
τὰ  ἀνέκαθεν  οὐκ  ἔχω  φράσαι:  θύουσι  δὲ  οἱ  συγγενέες  αὐτοῦ  Διὶ  Καρίῳ.  οὗτοι  οἱ  ἄνδρες  ἐστασίασαν  περὶ  δυνάμιος,  ἑσσούμενος  δὲ  ὁ  Κλεισθένης  τὸν  δῆμον  προσεταιρίζεται.  μετὰ  δὲ  τετραφύλους  ἐόντας  ̓Αθηναίους  δεκαφύλους  ἐποίησε,  τῶν  ̓́Ιωνος  παίδων  Γελέοντος  καὶ  Αἰγικόρεος  καὶ  ̓Αργάδεω  καὶ  ̔́Οπλητος  ἀπαλλάξας  τὰς  ἐπωνυμίας,  ἐξευρὼν  δὲ  ἑτέρων  ἡρώων  ἐπωνυμίας  ἐπιχωρίων,  πάρεξ  Αἴαντος:  τοῦτον  δὲ
ἅτε  ἀστυγείτονα  καὶ  σύμμαχον,  ξεῖνον  ἐόντα  προσέθετο.  ταῦτα  δέ,  δοκέειν  ἐμοί,  ἐμιμέετο  ὁ  Κλεισθένης  οὗτος  τὸν  ἑωυτοῦ  μητροπάτορα  Κλεισθένεα  τὸν  Σικυῶνος  τύραννον.  Κλεισθένης  γὰρ  ̓Αργείοισι  πολεμήσας  τοῦτο  μὲν  ῥαψῳδοὺς  ἔπαυσε  ἐν  Σικυῶνι  ἀγωνίζεσθαι  τῶν  ̔Ομηρείων  ἐπέων  εἵνεκα,  ὅτι  ̓Αργεῖοί  τε  καὶ  ̓́Αργος  τὰ  πολλὰ  πάντα  ὑμνέαται:  τοῦτο  δέ,  ἡρώιον  γὰρ  ἦν  καὶ  ἔστι  ἐν  αὐτῇ
τῇ  ἀγορῇ  τῶν  Σικυωνίων  ̓Αδρήστου  τοῦ  Ταλαοῦ,  τοῦτον  ἐπεθύμησε  ὁ  Κλεισθένης  ἐόντα  ̓Αργεῖον  ἐκβαλεῖν  ἐκ  τῆς  χώρης.  ἐλθὼν  δὲ  ἐς  Δελφοὺς  ἐχρηστηριάζετο  εἰ  ἐκβάλοι  τὸν  ̓́Αδρηστον:  ἡ  δὲ  Πυθίη  οἱ  χρᾷ  φᾶσα  ̓́Αδρηστον  μὲν  εἶναι  Σικυωνίων  βασιλέα,  κεῖνον  δὲ  λευστῆρα.  ἐπεὶ  δὲ  ὁ  θεὸς  τοῦτό  γε  οὐ  παρεδίδου,  ἀπελθὼν  ὀπίσω  ἐφρόντιζε  μηχανὴν  τῇ  αὐτὸς  ὁ
̓́Αδρηστος  ἀπαλλάξεται.  ὡς  δέ  οἱ  ἐξευρῆσθαι  ἐδόκεε,  πέμψας  ἐς  Θήβας  τὰς  Βοιωτίας  ἔφη  θέλειν  ἐπαγαγέσθαι  Μελάνιππον  τὸν  ̓Αστακοῦ:  οἱ  δὲ  Θηβαῖοι  ἔδοσαν.  ἐπαγαγόμενος  δὲ  ὁ  Κλεισθένης  τὸν  Μελάνιππον  τέμενός  οἱ  ἀπέδεξε  ἐν  αὐτῷ  τῷ  πρυτανηίῳ  καί  μιν  ἵδρυσε  ἐνθαῦτα  ἐν  τῷ  ἰσχυροτάτῳ.  ἐπηγάγετο  δὲ  τὸν  Μελάνιππον  ὁ  Κλεισθένης  （  καὶ  γὰρ  τοῦτο  δεῖ  ἀπηγήσασθαι）  ὡς
ἔχθιστον  ἐόντα  ̓Αδρήστῳ,  ὃς  τόν  τε  ἀδελφεόν  οἱ  Μηκιστέα  ἀπεκτόνεε  καὶ  τὸν  γαμβρὸν  Τυδέα.  ἐπείτε  δέ  οἱ  τὸ  τέμενος  ἀπέδεξε,  θυσίας  τε  καὶ  ὁρτὰς  ̓Αδρήστου  ἀπελόμενος  ἔδωκε  τῷ  Μελανίππῳ.  οἱ  δὲ  Σικυώνιοι  ἐώθεσαν  μεγαλωστὶ  κάρτα  τιμᾶν  τὸν  ̓́Αδρηστον:  ἡ  γὰρ  χώρη  ἦν  αὕτη  Πολύβου,  ὁ  δὲ  ̓́Αδρηστος  ἦν  Πολύβου  θυγατριδέος,  ἄπαις  δὲ  Πόλυβος  τελευτῶν  διδοῖ
̓Αδρήστῳ  τὴν  ἀρχήν.  τά  τε  δὴ  ἄλλα  οἱ  Σικυώνιοι  ἐτίμων  τὸν  ̓́Αδρηστον  καὶ  δὴ  πρὸς  τὰ  πάθεα  αὐτοῦ  τραγικοῖσι  χοροῖσι  ἐγέραιρον,  τὸν  μὲν  Διόνυσον  οὐ  τιμῶντες,  τὸν  δὲ  ̓́Αδρηστον.  Κλεισθένης  δὲ  χοροὺς  μὲν  τῷ  Διονύσῳ  ἀπέδωκε,  τὴν  δὲ  ἄλλην  θυσίην  Μελανίππῳ.  ταῦτα  μὲν  ἐς  ̓́Αδρηστόν  οἱ  ἐπεποίητο,  φυλὰς  δὲ  τὰς  Δωριέων,  ἵνα  δὴ  μὴ  αἱ
αὐταὶ  ἔωσι  τοῖσι  Σικυωνίοισι  καὶ  τοῖσι  ̓Αργείοισι,  μετέβαλε  ἐς  ἄλλα  οὐνόματα.  ἔνθα  καὶ  πλεῖστον  κατεγέλασε  τῶν  Σικυωνίων:  ἐπὶ  γὰρ  ὑός  τε  καὶ  ὄνου  τὰς  ἐπωνυμίας  μετατιθεὶς  αὐτὰ  τὰ  τελευταῖα  ἐπέθηκε,  πλὴν  τῆς  ἑωυτοῦ  φυλῆς:  ταύτῃ  δὲ  τὸ  οὔνομα  ἀπὸ  τῆς  ἑωυτοῦ  ἀρχῆς  ἔθετο.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ̓Αρχέλαοι  ἐκαλέοντο,  ἕτεροι  δὲ  ̔Υᾶται,  ἄλλοι  δὲ  ̓Ονεᾶται,  ἕτεροι
δὲ  Χοιρεᾶται.  τούτοισι  τοῖσι  οὐνόμασι  τῶν  φυλέων  ἐχρέωντο  οἱ  Σικυώνιοι  καὶ  ἐπὶ  Κλεισθένεος  ἄρχοντος  καὶ  ἐκείνου  τεθνεῶτος  ἔτι  ἐπ'  ἔτεα  ἑξήκοντα:  μετέπειτα  μέντοι  λόγον  σφίσι  δόντες  μετέβαλον  ἐς  τοὺς  ̔Υλλέας  καὶ  Παμφύλους  καὶ  Δυμανάτας,  τετάρτους  δὲ  αὐτοῖσι  προσέθεντο  ἐπὶ  τοῦ  ̓Αδρήστου  παιδὸς  Αἰγιαλέος  τὴν  ἐπωνυμίην  ποιεύμενοι  κεκλῆσθαι  Αἰγιαλέας.  ταῦτα  μέν  νυν  ὁ  Σικυώνιος  Κλεισθένης  ἐπεποιήκεε:
ὁ  δὲ  δὴ  ̓Αθηναῖος  Κλεισθένης  ἐὼν  τοῦ  Σικυωνίου  τούτου  θυγατριδέος  καὶ  τὸ  οὔνομα  ἐπὶ  τούτου  ἔχων,  δοκέειν  ἐμοὶ  καὶ  οὗτος  ὑπεριδὼν  ̓́Ιωνας,  ἵνα  μὴ  σφίσι  αἱ  αὐταὶ  ἔωσι  φυλαὶ  καὶ  ̓́Ιωσι,  τὸν  ὁμώνυμον  Κλεισθένεα  ἐμιμήσατο.  ὡς  γὰρ  δὴ  τὸν  ̓Αθηναίων  δῆμον  πρότερον  ἀπωσμένον  τότε  πάντων  πρὸς  τὴν  ἑωυτοῦ  μοῖραν  προσεθήκατο,  τὰς  φυλὰς  μετωνόμασε  καὶ  ἐποίησε
πλεῦνας  ἐξ  ἐλασσόνων:  δέκα  τε  δὴ  φυλάρχους  ἀντὶ  τεσσέρων  ἐποίησε,  δέκαχαδὲ  καὶ  τοὺς  δήμους  κατένειμε  ἐς  τὰς  φυλάς:  ἦν  τε  τὸν  δῆμον  προσθέμενος  πολλῷ  κατύπερθε  τῶν  ἀντιστασιωτέων.  ἐν  τῷ  μέρεϊ  δὲ  ἑσσούμενος  ὁ  ̓Ισαγόρης  ἀντιτεχνᾶται  τάδε:  ἐπικαλέεται  Κλεομένεα  τὸν  Λακεδαιμόνιον  γενόμενον  ἑωυτῷ  ξεῖνον  ἀπὸ  τῆς  Πεισιστρατιδέων  πολιορκίης:  τὸν  δὲ  Κλεομένεα  εἶχε  αἰτίη  φοιτᾶν  παρὰ  τοῦ
̓Ισαγόρεω  τὴν  γυναῖκα.  τὰ  μὲν  δὴ  πρῶτα  πέμπων  ὁ  Κλεομένης  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  κήρυκα  ἐξέβαλλε  Κλεισθένεα  καὶ  μετ'  αὐτοῦ  ἄλλους  πολλοὺς  ̓Αθηναίων,  τοὺς  ἐναγέας  ἐπιλέγων:  ταῦτα  δὲ  πέμπων  ἔλεγε  ἐκ  διδαχῆς  τοῦ  ̓Ισαγόρεω.  οἱ  μὲν  γὰρ  ̓Αλκμεωνίδαι  καὶ  οἱ  συστασιῶται  αὐτῶν  εἶχον  αἰτίην  τοῦ  φόνου  τούτου,  αὐτὸς  δὲ  οὐ  μετεῖχε  οὐδ'  οἱ  φίλοι  αὐτοῦ.  οἱ
δ'  ἐναγέες  ̓Αθηναίων  ὧδε  ὠνομάσθησαν.  ἦν  Κύλων  τῶν  ̓Αθηναίων  ἀνὴρ  ̓Ολυμπιονίκης:  οὗτος  ἐπὶ  τυραννίδι  ἐκόμησε,  προσποιησάμενος  δὲ  ἑταιρηίην  τῶν  ἡλικιωτέων  καταλαβεῖν  τὴν  ἀκρόπολιν  ἐπειρήθη,  οὐ  δυνάμενος  δὲ  ἐπικρατῆσαι  ἱκέτης  ἵζετο  πρὸς  τὸ  ἄγαλμα.  τούτους  ἀνιστᾶσι  μὲν  οἱ  πρυτάνιες  τῶν  ναυκράρων,  οἵ  περ  ἔνεμον  τότε  τὰς  ̓Αθήνας,  ὑπεγγύους  πλὴν  θανάτου:  φονεῦσαι  δὲ  αὐτοὺς  αἰτίη  ἔχει  ̓Αλκμεωνίδας.
ταῦτα  πρὸ  τῆς  Πεισιστράτου  ἡλικίης  ἐγένετο.  Κλεομένης  δὲ  ὡς  πέμπων  ἐξέβαλλε  Κλεισθένεα  καὶ  τοὺς  ἐναγέας,  Κλεισθένης  μὲν  αὐτὸς  ὑπεξέσχε,  μετὰ  δὲ  οὐδὲν  ἧσσον  παρῆν  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  ὁ  Κλεομένης  οὐ  σὺν  μεγάλῃ  χειρί,  ἀπικόμενος  δὲ  ἀγηλατέει  ἑπτακόσια  ἐπίστια  ̓Αθηναίων,  τά  οἱ  ὑπέθετο  ὁ  ̓Ισαγόρης.  ταῦτα  δὲ  ποιήσας  δεύτερα  τὴν  βουλὴν  καταλύειν  ἐπειρᾶτο,  τριηκοσίοισι  δὲ  τοῖσι
̓Ισαγόρεω  στασιώτῃσι  τὰς  ἀρχὰς  ἐνεχείριζε.  ἀντισταθείσης  δὲ  τῆς  βουλῆς  καὶ  οὐ  βουλομένης  πείθεσθαι,  ὅ  τε  Κλεομένης  καὶ  ὁ  ̓Ισαγόρης  καὶ  οἱ  στασιῶται  αὐτοῦ  καταλαμβάνουσι  τὴν  ἀκρόπολιν.  ̓Αθηναίων  δὲ  οἱ  λοιποὶ  τὰ  αὐτὰ  φρονήσαντες  ἐπολιόρκεον  αὐτοὺς  ἡμέρας  δύο:  τῇ  δὲ  τρίτῃ  ὑπόσπονδοι  ἐξέρχονται  ἐκ  τῆς  χώρης  ὅσοι  ἦσαν  αὐτῶν  Λακεδαιμόνιοι.  ἐπετελέετο  δὲ  τῷ  Κλεομένεϊ  ἡ  φήμη.
ὡς  γὰρ  ἀνέβη  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν  μέλλων  δὴ  αὐτὴν  κατασχήσειν,  ἤιε  ἐς  τὸ  ἄδυτον  τῆς  θεοῦ  ὡς  προσερέων:  ἡ  δὲ  ἱρείη  ἐξαναστᾶσα  ἐκ  τοῦ  θρόνου,  πρὶν  ἢ  τὰς  θύρας  αὐτὸν  ἀμεῖψαι,  εἶπε  “ὦ  ξεῖνε  Λακεδαιμόνιε,  πάλιν  χώρεε  μηδὲ  ἔσιθι  ἐς  τὸ  ἱρόν:  οὐ  γὰρ  θεμιτὸν  Δωριεῦσι  παριέναι  ἐνθαῦτα.”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  γύναι,  ἀλλ'  οὐ
Δωριεύς  εἰμι  ἀλλ'  ̓Αχαιός.”  ὃ  μὲν  δὴ  τῇ  κλεηδόνι  οὐδὲν  χρεώμενος  ἐπεχείρησέ  τε  καὶ  τότε  πάλιν  ἐξέπιπτε  μετὰ  τῶν  Λακεδαιμονίων:  τοὺς  δὲ  ἄλλους  ̓Αθηναῖοι  κατέδησαν  τὴν  ἐπὶ  θανάτῳ,  ἐν  δὲ  αὐτοῖσι  καὶ  Τιμησίθεον  τὸν  Δελφόν,  τοῦ  ἔργα  χειρῶν  τε  καὶ  λήματος  ἔχοιμ'  ἂν  μέγιστα  καταλέξαι.  οὗτοι  μέν  νυν  δεδεμένοι  ἐτελεύτησαν.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  μετὰ  ταῦτα  Κλεισθένεα
καὶ  τὰ  ἑπτακόσια  ἐπίστια  τὰ  διωχθέντα  ὑπὸ  Κλεομένεος  μεταπεμψάμενοι  πέμπουσι  ἀγγέλους  ἐς  Σάρδις,  συμμαχίην  βουλόμενοι  ποιήσασθαι  πρὸς  Πέρσας:  ἠπιστέατο  γὰρ  σφίσι  Λακεδαιμονίουστε  καὶ  Κλεομένεα  ἐκπεπολεμῶσθαι.  ἀπικομένων  δὲ  τῶν  ἀγγέλων  ἐς  τὰς  Σάρδις  καὶ  λεγόντων  τὰ  ἐντεταλμένα,  ̓Αρταφρένης  ὁ  ̔Υστάσπεος  Σαρδίων  ὕπαρχος  ἐπειρώτα  τίνες  ἐόντες  ἄνθρωποι  καὶ  κοῦ  γῆς  οἰκημένοι  δεοίατο  Περσέων  σύμμαχοι  γενέσθαι,  πυθόμενος  δὲ
πρὸς  τῶν  ἀγγέλων  ἀπεκορύφου  σφι  τάδε:  εἰ  μὲν  διδοῦσι  βασιλέι  Δαρείῳ  ̓Αθηναῖοι  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ,  ὁ  δὲ  συμμαχίην  σφι  συνετίθετο,  εἰ  δὲ  μὴ  διδοῦσι,  ἀπαλλάσσεσθαι  αὐτοὺς  ἐκέλευε.  οἱ  δὲ  ἄγγελοι  ἐπὶ  σφέων  αὐτῶν  βαλόμενοι  διδόναι  ἔφασαν,  βουλόμενοι  τὴν  συμμαχίην  ποιήσασθαι.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ἀπελθόντες  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν  αἰτίας  μεγάλας  εἶχον.  Κλεομένης  δὲ  ἐπιστάμενος  περιυβρίσθαι
ἔπεσι  καὶ  ἔργοισι  ὑπ'  ̓Αθηναίων  συνέλεγε  ἐκ  πάσης  Πελοποννήσου  στρατόν,  οὐ  φράζων  ἐς  τὸ  συλλέγει,  τίσασθαι  τε  ἐθέλων  τὸν  δῆμον  τὸν  ̓Αθηναίων  καὶ  ̓Ισαγόρην  βουλόμενος  τύραννον  καταστῆσαι:  συνεξῆλθε  γάρ  οἱ  οὗτος  ἐκ  τῆς  ἀκροπόλιος.  Κλεομένης  τε  δὴ  στόλῳ  μεγάλῳ  ἐσέβαλε  ἐς  ̓Ελευσῖνα,  καὶ  οἱ  Βοιωτοὶ  ἀπὸ  συνθήματος  Οἰνόην  αἱρέουσι  καὶ  ̔Υσιὰς  δήμους  τοὺς  ἐσχάτους  τῆς
̓Αττικῆς,  Χαλκιδέες  τε  ἐπὶ  τὰ  ἕτερα  ἐσίνοντο  ἐπιόντες  χώρους  τῆς  ̓Αττικῆς.  ̓Αθηναῖοι  δέ,  καίπερ  ἀμφιβολίῃ  ἐχόμενοι,  Βοιωτῶν  μὲν  καὶ  Χαλκιδέων  ἐς  ὕστερον  ἔμελλον  μνήμην  ποιήσεσθαι,  Πελοποννησίοισι  δὲ  ἐοῦσι  ἐν  ̓Ελευσῖνι  ἀντία  ἔθεντο  τὰ  ὅπλα.  μελλόντων  δὲ  συνάψειν  τὰ  στρατόπεδα  ἐς  μάχην,  Κορίνθιοι  μὲν  πρῶτοι  σφίσι  αὐτοῖσι  δόντες  λόγον  ὡς  οὐ  ποιέοιεν  δίκαια  μετεβάλλοντό  τε  καὶ
ἀπαλλάσσοντο,  μετὰ  δὲ  Δημάρητος  ὁ  ̓Αρίστωνος,  ἐὼν  καὶ  οὗτος  βασιλεὺς  Σπαρτιητέων  καὶ  συνεξαγαγών  τε  τὴν  στρατιὴν  ἐκ  Λακεδαίμονος  καὶ  οὐκ  ἐὼν  διάφορος  ἐν  τῷ  πρόσθε  χρόνῳ  Κλεομένεϊ.  ἀπὸ  δὲ  ταύτης  τῆς  διχοστασίης  ἐτέθη  νόμος  ἐν  Σπάρτῃ  μὴ  ἐξεῖναι  ἕπεσθαι  ἀμφοτέρους  τοὺς  βασιλέας  ἐξιούσης  στρατιῆς:  τέως  γὰρ  ἀμφότεροι  εἵποντο:  παραλυομένου  δὲ  τούτων  τοῦ  ἑτέρου  καταλείπεσθαι  καὶ
τῶν  Τυνδαριδέων  τὸν  ἕτερον:  πρὸ  τοῦ  γὰρ  δὴ  καὶ  οὗτοι  ἀμφότεροι  ἐπίκλητοί  σφι  ἐόντες  εἵποντο.  τότε  δὴ  ἐν  τῇ  ̓Ελευσῖνι  ὁρῶντες  οἱ  λοιποὶ  τῶν  συμμάχων  τούς  τε  βασιλέας  τῶν  Λακεδαιμονίων  οὐκ  ὁμολογέοντας  καὶ  Κορινθίους  ἐκλιπόντας  τὴν  τάξιν,  οἴχοντο  καὶ  αὐτοὶ  ἀπαλλασσόμενοι,  τέταρτον  δὴ  τοῦτο  ἐπὶ  τὴν  ̓Αττικὴν  ἀπικόμενοι  Δωριέες,  δίς  τε  ἐπὶ  πολέμῳ  ἐσβαλόντες  καὶ
δὶς  ἐπ'  ἀγαθῷ  τοῦ  πλήθεος  τοῦ  ̓Αθηναίων,  πρῶτον  μὲν  ὅτε  καὶ  Μέγαρα  κατοίκισαν:  οὗτος  ὁ  στόλος  ἐπὶ  Κόδρου  βασιλεύοντος  ̓Αθηναίων  ὀρθῶς  ἂν  καλέοιτο:  δεύτερον  δὲ  καὶ  τρίτον  ὅτε  ἐπὶ  Πεισιστρατιδέων  ἐξέλασιν  ὁρμηθέντες  ἐκ  Σπάρτης  ἀπίκοντο,  τέταρτον  δὲ  τότε  ὅτε  ἐς  ̓Ελευσῖνα  Κλεομένης  ἄγων  Πελοποννησίους  ἐσέβαλε.  οὕτω  τέταρτον  τότε  Δωριέες  ἐσέβαλον  ἐς  ̓Αθήνας.  διαλυθέντος  ὦν  τοῦ
στόλου  τούτου  ἀκλεῶς,  ἐνθαῦτα  ̓Αθηναῖοι  τίνυσθαι  βουλόμενοι  πρῶτα  στρατηίην  ποιεῦνται  ἐπὶ  Χαλκιδέας.  Βοιωτοὶ  δὲ  τοῖσι  Χαλκιδεῦσι  βοηθέουσι  ἐπὶ  τὸν  Εὔριπον.  ̓Αθηναίοισι  δὲ  ἰδοῦσι  τοὺς  Βοιωτοὺς  ἔδοξε  πρότερον  τοῖσι  Βοιωτοῖσι  ἢ  τοῖσι  Χαλκιδεῦσι  ἐπιχειρέειν.  συμβάλλουσί  τε  δὴ  τοῖσι  Βοιωτοῖσι  οἱ  ̓Αθηναῖοι  καὶ  πολλῷ  ἐκράτησαν,  κάρτα  δὲ  πολλοὺς  φονεύσαντες  ἑπτακοσίους  αὐτῶν  ἐζώγρησαν.  τῆς  δὲ  αὐτῆς  ταύτης  ἡμέρης
οἱ  ̓Αθηναῖοι  διαβάντες  ἐς  τὴν  Εὔβοιαν  συμβάλλουσι  καὶ  τοῖσι  Χαλκιδεῦσι,  νικήσαντες  δὲ  καὶ  τούτους  τετρακισχιλίους  κληρούχους  ἐπὶ  τῶν  ἱπποβοτέων  τῇ  χώρῃ  λείπουσι.  οἱ  δὲ  ἱπποβόται  ἐκαλέοντο  οἱ  παχέες  τῶν  Χαλκιδέων.  ὅσους  δὲ  καὶ  τούτων  ἐζώγρησαν,  ἅμα  τοῖσι  Βοιωτῶν  ἐζωγρημένοισι  εἶχον  ἐν  φυλακῇ  ἐς  πέδας  δήσαντες:  χρόνῳ  δὲ  ἔλυσαν  σφέας  δίμνεως  ἀποτιμησάμενοι.  τὰς  δὲ  πέδας  αὐτῶν,
ἐν  τῇσι  ἐδεδέατο,  ἀνεκρέμασαν  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν:  αἵ  περ  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦσαν  περιεοῦσαι,  κρεμάμεναι  ἐκ  τειχέων  περιπεφλευσμένων  πυρὶ  ὑπὸ  τοῦ  Μήδου,  ἀντίον  δὲ  τοῦ  μεγάρου  τοῦ  πρὸς  ἑσπέρην  τετραμμένου.  καὶ  τῶν  λύτρων  τὴν  δεκάτην  ἀνέθηκαν  ποιησάμενοι  τέθριππον  χάλκεον:  τὸ  δὲ  ἀριστερῆς  χειρὸς  ἕστηκε  πρῶτον  ἐσιόντι  ἐς  τὰ  προπύλαια  τὰ  ἐν  τῇ  ἀκροπόλι:  ἐπιγέγραπται
δέ  οἱ  τάδε.  ἔθνεα  Βοιωτῶν  καὶ  Χαλκιδέων  δαμάσαντες  παῖδες  ̓Αθηναίων  ἔργμασιν  ἐν  πολέμου,  δεσμῷ  ἐν  ἀχλυόεντι  σιδηρέῳ  ἔσβεσαν  ὕβριν:  τῶν  ἵππους  δεκάτην  Παλλάδι  τάσδ'  ἔθεσαν.  ̓Αθηναῖοι  μέν  νυν  ηὔξηντο.  δηλοῖ  δὲ  οὐ  κατ'  ἓν  μοῦνον  ἀλλὰ  πανταχῇ  ἡ  ἰσηγορίη  ὡς  ἔστι  χρῆμα  σπουδαῖον,  εἰ  καὶ  ̓Αθηναῖοι  τυραννευόμενοι  μὲν  οὐδαμῶν  τῶν  σφέας  περιοικεόντων  ἦσαν  τὰ  πολέμια
ἀμείνους,  ἀπαλλαχθέντες  δὲ  τυράννων  μακρῷ  πρῶτοι  ἐγένοντο.  δηλοῖ  ὦν  ταῦτα  ὅτι  κατεχόμενοι  μὲν  ἐθελοκάκεον  ὡς  δεσπότῃ  ἐργαζόμενοι,  ἐλευθερωθέντων  δὲ  αὐτὸς  ἕκαστος  ἑωυτῷ  προεθυμέετο  κατεργάζεσθαι.  οὗτοι  μέν  νυν  ταῦτα  ἔπρησσον.  Θῃβαῖοι  δὲ  μετὰ  ταῦτα  ἐς  θεὸν  ἔπεμπον,  βουλόμενοι  τίσασθαι  ̓Αθηναίους.  ἡ  δὲ  Πυθίη  ἀπὸ  σφέων  μὲν  αὐτῶν  οὐκ  ἔφη  αὐτοῖσι  εἶναι  τίσιν,  ἐς  πολύφημον  δὲ  ἐξενείκαντας
ἐκέλευε  τῶν  ἄγχιστα  δέεσθαι.  ἀπελθόντων  ὦν  τῶν  θεοπρόπων,  ἐξέφερον  τὸ  χρηστήριον  ἁλίην  ποιησάμενοι:  ὡς  ἐπυνθάνοντο  δὲ  λεγόντων  αὐτῶν  τῶν  ἄγχιστα  δέεσθαι,  εἶπαν  οἱ  Θηβαῖοι  ἀκούσαντες  τούτων  “οὐκ  ὦν  ἄγχιστα  ἡμέων  οἰκέουσι  Ταναγραῖοί  τε  καὶ  Κορωναῖοι  καὶ  Θεσπιέες;  καὶ  οὗτοί  γε  ἅμα  ἡμῖν  αἰεὶ  μαχόμενοι  προθύμως  συνδιαφέρουσι  τὸν  πόλεμον:  τί  δεῖ  τούτων  γε  δέεσθαι;  ἀλλὰ  μᾶλλον
μὴ  οὐ  τοῦτο  ᾖ  τὸ  χρηστήριον.”  τοιαῦτα  ἐπιλεγομένων  εἶπε  δή  κοτε  μαθών  τις  “ἐγώ  μοι  δοκέω  συνιέναι  τὸ  θέλει  λέγειν  ἡμῖν  τὸ  μαντήιον.  ̓Ασωποῦ  λέγονται  γενέσθαι  θυγατέρες  Θήβη  τε  καὶ  Αἴγινα:  τουτέων  ἀδελφεῶν  ἐουσέων,  δοκέω  ἡμῖν  Αἰγινητέων  δέεσθαι  τὸν  θεὸν  χρῇσαι  τιμωρητήρων  γενέσθαι.”  καὶ  οὐ  γάρ  τις  ταύτης  ἀμείνων  γνώμη  ἐδόκεε  φαίνεσθαι,  αὐτίκα  πέμψαντες  ἐδέοντο
Αἰγινητέων  ἐπικαλεόμενοι  κατὰ  τὸ  χρηστήριόν  σφι  βοηθέειν,  ὡς  ἐόντων  ἀγχίστων:  οἳ  δέ  σφι  αἰτέουσι  ἐπικουρίην  τοὺς  Αἰακίδας  συμπέμπειν  ἔφασαν.  πειρησαμένων  δὲ  τῶν  Θηβαίων  κατὰ  τὴν  συμμαχίην  τῶν  Αἰακιδέων  καὶ  τρηχέως  περιεφθέντων  ὑπὸ  τῶν  ̓Αθηναίων,  αὖτις  οἱ  Θηβαῖοι  πέμψαντες  τοὺς  μὲν  Αἰακίδας  σφι  ἀπεδίδοσαν,  τῶν  δὲ  ἀνδρῶν  ἐδέοντο.  Αἰγινῆται  δὲ  εὐδαιμονίῃ  τε  μεγάλῃ  ἐπαερθέντες  καὶ  ἔχθρης
παλαιῆς  ἀναμνησθέντες  ἐχούσης  ἐς  ̓Αθηναίους,  τότε  Θηβαίων  δεηθέντων  πόλεμον  ἀκήρυκτον  ̓Αθηναίοισι  ἐπέφερον:  ἐπικειμένων  γὰρ  αὐτῶν  Βοιωτοῖσι,  ἐπιπλώσαντες  μακρῇσι  νηυσὶ  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  κατὰ  μὲν  ἔσυραν  Φάληρον  κατὰ  δὲ  τῆς  ἄλλης  παραλίης  πολλοὺς  δήμους,  ποιεῦντες  δὲ  ταῦτα  μεγάλως  ̓Αθηναίους  ἐσικνέοντο.  ἡ  δὲ  ἔχθρη  ἡ  προοφειλομένη  ἐς  ̓Αθηναίους  ἐκ  τῶν  Αἰγινητέων  ἐγένετο  ἐξ  ἀρχῆς  τοιῆσδε.  ̓Επιδαυρίοισι  ἡ
γῆ  καρπὸν  οὐδένα  ἀνεδίδου.  περὶ  ταύτης  ὦν  τῆς  συμφορῆς  οἱ  ̓Επιδαύριοι  ἐχρέωντο  ἐν  Δελφοῖσι:  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφέας  ἐκέλευε  Δαμίης  τε  καὶ  Αὐξησίης  ἀγάλματα  ἱδρύσασθαι  καί  σφι  ἱδρυσαμένοισι  ἄμεινον  συνοίσεσθαι.  ἐπειρώτεον  ὦν  οἱ  ̓Επιδαύριοι  κότερα  χαλκοῦ  ποιέωνται  τὰ  ἀγάλματα  ἢ  λίθου:  ἡ  δὲ  Πυθίη  οὐδέτερα  τούτων  ἔα,  ἀλλὰ  ξύλου  ἡμέρης  ἐλαίης.  ἐδέοντο  ὦν  οἱ  ̓Επιδαύριοι
̓Αθηναίων  ἐλαίην  σφι  δοῦναι  ταμέσθαι,  ἱρωτάτας  δὴ  κείνας  νομίζοντες  εἶναι.  λέγεται  δὲ  καὶ  ὡς  ἐλαῖαι  ἦσαν  ἄλλοθι  γῆς  οὐδαμοῦ  κατὰ  χρόνον  ἐκεῖνον  ἢ  ἐν  ̓Αθήνῃσι.  οἳ  δὲ  ἐπὶ  τοῖσιδε  δώσειν  ἔφασαν  ἐπ'  ᾧ  ἀπάξουσι  ἔτεος  ἑκάστου  τῇ  ̓Αθηναίῃ  τε  τῇ  Πολιάδι  ἱρὰ  καὶ  τῷ  ̓Ερεχθέι.  καταινέσαντες  δὲ  ἐπὶ  τούτοισι  οἱ  ̓Επιδαύριοι  τῶν  τε  ἐδέοντο  ἔτυχον
καὶ  ἀγάλματα  ἐκ  τῶν  ἐλαιέων  τουτέων  ποιησάμενοι  ἱδρύσαντο:  καὶ  ἥ  τε  γῆ  σφι  ἔφερε  καρπὸν  καὶ  ̓Αθηναίοισι  ἐπετέλεον  τὰ  συνέθεντο.  τοῦτον  δ'  ἔτι  τὸν  χρόνον  καὶ  πρὸ  τοῦ  Αἰγινῆται  ̓Επιδαυρίων  ἤκουον  τά  τε  ἄλλα  καὶ  δίκας  διαβαίνοντες  ἐς  ̓Επίδαυρον  ἐδίδοσάν  τε  καὶ  ἐλάμβανον  παρ'  ἀλλήλων  οἱ  Αἰγινῆται:  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τοῦδε  νέας  τε  πηξάμενοι  καὶ
ἀγνωμοσύνῃ  χρησάμενοι  ἀπέστησαν  ἀπὸ  τῶν  ̓Επιδαυρίων.  ἅτε  δὲ  ἐόντες  διάφοροι  ἐδηλέοντο  αὐτούς,  ὥστε  θαλασσοκράτορες  ἐόντες,  καὶ  δὴ  καὶ  τὰ  ἀγάλματα  ταῦτα  τῆς  τε  Δαμίης  καὶ  τῆς  Αὐξησίης  ὑπαιρέονται  αὐτῶν,  καί  σφεα  ἐκόμισάν  τε  καὶ  ἱδρύσαντο  τῆς  σφετέρης  χώρης  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν,  τῇ  Οἴη  μὲν  ἐστὶ  οὔνομα,  στάδια  δὲ  μάλιστά  κῃ  ἀπὸ  τῆς  πόλιος  ὡς  εἴκοσι
ἀπέχει.  ἱδρυσάμενοι  δὲ  ἐν  τούτῳ  τῷ  χώρῳ  θυσίῃσί  τε  σφέα  καὶ  χοροῖσι  γυναικηίοισι  κερτομίοισι  ἱλάσκοντο,  χορηγῶν  ἀποδεικνυμένων  ἑκατέρῃ  τῶν  δαιμόνων  δέκα  ἀνδρῶν:  κακῶς  δὲ  ἠγόρευον  οἱ  χοροὶ  ἄνδρα  μὲν  οὐδένα,  τὰς  δὲ  ἐπιχωρίας  γυναῖκας.  ἦσαν  δὲ  καὶ  τοῖσι  ̓Επιδαυρίοισι  αἱ  αὐταὶ  ἱροεργίαι:  εἰσὶ  δέ  σφι  καὶ  ἄρρητοι  ἱρουργίαι.  κλεφθέντων  δὲ  τῶνδε  τῶν  ἀγαλμάτων  οἱ  ̓Επιδαύριοι
τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  τὰ  συνέθεντο  οὐκ  ἐπετέλεον.  πέμψαντες  δὲ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἐμήνιον  τοῖσι  ̓Επιδαυρίοισι:  οἳ  δὲ  ἀπέφαινον  λόγῳ  ὡς  οὐκ  ἀδικέοιεν:  ὅσον  μὲν  γὰρ  χρόνον  εἶχον  τὰ  ἀγάλματα  ἐν  τῇ  χώρῃ,  ἐπιτελέειν  τὰ  συνέθεντο,  ἐπεὶ  δὲ  ἐστερῆσθαι  αὐτῶν,  οὐ  δίκαιον  εἶναι  ἀποφέρειν  ἔτι,  ἀλλὰ  τοὺς  ἔχοντας  αὐτὰ  Αἰγινήτας  πρήσσεσθαι  ἐκέλευον.  πρὸς  ταῦτα  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἐς  Αἴγιναν
πέμψαντες  ἀπαίτεον  τὰ  ἀγάλματα:  οἱ  δὲ  Αἰγινῆται  ἔφασαν  σφίσι  τε  καὶ  ̓Αθηναίοισι  εἶναι  οὐδὲν  πρῆγμα.  ̓Αθηναῖοι  μέν  νυν  λέγουσι  μετὰ  τὴν  ἀπαίτησιν  ἀποσταλῆναι  τριήρεϊ  μιῇ  τῶν  ἀστῶν  τούτους  οἳ  ἀποπεμφθέντες  ἀπὸ  τοῦ  κοινοῦ  καὶ  ἀπικόμενοι  ἐς  Αἴγιναν  τὰ  ἀγάλματα  ταῦτα  ὡς  σφετέρων  ξύλων  ἐόντα  ἐπειρῶντο  ἐκ  τῶν  βάθρων  ἐξανασπᾶν,  ἵνα  σφέα  ἀνακομίσωνται.  οὐ  δυναμένους  δὲ
τούτῳ  τῷ  τρόπῳ  αὐτῶν  κρατῆσαι,  περιβαλόντας  σχοινία  ἕλκειν  τὰ  ἀγάλματα,  καί  σφι  ἕλκουσι  βροντήν  τε  καὶ  ἅμα  τῇ  βροντῇ  σεισμὸν  ἐπιγενέσθαι:  τοὺς  δὲ  τριηρίτας  τοὺς  ἕλκοντας  ὑπὸ  τούτων  ἀλλοφρονῆσαι,  παθόντας  δὲ  τοῦτο  κτείνειν  ἀλλήλους  ἅτε  πολεμίους,  ἐς  ὃ  ἐκ  πάντων  ἕνα  λειφθέντα  ἀνακομισθῆναι  αὐτὸν  ἐς  Φάληρον.  ̓Αθηναῖοι  μὲν  οὕτω  γενέσθαι  λέγουσι,  Αἰγινῆται  δὲ  οὐ  μιῇ
νηὶ  ἀπικέσθαι  ̓Αθηναίους:  μίαν  μὲν  γὰρ  καὶ  ὀλίγῳ  πλεῦνας  μιῆς,  καὶ  εἰ  σφίσι  μὴ  ἔτυχον  ἐοῦσαι  νέες,  ἀπαμύνεσθαι  ἂν  εὐπετέως:  ἀλλὰ  πολλῇσι  νηυσὶ  ἐπιπλέειν  σφίσι  ἐπὶ  τὴν  χώρην,  αὐτοὶ  δέ  σφι  εἶξαι  καὶ  οὐ  ναυμαχῆσαι.  οὐκ  ἔχουσι  δὲ  τοῦτο  διασημῆναι  ἀτρεκέως,  οὔτε  εἰ  ἥσσονες  συγγινωσκόμενοι  εἶναι  τῇ  ναυμαχίῃ  κατὰ  τοῦτο  εἶξαν,  οὔτε  εἰ  βουλόμενοι  ποιῆσαι
οἷόν  τι  καὶ  ἐποίησαν.  ̓Αθηναίους  μέν  νυν,  ἐπείτε  σφι  οὐδεὶς  ἐς  μάχην  κατίστατο,  ἀποβάντας  ἀπὸ  τῶν  νεῶν  τραπέσθαι  πρὸς  τὰ  ἀγάλματα,  οὐ  δυναμένους  δὲ  ἀνασπάσαι  ἐκ  τῶν  βάθρων  αὐτὰ  οὕτω  δὴ  περιβαλομένους  σχοινία  ἕλκειν,  ἐς  οὗ  ἑλκόμενα  τὰ  ἀγάλματα  ἀμφότερα  τὠυτὸ  ποιῆσαι,  ἐμοὶ  μὲν  οὐ  πιστὰ  λέγοντες,  ἄλλῳ  δὲ  τεῷ:  ἐς  γούνατα  γάρ  σφι  αὐτὰ
πεσεῖν,  καὶ  τὸν  ἀπὸ  τούτου  χρόνον  διατελέειν  οὕτω  ἔχοντα.  ̓Αθηναίους  μὲν  δὴ  ταῦτα  ποιέειν:  σφέας  δὲ  Αἰγινῆται  λέγουσι  πυθομένους  τοὺς  ̓Αθηναίους  ὡς  μέλλοιεν  ἐπὶ  σφέας  στρατεύεσθαι,  ἑτοίμους  ̓Αργείους  ποιέεσθαι.  τούς  τε  δὴ  ̓Αθηναίους  ἀποβεβάναι  ἐς  τὴν  Αἰγιναίην,  καὶ  ἥκειν  βοηθέοντας  σφίσι  τοὺς  ̓Αργείους  καὶ  λαθεῖν  τε  ἐξ  ̓Επιδαύρου  διαβάντας  ἐς  τὴν  νῆσον  καὶ  οὐ  προακηκοόσι
τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  ἐπιπεσεῖν  ὑποταμομένους  τὸ  ἀπὸ  τῶν  νεῶν,  ἅμα  τε  ἐν  τούτῳ  τὴν  βροντήν  τε  γενέσθαι  καὶ  τὸν  σεισμὸν  αὐτοῖσι.  λέγεται  μέν  νυν  ὑπ'  ̓Αργείων  τε  καὶ  Αἰγινητέων  τάδε,  ὁμολογέεται  δὲ  καὶ  ὑπ'  ̓Αθηναίων  ἕνα  μοῦνον  τὸν  ἀποσωθέντα  αὐτῶν  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  γενέσθαι:  πλὴν  ̓Αργεῖοι  μὲν  λέγουσι  αὐτῶν  τὸ  ̓Αττικὸν  στρατόπεδον  διαφθειράντων  τὸν  ἕνα  τοῦτον
περιγενέσθαι,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  τοῦ  δαιμονίου:  περιγενέσθαι  μέντοι  οὐδὲ  τοῦτον  τὸν  ἕνα,  ἀλλ'  ἀπολέσθαι  τρόπῳ  τοιῷδε.  κομισθεὶς  ἄρα  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  ἀπήγγελλε  τὸ  πάθος:  πυθομένας  δὲ  τὰς  γυναῖκας  τῶν  ἐπ'  Αἴγιναν  στρατευσαμένων  ἀνδρῶν,  δεινόν  τι  ποιησαμένας  κεῖνον  μοῦνον  ἐξ  ἁπάντων  σωθῆναι,  πέριξ  τὸν  ἄνθρωπον  τοῦτον  λαβούσας  καὶ  κεντεύσας  τῇσι  περόνῃσι  τῶν  ἱματίων  εἰρωτᾶν  ἑκάστην  αὐτέων  ὅκου
εἴη  ὁ  ἑωυτῆς  ἀνήρ.  καὶ  τοῦτον  μὲν  οὕτω  διαφθαρῆναι,  ̓Αθηναίοισι  δὲ  ἔτι  τοῦ  πάθεος  δεινότερόν  τι  δόξαι  εἶναι  τὸ  τῶν  γυναικῶν  ἔργον.  ἄλλῳ  μὲν  δὴ  οὐκ  ἔχειν  ὅτεῳ  ζημιώσωσι  τὰς  γυναῖκας,  τὴν  δὲ  ἐσθῆτα  μετέβαλον  αὐτέων  ἐς  τὴν  ̓Ιάδα:  ἐφόρεον  γὰρ  δὴ  πρὸ  τοῦ  αἱ  τῶν  ̓Αθηναίων  γυναῖκες  ἐσθῆτα  Δωρίδα,  τῇ  Κορινθίῃ  παραπλησιωτάτην:  μετέβαλον  ὦν
ἐς  τὸν  λίνεον  κιθῶνα,  ἵνα  δὴ  περόνῃσι  μὴ  χρέωνται.  ἔστι  δὲ  ἀληθέι  λόγῳ  χρεωμένοισι  οὐκ  ̓Ιὰς  αὕτη  ἡ  ἐσθὴς  τὸ  παλαιὸν  ἀλλὰ  Κάειρα,  ἐπεὶ  ἥ  γε  ̔Ελληνικὴ  ἐσθὴς  πᾶσα  ἡ  ἀρχαίη  τῶν  γυναικῶν  ἡ  αὐτὴ  ἦν  τὴν  νῦν  Δωρίδα  καλέομεν.  τοῖσι  δὲ  ̓Αργείοισι  καὶ  τοῖσι  Αἰγινήτῃσι  καὶ  πρὸς  ταῦτα  ἔτι  τόδε  ποιῆσαι  νόμον  εἶναι  παρὰ
σφίσι  ἑκατέροισι  τὰς  περόνας  ἡμιολίας  ποιέεσθαι  τοῦ  τότε  κατεστεῶτος  μέτρου,  καὶ  ἐς  τὸ  ἱρὸν  τῶν  θεῶν  τουτέων  περόνας  μάλιστα  ἀνατιθέναι  τὰς  γυναῖκας,  ̓Αττικὸν  δὲ  μήτε  τι  ἄλλο  προσφέρειν  πρὸς  τὸ  ἱρὸν  μήτε  κέραμον,  ἀλλ'  ἐκ  χυτρίδων  ἐπιχωριέων  νόμον  τὸ  λοιπὸν  αὐτόθι  εἶναι  πίνειν.  ̓Αργείων  μέν  νυν  καὶ  Αἰγινητέων  αἱ  γυναῖκες  ἐκ  τόσου  κατ'  ἔριν  τὴν
̓Αθηναίων  περόνας  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἐφόρεον  μέζονας  ἢ  πρὸ  τοῦ,  τῆς  δὲ  ἔχθρης  τῆς  πρὸς  Αἰγινήτας  ἐξ  ̓Αθηναίων  γενομένης  ἀρχὴ  κατὰ  τὰ  εἴρηται  ἐγένετο.  τότε  δὲ  Θηβαίων  ἐπικαλεομένων,  προθύμως  τῶν  περὶ  τὰ  ἀγάλματα  γενομένων  ἀναμιμνησκόμενοι  οἱ  Αἰγινῆται  ἐβοήθεον  τοῖσι  Βοιωτοῖσι.  Αἰγινῆταί  τε  δὴ  ἐδηίουν  τῆς  ̓Αττικῆς  τὰ  παραθαλάσσια,  καὶ  ̓Αθηναίοισι  ὁρμημένοισι  ἐπ'  Αἰγινήτας  στρατεύεσθαι
ἦλθε  μαντήιον  ἐκ  Δελφῶν,  ἐπισχόντας  ἀπὸ  τοῦ  Αἰγινητέων  ἀδικίου  τριήκοντα  ἔτεα,  τῷ  ἑνὶ  καὶ  τριηκοστῷ  Αἰακῷ  τέμενος  ἀποδέξαντας  ἄρχεσθαι  τοῦ  πρὸς  Αἰγινήτας  πολέμου,  καί  σφι  χωρήσειν  τὰ  βούλονται:  ἢν  δὲ  αὐτίκα  ἐπιστρατεύωνται,  πολλὰ  μὲν  σφέας  ἐν  τῷ  μεταξὺ  τοῦ  χρόνου  πείσεσθαι  πολλὰ  δὲ  καὶ  ποιήσειν,  τέλος  μέντοι  καταστρέψεσθαι.  ταῦτα  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἤκουσαν  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  τῷ
μὲν  Αἰακῷ  τέμενος  ἀπέδεξαν  τοῦτο  τὸ  νῦν  ἐπὶ  τῆς  ἀγορῆς  ἵδρυται,  τριήκοντα  δὲ  ἔτεα  οὐκ  ἀνέσχοντο  ἀκούσαντες  ὅκως  χρεὸν  εἴη  ἐπισχεῖν  πεπονθότας  ὑπ'  Αἰγινητέων  ἀνάρσια.  ἐς  τιμωρίην  δὲ  παρασκευαζομένοισι  αὐτοῖσι  ἐκ  Λακεδαιμονίων  πρῆγμα  ἐγειρόμενον  ἐμπόδιον  ἐγένετο.  πυθόμενοι  γὰρ  Λακεδαιμόνιοι  τὰ  ἐκ  τῶν  ̓Αλκμεωνιδέων  ἐς  τὴν  Πυθίην  μεμηχανημένα  καὶ  τὰ  ἐκ  τῆς  Πυθίης  ἐπὶ  σφέας  τε
καὶ  τοὺς  Πεισιστρατίδας  συμφορὴν  ἐποιεῦντο  διπλῆν,  ὅτι  τε  ἄνδρας  ξείνους  σφίσι  ἐόντας  ἐξεληλάκεσαν  ἐκ  τῆς  ἐκείνων,  καὶ  ὅτι  ταῦτα  ποιήσασι  χάρις  οὐδεμία  ἐφαίνετο  πρὸς  ̓Αθηναίων.  ἔτι  τε  πρὸς  τούτοισι  ἐνῆγον  σφέας  οἱ  χρησμοὶ  λέγοντες  πολλά  τε  καὶ  ἀνάρσια  ἔσεσθαι  αὐτοῖσι  ἐξ  ̓Αθηναίων,  τῶν  πρότερον  μὲν  ἦσαν  ἀδαέες,  τότε  δὲ  Κλεομένεος  κομίσαντος  ἐς  Σπάρτην  ἐξέμαθον.  ἐκτήσατο
δὲ  ὁ  Κλεομένης  ἐκ  τῆς  ̓Αθηναίων  ἀκροπόλιος  τοὺς  χρησμούς,  τοὺς  ἔκτηντο  μὲν  πρότερον  οἱ  Πεισιστρατίδαι,  ἐξελαυνόμενοι  δὲ  ἔλιπον  ἐν  τῷ  ἱρῷ,  καταλειφθέντας  δὲ  ὁ  Κλεομένης  ἀνέλαβε.  τότε  δὲ  ὡς  ἀνέλαβον  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  τοὺς  χρησμοὺς  καὶ  τοὺς  ̓Αθηναίους  ὥρων  αὐξομένους  καὶ  οὐδαμῶς  ἑτοίμους  ἐόντας  πείθεσθαι  σφίσι,  νόῳ  λαβόντες  ὡς  ἐλεύθερον  μὲν  ἐὸν  τὸ  γένος  τὸ  ̓Αττικὸν
ἰσόρροπον  ἂν  τῷ  ἑωυτῶν  γίνοιτο,  κατεχόμενον  δὲ  ὑπὸ  τυραννίδος  ἀσθενὲς  καὶ  πειθαρχέεσθαι  ἕτοιμον:  μαθόντες  δὲ  τούτων  ἕκαστα  μετεπέμποντο  ̔Ιππίην  τὸν  Πεισιστράτου  ἀπὸ  Σιγείου  τοῦ  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ  ἐς  ὃ  καταφεύγουσι  οἱ  Πεισιστρατίδαι.  ἐπείτε  δέ  σφι  ̔Ιππίης  καλεόμενος  ἧκε,  μεταπεμψάμενοι  καὶ  τῶν  ἄλλων  συμμάχων  ἀγγέλους  ἔλεγόν  σφι  Σπαρτιῆται  τάδε.  “ἄνδρες  σύμμαχοι,  συγγινώσκομεν  αὐτοῖσι  ἡμῖν  οὐ  ποιήσασι  ὀρθῶς:
ἐπαερθέντες  γὰρ  κιβδήλοισι  μαντηίοισι  ἄνδρας  ξείνους  ἐόντας  ἡμῖν  τὰ  μάλιστα  καὶ  ἀναδεκομένους  ὑποχειρίας  παρέξειν  τὰς  ̓Αθήνας,  τούτους  ἐκ  τῆς  πατρίδος  ἐξηλάσαμεν,  καὶ  ἔπειτα  ποιήσαντες  ταῦτα  δήμῳ  ἀχαρίστῳ  παρεδώκαμεν  τὴν  πόλιν:  ὃς  ἐπείτε  δι'  ἡμέας  ἐλευθερωθεὶς  ἀνέκυψε,  ἡμέας  μὲν  καὶ  τὸν  βασιλέα  ἡμέων  περιυβρίσας  ἐξέβαλε,  δόξαν  δὲ  φύσας  αὐξάνεται,  ὥστε  ἐκμεμαθήκασι  μάλιστα  μὲν  οἱ  περίοικοι  αὐτῶν
Βοιωτοὶ  καὶ  Χαλκιδέες,  τάχα  δέ  τις  καὶ  ἄλλος  ἐκμαθήσεται  ἁμαρτών.  ἐπείτε  δὲ  ἐκεῖνα  ποιήσαντες  ἡμάρτομεν,  νῦν  πειρησόμεθα  σφέας  ἅμα  ὑμῖν  ἀπικόμενοι  τίσασθαι:  αὐτοῦ  γὰρ  τούτου  εἵνεκεν  τόνδε  τε  ̔Ιππίην  μετεπεμψάμεθα  καὶ  ὑμέας  ἀπὸ  τῶν  πολίων,  ἵνα  κοινῷ  τε  λόγῳ  καὶ  κοινῷ  στόλῳ  ἐσαγαγόντες  αὐτὸν  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  ἀποδῶμεν  τὰ  καὶ  ἀπειλόμεθα.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγον,
τῶν  δὲ  συμμάχων  τὸ  πλῆθος  οὐκ  ἐνεδέκετο  τοὺς  λόγους.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  ἡσυχίην  ἦγον,  Κορίνθιος  δὲ  Σωκλέης  ἔλεξε  τάδε.  Σωκλέης  μὲν  ἀπὸ  Κορίνθου  πρεσβεύων  ἔλεξε  τάδε,  ̔Ιππίης  δὲ  αὐτὸν  ἀμείβετο  τοὺς  αὐτοὺς  ἐπικαλέσας  θεοὺς  ἐκείνῳ,  ἦ  μὲν  Κορινθίους  μάλιστα  πάντων  ἐπιποθήσειν  Πεισιστρατίδας,  ὅταν  σφι  ἥκωσι  ἡμέραι  αἱ  κύριαι  ἀνιᾶσθαι  ὑπ'  ̓Αθηναίων.  ̔Ιππίης  μὲν  τούτοισι
ἀμείψατο  οἷα  τοὺς  χρησμοὺς  ἀτρεκέστατα  ἀνδρῶν  ἐξεπιστάμενος:  οἱ  δὲ  λοιποὶ  τῶν  συμμάχων  τέως  μὲν  εἶχον  ἐν  ἡσυχίῃ  σφέας  αὐτούς,  ἐπείτε  δὲ  Σωκλέος  ἤκουσαν  εἴπαντος  ἐλευθέρως,  ἅπας  τις  αὐτῶν  φωνὴν  ῥήξας  αἱρέετο  τοῦ  Κορινθίου  τὴν  γνώμην,  Λακεδαιμονίοισί  τε  ἐπεμαρτυρέοντο  μὴ  ποιέειν  μηδὲν  νεώτερον  περὶ  πόλιν  ̔Ελλάδα.  οὕτω  μὲν  τοῦτο  ἐπαύσθη.  ̔Ιππίῃ  δὲ  ἐνθεῦτεν  ἀπελαυνομένῳ  ἐδίδου  μὲν
̓Αμύντης  ὁ  Μακεδόνων  βασιλεὺς  ̓Ανθεμοῦντα,  ἐδίδοσαν  δὲ  Θεσσαλοὶ  ̓Ιωλκόν.  ὁ  δὲ  τούτων  μὲν  οὐδέτερα  αἱρέετο,  ἀνεχώρεε  δὲ  ὀπίσω  ἐς  Σίγειον,  τὸ  εἷλε  Πεισίστρατος  αἰχμῇ  παρὰ  Μυτιληναίων,  κρατήσας  δὲ  αὐτοῦ  κατέστησε  τύραννον  εἶναι  παῖδα  τὸν  ἑωυτοῦ  νόθον  ̔Ηγησίστρατον,  γεγονότα  ἐξ  ̓Αργείης  γυναικός,  ὃς  οὐκ  ἀμαχητὶ  εἶχε  τὰ  παρέλαβε  παρὰ  Πεισιστράτου.  ἐπολέμεον  γὰρ  ἔκ  τε  ̓Αχιλληίου  πόλιος
ὁρμώμενοι  καὶ  Σιγείου  ἐπὶ  χρόνον  συχνὸν  Μυτιληναῖοί  τε  καὶ  ̓Αθηναῖοι,  οἳ  μὲν  ἀπαιτέοντες  τὴν  χώρην,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  οὔτε  συγγινωσκόμενοι  ἀποδεικνύντες  τε  λόγῳ  οὐδὲν  μᾶλλον  Αἰολεῦσι  μετεὸν  τῆς  ̓Ιλιάδος  χώρης  ἢ  οὐ  καὶ  σφίσι  καὶ  τοῖσι  ἄλλοισι,  ὅσοι  ̔Ελλήνων  συνεπρήξαντο  Μενέλεῳ  τὰς  ̔Ελένης  ἁρπαγάς.  πολεμεόντων  δὲ  σφέων  παντοῖα  καὶ  ἄλλα  ἐγένετο  ἐν  τῇσι  μάχῃσι,  ἐν  δὲ
δὴ  καὶ  ̓Αλκαῖος  ὁ  ποιητὴς  συμβολῆς  γενομένης  καὶ  νικώντων  ̓Αθηναίων  αὐτὸς  μὲν  φεύγων  ἐκφεύγει,  τὰ  δέ  οἱ  ὅπλα  ἴσχουσι  ̓Αθηναῖοι,  καί  σφεα  ἀνεκρέμασαν  πρὸς  τὸ  ̓Αθήναιον  τὸ  ἐν  Σιγείῳ.  ταῦτα  δὲ  ̓Αλκαῖος  ἐν  μέλεϊ  ποιήσας  ἐπιτιθεῖ  ἐς  Μυτιλήνην,  ἐξαγγελλόμενος  τὸ  ἑωυτοῦ  πάθος  Μελανίππῳ  ἀνδρὶ  ἑταίρῳ.  Μυτιληναίους  δὲ  καὶ  ̓Αθηναίους  κατήλλαξε  Περίανδρος  ὁ  Κυψέλου:  τούτῳ  γὰρ
διαιτητῇ  ἐπετράποντο:  κατήλλαξε  δὲ  ὧδε,  νέμεσθαι  ἑκατέρους  τὴν  ἔχουσι.  Σίγειον  μέν  νυν  οὕτω  ἐγένετο  ὑπ'  ̓Αθηναίοισι.  ̔Ιππίης  δὲ  ἐπείτε  ἀπίκετο  ἐκ  τῆς  Λακεδαίμονος  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  πᾶν  χρῆμα  ἐκίνεε,  διαβάλλων  τε  τοὺς  ̓Αθηναίους  πρὸς  τὸν  ̓Αρταφρένεα  καὶ  ποιέων  ἅπαντα  ὅκως  αἱ  ̓Αθῆναι  γενοίατο  ὑπ'  ἑωυτῷ  τε  καὶ  Δαρείῳ.  ̔Ιππίης  τε  δὴ  ταῦτα  ἔπρησσε,  καὶ  οἱ
̓Αθηναῖοι  πυθόμενοι  ταῦτα  πέμπουσι  ἐς  Σάρδις  ἀγγέλους,  οὐκ  ἐῶντες  τοὺς  Πέρσας  πείθεσθαι  ̓Αθηναίων  τοῖσι  φυγάσι.  ὁ  δὲ  ̓Αρταφρένης  ἐκέλευε  σφέας,  εἰ  βουλοίατο  σόοι  εἶναι,  καταδέκεσθαι  ὀπίσω  ̔Ιππίην.  οὔκων  δὴ  ἐνεδέκοντο  τοὺς  λόγους  ἀποφερομένους  οἱ  ̓Αθηναῖοι:  οὐκ  ἐνδεκομένοισι  δέ  σφι  ἐδέδοκτο  ἐκ  τοῦ  φανεροῦ  τοῖσι  Πέρσῃσι  πολεμίους  εἶναι.  νομίζουσι  δὲ  ταῦτα  καὶ  διαβεβλημένοισι  ἐς  τοὺς  Πέρσας,
ἐν  τούτῳ  δὴ  τῷ  καιρῷ  ὁ  Μιλήσιος  ̓Αρισταγόρης,  ὑπὸ  Κλεομένεος  τοῦ  Λακεδαιμονίου  ἐξελασθεὶς  ἐκ  τῆς  Σπάρτης,  ἀπίκετο  ἐς  ̓Αθήνας:  αὕτη  γὰρ  ἡ  πόλις  τῶν  λοιπέων  ἐδυνάστευε  μέγιστον.  ἐπελθὼν  δὲ  ἐπὶ  τὸν  δῆμον  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ταὐτὰ  ἔλεγε  τὰ  καὶ  ἐν  τῇ  Σπάρτῃ  περὶ  τῶν  ἀγαθῶν  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ  καὶ  τοῦ  πολέμου  τοῦ  Περσικοῦ,  ὡς  οὔτε
ἀσπίδα  οὔτε  δόρυ  νομίζουσι  εὐπετέες  τε  χειρωθῆναι  εἴησαν.  ταῦτά  τε  δὴ  ἔλεγε  καὶ  πρὸς  τοῖσι  τάδε,  ὡς  οἱ  Μιλήσιοι  τῶν  ̓Αθηναίων  εἰσὶ  ἄποικοι,  καὶ  οἰκός  σφεας  εἴη  ῥύεσθαι  δυναμένους  μέγα:  καὶ  οὐδὲν  ὅ  τι  οὐκ  ὑπίσχετο  οἷα  κάρτα  δεόμενος,  ἐς  ὃ  ἀνέπεισε  σφέας.  πολλοὺς  γὰρ  οἶκε  εἶναι  εὐπετέστερον  διαβάλλειν  ἢ  ἕνα,  εἰ  Κλεομένεα  μὲν  τὸν
Λακεδαιμόνιον  μοῦνον  οὐκ  οἷός  τε  ἐγένετο  διαβάλλειν,  τρεῖς  δὲ  μυριάδας  ̓Αθηναίων  ἐποίησε  τοῦτο.  ̓Αθηναῖοι  μὲν  δὴ  ἀναπεισθέντες  ἐψηφίσαντο  εἴκοσι  νέας  ἀποστεῖλαι  βοηθοὺς  ̓́Ιωσι,  στρατηγὸν  ἀποδέξαντες  αὐτῶν  εἶναι  Μελάνθιον  ἄνδρα  τῶν  ἀστῶν  ἐόντα  τὰ  πάντα  δόκιμον:  αὗται  δὲ  αἱ  νέες  ἀρχὴ  κακῶν  ἐγένοντο  ̔́Ελλησί  τε  καὶ  βαρβάροισι.  ̓Αρισταγόρης  δὲ  προπλώσας  καὶ  ἀπικόμενος  ἐς  τὴν  Μίλητον,  ἐξευρὼν
βούλευμα  ἀπ'  οὗ  ̓́Ιωσι  μὲν  οὐδεμία  ἔμελλε  ὠφελίη  ἔσεσθαι,  οὐδ'  ὦν  οὐδὲ  τούτου  εἵνεκα  ἐποίεε  ἀλλ'  ὅκως  βασιλέα  Δαρεῖον  λυπήσειε,  ἔπεμψε  ἐς  τὴν  Φρυγίην  ἄνδρα  ἐπὶ  τοὺς  Παίονας  τοὺς  ἀπὸ  Στρυμόνος  ποταμοῦ  αἰχμαλώτους  γενομένους  ὑπὸ  Μεγαβάζου,  οἰκέοντας  δὲ  τῆς  Φρυγίης  χῶρόν  τε  καὶ  κώμην  ἐπ'  ἑωυτῶν:  ὃς  ἐπειδὴ  ἀπίκετο  ἐς  τοὺς  Παίονας,  ἔλεγε  τάδε.  “ἄνδρες
Παίονες,  ἔπεμψέ  με  ̓Αρισταγόρης  ὁ  Μιλήτου  τύραννος  σωτηρίην  ὑποθησόμενον  ὑμῖν,  ἤν  περ  βούλησθε  πείθεσθαι.  νῦν  γὰρ  ̓Ιωνίη  πᾶσα  ἀπέστηκε  ἀπὸ  βασιλέος,  καὶ  ὑμῖν  παρέχει  σώζεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ὑμετέρην  αὐτῶν:  μέχρι  μὲν  θαλάσσης  αὐτοῖσι  ὑμῖν,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  ἡμῖν  ἤδη  μελήσει.”  ταῦτα  δὲ  ἀκούσαντες  οἱ  Παίονες  κάρτα  τε  ἀσπαστὸν  ἐποιήσαντο  καὶ  ἀναλαβόντες  παῖδας  καὶ  γυναῖκας
ἀπεδίδρησκον  ἐπὶ  θάλασσαν,  οἳ  δὲ  τινὲς  αὐτῶν  καὶ  κατέμειναν  ἀρρωδήσαντες  αὐτοῦ.  ἐπείτε  δὲ  οἱ  Παίονες  ἀπίκοντο  ἐπὶ  θάλασσαν,  ἐνθεῦτεν  ἐς  Χίον  διέβησαν.  ἐόντων  δὲ  ἤδη  ἐν  Χίῳ,  κατὰ  πόδας  ἐληλύθεε  Περσέων  ἵππος  πολλὴ  διώκουσα  τοὺς  Παίονας.  ὡς  δὲ  οὐ  κατέλαβον,  ἐπηγγέλλοντο  ἐς  τὴν  Χίον  τοῖσι  Παίοσι  ὅκως  ἂν  ὀπίσω  ἀπέλθοιεν.  οἱ  δὲ  Παίονες  τοὺς  λόγους
οὐκ  ἐνεδέκοντο,  ἀλλ'  ἐκ  Χίου  μὲν  Χῖοι  σφέας  ἐς  Λέσβον  ἤγαγον,  Λέσβιοι  δὲ  ἐς  Δορίσκον  ἐκόμισαν,  ἐνθεῦτεν  δὲ  πεζῇ  κομιζόμενοι  ἀπίκοντο  ἐς  Παιονίην.  ̓Αρισταγόρης  δέ,  ἐπειδὴ  οἵ  τε  ̓Αθηναῖοι  ἀπίκοντο  εἴκοσι  νηυσί,  ἅμα  ἀγόμενοι  ̓Ερετριέων  πέντε  τριήρεας,  οἳ  οὐ  τὴν  ̓Αθηναίων  χάριν  ἐστρατεύοντο  ἀλλὰ  τὴν  αὐτῶν  Μιλησίων,  ὀφειλόμενά  σφι  ἀποδιδόντες:  οἱ  γὰρ  δὴ  Μιλήσιοι  πρότερον
τοῖσι  ̓Ερετριεῦσι  τὸν  πρὸς  Χαλκιδέας  πόλεμον  συνδιήνεικαν,  ὅτε  περ  καὶ  Χαλκιδεῦσι  ἀντία  ̓Ερετριέων  καὶ  Μιλησίων  Σάμιοι  ἐβοήθεον:  οὗτοι  ὦν  ἐπείτε  σφι  ἀπίκοντο  καὶ  οἱ  ἄλλοι  σύμμαχοι  παρῆσαν,  ἐποιέετο  στρατηίην  ὁ  ̓Αρισταγόρης  ἐς  Σάρδις.  αὐτὸς  μὲν  δὴ  οὐκ  ἐστρατεύετο  ἀλλ'  ἔμενε  ἐν  Μιλήτῳ,  στρατηγοὺς  δὲ  ἄλλους  ἀπέδεξε  Μιλησίων  εἶναι,  τὸν  ἑωυτοῦ  τε  ἀδελφεὸν  Χαροπῖνον  καὶ  τῶν
ἀστῶν  ἄλλον  ̔Ερμόφαντον.  ἀπικόμενοι  δὲ  τῷ  στόλῳ  τούτῳ  ̓́Ιωνες  ἐς  ̓́Εφεσον  πλοῖα  μὲν  κατέλιπον  ἐν  Κορησῷ  τῆς  ̓Εφεσίης,  αὐτοὶ  δὲ  ἀνέβαινον  χειρὶ  πολλῇ,  ποιεύμενοι  ̓Εφεσίους  ἡγεμόνας  τῆς  ὁδοῦ.  πορευόμενοι  δὲ  παρὰ  ποταμὸν  Καύ̈στριον,  ἐνθεῦτεν  ἐπείτε  ὑπερβάντες  τὸν  Τμῶλον  ἀπίκοντο,  αἱρέουσι  Σάρδις  οὐδενός  σφι  ἀντιωθέντος,  αἱρέουσι  δὲ  χωρὶς  τῆς  ἀκροπόλιος  τἆλλα  πάντα:  τὴν  δὲ  ἀκρόπολιν  ἐρρύετο
αὐτὸς  ̓Αρταφρένης  ἔχων  ἀνδρῶν  δύναμιν  οὐκ  ὀλίγην.  τὸ  δὲ  μὴ  λεηλατῆσαι  ἑλόντας  σφέας  τὴν  πόλιν  ἔσχε  τόδε.  ἦσαν  ἐν  τῇσι  Σάρδισι  οἰκίαι  αἱ  μὲν  πλεῦνες  καλάμιναι,  ὅσαι  δ'  αὐτέων  καὶ  πλίνθιναι  ἦσαν,  καλάμου  εἶχον  τὰς  ὀροφάς:  τουτέων  δὴ  μίαν  τῶν  τις  στρατιωτέων  ὡς  ἐνέπρησε,  αὐτίκα  ἀπ'  οἰκίης  ἐπ'  οἰκίην  ἰὸν  τὸ  πῦρ  ἐπενέμετο  τὸ  ἄστυ
πᾶν.  καιομένου  δὲ  τοῦ  ἄστεος  οἱ  Λυδοί  τε  καὶ  ὅσοι  Περσέων  ἐνῆσαν  ἐν  τῇ  πόλι,  ἀπολαμφθέντες  πάντοθεν  ὥστε  τὰ  περιέσχατα  νεμομένου  τοῦ  πυρός,  καὶ  οὐκ  ἔχοντες  ἐξήλυσιν  ἐκ  τοῦ  ἄστεος,  συνέρρεον  ἔς  τε  τὴν  ἀγορὴν  καὶ  ἐπὶ  τὸν  Πακτωλὸν  ποταμόν,  ὅς  σφι  ψῆγμα  χρυσοῦ  καταφορέων  ἐκ  τοῦ  Τμώλου  διὰ  μέσης  τῆς  ἀγορῆς  ῥέει  καὶ  ἔπειτα
ἐς  τὸν  ̔́Ερμον  ποταμὸν  ἐκδιδοῖ,  ὁ  δὲ  ἐς  θάλασσαν:  ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  τὸν  Πακτωλὸν  καὶ  ἐς  τὴν  ἀγορὴν  ἀθροιζόμενοι  οἵ  τε  Λυδοὶ  καὶ  οἱ  Πέρσαι  ἠναγκάζοντο  ἀμύνεσθαι.  οἱ  δὲ  ̓́Ιωνες  ὁρέοντες  τοὺς  μὲν  ἀμυνομένους  τῶν  πολεμίων  τοὺς  δὲ  σὺν  πλήθεϊ  πολλῷ  προσφερομένους,  ἐξανεχώρησαν  δείσαντες  πρὸς  τὸ  ὄρος  τὸν  Τμῶλον  καλεόμενον,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὑπὸ  νύκτα  ἀπαλλάσσοντο
ἐπὶ  τὰς  νέας.  καὶ  Σάρδιες  μὲν  ἐνεπρήσθησαν,  ἐν  δὲ  αὐτῇσι  καὶ  ἱρὸν  ἐπιχωρίης  θεοῦ  Κυβήβης:  τὸ  σκηπτόμενοι  οἱ  Πέρσαι  ὕστερον  ἀντενεπίμπρασαν  τὰ  ἐν  ̔́Ελλησι  ἱρά.  τότε  δὲ  οἱ  Πέρσαι  οἱ  ἐντὸς  ̔́Αλυος  ποταμοῦ  νομοὺς  ἔχοντες,  προπυνθανόμενοι  ταῦτα,  συνηλίζοντο  καὶ  ἐβοήθεον  τοῖσι  Λυδοῖσι.  καὶ  κως  ἐν  μὲν  Σάρδισι  οὐκέτι  ἐόντας  τοὺς  ̓́Ιωνας  εὑρίσκουσι,  ἑπόμενοι  δὲ  κατὰ
στίβον  αἱρέουσι  αὐτοὺς  ἐν  ̓Εφέσῳ.  καὶ  ἀντετάχθησαν  μὲν  οἱ  ̓́Ιωνες,  συμβαλόντες  δὲ  πολλὸν  ἑσσώθησαν.  καὶ  πολλοὺς  αὐτῶν  οἱ  Πέρσαι  φονεύουσι  ἄλλους  τε  ὀνομαστούς,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  Εὐαλκίδην  στρατηγέοντα  ̓Ερετριέων,  στεφανηφόρους  τε  ἀγῶνας  ἀναραιρηκότα  καὶ  ὑπὸ  Σιμωνίδεω  τοῦ  Κηίου  πολλὰ  αἰνεθέντα:  οἳ  δὲ  αὐτῶν  ἀπέφυγον  τὴν  μάχην,  ἐσκεδάσθησαν  ἀνὰ  τὰς  πόλιας.  τότε  μὲν  δὴ  οὕτω
ἠγωνίσαντο.  μετὰ  δὲ  ̓Αθηναῖοι  μὲν  τὸ  παράπαν  ἀπολιπόντες  τοὺς  ̓́Ιωνας,  ἐπικαλεομένου  σφέας  πολλὰ  δι'  ἀγγέλων  ̓Αρισταγόρεω,  οὐκ  ἔφασαν  τιμωρήσειν  σφι:  ̓́Ιωνες  δὲ  τῆς  ̓Αθηναίων  συμμαχίης  στερηθέντες,  οὕτω  γάρ  σφι  ὑπῆρχε  πεποιημένα  ἐς  Δαρεῖον,  οὐδὲν  δὴ  ἧσσον  τὸν  πρὸς  βασιλέα  πόλεμον  ἐσκευάζοντο.  πλώσαντες  δὲ  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  Βυζάντιόν  τε  καὶ  τὰς  ἄλλας  πόλιας  πάσας  τὰς  ταύτῃ
ὑπ'  ἑωυτοῖσι  ἐποιήσαντο,  ἐκπλώσαντές  τε  ἔξω  τὸν  ̔Ελλήσποντον  Καρίης  τὴν  πολλὴν  προσεκτήσαντο  σφίσι  σύμμαχον  εἶναι:  καὶ  γὰρ  τὴν  Καῦνον  πρότερον  οὐ  βουλομένην  συμμαχέειν,  ὡς  ἐνέπρησαν  τὰς  Σάρδις,  τότε  σφι  καὶ  αὕτη  προσεγένετο.  Κύπριοι  δὲ  ἐθελονταί  σφι  πάντες  προσεγένοντο  πλὴν  ̓Αμαθουσίων:  ἀπέστησαν  γὰρ  καὶ  οὗτοι  ὧδε  ἀπὸ  Μήδων.  ἦ  ̓Ονήσιλος  Γόργου  μὲν  τοῦ  Σαλαμινίων  βασιλέος  ἀδελφεὸς
νεώτερος,  Χέρσιος  δὲ  τοῦ  Σιρώμου  τοῦ  Εὐέλθοντος  παῖς.  οὗτος  ὡνὴρ  πολλάκις  μὲν  καὶ  πρότερον  τὸν  Γόργον  παρηγορέετο  ἀπίστασθαι  ἀπὸ  βασιλέος,  τότε  δέ,  ὡς  καὶ  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἐπύθετο  ἀπεστάναι,  πάγχυ  ἐπικείμενος  ἐνῆγε:  ὡς  δὲ  οὐκ  ἔπειθε  τὸν  Γόργον,  ἐνθαῦτά  μιν  φυλάξας  ἐξελθόντα  τὸ  ἄστυ  τὸ  Σαλαμινίων  ὁ  ̓Ονήσιλος  ἅμα  τοῖσι  ἑωυτοῦ  στασιώτῃσι  ἀπεκλήισε  τῶν  πυλέων.  Γόργος
μὲν  δὴ  στερηθεὶς  τῆς  πόλιος  ἔφευγε  ἐς  Μήδους,  ̓Ονήσιλος  δὲ  ἦρχε  Σαλαμῖνος  καὶ  ἀνέπειθε  πάντας  Κυπρίους  συναπίστασθαι.  τοὺς  μὲν  δὴ  ἄλλους  ἀνέπεισε,  ̓Αμαθουσίους  δὲ  οὐ  βουλομένους  οἱ  πείθεσθαι  ἐπολιόρκεε  προσκατήμενος.  ̓Ονήσιλος  μέν  νυν  ἐπολιόρκεε  ̓Αμαθοῦντα.  βασιλέι  δὲ  Δαρείῳ  ὡς  ἐξαγγέλθη  Σάρδις  ἁλούσας  ἐμπεπρῆσθαι  ὑπό  τε  ̓Αθηναίων  καὶ  ̓Ιώνων,  τὸν  δὲ  ἡγεμόνα  γενέσθαι  τῆς  συλλογῆς  ὥστε
ταῦτα  συνυφανθῆναι  τὸν  Μιλήσιον  ̓Αρισταγόρην,  πρῶτα  μὲν  λέγεται  αὐτόν,  ὡς  ἐπύθετο  ταῦτα,  ̓Ιώνων  οὐδένα  λόγον  ποιησάμενον,  εὖ  εἰδότα  ὡς  οὗτοί  γε  οὐ  καταπροί̈ξονται  ἀποστάντες,  εἰρέσθαι  οἵτινες  εἶεν  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  μετὰ  δὲ  πυθόμενον  αἰτῆσαι  τὸ  τόξον,  λαβόντα  δὲ  καὶ  ἐπιθέντα  δὲ  ὀιστὸν  ἄνω  πρὸς  τὸν  οὐρανὸν  ἀπεῖναι,  καί  μιν  ἐς  τὸν  ἠέρα  βάλλοντα  εἰπεῖν  “ὦ  Ζεῦ,
ἐκγενέσθαι  μοι  ̓Αθηναίους  τίσασθαι,”  εἴπαντα  δὲ  ταῦτα  προστάξαι  ἑνὶ  τῶν  θεραπόντων  δείπνου  προκειμένου  αὐτῷ  ἐς  τρὶς  ἑκάστοτε  εἰπεῖν  “δέσποτα,  μέμνεο  τῶν  ̓Αθηναίων.”  προστάξας  δὲ  ταῦτα  εἶπε,  καλέσας  ἐς  ὄψιν  ̔Ιστιαῖον  τὸν  Μιλήσιον,  τὸν  ὁ  Δαρεῖος  κατεῖχε  χρόνον  ἤδη  πολλόν,  “πυνθάνομαι  ̔Ιστιαῖε  ἐπίτροπον  τὸν  σόν,  τῷ  σὺ  Μίλητον  ἐπέτρεψας,  νεώτερα  ἐς  ἐμὲ  πεποιηκέναι  πρήγματα:  ἄνδρας  γάρ
μοι  ἐκ  τῆς  ἑτέρης  ἠπείρου  ἐπαγαγών,  καὶ  ̓́Ιωνας  σὺν  αὐτοῖσι  τοὺς  δώσοντας  ἐμοὶ  δίκην  τῶν  ἐποίησαν,  τούτους  ἀναγνώσας  ἅμα  ἐκείνοισι  ἕπεσθαι,  Σαρδίων  με  ἀπεστέρησε.  νῦν  ὦν  κῶς  τοι  ταῦτα  φαίνεται  ἔχειν  καλῶς;  κῶς  δὲ  ἄνευ  τῶν  σῶν  βουλευμάτων  τούτων  τι  ἐπρήχθη  ;  ὅρα  μὴ  ἐξ  ὑστέρης  σεωυτὸν  ἐν  αἰτίῃ  σχῇς.”  εἶπε  πρὸς  ταῦτα  ̔Ιστιαῖος  “βασιλεῦ,
κοῖον  ἐφθέγξαο  ἔπος,  ἐμὲ  βουλεῦσαι  πρῆγμα  ἐκ  τοῦ  σοί  τι  ἢ  μέγα  ἢ  σμικρὸν  ἔμελλε  λυπηρὸν  ἀνασχήσειν;  τί  δ'  ἂν  ἐπιδιζήμενος  ποιέοιμι  ταῦτα,  τεῦ  δὲ  ἐνδεὴς  ἐών  ;  τῷ  πάρα  μὲν  πάντα  ὅσα  περ  σοί,  πάντων  δὲ  πρὸς  σέο  βουλευμάτων  ἐπακούειν  ἀξιοῦμαι.  ἀλλ'  εἴ  περ  τι  τοιοῦτον  οἷον  σὺ  εἴρηκας  πρήσσει  ὁ  ἐμὸς  ἐπίτροπος,  ἴσθι
αὐτὸν  ἐπ'  ἑωυτοῦ  βαλόμενον  πεποιηκέναι.  ἀρχὴν  δὲ  ἔγωγε  οὐδὲ  ἐνδέκομαι  τὸν  λόγον,  ὅκως  τι  Μιλήσιοι  καὶ  ὁ  ἐμὸς  ἐπίτροπος  νεώτερον  πρήσσουσι  περὶ  πρήγματα  τὰ  σά.  εἰ  δ'  ἄρα  τι  τοιοῦτο  ποιεῦσι  καὶ  σὺ  τὸ  ἐὸν  ἀκήκοας  ὦ  βασιλεῦ,  μάθε  οἷον  πρῆγμα  ἐργάσαο  ἐμὲ  ἀπὸ  θαλάσσης  ἀνάσπαστον  ποιήσας.  ̓́Ιωνες  γὰρ  οἴκασι  ἐμεῦ  ἐξ  ὀφθαλμῶν  σφι  γενομένου
ποιῆσαι  τῶν  πάλαι  ἵμερον  εἶχον:  ἐμέο  δ'  ἂν  ἐόντος  ἐν  ̓Ιωνίῃ  οὐδεμία  πόλις  ὑπεκίνησε.  νῦν  ὦν  ὡς  τάχος  ἄπες  με  πορευθῆναι  ἐς  ̓Ιωνίην,  ἵνα  τοι  κεῖνά  τε  πάντα  καταρτίσω  ἐς  τὠυτὸ  καὶ  τὸν  Μιλήτου  ἐπίτροπον  τοῦτον  τὸν  ταῦτα  μηχανησάμενον  ἐγχειρίθετον  παραδῶ.  ταῦτα  δὲ  κατὰ  νόον  τὸν  σὸν  ποιήσας,  θεοὺς  ἐπόμνυμι  τοὺς  βασιληίους  μὴ  μὲν  πρότερον
ἐκδύσασθαι  τὸν  ἔχων  κιθῶνα  καταβήσομαι  ἐς  ̓Ιωνίην,  πρὶν  ἄν  τοι  Σαρδὼ  νῆσον  τὴν  μεγίστην  δασμοφόρον  ποιήσω.”  ̔Ιστιαῖος  μὲν  λέγων  ταῦτα  διέβαλλε,  Δαρεῖος  δὲ  ἐπείθετο  καί  μιν  ἀπίει,  ἐντειλάμενος,  ἐπεὰν  τὰ  ὑπέσχετό  οἱ  ἐπιτελέα  ποιήσῃ,  παραγίνεσθαί  οἱ  ὀπίσω  ἐς  τὰ  Σοῦσα.  ἐν  ᾧ  δὲ  ἡ  ἀγγελίη  τε  περὶ  τῶν  Σαρδίων  παρὰ  βασιλέα  ἀνήιε  καὶ  Δαρεῖος  τὰ
περὶ  τὸ  τόξον  ποιήσας  ̔Ιστιαίῳ  ἐς  λόγους  ἦλθε  καὶ  ̔Ιστιαῖος  μεμετιμένος  ὑπὸ  Δαρείου  ἐκομίζετο  ἐπὶ  θάλασσαν,  ἐν  τούτῳ  παντὶ  τῷ  χρόνῳ  ἐγίνετο  τάδε.  πολιορκέοντι  τῷ  Σαλαμινίῳ  ̓Ονησίλῳ  ̓Αμαθουσίους  ἐξαγγέλλεται  νηυσὶ  στρατιὴν  πολλὴν  ἄγοντα  Περσικὴν  ̓Αρτύβιον  ἄνδρα  Πέρσην  προσδόκιμον  ἐς  τὴν  Κύπρον  εἶναι:  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ὁ  ̓Ονήσιλος  κήρυκας  διέπεμπε  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην  ἐπικαλεύμενος  σφέας,  ̓́Ιωνες
δὲ  οὐκ  ἐς  μακρὴν  βουλευσάμενοι  ἧκον  πολλῷ  στόλῳ.  ̓́Ιωνές  τε  δὴ  παρῆσαν  ἐς  τὴν  Κύπρον  καὶ  οἱ  Πέρσαι  νηυσὶ  διαβάντες  ἐκ  τῆς  Κιλικίης  ἤισαν  ἐπὶ  τὴν  Σαλαμῖνα  πεζῇ.  τῇσι  δὲ  νηυσὶ  οἱ  Φοίνικες  περιέπλεον  τὴν  ἄκρην  αἳ  καλεῦνται  Κληῖδες  τῆς  Κύπρου.  τούτου  δὲ  τοιούτου  γινομένου  ἔλεξαν  οἱ  τύραννοι  τῆς  Κύπρου,  συγκαλέσαντες  τῶν  ̓Ιώνων  τοὺς  στρατηγούς,
“ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  αἵρεσιν  ὑμῖν  δίδομεν  ἡμεῖς  οἱ  Κύπριοι  ὁκοτέροισι  βούλεσθε  προσφέρεσθαι,  ἢ  Πέρσῃσι  ἢ  Φοίνιξι.  εἰ  μὲν  γὰρ  πεζῇ  βούλεσθε  ταχθέντες  Περσέων  διαπειρᾶσθαι,  ὥρη  ἂν  εἴη  ὑμῖν  ἐκβάντας  ἐκ  τῶν  νεῶν  τάσσεσθαι  πεζῇ,  ἡμέας  δὲ  ἐς  τὰς  νέας  ἐσβαίνειν  τὰς  ὑμετέρας  Φοίνιξι  ἀνταγωνιευμένους:  εἰ  δὲ  Φοινίκων  μᾶλλον  βούλεσθε  διαπειρᾶσθαι,  ποιέειν  χρεόν  ἐστι  ὑμέας,  ὁκότερα  ἂν
δὴ  τούτων  ἕλησθε,  ὅκως  τὸ  κατ'  ὑμέας  ἔσται  ἥ  τε  ̓Ιωνίη  καὶ  ἡ  Κύπρος  ἐλευθέρη.”  εἶπαν  ̓́Ιωνες  πρὸς  ταῦτα  “ἡμέας  δὲ  ἀπέπεμψε  τὸ  κοινὸν  τῶν  ̓Ιώνων  φυλάξοντας  τὴν  θάλασσαν,  ἀλλ'  οὐκ  ἵνα  Κυπρίοισι  τὰς  νέας  παραδόντες  αὐτοὶ  πεζῇ  Πέρσῃσι  προσφερώμεθα.  ἡμεῖς  μέν  νυν  ἐπ'  οὗ  ἐτάχθημεν,  ταύτῃ  πειρησόμεθα  εἶναι  χρηστοί:  ὑμέας  δὲ  χρεόν  ἐστι  ἀναμνησθέντας
οἶα  ἐπάσχετε  δουλεύοντες  πρὸς  τῶν  Μήδων,  γίνεσθαι  ἄνδρας  ἀγαθούς.”  ̓́Ιωνες  μὲν  τούτοισι  ἀμείψαντο:  μετὰ  δε  ἡκόντων  ἐς  τὸ  πεδίον  τὸ  Σαλαμινίων  τῶν  Περσέων,  διέτασσον  οἱ  βασιλέες  τῶν  Κυπρίων,  τοὺς  μὲν  ἄλλους  Κυπρίους  κατὰ  τοὺς  ἄλλους  στρατιώτας  ἀντιτάσσοντες,  Σαλαμινίων  δὲ  καὶ  Σολίων  ἀπολέξαντες  τὸ  ἄριστον  ἀντέτασσον  Πέρσῃσι:  ̓Αρτυβίῳ  δὲ  τῷ  στρατηγῷ  τῶν  Περσέων  ἐθελοντὴς  ἀντετάσσετο  ̓Ονήσιλος.
ἤλαυνε  δὲ  ἵππον  ὁ  ̓Αρτύβιος  δεδιδαγμένον  πρὸς  ὁπλίτην  ἵστασθαι  ὀρθόν.  πυθόμενος  ὦν  ταῦτα  ὁ  ̓Ονήσιλος,  ἦν  γάρ  οἱ  ὑπασπιστὴς  γένος  μὲν  Κὰρ  τὰ  δὲ  πολέμια  κάρτα  δόκιμος  καὶ  ἄλλως  λήματος  πλέος,  εἶπε  πρὸς  τοῦτον  “πυνθάνομαι  τὸν  ̓Αρτυβίου  ἵππον  ἱστάμενον  ὀρθὸν  καὶ  ποσὶ  καὶ  στόματι  κατεργάζεσθαι  πρὸς  τὸν  ἂν  προσενειχθῇ:  σὺ  ὦν  βουλευσάμενος  εἰπὲ  αὐτίκα  ὁκότερον
βούλεαι  φυλάξας  πλῆξαι,  εἴτε  τὸν  ἵππον  εἴτε  αὐτὸν  ̓Αρτύβιον.”  εἶπε  πρὸς  ταῦτα  ὁ  ὀπάων  αὐτοῦ  “ὦ  βασιλεῦ,  ἕτοιμος  μὲν  ἐγώ  εἰμι  ποιέειν  καὶ  ἀμφότερα  καὶ  τὸ  ἕτερον  αὐτῶν,  καὶ  πάντως  τὸ  ἂν  σὺ  ἐπιτάσσῃς:  ὡς  μέντοι  ἔμοιγε  δοκέει  εἶναι  τοῖσι  σοῖσι  πρήγμασι  προσφερέστερον,  φράσω.  βασιλέα  μὲν  καὶ  στρατηγὸν  χρεὸν  εἶναι  φημὶ  βασιλέι  τε  καὶ  στρατηγῷ
προσφέρεσθαι.  ἤν  τε  γὰρ  κατέλῃς  ἄνδρα  στρατηγόν,  μέγα  τοι  γίνεται,  καὶ  δεύτερα,  ἢν  σὲ  ἐκεῖνος,  τὸ  μὴ  γένοιτο,  ὑπὸ  ἀξιοχρέου  καὶ  ἀποθανεῖν  ἡμίσεα  συμφορή:  ἡμέας  δὲ  τοὺς  ὑπηρέτας  ἑτέροισί  τε  ὑπηρέτῃσι  προσφέρεσθαι  καὶ  πρὸς  ἵππον:  τοῦ  σὺ  τὰς  μηχανὰς  μηδὲν  φοβηθῇς:  ἐγὼ  γάρ  τοι  ὑποδέκομαι  μή  μιν  ἀνδρὸς  ἔτι  γε  μηδενὸς  στήσεσθαι  ἐναντίον.”  ταῦτα  εἶπε,
καὶ  μεταυτίκα  συνέμισγε  τὰ  στρατόπεδα  πεζῇ  καὶ  νηυσί.  νηυσὶ  μέν  νυν  ̓́Ιωνες  ἄκροι  γενόμενοι  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  ὑπερεβάλοντο  τοὺς  Φοίνικας,  καὶ  τούτων  Σάμιοι  ἠρίστευσαν:  πεζῇ  δέ,  ὡς  συνῆλθε  τὰ  στρατόπεδα,  συμπεσόντα  ἐμάχοντο.  κατὰ  δὲ  τοὺς  στρατηγοὺς  ἀμφοτέρους  τάδε  ἐγίνετο:  ὡς  προσεφέρετο  πρὸς  τὸν  ̓Ονήσιλον  ὁ  ̓Αρτύβιος  ἐπὶ  τοῦ  ἵππου  κατήμενος,  ὁ  ̓Ονήσιλος  κατὰ  τὰ  συνεθήκατο
τῷ  ὑπασπιστῇ  παίει  προσφερόμενον  αὐτὸν  τὸν  ̓Αρτύβιον:  ἐπιβαλόντος  δὲ  τοῦ  ἵππου  τοὺς  πόδας  ἐπὶ  τὴν  ̓Ονησίλου  ἀσπίδα,  ἐνθαῦτα  ὁ  Κὰρ  δρεπάνῳ  πλήξας  ἀπαράσσει  τοῦ  ἵππου  τοὺς  πόδας.  ̓Αρτύβιος  μὲν  δὴ  ὁ  στρατηγὸς  τῶν  Περσέων  ὁμοῦ  τῷ  ἵππῳ  πίπτει  αὐτοῦ  ταύτῃ.  μαχομένων  δὲ  καὶ  τῶν  ἄλλων,  Στησήνωρ  τύραννος  ἐὼν  Κουρίου  προδιδοῖ  ἔχων  δύναμιν  ἀνδρῶν  περὶ  ἑωυτὸν
οὐ  σμικρήν.  οἱ  δὲ  Κουριέες  οὗτοι  λέγονται  εἶναι  ̓Αργείων  ἄποικοι.  προδόντων  δὲ  τῶν  Κουριέων  αὐτίκα  καὶ  τὰ  Σαλαμινίων  πολεμιστήρια  ἅρματα  τὠυτὸ  τοῖσι  Κουριεῦσι  ἐποίεε.  γινομένων  δὲ  τούτων  κατυπέρτεροι  ἦσαν  οἱ  Πέρσαι  τῶν  Κυπρίων.  τετραμμένου  δὲ  τοῦ  στρατοπέδου  ἄλλοι  τε  ἔπεσον  πολλοὶ  καὶ  δὴ  καὶ  ̓Ονήσιλός  τε  ὁ  Χέρσιος,  ὅς  περ  τὴν  Κυπρίων  ἀπόστασιν  ἔπρηξε,  καὶ
ὁ  Σολίων  βασιλεὺς  ̓Αριστόκυπρος  ὁ  Φιλοκύπρου,  Φιλοκύπρου  δὲ  τούτου  τὸν  Σόλων  ὁ  ̓Αθηναῖος  ἀπικόμενος  ἐς  Κύπρον  ἐν  ἔπεσι  αἴνεσε  τυράννων  μάλιστα.  ̓Ονησίλου  μέν  νυν  ̓Αμαθούσιοι,  ὅτι  σφέας  ἐπολιόρκησε,  ἀποταμόντες  τὴν  κεφαλὴν  ἐκόμισαν  ἐς  ̓Αμαθοῦντα  καί  μιν  ἀνεκρέμασαν  ὑπὲρ  τῶν  πυλέων:  κρεμαμένης  δὲ  τῆς  κεφαλῆς  καὶ  ἤδη  ἐούσης  κοίλης,  ἐσμὸς  μελισσέων  ἐσδὺς  ἐς  αὐτὴν  κηρίων  μιν
ἐνέπλησε.  τούτου  δὲ  γενομένου  τοιούτου,  ἐχρέωντο  γὰρ  περὶ  αὐτῆς  οἱ  ̓Αμαθούσιοι,  ἐμαντεύθη  σφι  τὴν  μὲν  κεφαλὴν  κατελόντας  θάψαι,  ̓Ονησίλῳ  δὲ  θύειν  ὡς  ἥρωϊ  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος,  καί  σφι  ποιεῦσι  ταῦτα  ἄμεινον  συνοίσεσθαι.  ̓Αμαθούσιοι  μέν  νυν  ἐποίευν  ταῦτα  καὶ  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ:  ̓́Ιωνες  δὲ  οἱ  ἐν  Κύπρῳ  ναυμαχήσαντες  ἐπείτε  ἔμαθον  τὰ  πρήγματα  τὰ  ̓Ονησίλου  διεφθαρμένα  καὶ
τὰς  πόλις  τῶν  Κυπρίων  πολιορκευμένας  τὰς  ἄλλας  πλὴν  Σαλαμῖνος,  ταύτην  δὲ  Γόργῳ  τῷ  προτέρῳ  βασιλέι  τοὺς  Σαλαμινίους  παραδόντας,  αὐτίκα  μαθόντες  οἱ  ̓́Ιωνες  ταῦτα  ἀπέπλεον  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην.  τῶν  δὲ  ἐν  Κύπρῳ  πολίων  ἀντέσχε  χρόνον  ἐπὶ  πλεῖστον  πολιορκευμένη  Σόλοι,  τὴν  πέριξ  ὑπορύσσοντες  τὸ  τεῖχος  πέμπτῳ  μηνὶ  εἷλον  οἱ  Πέρσαι.  Κύπριοι  μὲν  δὴ  ἐνιαυτὸν  ἐλεύθεροι  γενόμενοι  αὖτις
ἐκ  νέης  κατεδεδούλωντο.  Δαυρίσης  δὲ  ἔχων  Δαρείου  θυγατέρα  καὶ  ̔Υμαίης  τε  καὶ  ̓Οτάνης  ἄλλοι  Πέρσαι  στρατηγοί,  ἔχοντες  καὶ  οὗτοι  Δαρείου  θυγατέρας,  ἐπιδιώξαντες  τοὺς  ἐς  Σάρδις  στρατευσαμένους  ̓Ιώνων  καὶ  ἐσαράξαντες  σφέας  ἐς  τὰς  νέας,  τῇ  μάχῃ  ὡς  ἐπεκράτησαν,  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἐπιδιελόμενοι  τὰς  πόλις  ἐπόρθεον.  Δαυρίσης  μὲν  τραπόμενος  πρὸς  τὰς  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ  πόλις  εἷλε  μὲν  Δάρδανον,  εἷλε
δὲ  ̓́Αβυδόν  τε  καὶ  Περκώτην  καὶ  Λάμψακον  καὶ  Παισόν.  ταύτας  μὲν  ἐπ'  ἡμέρῃ  ἑκάστῃ  αἵρεε,  ἀπὸ  δὲ  Παισοῦ  ἐλαύνοντί  οἱ  ἐπὶ  Πάριον  πόλιν  ἦλθε  ἀγγελίη  τοὺς  Κᾶρας  τὠυτὸ  ̓́Ιωσι  φρονήσαντας  ἀπεστάναι  ἀπὸ  Περσέων.  ἀποστρέψας  ὦν  ἐκ  τοῦ  ̔Ελλησπόντου  ἤλαυνε  τὸν  στρατὸν  ἐπὶ  τὴν  Καρίην.  καί  κως  ταῦτα  τοῖσι  Καρσὶ  ἐξαγγέλθη  πρότερον  ἢ  τὸν  Δαυρίσην  ἀπικέσθαι:
πυθόμενοι  δὲ  οἱ  Κᾶρες  συνελέγοντο  ἐπὶ  Λευκάς  τε  στήλας  καλεομένας  καὶ  ποταμὸν  Μαρσύην,  ὃς  ῥέων  ἐκ  τῆς  ̓Ιδριάδος  χώρης  ἐς  τὸν  Μαίανδρον  ἐκδιδοῖ.  συλλεχθέντων  δὲ  τῶν  Καρῶν  ἐνθαῦτα  ἐγίνοντο  βουλαὶ  ἄλλαι  τε  πολλαὶ  καὶ  ἀρίστη  γε  δοκέουσα  εἶναι  ἐμοὶ  Πιξωδάρου  τοῦ  Μαυσώλου  ἀνδρὸς  Κινδυέος,  ὃς  τοῦ  Κιλίκων  βασιλέος  Συεννέσιος  εἶχε  θυγατέρα:  τούτου  τοῦ  ἀνδρὸς  ἡ
γνώμη  ἔφερε  διαβάντας  τὸν  Μαίανδρον  τοὺς  Κᾶρας  καὶ  κατὰ  νώτου  ἔχοντας  τὸν  ποταμὸν  οὕτω  συμβάλλειν,  ἵνα  μὴ  ἔχοντες  ὀπίσω  φεύγειν  οἱ  Κᾶρες  αὐτοῦ  τε  μένειν  ἀναγκαζόμενοι  γινοίατο  ἔτι  ἀμείνονες  τῆς  φύσιος.  αὕτη  μέν  νυν  οὐκ  ἐνίκα  ἡ  γνώμη,  ἀλλὰ  τοῖσι  Πέρσῃσι  κατὰ  νώτου  γίνεσθαι  τὸν  Μαίανδρον  μᾶλλον  ἢ  σφίσι,  δηλαδὴ  ἢν  φυγὴ  τῶν  Περσέων  γένηται
καὶ  ἑσσωθέωσι  τῇ  συμβολῇ,  ὡς  οὐκ  ἀπονοστήσουσι  ἐς  τὸν  ποταμὸν  ἐσπίπτοντες.  μετὰ  δὲ  παρεόντων  καὶ  διαβάντων  τὸν  Μαίανδρον  τῶν  Περσέων,  ἐνθαῦτα  ἐπὶ  τῷ  Μαρσύῃ  ποταμῷ  συνέβαλόν  τε  τοῖσι  Πέρσῃσι  οἱ  Κᾶρες  καὶ  μάχην  ἐμαχέσαντο  ἰσχυρὴν  καὶ  ἐπὶ  χρόνον  πολλόν,  τέλος  δὲ  ἑσσώθησαν  διὰ  πλῆθος.  Περσέων  μὲν  δὴ  ἔπεσον  ἄνδρες  ἐς  δισχιλίους,  Καρῶν  δὲ  ἐς  μυρίους.
ἐνθεῦτεν  δὲ  οἱ  διαφυγόντες  αὐτῶν  κατειλήθησαν  ἐς  Λάβραυνδα  ἐς  Διὸς  στρατίου  ἱρόν,  μέγα  τε  καὶ  ἅγιον  ἄλσος  πλατανίστων.  μοῦνοι  δὲ  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  Κᾶρες  εἰσὶ  οἳ  Διὶ  στρατίῳ  θυσίας  ἀνάγουσι.  κατειληθέντες  δὲ  ὦν  οὗτοι  ἐνθαῦτα  ἐβουλεύοντο  περὶ  σωτηρίης,  ὁκότερα  ἢ  παραδόντες  σφέας  αὐτοὺς  Πέρσῃσι  ἢ  ἐκλιπόντες  τὸ  παράπαν  τὴν  ̓Ασίην  ἄμεινον  πρήξουσι.  βουλευομένοισι  δέ  σφι
ταῦτα  παραγίνονται  βοηθέοντες  Μιλήσιοί  τε  καὶ  οἱ  τούτων  σύμμαχοι:  ἐνθαῦτα  δὲ  τὰ  μὲν  πρότερον  οἱ  Κᾶρες  ἐβουλεύοντο  μετῆκαν,  οἳ  δὲ  αὖτις  πολεμέειν  ἐξ  ἀρχῆς  ἀρτέοντο.  καὶ  ἐπιοῦσί  τε  τοῖσι  Πέρσῃσι  συμβάλλουσι  καὶ  μαχεσάμενοι  ἐπὶ  πλέον  ἢ  πρότερον  ἑσσώθησαν:  πεσόντων  δὲ  τῶν  πάντων  πολλῶν  μάλιστα  Μιλήσιοι  ἐπλήγησαν.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  τὸ  τρῶμα  ἀνέλαβόν  τε  καὶ  ἀνεμαχέσαντο
οἱ  Κᾶρες:  πυθόμενοι  γὰρ  ὡς  στρατεύεσθαι  ὁρμέαται  οἱ  Πέρσαι  ἐπὶ  τὰς  πόλις  σφέων,  ἐλόχησαν  τὴν  ἐν  Πηδάσῳ  ὁδόν,  ἐς  τὴν  ἐμπεσόντες  οἱ  Πέρσαι  νυκτὸς  διεφθάρησαν  καὶ  αὐτοὶ  καὶ  οἱ  στρατηγοὶ  αὐτῶν  Δαυρίσης  καὶ  ̓Αμόργης  καὶ  Σισιμάκης:  σὺν  δέ  σφι  ἀπέθανε  καὶ  Μύρσος  ὁ  Γύγεω.  τοῦ  δὲ  λόχου  τούτου  ἡγεμὼν  ἦν  ̔Ηρακλείδης  ̓Ιβανώλλιος  ἀνὴρ  Μυλασσεύς.  οὗτοι
μέν  νυν  τῶν  Περσέων  οὕτω  διεφθάρησαν:  ̔Υμαίης  δὲ  καὶ  αὐτὸς  ἐὼν  τῶν  ἐπιδιωξάντων  τοὺς  ἐς  Σάρδις  στρατευσαμένους  ̓Ιώνων,  τραπόμενος  ἐς  τὸν  Προποντίδα  εἷλε  Κίον  τὴν  Μυσίην:  ταύτην  δὲ  ἐξελών,  ὡς  ἐπύθετο  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἐκλελοιπέναι  Δαυρίσην  καὶ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  Καρίης,  καταλιπὼν  τὴν  Προποντίδα  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἦγε  τὸν  στρατόν,  καὶ  εἷλε  μὲν  Αἰολέας  πάντας  ὅσοι  τὴν
̓Ιλιάδα  νέμονται,  εἷλε  δὲ  Γέργιθας  τοὺς  ὑπολειφθέντας  τῶν  ἀρχαίων  Τευκρῶν:  αὐτός  τε  ̔Υμαίης  αἱρέων  ταῦτα  τὰ  ἔθνεα  νούσῳ  τελευτᾷ  ἐν  τῇ  Τρῳάδι.  οὗτος  μὲν  δὴ  οὕτω  ἐτελεύτησε,  ̓Αρταφρένης  δὲ  ὁ  Σαρδίων  ὕπαρχος  καὶ  ̓Οτάνης  ὁ  τρίτος  στρατηγὸς  ἐτάχθησαν  ἐπὶ  τὴν  ̓Ιωνίην  καὶ  τὴν  προσεχέα  Αἰολίδα  στρατεύεσθαι.  ̓Ιωνίης  μέν  νυν  Κλαζομενὰς  αἱρέουσι,  Αἰολέων  δὲ  Κύμην.  ἁλισκομενέων
δὲ  τῶν  πολίων,  ἦν  γὰρ  ὡς  διέδεξε  ̓Αρισταγόρης  ὁ  Μιλήσιος  ψυχὴν  οὐκ  ἄκρος,  ὃς  ταράξας  τὴν  ̓Ιωνίην  καὶ  ἐγκερασάμενος  πρήγματα  μεγάλα  δρησμὸν  ἐβούλευε  ὁρέων  ταῦτα:  πρὸς  δέ  οἱ  καὶ  ἀδύνατα  ἐφάνη  βασιλέα  Δαρεῖον  ὑπερβαλέσθαι:  πρὸς  ταῦτα  δὴ  ὦν  συγκαλέσας  τοὺς  συστασιώτας  ἐβουλεύετο,  λέγων  ὡς  ἄμεινον  σφίσι  εἴη  κρησφύγετόν  τι  ὑπάρχον  εἶναι,  ἢν  ἄρα  ἐξωθέωνται  ἐκ
τῆς  Μιλήτου,  εἴτε  δὴ  ὦν  ἐς  Σαρδὼ  ἐκ  τοῦ  τόπου  τούτου  ἄγοι  ἐς  ἀποικίην,  εἴτε  ἐς  Μύρκινον  τὴν  ̓Ηδωνῶν,  τὴν  ̔Ιστιαῖος  ἐτείχεε  παρὰ  Δαρείου  δωρεὴν  λαβών.  ταῦτα  ἐπειρώτα  ὁ  ̓Αρισταγόρης.  ̔Εκαταίου  μέν  νυν  τοῦ  ̔Ηγησάνδρου,  ἀνδρὸς  λογοποιοῦ,  τουτέων  μὲν  ἐς  οὐδετέρην  στέλλειν  ἔφερε  ἡ  γνώμη,  ἐν  Λέρῳ  δὲ  τῇ  νήσῳ  τεῖχος  οἰκοδομησάμενον  ἡσυχίην  ἄγειν,  ἢν
ἐκπέσῃ  ἐκ  τῆς  Μιλήτου:  ἔπειτα  δὲ  ἐκ  ταύτης  ὁρμώμενον  κατελεύσεσθαι  ἐς  τὴν  Μίλητον.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ̔Εκαταῖος  συνεβούλευε,  αὐτῷ  δὲ  ̓Αρισταγόρῃ  ἡ  πλείστη  γνώμη  ἦν  ἐς  τὴν  Μύρκινον  ἀπάγειν.  τὴν  μὲν  δὴ  Μίλητον  ἐπιτράπει  Πυθαγόρῃ  ἀνδρὶ  τῶν  ἀστῶν  δοκίμῳ,  αὐτὸς  δὲ  παραλαβὼν  πάντα  τὸν  βουλόμενον  ἔπλεε  ἐς  τὴν  Θρηίκην,  καὶ  ἔσχε  τὴν  χώρην  ἐπ'  ἣν
ἐστάλη:  ἐκ  δὲ  ταύτης  ὁρμώμενος  ἀπόλλυται  ὑπὸ  Θρηίκων  αὐτός  τε  ὁ  ̓Αρισταγόρης  καὶ  ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ,  πόλιν  περικατήμενος  καὶ  βουλομένων  τῶν  Θρηίκων  ὑποσπόνδων  ἐξιέναι.

======== Histories — Book 6 (Erato) ========

̓Αρισταγόρης  μέν  νυν  ̓Ιωνίην  ἀποστήσας  οὕτω  τελευτᾷ.  ̔Ιστιαῖος  δὲ  ὁ  Μιλήτου  τύραννος  μεμετιμένος  ὑπὸ  Δαρείου  παρῆν  ἐς  Σάρδις:  ἀπιγμένον  δὲ  αὐτὸν  ἐκ  τῶν  Σούσων  εἴρετο  ̓Αρταφρένης  ὁ  Σαρδίων  ὕπαρχος  κατὰ  κοῖόν  τι  δοκέοι  ̓́Ιωνας  ἀπεστάναι.  ὁ  δὲ  οὔτε  εἰδέναι  ἔφη  ἐθώμαζέ  τε  τὸ  γεγονός,  ὡς  οὐδὲν  δῆθεν  τῶν  παρεόντων  πρηγμάτων  ἐπιστάμενος.  ὁ  δὲ  ̓Αρταφρένης  ὁρέων
αὐτὸν  τεχνάζοντα  εἶπε,  εἰδὼς  τὴν  ἀτρεκείην  τῆς  ἀποστάσιος,  “οὕτω  τοι  ̔Ιστιαῖε  ἔχει  κατὰ  ταῦτα  τὰ  πρήγματα:  τοῦτο  τὸ  ὑπόδημα  ἔρραψας  μὲν  σύ,  ὑπεδήσατο  δὲ  ̓Αρισταγόρης.”  ̓Αρταφρένης  μὲν  ταῦτα  ἐς  τὴν  ἀπόστασιν  ἔχοντα  εἶπε.  ̔Ιστιαῖος  δὲ  δείσας  ὡς  συνιέντα  ̓Αρταφρένεα  ὑπὸ  τὴν  πρώτην  ἐπελθοῦσαν  νύκτα  ἀπέδρη  ἐπὶ  θάλασσαν,  βασιλέα  Δαρεῖον  ἐξηπατηκώς:  ὃς  Σαρδὼ  νῆσον  τὴν  μεγίστην
ὑποδεξάμενος  κατεργάσασθαι  ὑπέδυνε  τῶν  ̓Ιώνων  τὴν  ἡγεμονίην  τοῦ  πρὸς  Δαρεῖον  πολέμου.  διαβὰς  δὲ  ἐς  Χίον  ἐδέθη  ὑπὸ  Χίων,  καταγνωσθεὶς  πρὸς  αὐτῶν  νεώτερα  πρήσσειν  πρήγματα  ἐς  αὐτοὺς  ἐκ  Δαρείου.  μαθόντες  μέντοι  οἱ  Χῖοι  τὸν  πάντα  λόγον,  ὡς  πολέμιος  εἴη  βασιλέι,  ἔλυσαν  αὐτόν.  ἐνθαῦτα  δὴ  εἰρωτώμενος  ὑπὸ  τῶν  ̓Ιώνων  ὁ  ̔Ιστιαῖος  κατ'  ὅ  τι  προθύμως  οὕτω  ἐπέστειλε
τῷ  ̓Αρισταγόρῃ  ἀπίστασθαι  ἀπὸ  βασιλέος  καὶ  κακὸν  τοσοῦτον  εἴη  ̓́Ιωνας  ἐξεργασμένος,  τὴν  μὲν  γενομένην  αὐτοῖσι  αἰτίην  οὐ  μάλα  ἐξέφαινε,  ὁ  δὲ  ἔλεγέ  σφι  ὡς  βασιλεὺς  Δαρεῖος  ἐβουλεύσατο  Φοίνικας  μὲν  ἐξαναστήσας  ἐν  τῇ  ̓Ιωνίῃ  κατοικίσαι,  ̓́Ιωνας  δὲ  ἐν  τῇ  Φοινίκῃ,  καὶ  τούτων  εἵνεκα  ἐπιστείλειε.  οὐδέν  τι  πάντως  ταῦτα  βασιλέος  βουλευσαμένου  ἐδειμάτου  τοὺς  ̓́Ιωνας.  μετὰ  δὲ  ὁ
̔Ιστιαῖος  δι'  ἀγγέλου  ποιεύμενος  ̔Ερμίππου  ἀνδρὸς  ̓Αταρνίτεω  τοῖσι  ἐν  Σάρδισι  ἐοῦσι  Περσέων  ἔπεμπε  βυβλία,  ὡς  προλελεσχηνευμένων  αὐτῷ  ἀποστάσιος  πέρι.  ὁ  δὲ  ̔́Ερμιππος  πρὸς  τοὺς  μὲν  ἀπεπέμφθη  οὐ  διδοῖ,  φέρων  δὲ  ἐνεχείρισε  τὰ  βυβλία  ̓Αρταφρένεϊ:  ὁ  δὲ  μαθὼν  πᾶν  τὸ  γινόμενον  ἐκέλευε  τὸν  ̔́Ερμιππον  τὰ  μὲν  παρὰ  τοῦ  ̔Ιστιαίου  δοῦναι  φέροντα  τοῖσί  περ  ἔφερε,  τὰ  δὲ
ἀμοιβαῖα  τὰ  παρὰ  τῶν  Περσέων  ἀντιπεμπόμενα  ̔Ιστιαίω  ἑωυτῷ  δοῦναι.  τούτων  δὲ  γενομένων  φανερῶν  ἀπέκτεινε  ἐνθαῦτα  πολλοὺς  Περσέων  ὁ  ̓Αρταφρένης.  περὶ  Σάρδις  μὲν  δὴ  ἐγίνετο  ταραχή.  ̔Ιστιαῖον  δὲ  ταύτης  ἀποσφαλέντα  τῆς  ἐλπίδος  Χῖοι  κατῆγον  ἐς  Μίλητον,  αὐτοῦ  ̔Ιστιαίου  δεηθέντος.  οἱ  δὲ  Μιλήσιοι,  ἄσμενοι  ἀπαλλαχθέντες  καὶ  ̓Αρισταγόρεω,  οὐδαμῶς  πρόθυμοι  ἦσαν  ἄλλον  τύραννον  δέκεσθαι  ἐς  τὴν  χώρην,  οἷα
ἐλευθερίης  γευσάμενοι.  καὶ  δὴ  νυκτὸς  γὰρ  ἐούσης  βίῃ  ἐπειρᾶτο  κατιὼν  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ἐς  τὴν  Μίλητον,  τιτρώσκεται  τὸν  μηρὸν  ὑπό  τευ  τῶν  Μιλησίων.  ὃ  μὲν  δὴ  ὡς  ἀπωστὸς  τῆς  ἑωυτοῦ  γίνεται,  ἀπικνέεται  ὀπίσω  ἐς  τὴν  Χίον:  ἐνθεῦτεν  δέ,  οὐ  γὰρ  ἔπειθε  τοὺς  Χίους  ὥστε  ἑωυτῷ  δοῦναι  νέας,  διέβη  ἐς  Μυτιλήνην  καὶ  ἔπεισε  Λεσβίους  δοῦναί  οἱ  νέας.
οἳ  δὲ  πληρώσαντες  ὀκτὼ  τριήρεας  ἔπλεον  ἅμα  ̔Ιστιαίῳ  ἐς  Βυζάντιον,  ἐνθαῦτα  δὲ  ἱζόμενοι  τὰς  ἐκ  τοῦ  Πόντου  ἐκπλεούσας  τῶν  νεῶν  ἐλάμβανον,  πλὴν  ἢ  ὅσοι  αὐτῶν  ̔Ιστιαίῳ  ἔφασαν  ἕτοιμοι  εἶναι  πείθεσθαι.  ̔Ιστιαῖος  μέν  νυν  καὶ  Μυτιληναῖοι  ἐποίευν  ταῦτα.  ἐπὶ  δὲ  Μίλητον  αὐτὴν  ναυτικὸς  πολλὸς  καὶ  πεζὸς  ἦν  στρατὸς  προσδόκιμος:  συστραφέντες  γὰρ  οἱ  στρατηγοὶ  τῶν  Περσέων  καὶ
ἓν  ποιήσαντες  στρατόπεδον  ἤλαυνον  ἐπὶ  τὴν  Μίλητον,  τἆλλα  πολίσματα  περὶ  ἐλάσσονος  ποιησάμενοι.  τοῦ  δὲ  ναυτικοῦ  Φοίνικες  μὲν  ἦσαν  προθυμότατοι,  συνεστρατεύοντο  δὲ  καὶ  Κύπριοι  νεωστὶ  κατεστραμμένοι  καὶ  Κίλικές  τε  καὶ  Αἰγύπτιοι.  οἳ  μὲν  δὴ  ἐπὶ  τὴν  Μίλητον  καὶ  τὴν  ἄλλην  ̓Ιωνίην  ἐστρατεύοντο,  ̓́Ιωνες  δὲ  πυνθανόμενοι  ταῦτα  ἔπεμπον  προβούλους  σφέων  αὐτῶν  ἐς  Πανιώνιον.  ἀπικομένοισι  δὲ  τούτοισι  ἐς
τοῦτον  τὸν  χῶρον  καὶ  βουλευομένοισι  ἔδοξε  πεζὸν  μὲν  στρατὸν  μηδένα  συλλέγειν  ἀντίξοον  Πέρσῃσι,  ἀλλὰ  τὰ  τείχεα  ῥύεσθαι  αὐτοὺς  Μιλησίους,  τὸ  δὲ  ναυτικὸν  πληροῦν  ὑπολιπομένους  μηδεμίαν  τῶν  νεῶν  πληρώσαντας  δὲ  συλλέγεσθαι  τὴν  ταχίστην  ἐς  Λάδην  προναυμαχήσοντας  τῆς  Μιλήτου.  ἡ  δὲ  Λάδη  ἐστὶ  νῆσος  μικρὴ  ἐπὶ  τῇ  πόλι  τῇ  Μιλησίων  κειμένη.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  πεπληρωμένῃσι  τῇσι  νηυσὶ
παρῆσαν  οἱ  ̓́Ιωνες,  σὺν  δέ  σφι  καὶ  Αἰολέων  ὅσοι  τὴν  Λέσβον  νέμονται.  ἐτάσσοντο  δὲ  ὧδε.  τὸ  μὲν  πρὸς  τὴν  ἠῶ  εἶχον  κέρας  αὐτοὶ  Μιλήσιοι,  νέας  παρεχόμενοι  ὀγδώκοντα:  εἴχοντο  δὲ  τούτων  Πριηνέες  δυώδεκα  νηυσὶ  καὶ  Μυήσιοι  τρισὶ  νηυσί,  Μυησίων  δὲ  Τήιοι  εἴχοντο  ἑπτακαίδεκα  νηυσί,  Τηίων  δὲ  εἴχοντο  Χῖοι  ἑκατὸν  νηυσί:  πρὸς  δὲ  τούτοισι  ̓Ερυθραῖοί  τε  ἐτάσσοντο
καὶ  Φωκαέες,  ̓Ερυθραῖοι  μὲν  ὀκτὼ  νέας  παρεχόμενοι,  Φωκαέες  δὲ  τρεῖς:  Φωκαέων  δὲ  εἴχοντο  Λέσβιοι  νηυσὶ  ἑβδομήκοντα:  τελευταῖοι  δὲ  ἐτάσσοντο  ἔχοντες  τὸ  πρὸς  ἑσπέρην  κέρας  Σάμιοι  ἑξήκοντα  νηυσί.  πάντων  δὲ  τούτων  ὁ  σύμπας  ἀριθμὸς  ἐγένετο  τρεῖς  καὶ  πεντήκοντα  καὶ  τριηκόσιαι  τριήρεες.  αὗται  μὲν  ̓Ιώνων  ἦσαν,  τῶν  δὲ  βαρβάρων  τὸ  πλῆθος  τῶν  νεῶν  ἦσαν  ἑξακόσιαι.  ὡς  δὲ
καὶ  αὗται  ἀπίκατο  πρὸς  τὴν  Μιλησίην  καὶ  ὁ  πεζός  σφι  ἅπας  παρῆν,  ἐνθαῦτα  οἱ  Περσέων  στρατηγοὶ  πυθόμενοι  τὸ  πλῆθος  τῶν  ̓Ιάδων  νεῶν  καταρρώδησαν  μὴ  οὐ  δυνατοὶ  γένωνται  ὑπερβαλέσθαι,  καὶ  οὕτω  οὔτε  τὴν  Μίλητον  οἷοί  τε  ἔωσι  ἐξελεῖν  μὴ  οὐκ  ἐόντες  ναυκράτορες,  πρός  τε  Δαρείου  κινδυνεύσωσι  κακόν  τι  λαβεῖν.  ταῦτα  ἐπιλεγόμενοι,  συλλέξαντες  τῶν  ̓Ιώνων  τοὺς  τυράννους,
οἳ  ὑπ'  ̓Αρισταγόρεω  μὲν  τοῦ  Μιλησίου  καταλυθέντες  τῶν  ἀρχέων  ἔφευγον  ἐς  Μήδους,  ἐτύγχανον  δὲ  τότε  συστρατευόμενοι  ἐπὶ  τὴν  Μίλητον,  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  τοὺς  παρεόντας  συγκαλέσαντες  ἔλεγόν  σφι  τάδε.  “ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  νῦν  τις  ὑμέων  εὖ  ποιήσας  φανήτω  τὸν  βασιλέος  οἶκον:  τοὺς  γὰρ  ἑωυτοῦ  ἕκαστος  ὑμέων  πολιήτας  πειράσθω  ἀποσχίζων  ἀπὸ  τοῦ  λοιποῦ  συμμαχικοῦ.  προϊσχόμενοι  δὲ  ἐπαγγείλασθε  τάδε,
ὡς  πείσονταί  τε  ἄχαρι  οὐδὲν  διὰ  τὴν  ἀπόστασιν,  οὐδέ  σφι  οὔτε  τὰ  ἱρὰ  οὔτε  τὰ  ἴδια  ἐμπεπρήσεται,  οὐδὲ  βιαιότερον  ἕξουσι  οὐδὲν  ἢ  πρότερον  εἶχον.  εἰ  δὲ  ταῦτα  μὲν  οὐ  ποιήσουσι,  οἳ  δὲ  πάντως  διὰ  μάχης  ἐλεύσονται,  τάδε  ἤδη  σφι  λέγετε  ἐπηρεάζοντες,  τά  περ  σφέας  κατέξει,  ὡς  ἑσσωθέντες  τῇ  μάχῃ  ἐξανδραποδιεῦνται,  καὶ  ὡς  σφέων  τοὺς  παῖδας
ἐκτομίας  ποιήσομεν,  τὰς  δὲ  παρθένους  ἀνασπάστους  ἐς  Βάκτρα,  καὶ  ὡς  τὴν  χώρην  ἄλλοισι  παραδώσομεν.”  οἳ  μὲν  δὴ  ἔλεγον  τάδε.  τῶν  δὲ  ̓Ιώνων  οἱ  τύραννοι  διέπεμπον  νυκτὸς  ἕκαστος  ἐς  τοὺς  ἑωυτοῦ  ἐξαγγελλόμενος.  οἱ  δὲ  ̓́Ιωνες,  ἐς  τοὺς  καὶ  ἀπίκοντο  αὗται  αἱ  ἀγγελίαι,  ἀγνωμοσύνῃ  τε  διεχρέωντο  καὶ  οὐ  προσίεντο  τὴν  προδοσίην:  ἑωυτοῖσι  δὲ  ἕκαστοι  ἐδόκεον  μούνοισι  ταῦτα
τοὺς  Πέρσας  ἐξαγγέλλεσθαι.  ταῦτα  μέν  νυν  ἰθέως  ἀπικομένων  ἐς  τὴν  Μίλητον  τῶν  Περσέων  ἐγίνετο:  μετὰ  δὲ  τῶν  ̓Ιώνων  συλλεχθέντων  ἐς  τὴν  Λάδην  ἐγίνοντο  ἀγοραί,  καὶ  δή  κού  σφι  καὶ  ἄλλοι  ἠγορόωντο,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  ὁ  Φωκαεὺς  στρατηγὸς  Διονύσιος  λέγων  τάδε.  “ἐπὶ  ξυροῦ  γὰρ  ἀκμῆς  ἔχεται  ἡμῖν  τὰ  πρήγματα,  ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  ἢ  εἶναι  ἐλευθέροισι  ἢ
δούλοισι,  καὶ  τούτοισι  ὡς  δρηπέτῃσι:  νῦν  ὦν  ὑμεῖς  ἢν  μὲν  βούλησθε  ταλαιπωρίας  ἐνδέκεσθαι,  τὸ  παραχρῆμα  μὲν  πόνος  ὑμῖν  ἔσται,  οἷοί  τε  δὲ  ἔσεσθε  ὑπερβαλόμενοι  τοὺς  ἐναντίους  εἶναι  ἐλεύθεροι:  εἰ  δὲ  μαλακίῃ  τε  καὶ  ἀταξίῃ  διαχρήσησθε,  οὐδεμίαν  ὑμέων  ἔχω  ἐλπίδα  μὴ  οὐ  δώσειν  ὑμέας  δίκην  βασιλέι  τῆς  ἀποστάσιος.  ἀλλ'  ἐμοί  τε  πείθεσθε  καὶ  ἐμοὶ  ὑμέας  αὐτοὺς
ἐπιτρέψατε:  καὶ  ὑμῖν  ἐγώ,  θεῶν  τὰ  ἴσα  νεμόντων,  ὑποδέκομαι  ἢ  οὐ  συμμίξειν  τοὺς  πολεμίους  ἢ  συμμίσγοντας  πολλὸν  ἐλασσωθήσεσθαι.”  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  ̓́Ιωνες  ἐπιτρέπουσι  σφέας  αὐτοὺς  τῷ  Διονυσίῳ.  ὁ  δὲ  ἀνάγων  ἑκάστοτε  ἐπὶ  κέρας  τὰς  νέας,  ὅκως  τοῖσι  ἐρέτῃσι  χρήσαιτο  διέκπλοον  ποιεύμενος  τῇσι  νηυσὶ  δι'  ἀλληλέων  καὶ  τοὺς  ἐπιβάτας  ὁπλίσειε,  τὸ  λοιπὸν  τῆς  ἡμέρης  τὰς  νέας
ἔχεσκε  ἐπ'  ἀγκυρέων,  παρεῖχέ  τε  τοῖσι  ̓́Ιωσι  πόνον  δι'  ἡμέρης.  μέχρι  μέν  νυν  ἡμερέων  ἑπτὰ  ἐπείθοντό  τε  καὶ  ἐποίευν  τὸ  κελευόμενον:  τῇ  δὲ  ἐπὶ  ταύτῃσι  οἱ  ̓́Ιωνες,  οἷα  ἀπαθέες  ἐόντες  πόνων  τοιούτων  τετρυμένοι  τε  ταλαιπωρίῃσί  τε  καὶ  ἡλίῳ,  ἔλεξαν  πρὸς  ἑωυτοὺς  τάδε.  “τίνα  δαιμόνων  παραβάντες  τάδε  ἀναπίμπλαμεν;  οἵτινες  παραφρονήσαντες  καὶ  ἐκπλώσαντες  ἐκ  τοῦ  νόου  ἀνδρὶ
Φωκαέι  ἀλαζόνι,  παρεχομένῳ  νέας  τρεῖς,  ἐπιτρέψαντες  ἡμέας  αὐτοὺς  ἔχομεν:  ὁ  δὲ  παραλαβὼν  ἡμέας  λυμαίνεται  λύμῃσι  ἀνηκέστοισι,  καὶ  δὴ  πολλοὶ  μὲν  ἡμέων  ἐς  νούσους  πεπτώκασι,  πολλοὶ  δὲ  ἐπίδοξοι  τὠυτὸ  τοῦτο  πείσεσθαι  εἰσί,  πρό  τε  τούτων  τῶν  κακῶν  ἡμῖν  γε  κρέσσον  καὶ  ὅ  τι  ὦν  ἄλλο  παθεῖν  ἐστι  καὶ  τὴν  μέλλουσαν  δουληίην  ὑπομεῖναι  ἥτις  ἔσται,  μᾶλλον  ἢ
τῇ  παρεούσῃ  συνέχεσθαι.  φέρετε,  τοῦ  λοιποῦ  μὴ  πειθώμεθα  αὐτοῦ.”  ταῦτα  ἔλεξαν,  καὶ  μετὰ  ταῦτα  αὐτίκα  πείθεσθαι  οὐδεὶς  ἤθελε,  ἀλλ'  οἷα  στρατιὴ  σκηνάς  τε  πηξάμενοι  ἐν  τῇ  νήσῳ  ἐσκιητροφέοντο  καὶ  ἐσβαίνειν  οὐκ  ἐθέλεσκον  ἐς  τὰς  νέας  οὐδ'  ἀναπειρᾶσθαι.  μαθόντες  δὲ  ταῦτα  τὰ  γινόμενα  ἐκ  τῶν  ̓Ιώνων  οἱ  στρατηγοὶ  τῶν  Σαμίων  ἐνθαῦτα  δὴ  παρ'  Αἰάκεος  τοῦ  Συλοσῶντος
κείνους  τοὺς  πρότερον  ἔπεμπε  λόγους  ὁ  Αἰάκης  κελευόντων  τῶν  Περσέων,  δεόμενος  σφέων  ἐκλιπεῖν  τὴν  ̓Ιώνων  συμμαχίην:  οἱ  Σάμιοι  ὦν  ὁρῶντες  ἐοῦσαν  ἅμα  μὲν  ἀταξίην  πολλὴν  ἐκ  τῶν  ̓Ιώνων  ἐδέκοντο  τοὺς  λόγους,  ἅμα  δὲ  κατεφαίνετό  σφι  εἶναι  ἀδύνατα  τὰ  βασιλέος  πρήγματα  ὑπερβαλέσθαι,  εὖ  δὲ  ἐπιστάμενοι  ὡς  εἰ  καὶ  τὸ  παρεὸν  ναυτικὸν  ὑπερβαλοίατο  τὸν  Δαρεῖον,  ἄλλο  σφι
παρέσται  πενταπλήσιον.  προφάσιος  ὦν  ἐπιλαβόμενοι,  ἐπείτε  τάχιστα  εἶδον  τοὺς  ̓́Ιωνας  οὐ  βουλομένους  εἶναι  χρηστούς,  ἐν  κέρδεϊ  ἐποιεῦντο  περιποιῆσαι  τά  τε  ἱρὰ  τὰ  σφέτερα  καὶ  τὰ  ἴδια.  ὁ  δὲ  Αἰάκης,  παρ'  ὅτευ  τοὺς  λόγους  ἐδέκοντο  οἱ  Σάμιοι,  παῖς  μὲν  ἦν  Συλοσῶντος  τοῦ  Αἰάκεος,  τύραννος  δὲ  ἐὼν  Σάμου  ὑπὸ  τοὺ  Μιλησίου  ̓Αρισταγόρεω  ἀπεστέρητο  τὴν  ἀρχὴν  κατά  περ
οἱ  ἄλλοι  τῆς  ̓Ιωνίης  τύραννοι.  τότε  ὦν  ἐπεὶ  ἐπέπλεον  οἱ  Φοίνικες,  οἱ  ̓́Ιωνες  ἀντανῆγον  καὶ  αὐτοὶ  τὰς  νέας  ἐπὶ  κέρας.  ὡς  δὲ  καὶ  ἀγχοῦ  ἐγίνοντο  καὶ  συνέμισγον  ἀλλήλοισι,  τὸ  ἐνθεῦτεν  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  συγγράψαι  οἵτινες  τῶν  ̓Ιώνων  ἐγίνοντο  ἄνδρες  κακοὶ  ἢ  ἀγαθοὶ  ἐν  τῇ  ναυμαχίῃ  ταύτῃ:  ἀλλήλους  γὰρ  καταιτιῶνται.  λέγονται  δὲ  Σάμιοι  ἐνθαῦτα  κατὰ  τὰ
συγκείμενα  πρὸς  τὸν  Αἰάκεα  ἀειράμενοι  τὰ  ἱστία  ἀποπλῶσαι  ἐκ  τῆς  τάξιος  ἐς  τὴν  Σάμον,  πλὴν  ἕνδεκα  νεῶν:  τουτέων  δὲ  οἱ  τριήραρχοι  παρέμενον  καὶ  ἐναυμάχεον  ἀνηκουστήσαντες  τοῖσι  στρατηγοῖσι:  καί  σφι  τὸ  κοινὸν  τῶν  Σαμίων  ἔδωκε  διὰ  τοῦτο  τὸ  πρῆγμα  ἐν  στήλῃ  ἀναγραφῆναι  πατρόθεν  ὡς  ἀνδράσι  ἀγαθοῖσι  γενομένοισι,  καὶ  ἔστι  αὕτη  ἡ  στήλη  ἐν  τῇ  ἀγορῇ.  ἰδόμενοι
δὲ  καὶ  Λέσβιοι  τοὺς  προσεχέας  φεύγοντας  τὠυτὸ  ἐποίευν  τοῖσι  Σαμίοισι:  ὣς  δὲ  καὶ  οἱ  πλεῦνες  τῶν  ̓Ιώνων  ἐποίευν  τὰ  αὐτὰ  ταῦτα.  τῶν  δὲ  παραμεινάντων  ἐν  τῇ  ναυμαχίῃ  περιέφθησαν  τρηχύτατα  Χῖοι  ὡς  ἀποδεικνύμενοί  τε  ἔργα  λαμπρὰ  καὶ  οὐκ  ἐθελοκακέοντες.  παρείχοντο  μὲν  γάρ,  ὥσπερ  καὶ  πρότερον  εἰρέθη,  νέας  ἑκατόν,  καὶ  ἐπ'  ἑκάστης  αὐτέων  ἄνδρας  τεσσεράκοντα  τῶν  ἀστῶν
λογάδας  ἐπιβατεύοντας.  ὁρέοντες  δὲ  τοὺς  πολλοὺς  τῶν  συμμάχων  προδιδόντας  οὐκ  ἐδικαίευν  γίνεσθαι  τοῖσι  κακοῖσι  αὐτῶν  ὅμοιοι,  ἀλλὰ  μετ'  ὀλίγων  συμμάχων  μεμουνωμένοι  διεκπλέοντες  ἐναυμάχεον,  ἐς  ὃ  τῶν  πολεμίων  ἑλόντες  νέας  συχνὰς  ἀπέβαλον  τῶν  σφετερέων  τὰς  πλεῦνας.  Χῖοι  μὲν  δὴ  τῇσι  λοιπῇσι  τῶν  νεῶν  ἀποφεύγουσι  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν:  ὅσοισι  δὲ  τῶν  Χίων  ἀδύνατοι  ἦσαν  αἱ  νέες  ὑπὸ
τρωμάτων,  οὗτοι  δὲ  ὡς  ἐδιώκοντο  καταφυγγάνουσι  πρὸς  τὴν  Μυκάλην.  νέας  μὲν  δὴ  αὐτοῦ  ταύτῃ  ἐποκείλαντες  κατέλιπον,  οἳ  δὲ  πεζῇ  ἐκομίζοντο  διὰ  τῆς  ἠπείρου.  ἐπειδὴ  δὲ  ἐσέβαλον  ἐς  τὴν  ̓Εφεσίην  κομιζόμενοι  οἱ  Χῖοι,  νυκτός  τε  γὰρ  ἀπίκατο  ἐς  αὐτὴν  καὶ  ἐόντων  τῇσι  γυναιξὶ  αὐτόθι  θεσμοφορίων,  ἐνθαῦτα  δὴ  οἱ  ̓Εφέσιοι,  οὔτε  προακηκοότες  ὡς  εἶχε  περὶ  τῶν  Χίων
ἰδόντες  τε  στρατὸν  ἐς  τὴν  χώρην  ἐσβεβληκότα,  πάγχυ  σφέας  καταδόξαντες  εἶναι  κλῶπας  καὶ  ἰέναι  ἐπὶ  τὰς  γυναῖκας,  ἐξεβοήθεον  πανδημεὶ  καὶ  ἔκτεινον  τοὺς  Χίους.  οὗτοι  μὲν  τοίνυν  τοιαύτῃσι  περιέπιπτον  τύχῃσι.  Διονύσιος  δὲ  ὁ  Φωκαεὺς  ἐπείτε  ἔμαθε  τῶν  ̓Ιώνων  τὰ  πρήγματα  διεφθαρμένα,  νέας  ἑλὼν  τρεῖς  τῶν  πολεμίων  ἀπέπλεε  ἐς  μὲν  Φώκαιαν  οὐκέτι,  εὖ  εἰδὼς  ὡς  ἀνδραποδιεῖται  σὺν
τῇ  ἄλλῃ  ̓Ιωνίῃ:  ὁ  δὲ  ἰθέως  ὡς  εἶχε  ἔπλεε  ἐς  Φοινίκην,  γαύλους  δὲ  ἐνθαῦτα  καταδύσας  καὶ  χρήματα  λαβὼν  πολλὰ  ἔπλεε  ἐς  Σικελίην,  ὁρμώμενος  δὲ  ἐνθεῦτεν  ληιστὴς  κατεστήκεε  ̔Ελλήνων  μὲν  οὐδενός,  Καρχηδονίων  δὲ  καὶ  Τυρσηνῶν.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἐπείτε  τῇ  ναυμαχίῃ  ἐνίκων  τοὺς  ̓́Ιωνας,  τὴν  Μίλητον  πολιορκέοντες  ἐκ  γῆς  καὶ  θαλάσσης  καὶ  ὑπορύσσοντες  τὰ  τείχεα  καὶ
παντοίας  μηχανὰς  προσφέροντες,  αἱρέουσι  κατ'  ἄκρης  ἕκτῳ  ἔτεϊ  ἀπὸ  τῆς  ἀποστάσιος  τῆς  ̓Αρισταγόρεω  καὶ  ἠνδραποδίσαντο  τὴν  πόλιν,  ὥστε  συμπεσεῖν  τὸ  πάθος  τῷ  χρηστηρίῳ  τῷ  ἐς  Μίλητον  γενομένῳ.  χρεωμένοισι  γὰρ  ̓Αργείοισι  ἐν  Δελφοῖσι  περὶ  σωτηρίης  τῆς  πόλιος  τῆς  σφετέρης  ἐχρήσθη  ἐπίκοινον  χρηστήριον,  τὸ  μὲν  ἐς  αὐτοὺς  τοὺς  ̓Αργείους  φέρον,  τὴν  δὲ  παρενθήκην  ἔχρησε  ἐς  Μιλησίους.  τὸ
μέν  νυν  ἐς  τοὺς  ̓Αργείους  ἔχον,  ἐπεὰν  κατὰ  τοῦτο  γένωμαι  τοῦ  λόγου,  τότε  μνησθήσομαι:  τὰ  δὲ  τοῖσι  Μιλησίοισι  οὐ  παρεοῦσι  ἔχρησε,  ἔχει  ὧδε.  καὶ  τότε  δή,  Μίλητε  κακῶν  ἐπιμήχανε  ἔργων,  πολλοῖσιν  δεῖπνόν  τε  καὶ  ἀγλαὰ  δῶρα  γενήσῃ,  σαὶ  δ'  ἄλοχοι  πολλοῖσι  πόδας  νίψουσι  κομήταις,  νηοῦ  δ'  ἡμετέρου  Διδύμοις  ἄλλοισι  μελήσει.  τότε  δὴ  ταῦτα  τοὺς  Μιλησίους
κατελάμβανε,  ὁκότε  ἄνδρες  μὲν  οἱ  πλεῦνες  ἐκτείνοντο  ὑπὸ  τῶν  Περσέων  ἐόντων  κομητέων,  γυναῖκες  δὲ  καὶ  τέκνα  ἐν  ἀνδραπόδων  λόγῳ  ἐγίνοντο,  ἱρὸν  δὲ  τὸ  ἐν  Διδύμοισι  καὶ  ὁ  νηός  τε  καὶ  τὸ  χρηστήριον.  συληθέντα  ἐνεπίμπρατο.  τῶν  δ'  ἐν  τῷ  ἱρῷ  τούτῳ  χρημάτων  πολλάκις  μνήμην  ἑτέρωθι  τοῦ  λόγου  ἐποιησάμην.  ἐνθεῦτεν  οἱ  ζωγρηθέντες  τῶν  Μιλησίων  ἤγοντο  ἐς  Σοῦσα.
βασιλεὺς  δὲ  σφέας  Δαρεῖος  κακὸν  οὐδὲν  ἄλλο  ποιήσας  κατοίκισε  ἐπὶ  τῇ  ̓Ερυθρῇ  καλεομένῃ  θαλάσσῃ  ἐν  ̓́Αμπῃ  πόλι,  παρ'  ἣν  Τίγρης  ποταμὸς  παραρρέων  ἐς  θάλασσαν  ἐξιεῖ.  τῆς  δὲ  Μιλησίων  χώρης  αὐτοὶ  μὲν  οἱ  Πέρσαι  εἶχον  τὰ  περὶ  τὴν  πόλιν  καὶ  τὸ  πεδίον,  τὰ  δὲ  ὑπεράκρια  ἔδοσαν  Καρσὶ  Πηδασεῦσι  ἐκτῆσθαι.  παθοῦσι  δὲ  ταῦτα  Μιλησίοισι  πρὸς  Περσέων  οὐκ
ἀπέδοσαν  τὴν  ὁμοίην  Συβαρῖται,  οἳ  Λᾶόν  τε  καὶ  Σκίδρον  οἴκεον  τῆς  πόλιος  ἀπεστερημένοι.  Συβάριος  γὰρ  ἁλούσης  ὑπὸ  Κροτωνιητέων  Μιλήσιοι  πάντες  ἡβηδὸν  ἀπεκείραντο  τὰς  κεφαλὰς  καὶ  πένθος  μέγα  προσεθήκαντο:  πόλιες  γὰρ  αὗται  μάλιστα  δὴ  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  ἀλλήλῃσι  ἐξεινώθησαν:  οὐδὲν  ὁμοίως  καὶ  ̓Αθηναῖοι.  ̓Αθηναῖοι  μὲν  γὰρ  δῆλον  ἐποίησαν  ὑπεραχθεσθέντες  τῇ  Μιλήτου  ἁλώσι  τῇ  τε  ἄλλῃ  πολλαχῇ,
καὶ  δὴ  καὶ  ποιήσαντι  Φρυνίχῳ  δρᾶμα  Μιλήτου  ἅλωσιν  καὶ  διδάξαντι  ἐς  δάκρυά  τε  ἔπεσε  τὸ  θέητρον,  καὶ  ἐζημίωσάν  μιν  ὡς  ἀναμνήσαντα  οἰκήια  κακὰ  χιλίῃσι  δραχμῇσι,  καὶ  ἐπέταξαν  μηδένα  χρᾶσθαι  τούτῳ  τῷ  δράματι.  Μίλητος  μέν  νυν  Μιλησίων  ἠρήμωτο.  Σαμίων  δὲ  τοῖσί  τι  ἔχουσι  τὸ  μὲν  ἐς  τοὺς  Μήδους  ἐκ  τῶν  στρατηγῶν  τῶν  σφετέρων  ποιηθὲν  οὐδαμῶς  ἤρεσκε,
ἐδόκεε  δὲ  μετὰ  τὴν  ναυμαχίην  αὐτίκα  βουλευομένοισι,  πρὶν  ἤ  σφι  ἐς  τὴν  χώρην  ἀπικέσθαι  τὸν  τύραννον  Αἰάκεα,  ἐς  ἀποικίην  ἐκπλέειν  μηδὲ  μένοντας  Μήδοισί  τε  καὶ  Αἰάκεϊ  δουλεύειν.  Ζαγκλαῖοι  γὰρ  οἱ  ἀπὸ  Σικελίης  τὸν  αὐτὸν  χρόνον  τοῦτον  πέμποντες  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην  ἀγγέλους  ἐπεκαλέοντο  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἐς  Καλὴν  ἀκτήν,  βουλόμενοι  αὐτόθι  πόλιν  κτίσαι  ̓Ιώνων.  ἡ  δὲ  Καλὴ
αὕτη  ἀκτὴ  καλεομένη  ἔστι  μὲν  Σικελῶν,  πρὸς  δὲ  Τυρσηνίην  τετραμμένη  τῆς  Σικελίης.  τούτων  ὦν  ἐπικαλεομένων  οἱ  Σάμιοι  μοῦνοι  ̓Ιώνων  ἐστάλησαν,  σὺν  δέ  σφι  Μιλησίων  οἱ  ἐκπεφευγότες:  ἐν  ᾧ  τοιόνδε  δή  τι  συνήνεικε  γενέσθαι.  Σάμιοι  γὰρ  κομιζόμενοι  ἐς  Σικελίην  ἐγίνοντο  ἐν  Λοκροῖσι  τοῖσι  ̓Επιζεφυρίοισι,  καὶ  Ζαγκλαῖοι  αὐτοί  τε  καὶ  ὁ  βασιλεὺς  αὐτῶν,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Σκύθης,
περικατέατο  πόλιν  τῶν  Σικελῶν  ἐξελεῖν  βουλόμενοι.  μαθὼν  δὲ  ταῦτα  ὁ  ̔Ρηγίου  τύραννος  ̓Αναξίλεως,  τότε  ἐὼν  διάφορος  τοῖσι  Ζαγκλαίοισι,  συμμίξας  τοῖσι  Σαμίοισι  ἀναπείθει  ὡς  χρεὸν  εἴη  Καλὴν  μὲν  ἀκτήν,  ἐπ'  ἣν  ἔπλεον,  ἐᾶν  χαίρειν,  τὴν  δὲ  Ζάγκλην  σχεῖν  ἐοῦσαν  ἔρημον  ἀνδρῶν.  πειθομένων  δὲ  τῶν  Σαμίων  καὶ  σχόντων  τὴν  Ζάγκλην,  ἐνθαῦτα  οἱ  Ζαγκλαῖοι,  ὡς  ἐπύθοντο  ἐχομένην  τὴν
πόλιν  ἑωυτῶν,  ἐβοήθεον  αὐτῇ  καὶ  ἐπεκαλέοντο  ̔Ιπποκράτεα  τὸν  Γέλης  τύραννον:  ἦν  γὰρ  δή  σφι  οὗτος  σύμμαχος.  ἐπείτε  δὲ  αὐτοῖσι  καὶ  ὁ  ̔Ιπποκράτης  σὺν  τῇ  στρατιῇ  ἧκε  βοηθέων,  Σκύθην  μὲν  τὸν  μούναρχον  τῶν  Ζαγκλαίων  ὡς  ἀποβαλόντα  τὴν  πόλιν  ὁ  ̔Ιπποκράτης  πεδήσας  καὶ  τὸν  ἀδελφεὸν  αὐτοῦ  Πυθογένεα  ἐς  ̓́Ινυκα  πόλιν  ἀπέπεμψε,  τοὺς  δὲ  λοιποὺς  Ζαγκλαίους  κοινολογησάμενος  τοῖσι
Σαμίοισι  καὶ  ὅρκους  δοὺς  καὶ  δεξάμενος  προέδωκε.  μισθὸς  δέ  οἱ  ἦν  εἰρημένος  ὅδε  ὑπὸ  τῶν  Σαμίων,  πάντων  τῶν  ἐπίπλων  καὶ  ἀνδραπόδων  τὰ  ἡμίσεα  μεταλαβεῖν  τῶν  ἐν  τῇ  πόλι,  τὰ  δ'  ἐπὶ  τῶν  ἀγρῶν  πάντα  ̔Ιπποκράτεα  λαγχάνειν.  τοὺς  μὲν  δὴ  πλεῦνας  τῶν  Ζαγκλαίων  αὐτὸς  ἐν  ἀνδραπόδων  λόγῳ  εἶχε  δήσας,  τοὺς  δὲ  κορυφαίους  αὐτῶν  τριηκοσίους  ἔδωκε  τοῖσι
Σαμίοισι  κατασφάξαι:  οὐ  μέντοι  οἵ  γε  Σάμιοι  ἐποίησαν  ταῦτα.  Σκύθης  δὲ  ὁ  τῶν  Ζαγκλαίων  μούναρχος  ἐκ  τῆς  ̓́Ινυκος  ἐκδιδρήσκει  ἐς  ̔Ιμέρην,  ἐκ  δὲ  ταύτης  παρῆν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  καὶ  ἀνέβη  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον:  καί  μιν  ἐνόμισε  Δαρεῖος  πάντων  ἀνδρῶν  δικαιότατον  εἶναι,  ὅσοι  ἐκ  τῆς  ̔Ελλάδος  παρ'  ἑωυτὸν  ἀνέβησαν.  καὶ  γὰρ  παραιτησάμενος  βασιλέα  ἐς  Σικελίην  ἀπίκετο
καὶ  αὖτις  ἐκ  τῆς  Σικελίης  ὀπίσω  παρὰ  βασιλέα,  ἐς  ὃ  γήραϊ  μέγα  ὄλβιος  ἐὼν  ἐτελεύτησε  ἐν  Πέρσῃσι.  Σάμιοι  δὲ  ἀπαλλαχθέντες  Μήδων  ἀπονητὶ  πόλιν  καλλίστην  Ζάγκλην  περιεβεβλέατο.  μετὰ  δὲ  τὴν  ναυμαχίην  τὴν  ὑπὲρ  Μιλήτου  γενομένην  Φοίνικες  κελευσάντων  Περσέων  κατῆγον  ἐς  Σάμον  Αἰάκεα  τὸν  Συλοσῶντος  ὡς  πολλοῦ  τε  ἄξιον  γενόμενον  σφίσι  καὶ  μεγάλα  κατεργασάμενον:  καὶ  Σαμίοισι  μούνοισι
τῶν  ἀποστάντων  ἀπὸ  Δαρείου  διὰ  τὴν  ἔκλειψιν  τῶν  νεῶν  ἐν  τῇ  ναυμαχίῃ  οὔτε  ἡ  πόλις  οὔτε  τὰ  ἱρὰ  ἐνεπρήσθη.  Μιλήτου  δὲ  ἁλούσης  αὐτίκα  Καρίην  ἔσχον  οἱ  Πέρσαι,  τὰς  μὲν  ἐθελοντὴν  τῶν  πολίων  ὑποκυψάσας,  τὰς  δὲ  ἀνάγκῃ  προσηγάγοντο.  ταῦτα  μὲν  δὴ  οὕτω  ἐγίνετο.  ̔Ιστιαίῳ  δὲ  τῷ  Μιλησίῳ  ἐόντι  περὶ  Βυζάντιον  καὶ  συλλαμβάνοντι  τὰς  ̓Ιώνων  ὁλκάδας  ἐκπλεούσας
ἐκ  τοῦ  Πόντου  ἐξαγγέλλεται  τὰ  περὶ  τὴν  Μίλητον  γενόμενα.  τὰ  μὲν  δὴ  περὶ  ̔Ελλήσποντον  ἔχοντα  πρήγματα  ἐπιτράπει  Βισάλτῃ  ̓Απολλοφάνεος  παιδὶ  ̓Αβυδηνῷ,  αὐτὸς  δὲ  ἔχων  Λεσβίους  ἐς  Χίον  ἔπλεε,  καὶ  Χίων  φρουρῇ  οὐ  προσιεμένῃ  μιν  συνέβαλε  ἐν  Κοίλοισι  καλεομένοισι  τῆς  Χίης  χώρης.  τούτων  τε  δὴ  ἐφόνευσε  συχνούς,  καὶ  τῶν  λοιπῶν  Χίων,  οἷα  δὴ  κεκακωμένων  ἐκ  τῆς
ναυμαχίης,  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ἔχων  τοὺς  λεσβίους  ἐπεκράτησε,  ἐκ  Πολίχνης  τῆς  Χίων  ὁρμώμενος.  φιλέει  δέ  κως  προσημαίνειν,  εὖτ'  ἂν  μέλλῃ  μεγάλα  κακὰ  ἢ  πόλι  ἢ  ἔθνεϊ  ἔσεσθαι:  καὶ  γὰρ  Χίοισι  πρὸ  τούτων  σημήια  μεγάλα  ἐγένετο:  τοῦτο  μέν  σφι  πέμψασι  ἐς  Δελφοὺς  χορὸν  νεηνιέων  ἑκατὸν  δύο  μοῦνοι  τούτων  ἀπενόστησαν,  τοὺς  δὲ  ὀκτώ  τε  καὶ  ἐνενήκοντα  αὐτῶν  λοιμὸς
ὑπολαβὼν  ἀπήνεικε:  τοῦτο  δὲ  ἐν  τῇ  πόλι  τὸν  αὐτὸν  τοῦτον  χρόνον,  ὀλίγον  πρὸ  τῆς  ναυμαχίης,  παισὶ  γράμματα  διδασκομένοισι  ἐνέπεσε  ἡ  στέγη,  ὥστε  ἀπ'  ἑκατὸν  καὶ  εἴκοσι  παίδων  εἷς  μοῦνος  ἀπέφυγε.  ταῦτα  μὲν  σφι  σημήια  ὁ  θεὸς  προέδεξε,  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἡ  ναυμαχίη  ὑπολαβοῦσα  ἐς  γόνυ  τὴν  πόλιν  ἔβαλε,  ἐπὶ  δὲ  τῇ  ναυμαχίῃ  ἐπεγένετο  ̔Ιστιαῖος  Λεσβίους
ἄγων:  κεκακωμένων  δὲ  τῶν  Χίων,  καταστροφὴν  εὐπετέως  αὐτῶν  ἐποιήσατο.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ἐστρατεύετο  ἐπὶ  Θάσον  ἄγων  ̓Ιώνων  καὶ  Αἰολέων  συχνούς.  περικατημένῳ  δέ  οἱ  Θάσον  ἦλθε  ἀγγελίη  ὡς  οἱ  Φοίνικες  ἀναπλέουσι  ἐκ  τῆς  Μιλήτου  ἐπὶ  τὴν  ἄλλην  ̓Ιωνίην.  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  Θάσον  μὲν  ἀπόρθητον  λείπει,  αὐτὸς  δὲ  ἐς  τὴν  Λέσβον  ἠπείγετο  ἄγων  πᾶσαν  τὴν  στρατιήν.
ἐκ  Λέσβου  δὲ  λιμαινούσης  οἱ  τῆς  στρατιῆς  πέρην  διαβαίνει,  ἐκ  τοῦ  ̓Αταρνέος  ὡς  ἀμήσων  τὸν  σῖτον  τόν  τε  ἐνθεῦτεν  καὶ  τὸν  ἐκ  Καϊκου  πεδίου  τὸν  τῶν  Μυσῶν.  ἐν  δὲ  τούτοισι  τοῖσι  χωρίοισι  ἐτύγχανε  ἐὼν  ̔́Αρπαγος  ἀνὴρ  Πέρσης  στρατηγὸς  στρατιῆς  οὐκ  ὀλίγης:  ὅς  οἱ  ἀποβάντι  συμβαλὼν  αὐτόν  τε  ̔Ιστιαῖον  ζωγρίῃ  ἔλαβε  καὶ  τὸν  στρατὸν  αὐτοῦ  τὸν
πλέω  διέφθειρε.  ἐζωγρήθη  δὲ  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ὧδε.  ὡς  ἐμάχοντο  οἱ  ̔́Ελληνες  τοῖσι  Πέρσῃσι  ἐν  τῇ  Μαλήνῃ  τῆς  ̓Αταρνείτιδος  χώρης,  οἳ  μὲν  συνέστασαν  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν,  ἡ  δὲ  ἵππος  ὕστερον  ὁρμηθεῖσα  ἐπιπίπτει  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  τό  τε  δὴ  ἔργον  τῆς  ἵππου  τοῦτο  ἐγένετο,  καὶ  τετραμμένων  τῶν  ̔Ελλήνων  ὁ  ̔Ιστιαῖος  ἐλπίζων  οὐκ  ἀπολέεσθαι  ὑπὸ  βασιλέος  διὰ  τὴν  παρεοῦσαν
ἁμαρτάδα  φιλοψυχίην  τοιήνδε  τινὰ  ἀναιρέεται:  ὡς  φεύγων  τε  κατελαμβάνετο  ὑπὸ  ἀνδρὸς  Πέρσεω  καὶ  ὡς  καταιρεόμενος  ὑπ'  αὐτοῦ  ἔμελλε  συγκεντηθήσεσθαι,  Περσίδα  γλῶσσαν  μετεὶς  καταμηνύει  ἑωυτὸν  ὡς  εἴη  ̔Ιστιαῖος  ὁ  Μιλήσιος.  εἰ  μέν  νυν,  ὡς  ἐζωγρήθη,  ἄχθη  ἀγόμενος  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον,  ὁ  δὲ  οὔτ'  ἂν  ἔπαθε  κακὸν  οὐδὲν  δοκέειν  ἐμοί,  ἀπῆκέ  τ'  ἂν  αὐτῷ  τὴν  αἰτίην:  νῦν
δέ  μιν  αὐτῶν  τε  τούτων  εἵνεκα  καὶ  ἵνα  μὴ  διαφυγὼν  αὖτις  μέγας  παρὰ  βασιλέι  γένηται,  ̓Αρταφρένης  τε  ὁ  Σαρδίων  ὕπαρχος  καὶ  ὁ  λαβὼν  ̔́Αρπαγος,  ὡς  ἀπίκετο  ἀγόμενος  ἐς  Σάρδις,  τὸ  μὲν  αὐτοῦ  σῶμα  αὐτοῦ  ταύτῃ  ἀνεσταύρωσαν,  τὴν  δὲ  κεφαλὴν  ταριχεύσαντες  ἀνήνεικαν  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον  ἐς  Σοῦσα.  Δαρεῖος  δὲ  πυθόμενος  ταῦτα  καὶ  ἐπαιτιησάμενος  τοὺς  ταῦτα  ποιήσαντας
ὅτι  μιν  οὐ  ζώοντα  ἀνήγαγον  ἐς  ὄψιν  τὴν  ἑωυτοῦ,  τὴν  κεφαλὴν  τὴν  ̔Ιστιαίου  λούσαντάς  τε  καὶ  περιστείλαντας  εὖ  ἐνετείλατο  θάψαι  ὡς  ἀνδρὸς  μεγάλως  ἑωυτῷ  τε  καὶ  Πέρσῃσι  εὐεργέτεω.  τὰ  μὲν  περὶ  ̔Ιστιαῖον  οὕτω  ἔσχε.  ὁ  δὲ  ναυτικὸς  στρατὸς  ὁ  Περσέων  χειμερίσας  περὶ  Μίλητον,  τῷ  δευτέρῳ  ἔτεϊ  ὡς  ἀνέπλωσε,  αἱρέει  εὐπετέως  τὰς  νήσους  τὰς  πρὸς  τῇ
ἠπείρῳ  κειμένας,  Χίον  καὶ  Λέσβον  καὶ  Τένεδον.  ὅκως  δὲ  λάβοι  τινὰ  τῶν  νήσων,  ὡς  ἑκάστην  αἱρέοντες  οἱ  βάρβαροι  ἐσαγήνευον  τοὺς  ἀνθρώπους.  σαγηνεύουσι  δὲ  τόνδε  τὸν  τρόπον:  ἀνὴρ  ἀνδρὸς  ἁψάμενος  τῆς  χειρὸς  ἐκ  θαλάσσης  τῆς  βορηίης  ἐπὶ  τὴν  νοτίην  διήκουσι,  καὶ  ἔπειτα  διὰ  πάσης  τῆς  νήσου  διέρχονται  ἐκθηρεύοντες  τοὺς  ἀνθρώπους.  αἵρεον  δὲ  καὶ  τὰς  ἐν  τῇ
ἠπείρῳ  πόλιας  τὰς  ̓Ιάδας  κατὰ  ταὐτά,  πλὴν  οὐκ  ἐσαγήνευον  τοὺς  ἀνθρώπους:  οὐ  γὰρ  οἷά  τ'  ἦν.  ἐνθαῦτα  Περσέων  οἱ  στρατηγοὶ  οὐκ  ἐψεύσαντο  τὰς  ἀπειλὰς  τὰς  ἐπηπείλησαν  τοῖσι  ̓́Ιωσι  στρατοπεδευομένοισι  ἐναντία  σφίσι.  ὡς  γὰρ  δὴ  ἐπεκράτησαν  τῶν  πολίων,  παῖδάς  τε  τοὺς  εὐειδεστάτους  ἐκλεγόμενοι  ἐξέταμνον  καὶ  ἐποίευν  ἀντὶ  εἶναι  ἐνόρχιας  εὐνούχους  καὶ  παρθένους  τὰς  καλλιστευούσας  ἀνασπάστους  παρὰ
βασιλέα:  ταῦτά  τε  δὴ  ἐποίευν  καὶ  τὰς  πόλιας  ἐνεπίμπρασαν  αὐτοῖσι  τοῖσι  ἱροῖσι.  οὕτω  τε  τὸ  τρίτον  ̓́Ιωνες  κατεδουλώθησαν,  πρῶτον  μὲν  ὑπὸ  Λυδῶν,  δὶς  δὲ  ἐπεξῆς  τότε  ὑπὸ  Περσέων.  ἀπὸ  δὲ  ̓Ιωνίης  ἀπαλλασσόμενος  ὁ  ναυτικὸς  στρατὸς  τὰ  ἐπ'  ἀριστερὰ  ἐσπλέοντι  τοῦ  ̔Ελλησπόντου  αἵρεε  πάντα:  τὰ  γὰρ  ἐπὶ  δεξιὰ  αὐτοῖσι  τοῖσι  Πέρσῃσι  ὑποχείρια  ἦν  γεγονότα  κατ'  ἤπειρον.
εἰσὶ  δὲ  αἱ  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  αἵδε  τοῦ  ̔Ελλησπόντου,  Χερσόνησός  τε,  ἐν  τῇ  πόλιες  συχναὶ  ἔνεισι,  καὶ  Πέρινθος  καὶ  τὰ  τείχεα  τὰ  ἐπὶ  Θρηίκης  καὶ  Σηλυμβρίη  τε  καὶ  Βυζάντιον.  Βυζάντιοι  μέν  νυν  καὶ  οἱ  πέρηθε  Καλχηδόνιοι  οὐδ'  ὑπέμειναν  ἐπιπλέοντας  τοὺς  Φοίνικας,  ἀλλ'  οἴχοντο  ἀπολιπόντες  τὴν  σφετέρην  ἔσω  ἐς  τὸν  Εὔξεινον  πόντον,  καὶ  ἐνθαῦτα  πόλιν  Μεσαμβρίην
οἴκησαν.  οἱ  δὲ  Φοίνικες  κατακαύσαντες  ταύτας  τὰς  χώρας  τὰς  καταλεχθείσας  τρέπονται  ἐπί  τε  Προκόννησον  καὶ  ̓Αρτάκην,  πυρὶ  δὲ  καὶ  ταύτας  νείμαντες  ἔπλεον  αὖτις  ἐς  τὴν  Χερσόνησον  ἐξαιρήσοντες  τὰς  ἐπιλοίπους  τῶν  πολίων,  ὅσας  πρότερον  προσσχόντες  οὐ  κατέσυραν.  ἐπὶ  δὲ  Κύζικον  οὐδὲ  ἔπλωσαν  ἀρχήν:  αὐτοὶ  γὰρ  Κυζικηνοὶ  ἔτι  πρότερον  τοῦ  Φοινίκων  ἐσπλόου  ἐγεγόνεσαν  ὑπὸ  βασιλέϊ,  Οἰβάρεϊ  τῷ
Μεγαβάζου  ὁμολογήσαντες  τῷ  ἐν  Δασκυλείῳ  ὑπάρχῳ.  τῆς  δὲ  Χερσονήσου  πλὴν  Καρδίης  πόλιος  τὰς  ἄλλας  πάσας  ἐχειρώσαντο  οἱ  Φοίνικες.  ἐτυράννευε  δὲ  αὐτέων  μέχρι  τότε  Μιλτιάδης  ὁ  Κίμωνος  τοῦ  Στησαγόρεω,  κτησαμένου  τὴν  ἀρχὴν  ταύτην  πρότερον  Μιλτιάδεω  τοῦ  Κυψέλου  τρόπῳ  τοιῷδε.  εἶχον  Δόλογκοι  Θρήικες  τὴν  Χερσόνησον  ταύτην.  οὗτοι  ὦν  οἱ  Δόλογκοι  πιεσθέντες  πολέμῳ  ὑπὸ  ̓Αψινθίων  ἐς  Δελφοὺς  ἔπεμψαν
τοὺς  βασιλέας  περὶ  τοῦ  πολέμου  χρησομένους.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφι  ἀνεῖλε  οἰκιστὴν  ἐπάγεσθαι  ἐπὶ  τὴν  χώρην  τοῦτον  ὃς  ἂν  σφέας  ἀπιόντας  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  πρῶτος  ἐπὶ  ξείνια  καλέσῃ.  ἰόντες  δὲ  οἱ  Δόλογκοι  τὴν  ἱρὴν  ὁδὸν  διὰ  Φωκέων  τε  καὶ  Βοιωτῶν  ἤισαν:  καί  σφεας  ὡς  οὐδεὶς  ἐκάλεε,  ἐκτρέπονται  ἐπ'  ̓Αθηνέων.  ἐν  δὲ  τῇσι  ̓Αθήνῃσι  τηνικαῦτα  εἶχε
μὲν  τὸ  πᾶν  κράτος  Πεισίστρατος,  ἀτὰρ  ἐδυνάστευέ  γε  καὶ  Μιλτιάδης  ὁ  Κυψέλου  ἐὼν  οἰκίης  τεθριπποτρόφου,  τὰ  μὲν  ἀνέκαθεν  ἀπ'  Αἰακοῦ  τε  καὶ  Αἰγίνης  γεγονώς,  τὰ  δὲ  νεώτερα  ̓Αθηναῖος,  Φιλαίου  τοῦ  Αἴαντος  παιδὸς  γενομένου  πρώτου  τῆς  οἰκίης  ταύτης  ̓Αθηναίου.  οὗτος  ὁ  Μιλτιάδης  κατήμενος  ἐν  τοῖσι  προθύροισι  τοῖσι  ἑωυτοῦ,  ὁρέων  τοὺς  Δολόγκους  παριόντας  ἐσθῆτα  ἔχοντας  οὐκ  ἐγχωρίην
καὶ  αἰχμὰς  προσεβώσατο  καί  σφι  προσελθοῦσι  ἐπηγγείλατο  καταγωγὴν  καὶ  ξείνια.  οἳ  δὲ  δεξάμενοι  καὶ  ξεινισθέντες  ὑπ'  αὐτοῦ  ἐξέφαινον  πᾶν  τὸ  μαντήιον,  ἐκφήναντες  δὲ  ἐδέοντο  αὐτοῦ  τῷ  θεῷ  μιν  πείθεσθαι.  Μιλτιάδεα  δὲ  ἀκούσαντα  παραυτίκα  ἔπεισε  ὁ  λόγος  οἷα  ἀχθόμενόν  τε  τῇ  Πεισιστράτου  ἀρχῇ  καὶ  βουλόμενον  ἐκποδὼν  εἶναι.  αὐτίκα  δὲ  ἐστάλη  ἐς  Δελφούς,  ἐπειρησόμενος  τὸ  χρηστήριον  εἰ
ποιοίη  τά  περ  αὐτοῦ  οἱ  Δόλογκοι  προσεδέοντο.  κελευούσης  δὲ  καὶ  τῆς  Πυθίης,  οὕτω  δὴ  Μιλτιάδης  ὁ  Κυψέλου,  ̓Ολύμπια  ἀναραιρηκὼς  πρότερον  τούτων  τεθρίππῳ,  τότε  παραλαβὼν  ̓Αθηναίων  πάντα  τὸν  βουλόμενον  μετέχειν  τοῦ  στόλου  ἔπλεε  ἅμα  τοῖσι  Δολόγκοισι,  καὶ  ἔσχε  τὴν  χώρην:  καί  μιν  οἱ  ἐπαγαγόμενοι  τύραννον  κατεστήσαντο.  ὁ  δὲ  πρῶτον  μὲν  ἀπετείχισε  τὸν  ἰσθμὸν  τῆς  Χερσονήσου  ἐκ
Καρδίης  πόλιος  ἐς  Πακτύην,  ἵνα  μὴ  ἔχοιεν  σφέας  οἱ  ̓Αψίνθιοι  δηλέεσθαι  ἐσβάλλοντες  ἐς  τὴν  χώρην.  εἰσὶ  δὲ  οὗτοι  στάδιοι  ἕξ  τε  καὶ  τριήκοντα  τοῦ  ἰσθμοῦ:  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  ἰσθμοῦ  τούτου  ἡ  Χερσόνησος  ἔσω  πᾶσα  ἐστὶ  σταδίων  εἴκοσι  καὶ  τετρακοσίων  τὸ  μῆκος.  ἀποτειχίσας  ὦν  τὸν  αὐχένα  τῆς  Χερσονήσου  ὁ  Μιλτιάδης  καὶ  τοὺς  ̓Αψινθίους  τρόπῳ  τοιούτῳ  ὠσάμενος,
τῶν  λοιπῶν  πρώτοισι  ἐπολέμησε  Λαμψακηνοῖσι:  καί  μιν  οἱ  Λαμψακηνοὶ  λοχήσαντες  αἱρέουσι  ζωγρίῃ.  ἦν  δὲ  ὁ  Μιλτιάδης  Κροίσῳ  τῷ  Λυδῷ  ἐν  γνώμῃ  γεγονώς:  πυθόμενος  ὦν  ὁ  Κροῖσος  ταῦτα,  πέμπων  προηγόρευε  τοῖσι  Λαμψακηνοῖσι  μετιέναι  Μιλτιάδεα:  εἰ  δὲ  μή  σφεας  πίτυος  τρόπον  ἀπείλεε  ἐκτρίψειν.  πλανωμένων  δὲ  τῶν  Λαμψακηνῶν  ἐν  τοῖσι  λόγοισι  τὸ  θέλει  τὸ  ἔπος  εἶναι  τό  σφι
ἀπείλησε  ὁ  Κροῖσος,  πίτυος  τρόπον  ἐκτρίψειν,  μόγις  κοτὲ  μαθὼν  τῶν  τις  πρεσβυτέρων  εἶπε  τὸ  ἐόν,  ὅτι  πίτυς  μούνη  πάντων  δενδρέων  ἐκκοπεῖσα  βλαστὸν  οὐδένα  μετιεῖ  ἀλλὰ  πανώλεθρος  ἐξαπόλλυται.  δείσαντες  ὦν  οἱ  Λαμψακηνοὶ  Κροῖσον  λύσαντες  μετῆκαν  Μιλτιάδεα.  οὗτος  μὲν  δὴ  διὰ  Κροῖσον  ἐκφεύγει,  μετὰ  δὲ  τελευτᾷ  ἄπαις,  τὴν  ἀρχήν  τε  καὶ  τὰ  χρήματα  παραδοὺς  Στησαγόρῃ  τῷ  Κίμωνος
ἀδελφεοῦ  παιδὶ  ὁμομητρίου.  καί  οἱ  τελευτήσαντι  Χερσονησῖται  θύουσι  ὡς  νόμος  οἰκιστῇ,  καὶ  ἀγῶνα  ἱππικόν  τε  καὶ  γυμνικὸν  ἐπιστᾶσι,  ἐν  τῷ  Λαμψακηνῶν  οὐδενὶ  ἐγγίνεται  ἀγωνίζεσθαι.  πολέμου  δὲ  ἐόντος  πρὸς  Λαμψακηνοὺς  καὶ  Στησαγόρεα  κατέλαβε  ἀποθανεῖν  ἄπαιδα,  πληγέντα  τὴν  κεφαλὴν  πελέκεϊ  ἐν  τῷ  πρυτανηίῳ  πρὸς  ἀνδρὸς  αὐτομόλου  μὲν  τῷ  λόγῳ  πολεμίου  δὲ  καὶ  ὑποθερμοτέρου  τῷ  ἔργῳ.  τελευτήσαντος  δὲ
καὶ  Στησαγόρεω  τρόπῳ  τοιῷδε,  ἐνθαῦτα  Μιλτιάδεα  τὸν  Κίμωνος,  Στησαγόρεω  δὲ  τοῦ  τελευτήσαντος  ἀδελφεόν,  καταλαμψόμενον  τὰ  πρήγματα  ἐπὶ  Χερσονήσου  ἀποστέλλουσι  τριήρεϊ  οἱ  Πεισιστρατίδαι,  οἵ  μιν  καὶ  ἐν  ̓Αθήνῃσι  ἐποίευν  εὖ  ὡς  οὐ  συνειδότες  δῆθεν  τοῦ  πατρὸς  Κίμωνος  αὐτοῦ  τὸν  θάνατον,  τὸν  ἐγὼ  ἐν  ἄλλῳ  λόγῳ  σημανέω  ὡς  ἐγένετο.  Μιλτιάδης  δὲ  ἀπικόμενος  ἐς  τὴν  Χερσόνησον  εἶχε  κατ'
οἴκους,  τὸν  ἀδελφεὸν  Στησαγόρεα  δηλαδὴ  ἐπιτιμέων.  οἱ  δὲ  Χερσονησῖται  πυνθανόμενοι  ταῦτα  συνελέχθησαν  ἀπὸ  πασέων  τῶν  πολίων  οἱ  δυναστεύοντες  πάντοθεν,  κοινῷ  δὲ  στόλῳ  ἀπικόμενοι  ὡς  συλλυπηθησόμενοι  ἐδέθησαν  ὑπ'  αὐτοῦ.  Μιλτιάδης  τε  δὴ  ἴσχει  τὴν  Χερσόνησον,  πεντακοσίους  βόσκων  ἐπικούρους,  καὶ  γαμέει  ̓Ολόρου  τοῦ  Θρηίκων  βασιλέος  τὴν  θυγατέρα  ̔Ηγησιπύλην.  οὗτος  δὲ  ὁ  Κίμωνος  Μιλτιάδης  νεωστὶ  μὲν  ἐληλύθεε  ἐς
τὴν  Χερσόνησον,  κατελάμβανε  δέ  μιν  ἐλθόντα  ἄλλα  τῶν  καταλαβόντων  πρηγμάτων  χαλεπώτερα.  τρίτῳ  μὲν  γὰρ  ἔτεϊ  πρὸ  τούτων  Σκύθας  ἐκφεύγει.  Σκύθαι  γὰρ  οἱ  νομάδες  ἐρεθισθέντες  ὑπὸ  βασιλέος  Δαρείου  συνεστράφησαν  καὶ  ἤλασαν  μέχρι  τῆς  Χερσονήσου  ταύτης:  τούτους  ἐπιόντας  οὐκ  ὑπομείνας  ὁ  Μιλτιάδης  ἔφευγε  Χερσόνησον,  ἐς  ὃ  οἵ  τε  Σκύθαι  ἀπαλλάχθησαν  καὶ  ἐκεῖνον  Δόλογκοι  κατήγαγον  ὀπίσω.  ταῦτα  μὲν
δὴ  τρίτῳ  ἔτεϊ  πρότερον  ἐγεγόνεε  τῶν  τότε  μιν  κατεχόντων.  τότε  δὲ  πυνθανόμενος  εἶναι  τοὺς  Φοίνικας  ἐν  Τενέδῳ,  πληρώσας  τριήρεας  πέντε  χρημάτων  τῶν  παρεόντων  ἀπέπλεε  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας.  καὶ  ὥσπερ  ὁρμήθη  ἐκ  Καρδίης  πόλιος  ἔπλεε  διὰ  τοῦ  Μέλανος  κόλπου:  παραμείβετό  τε  τὴν  Χερσόνησον  καὶ  οἱ  Φοίνικές  οἱ  περιπίπτουσι  τῇσι  νηυσί.  αὐτὸς  μὲν  δὴ  Μιλτιάδης  σὺν  τῇσι
τέσσερσι  τῶν  νεῶν  καταφεύγει  ἐς  ̓́Ιμβρον,  τὴν  δέ  οἱ  πέμπτην  τῶν  νεῶν  κατεῖλον  διώκοντες  οἱ  Φοίνικες.  τῆς  δὲ  νεὸς  ταύτης  ἔτυχε  τῶν  Μιλτιάδεω  παίδων  ὁ  πρεσβύτατος  ἄρχων  Μητίοχος,  οὐκ  ἐκ  τῆς  ̓Ολόρου  τοῦ  Θρήικος  ἐὼν  θυγατρὸς  ἀλλ'  ἐξ  ἄλλης:  καὶ  τοῦτον  ἅμα  τῇ  νηὶ  εἷλον  οἱ  Φοίνικες,  καί  μιν  πυθόμενοι  ὡς  εἴη  Μιλτιάδεω  παῖς  ἀνήγαγον
παρὰ  βασιλέα,  δοκέοντες  χάριτα  μεγάλην  καταθήσεσθαι,  ὅτι  δὴ  Μιλτιάδης  γνώμην  ἀπεδέξατο  ἐν  τοῖσι  ̓́Ιωσι  πείθεσθαι  κελεύων  τοῖσι  Σκύθῃσι,  ὅτε  οἱ  Σκύθαι  προσεδέοντο  λύσαντας  τὴν  σχεδίην  ἀποπλέειν  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν.  Δαρεῖος  δέ,  ὡς  οἱ  Φοίνικες  Μητίοχον  τὸν  Μιλτιάδεω  ἀνήγαγον,  ἐποίησε  κακὸν  μὲν  οὐδὲν  Μητίοχον,  ἀγαθὰ  δὲ  συχνά:  καὶ  γὰρ  οἶκον  καὶ  κτῆσιν  ἔδωκε  καὶ  Περσίδα  γυναῖκα,
ἐκ  τῆς  οἱ  τέκνα  ἐγένετο  τὰ  ἐς  Πέρσας  κεκοσμέαται.  Μιλτιάδης  δὲ  ἐξ  ̓́Ιμβρου  ἀπικνέεται  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας.  καὶ  κατὰ  τὸ  ἔτος  τοῦτο  ἐκ  τῶν  Περσέων  οὐδὲν  ἐπὶ  πλέον  ἐγένετο  τούτων  ἐς  νεῖκος  φέρον  ̓́Ιωσι,  ἀλλὰ  τάδε  μὲν  χρήσιμα  κάρτα  τοῖσι  ̓́Ιωσι  ἐγένετο  τούτου  τοῦ  ἔτεος:  ̓Αρταφρένης  ὁ  Σαρδίων  ὕπαρχος  μεταπεμψάμενος  ἀγγέλους  ἐκ  τῶν  πολίων  συνθήκας
σφίσι  αὐτοῖσι  τοὺς  ̓́Ιωνας  ἠνάγκασε  ποιέεσθαι,  ἵνα  δωσίδικοι  εἶεν  καὶ  μὴ  ἀλλήλους  φέροιέν  τε  καὶ  ἄγοιεν.  ταῦτά  τε  ἠνάγκασε  ποιέειν,  καὶ  τὰς  χώρας  μετρήσας  σφέων  κατὰ  παρασάγγας,  τοὺς  καλέουσι  οἱ  Πέρσαι  τὰ  τριήκοντα  στάδια,  κατὰ  δὴ  τούτους  μετρήσας  φόρους  ἔταξε  ἑκάστοισι,  οἳ  κατὰ  χώρην  διατελέουσι  ἔχοντες  ἐκ  τούτου  τοῦ  χρόνου  αἰεὶ  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ
ὡς  ἐτάχθησαν  ἐξ  ̓Αρταφρένεος:  ἐτάχθησαν  δὲ  σχεδὸν  κατὰ  ταὐτὰ  καὶ  πρότερον  εἶχον.  καί  σφι  ταῦτα  μὲν  εἰρηναῖα  ἦν.  ἅμα  δὲ  τῷ  ἔαρι,  τῶν  ἄλλων  καταλελυμένων  στρατηγῶν  ἐκ  βασιλέος,  Μαρδόνιος  ὁ  Γοβρύεω  κατέβαινε  ἐπὶ  θάλασσαν,  στρατὸν  πολλὸν  μὲν  κάρτα  πεζὸν  ἅμα  ἀγόμενος  πολλὸν  δὲ  ναυτικόν,  ἡλικίην  τε  νέος  ἐὼν  καὶ  νεωστὶ  γεγαμηκὼς  βασιλέος  Δαρείου  θυγατέρα  ̓Αρτοζώστρην:
ἄγων  δὲ  τὸν  στρατὸν  τοῦτον  ὁ  Μαρδόνιος  ἐπείτε  ἐγένετο  ἐν  τῇ  Κιλικίῃ,  αὐτὸς  μὲν  ἐπιβὰς  ἐπὶ  νεὸς  ἐκομίζετο  ἅμα  τῇσι  ἄλλῃσι  νηυσί,  στρατιὴν  δὲ  τὴν  πεζὴν  ἄλλοι  ἡγεμόνες  ἦγον  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον.  ὡς  δὲ  παραπλέων  τὴν  ̓Ασίην  ἀπίκετο  ὁ  Μαρδόνιος  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην,  ἐνθαῦτα  μέγιστον  θῶμα  ἐρέω  τοῖσι  μὴ  ἀποδεκομένοισι  ̔Ελλήνων  Περσέων  τοῖσι  ἑπτὰ  ̓Οτάνεα
γνώμην  ἀποδέξασθαι  ὡς  χρεὸν  εἴη  δημοκρατέεσθαι  Πέρσας:  τοὺς  γὰρ  τυράννους  τῶν  ̓Ιώνων  καταπαύσας  πάντας  ὁ  Μαρδόνιος  δημοκρατίας  κατίστα  ἐς  τὰς  πόλιας.  ταῦτα  δὲ  ποιήσας  ἠπείγετο  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον.  ὡς  δὲ  συνελέχθη  μὲν  χρῆμα  πολλὸν  νεῶν  συνελέχθη  δὲ  καὶ  πεζὸς  στρατὸς  πολλός,  διαβάντες  τῇσι  νηυσὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἐπορεύοντο  διὰ  τῆς  Εὐρώπης,  ἐπορεύοντο  δὲ  ἐπί  τε  ̓Ερέτριαν
καὶ  ̓Αθήνας.  αὗται  μὲν  ὦν  σφι  πρόσχημα  ἦσαν  τοῦ  στόλου:  ἀτὰρ  ἐν  νόῳ  ἔχοντες  ὅσας  ἂν  πλείστας  δύνωνται  καταστρέφεσθαι  τῶν  ̔Ελληνίδων  πολίων,  τοῦτο  μὲν  δὴ  τῇσι  νηυσὶ  Θασίους  οὐδὲ  χεῖρας  ἀνταειραμένους  κατεστρέψαντο,  τοῦτο  δὲ  τῷ  πεζῷ  Μακεδόνας  πρὸς  τοῖσι  ὑπάρχουσι  δούλους  προσεκτήσαντο:  τὰ  γὰρ  ἐντὸς  Μακεδόνων  ἔθνεα  πάντα  σφι  ἦν  ἤδη  ὑποχείρια  γεγονότα.  ἐκ  μὲν
δὴ  Θάσου  διαβαλόντες  πέρην  ὑπὸ  τὴν  ἤπειρον  ἐκομίζοντο  μέχρι  ̓Ακάνθου,  ἐκ  δὲ  ̓Ακάνθου  ὁρμώμενοι  τὸν  ̓́Αθων  περιέβαλλον.  ἐπιπεσὼν  δέ  σφι  περιπλέουσι  βορέης  ἄνεμος  μέγας  τε  καὶ  ἄπορος  κάρτα  τρηχέως  περιέσπε,  πλήθεϊ  πολλὰς  τῶν  νεῶν  ἐκβάλλων  πρὸς  τὸν  ̓́Αθων.  λέγεται  γὰρ  τριηκοσίας  μὲν  τῶν  νεῶν  τὰς  διαφθαρείσας  εἶναι,  ὑπὲρ  δὲ  δύο  μυριάδας  ἀνθρώπων.  ὥστε  γὰρ  θηριωδεστάτης
ἐούσης  τῆς  θαλάσσης  ταύτης  τῆς  περὶ  τὸν  ̓́Αθων,  οἳ  μὲν  ὑπὸ  τῶν  θηρίων  διεφθείροντο  ἁρπαζόμενοι,  οἳ  δὲ  πρὸς  τὰς  πέτρας  ἀρασσόμενοι:  οἳ  δὲ  αὐτῶν  νέειν  οὐκ  ἐπιστέατο  καὶ  κατὰ  τοῦτο  διεφθείροντο,  οἳ  δὲ  ῥίγεϊ.  ὁ  μὲν  δὴ  ναυτικὸς  στρατὸς  οὕτω  ἔπρησσε,  Μαρδονίῳ  δὲ  καὶ  τῷ  πεζῷ  στρατοπεδευομένῳ  ἐν  Μακεδονίῃ  νυκτὸς  Βρύγοι  Θρήικες  ἐπεχείρησαν:  καί  σφεων
πολλοὺς  φονεύουσι  οἱ  Βρύγοι,  Μαρδόνιον  δὲ  αὐτὸν  τρωματίζουσι.  οὐ  μέντοι  οὐδὲ  αὐτοὶ  δουλοσύνην  διέφυγον  πρὸς  Περσέων:  οὐ  γὰρ  δὴ  πρότερον  ἀπανέστη  ἐκ  τῶν  χωρέων  τουτέων  Μαρδόνιος  πρὶν  ἤ  σφεας  ὑποχειρίους  ἐποιήσατο.  τούτους  μέντοι  καταστρεψάμενος  ἀπῆγε  τὴν  στρατιὴν  ὀπίσω,  ἅτε  τῷ  πεζῷ  τε  προσπταίσας  πρὸς  τοὺς  Βρύγους  καὶ  τῷ  ναυτικῷ  μεγάλως  περὶ  ̓́Αθων.  οὗτος  μέν  νυν
ὁ  στόλος  αἰσχρῶς  ἀγωνισάμενος  ἀπαλλάχθη  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  δευτέρῳ  δὲ  ἔτεϊ  τούτων  ὁ  Δαρεῖος  πρῶτα  μὲν  Θασίους  διαβληθέντας  ὑπὸ  τῶν  ἀστυγειτόνων  ὡς  ἀπόστασιν  μηχανῴατο,  πέμψας  ἄγγελον  ἐκέλευε  σφέας  τὸ  τεῖχος  περιαιρέειν  καὶ  τὰς  νέας  ἐς  ̓́Αβδηρα  κομίζειν.  οἱ  γὰρ  δὴ  Θάσιοι,  οἷα  ὑπὸ  ̔Ιστιαίου  τε  τοῦ  Μιλησίου  πολιορκηθέντες  καὶ  προσόδων  ἐουσέων  μεγαλέων,  ἐχρέωντο  τοῖσι  χρήμασι
νέας  τε  ναυπηγεύμενοι  μακρὰς  καὶ  τεῖχος  ἰσχυρότερον  περιβαλλόμενοι.  ἡ  δὲ  πρόσοδός  σφι  ἐγίνετο  ἔκ  τε  τῆς  ἠπείρου  καὶ  ἀπὸ  τῶν  μετάλλων:  ἐκ  μέν  γε  τῶν  ἐκ  Σκαπτησύλης  τῶν  χρυσέων  μετάλλων  τὸ  ἐπίπαν  ὀγδώκοντα  τάλαντα  προσήιε,  ἐκ  δὲ  τῶν  ἐν  αὐτῇ  Θάσῳ  ἐλάσσω  μὲν  τούτων,  συχνὰ  δὲ  οὓτω  ὣστε  τὸ  ἐπίπαν  Θασίοισι  ἐοῦσι  καρπῶν  ἀτελέσι  προσήιε
ἀπό  τε  τῆς  ἠπείρου  καὶ  τῶν  μετάλλων  ἔτεος  ἑκάστου  διηκόσια  τάλαντα,  ὅτε  δὲ  τὸ  πλεῖστον  προσῆλθε,  τριηκόσια.  εἶδον  δὲ  καὶ  αὐτὸς  τὰ  μέταλλα  ταῦτα,  καὶ  μακρῷ  ἦν  αὐτῶν  θωμασιώτατα  τὰ  οἱ  Φοίνικες  ἀνεῦρον  οἱ  μετὰ  Θάσου  κτίσαντες  τὴν  νῆσον  ταύτην,  ἥτις  νῦν  ἀπὸ  τοῦ  Θάσου  τούτου  τοῦ  Φοίνικος  τὸ  οὔνομα  ἔσχε.  τὰ  δὲ  μέταλλα  τὰ
Φοινικικὰ  ταῦτα  ἐστὶ  τῆς  Θάσου  μεταξὺ  Αἰνύρων  τε  χώρου  καλεομένου  καὶ  Κοινύρων,  ἀντίον  δὲ  Σαμοθρηίκης,  ὄρος  μέγα  ἀνεστραμμένον  ἐν  τῇ  ζητήσι.  τοῦτο  μέν  νυν  ἐστὶ  τοιοῦτον.  οἱ  δὲ  Θάσιοι  τῷ  βασιλέι  κελεύσαντι  καὶ  τὸ  τεῖχος  τὸ  σφέτερον  κατεῖλον  καὶ  τὰς  νέας  τὰς  πάσας  ἐκόμισαν  ἐς  ̓́Αβδηρα.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  ἀπεπειρᾶτο  ὁ  Δαρεῖος  τῶν  ̔Ελλήνων  ὅ
τι  ἐν  νόῳ  ἔχοιεν,  κότερα  πολεμέειν  ἑωυτῷ  ἢ  παραδιδόναι  σφέας  αὐτούς.  διέπεμπε  ὦν  κήρυκας  ἄλλους  ἄλλῃ  τάξας  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα,  κελεύων  αἰτέειν  βασιλέι  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ.  τούτους  μὲν  δὴ  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  ἔπεμπε,  ἄλλους  δὲ  κήρυκας  διέπεμπε  ἐς  τὰς  ἑωυτοῦ  δασμοφόρους  πόλιας  τὰς  παραθαλασσίους,  κελεύων  νέας  τε  μακρὰς  καὶ  ἱππαγωγὰ  πλοῖα  ποιέεσθαι.  οὗτοί  τε
δὴ  παρεσκευάζοντο  ταῦτα,  καὶ  τοῖσι  ἥκουσι  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  κήρυξι  πολλοὶ  μὲν  ἠπειρωτέων  ἔδοσαν  τὰ  προί̈σχετο  αἰτέων  ὁ  Πέρσης,  πάντες  δὲ  νησιῶται  ἐς  τοὺς  ἀπικοίατο  αἰτήσοντες.  οἵ  τε  δὴ  ἄλλοι  νησιῶται  διδοῦσι  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  Δαρείῳ  καὶ  δὴ  καὶ  Αἰγινῆται.  ποιήσασι  δέ  σφι  ταῦτα  ἰθέως  ̓Αθηναῖοι  ἐπεκέατο,  δοκέοντές  τε  ἐπὶ  σφίσι  ἐπέχοντας  τοὺς  Αἰγινήτας
δεδωκέναι  ὡς  ἅμα  τῷ  Πέρσῃ  ἐπὶ  σφέας  στρατεύωνται,  καὶ  ἄσμενοι  προφάσιος  ἐπελάβοντο,  φοιτέοντές  τε  ἐς  τὴν  Σπάρτην  κατηγόρεον  τῶν  Αἰγινητέων  τὰ  πεποιήκοιεν  προδόντες  τὴν  ̔Ελλάδα.  πρὸς  ταύτην  δὲ  τὴν  κατηγορίην  Κλεομένης  ὁ  ̓Αναξανδρίδεω  βασιλεὺς  ἐὼν  Σπαρτιητέων  διέβη  ἐς  Αἴγιναν,  βουλόμενος  συλλαβεῖν  Αἰγινητέων  τοὺς  αἰτιωτάτους.  ὡς  δὲ  ἐπειρᾶτο  συλλαμβάνων,  ἄλλοι  τε  δὴ  ἐγίνοντο  αὐτῷ  ἀντίξοοι  τῶν
Αἰγινητέων,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  Κριὸς  ὁ  Πολυκρίτου  μάλιστα,  ὃς  οὐκ  ἔφη  αὐτὸν  οὐδένα  ἄξειν  χαίροντα  Αἰγινητέων:  ἄνευ  γάρ  μιν  Σπαρτιητέων  τοῦ  κοινοῦ  ποιέειν  ταῦτα,  ὑπ'  ̓Αθηναίων  ἀναγνωσθέντα  χρήμασι:  ἅμα  γὰρ  ἄν  μιν  τῷ  ἑτέρῳ  βασιλέι  ἐλθόντα  συλλαμβάνειν.  ἔλεγε  δὲ  ταῦτα  ἐξ  ἐπιστολῆς  τῆς  Δημαρήτου.  Κλεομένης  δὲ  ἀπελαυνόμενος  ἐκ  τῆς  Αἰγίνης  εἴρετο  τὸν  Κριὸν  ὅ
τι  οἱ  εἴη  τὸ  οὔνομα:  ὁ  δέ  οἱ  τὸ  ἐὸν  ἔφρασε.  ὁ  δὲ  Κλεομένης  πρὸς  αὐτὸν  ἔφη  “ἤδη  νῦν  καταχαλκοῦ  ὦ  κριὲ  τὰ  κέρεα,  ὡς  συνοισόμενος  μεγάλῳ  κακῷ.”  ἐν  δὲ  τῇ  Σπάρτῃ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  ὑπομένων  Δημάρητος  ὁ  ̓Αρίστωνος  διέβαλλε  τὸν  Κλεομένεα,  ἐὼν  βασιλεὺς  καὶ  οὗτος  Σπαρτιητέων,  οἰκίης  δὲ  τῆς  ὑποδεεστέρης,  κατ'  ἄλλο  μὲν  οὐδὲν
ὑποδεεστέρης:  ἀπὸ  γὰρ  τοῦ  αὐτοῦ  γεγόνασι:  κατὰ  πρεσβυγενείην  δε  κως  τετίμηται  μᾶλλον  ἡ  Εὐρυσθένεος.  Λακεδαιμόνιοι  γὰρ  ὁμολογέοντες  οὐδενὶ  ποιητῇ  λέγουσι  αὐτὸν  ̓Αριστόδημον  τὸν  ̓Αριστομάχου  τοῦ  Κλεοδαίου  τοῦ  ̔́Υλλου  βασιλεύοντα  ἀγαγεῖν  σφεας  ἐς  ταύτην  τὴν  χώρην  τὴν  νῦν  ἐκτέαται,  ἀλλ'  οὐ  τοὺς  ̓Αριστοδήμου  παῖδας.  μετὰ  δὲ  χρόνον  οὐ  πολλὸν  ̓Αριστοδήμῳ  τεκεῖν  τὴν  γυναῖκα,  τῇ  οὔνομα  εἶναι
̓Αργείην:  θυγατέρα  δὲ  αὐτὴν  λέγουσι  εἶναι  Αὐτεσίωνος  τοῦ  Τισαμενοῦ  τοῦ  Θερσάνδρου  τοῦ  Πολυνείκεος:  ταύτην  δὴ  τεκεῖν  δίδυμα,  ἐπιδόντα  δὲ  τὸν  ̓Αριστόδημον  τὰ  τέκνα  νούσῳ  τελευτᾶν.  Λακεδαιμονίους  δὲ  τοὺς  τότε  ἐόντας  βουλεῦσαι  κατὰ  νόμον  βασιλέα  τῶν  παίδων  τὸν  πρεσβύτερον  ποιήσασθαι.  οὔκων  δή  σφεας  ἔχειν  ὁκότερον  ἕλωνται  ὥστε  καὶ  ὁμοίων  καὶ  ἴσων  ἐόντων:  οὐ  δυναμένους  δὲ  γνῶναι,
ἢ  καὶ  πρὸ  τούτου,  ἐπειρωτᾶν  τὴν  τεκοῦσαν.  τὴν  δὲ  οὐδὲ  αὐτὴν  φάναι  διαγινώσκειν.  εἰδυῖαν  μὲν  καὶ  τὸ  κάρτα  λέγειν  ταῦτα,  βουλομένην  δὲ  εἴ  κως  ἀμφότεροι  γενοίατο  βασιλέες.  τοὺς  ὦν  δὴ  Λακεδαιμονίους  ἀπορέειν,  ἀπορέοντας  δὲ  πέμπειν  ἐς  Δελφοὺς  ἐπειρησομένους  ὅ  τι  χρήσωνται  τῷ  πρήγματι.  τὴν  δὲ  Πυθίην  σφέας  κελεύειν  ἀμφότερα  τὰ  παιδία  ἡγήσασθαι  βασιλέας,  τιμᾶν  δὲ
μᾶλλον  τὸν  γεραίτερον.  τὴν  μὲν  δὴ  Πυθίην  ταῦτά  σφι  ἀνελεῖν,  τοῖσι  δὲ  Λακεδαιμονίοισι  ἀπορέουσι  οὐδὲν  ἧσσον  ὅκως  ἐξεύρωσι  αὐτῶν  τὸν  πρεσβύτερον,  ὑποθέσθαι  ἄνδρα  Μεσσήνιον  τῷ  οὔνομα  εἶναι  Πανίτην:  ὑποθέσθαι  δὲ  τοῦτον  τὸν  Πανίτην  τάδε  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι,  φυλάξαι  τὴν  γειναμένην  ὁκότερον  τῶν  παίδων  πρότερον  λούει  καὶ  σιτίζει:  καὶ  ἢν  μὲν  κατὰ  ταὐτὰ  φαίνηται  αἰεὶ  ποιεῦσα,  τοὺς
δὲ  πᾶν  ἕξειν  ὅσον  τι  καὶ  δίζηνται  καὶ  θέλουσι  ἐξευρεῖν,  ἢν  δὲ  πλανᾶται  καὶ  ἐκείνη  ἐναλλὰξ  ποιεῦσα,  δῆλά  σφι  ἔσεσθαι  ὡς  οὐδὲ  ἐκείνη  πλέον  οὐδὲν  οἶδε,  ἐπ'  ἄλλην  τε  τραπέσθαι  σφέας  ὁδόν.  ἐνθαῦτα  δὴ  τοὺς  Σπαρτιήτας  κατὰ  τὰς  τοῦ  Μεσσηνίου  ὑποθήκας  φυλάξαντας  τὴν  μητέρα  τῶν  ̓Αριστοδήμου  παίδων  λαβεῖν  κατὰ  ταὐτὰ  τιμῶσαν  τὸν  πρότερον  καὶ  σίτοισι
καὶ  λουτροῖσι,  οὐκ  εἰδυῖαν  τῶν  εἵνεκεν  ἐφυλάσσετο.  λαβόντας  δὲ  τὸ  παιδίον  τὸ  τιμώμενον  πρὸς  τῆς  γειναμένης  ὡς  ἐὸν  πρότερον  τρέφειν  ἐν  τῷ  δημοσίῳ:  καί  οἱ  οὔνομα  τεθῆναι  Εὐρυσθένεα,  τῷ  δὲ  Προκλέα.  τούτους  ἀνδρωθέντας  αὐτούς  τε  ἀδελφεοὺς  ἐόντας  λέγουσι  διαφόρους  εἶναι  τὸν  πάντα  χρόνον  τῆς  ζόης  ἀλλήλοισι,  καὶ  τοὺς  ἀπὸ  τούτων  γενομένους  ὡσαύτως  διατελέειν.  ταῦτα  μὲν
Λακεδαιμόνιοι  λέγουσι  μοῦνοι  ̔Ελλήνων:  τάδε  δὲ  κατὰ  τὰ  λεγόμενα  ὑπ'  ̔Ελλήνων  ἐγὼ  γράφω,  τούτους  τοὺς  Δωριέων  βασιλέας  μέχρι  μὲν  δὴ  Περσέος  τοῦ  Δανάης,  τοῦ  θεοῦ  ἀπεόντος,  καταλεγομένους  ὀρθῶς  ὑπ'  ̔Ελλήνων  καὶ  ἀποδεικνυμένους  ὡς  εἰσὶ  ̔́Ελληνες:  ἤδη  γὰρ  τηνικαῦτα  ἐς  ̔́Ελληνας  οὗτοι  ἐτέλεον.  ἔλεξα  δὲ  μέχρι  Περσέος  τοῦδε  εἵνεκα,  ἀλλ'  οὐκ  ἀνέκαθεν  ἔτι  ἔλαβον,  ὅτι  οὐκ
ἔπεστι  ἐπωνυμίη  Περσέι  οὐδεμία  πατρὸς  θνητοῦ,  ὥσπερ  ̔Ηρακλέι  ̓Αμφιτρύων.  ἤδη  ὦν  ὀρθῷ  χρεωμένῳ  μέχρι  Περσέος  ὀρθῶς  εἴρηταί  μοι:  ἀπὸ  δὲ  Δανάης  τῆς  ̓Ακρισίου  καταλέγοντι  τοὺς  ἄνω  αἰεὶ  πατέρας  αὐτῶν  φαινοίατο  ἂν  ἐόντες  οἱ  τῶν  Δωριέων  ἡγεμόνες  Αἰγύπτιοι  ἰθαγενέες.  ταῦτα  μέν  νυν  κατὰ  τὰ  ̔́Ελληνες  λέγουσι  γεγενεηλόγηται:  ὡς  δὲ  ὁ  παρὰ  Περσέων  λόγος  λέγεται,  αὐτὸς  ὁ
Περσεὺς  ἐὼν  ̓Ασσύριος  ἐγένετο  ̔́Ελλην,  ἀλλ'  οὐκ  οἱ  Περσέος  πρόγονοι:  τοὺς  δὲ  ̓Ακρισίου  γε  πατέρας  ὁμολογέοντας  κατ'  οἰκηιότητα  Περσέι  οὐδέν,  τούτους  δὲ  εἶναι,  κατά  περ  ̔́Ελληνες  λέγουσι,  Αἰγυπτίους.  καὶ  ταῦτα  μέν  νυν  περὶ  τούτων  εἰρήσθω.  ὅ  τι  δὲ  ἐόντες  Αἰγύπτιοι  καὶ  ὅ  τι  ἀποδεξάμενοι  ἔλαβον  τὰς  Δωριέων  βασιληίας,  ἄλλοισι  γὰρ  περὶ  αὐτῶν  εἴρηται,  ἐάσομεν  αὐτά:
τὰ  δὲ  ἄλλοι  οὐ  κατελάβοντο,  τούτων  μνήμην  ποιήσομαι.  γέρεά  τε  δὴ  τάδε  τοῖσι  βασιλεῦσι  Σπαρτιῆται  δεδώκασι,  ἱρωσύνας  δύο,  Διός  τε  Λακεδαίμονος  καὶ  Διὸς  οὐρανίου,  καὶ  πόλεμον  ἐκφέρειν  ἐπ'  ἣν  ἂν  βούλωνται  χώρην,  τούτου  δὲ  μηδένα  εἶναι  Σπαρτιητέων  διακωλυτήν,  εἰ  δὲ  μὴ  αὐτὸν  ἐν  τῷ  ἄγεϊ  ἐνέχεσθαι.  στρατευομένων  δὲ  πρώτους  ἰέναι  τοὺς  βασιλέας,  ὑστάτους  δὲ  ἀπιέναι:
ἑκατὸν  δὲ  ἄνδρας  λογάδας  ἐπὶ  στρατιῆς  φυλάσσειν  αὐτούς:  προβάτοισι  δὲ  χρᾶσθαι  ἐν  τῇσι  ἐξοδίῃσι  ὁκόσοισι  ἂν  ὦν  ἐθέλωσι,  τῶν  δὲ  θυομένων  πάντων  τὰ  δέρματά  τε  καὶ  τὰ  νῶτα  λαμβάνειν  σφεας.  ταῦτα  μὲν  τὰ  ἐμπολέμια,  τὰ  δὲ  ἄλλα  τὰ  εἰρηναῖα  κατὰ  τάδε  σφι  δέδοται.  ἢν  θυσίη  τις  δημοτελὴς  ποιέηται,  πρώτους  ἐπὶ  τὸ  δεῖπνον  ἵζειν  τοὺς  βασιλέας,
καὶ  ἀπὸ  τούτων  πρῶτον  ἄρχεσθαι  διπλήσια  νέμοντας  ἑκατέρῳ  τὰ  πάντα  ἢ  τοῖσι  ἄλλοισι  δαιτυμόνεσι,  καὶ  σπονδαρχίας  εἶναι  τούτων  καὶ  τῶν  τυθέντων  τὰ  δέρματα.  νεομηνίας  δὲ  πάσας  καὶ  ἑβδόμας  ἱσταμένου  τοῦ  μηνὸς  δίδοσθαι  ἐκ  τοῦ  δημοσίου  ἱρήιον  τέλεον  ἑκατέρῳ  ἐς  ̓Απόλλωνος  καὶ  μέδιμνον  ἀλφίτων  καὶ  οἴνου  τετάρτην  Λακωνικήν,  καὶ  ἐν  τοῖσι  ἀγῶσι  πᾶσι  προεδρίας  ἐξαιρέτους.  καὶ
προξείνους  ἀποδεικνύναι  τούτοισι  προσκεῖσθαι  τοὺς  ἂν  ἐθέλωσι  τῶν  ἀστῶν,  καὶ  Πυθίους  αἱρέεσθαι  δύο  ἑκάτερον.  οἱ  δὲ  Πύθιοι  εἰσὶ  θεοπρόποι  ἐς  Δελφούς,  σιτεόμενοι  μετὰ  τῶν  βασιλέων  τὰ  δημόσια.  μὴ  ἐλθοῦσι  δὲ  τοῖσι  βασιλεῦσι  ἐπὶ  τὸ  δεῖπνον  ἀποπέμπεσθαί  σφι  ἐς  τὰ  οἰκία  ἀλφίτων  τε  δύο  χοίνικας  ἑκατέρῳ  καὶ  οἴνου  κοτύλην,  παρεοῦσι  δὲ  διπλήσια  πάντα  δίδοσθαι:  τὠυτὸ  δὲ
τοῦτο  καὶ  πρὸς  ἰδιωτέων  κληθέντας  ἐπὶ  δεῖπνον  τιμᾶσθαι.  τὰς  δὲ  μαντηίας  τὰς  γινομένας  τούτους  φυλάσσειν,  συνειδέναι  δὲ  καὶ  τοὺς  Πυθίους.  δικάζειν  δὲ  μούνους  τοὺς  βασιλέας  τοσάδε  μοῦνα,  πατρούχου  τε  παρθένου  πέρι,  ἐς  τὸν  ἱκνέεται  ἔχειν,  ἢν  μή  περ  ὁ  πατὴρ  αὐτὴν  ἐγγυήσῃ,  καὶ  ὁδῶν  δημοσιέων  πέρι:  καὶ  ἤν  τις  θετὸν  παῖδα  ποιέεσθαι  ἐθέλῃ,  βασιλέων  ἐναντίον
ποιέεσθαι.  καὶ  παρίζειν  βουλεύουσι  τοῖσι  γέρουσι  ἐοῦσι  δυῶν  δέουσι  τριήκοντα:  ἢν  δὲ  μὴ  ἔλθωσι,  τοὺς  μάλιστά  σφι  τῶν  γερόντων  προσήκοντας  ἔχειν  τὰ  τῶν  βασιλέων  γέρεα,  δύο  ψήφους  τιθεμένους,  τρίτην  δὲ  τὴν  ἑωυτῶν.  ταῦτα  μὲν  ζῶσι  τοῖσι  βασιλεῦσι  δέδοται  ἐκ  τοῦ  κοινοῦ  τῶν  Σπαρτιητέων,  ἀποθανοῦσι  δὲ  τάδε.  ἱππέες  περιαγγέλλουσι  τὸ  γεγονὸς  κατὰ  πᾶσαν  τὴν  Λακωνικήν,  κατὰ
δὲ  τὴν  πόλιν  γυναῖκες  περιιοῦσαι  λέβητα  κροτέουσι.  ἐπεὰν  ὦν  τοῦτο  γίνηται  τοιοῦτο,  ἀνάγκη  ἐξ  οἰκίης  ἑκάστης  ἐλευθέρους  δύο  καταμιαίνεσθαι,  ἄνδρα  τε  καὶ  γυναῖκα:  μὴ  ποιήσασι  δὲ  τοῦτο  ζημίαι  μεγάλαι  ἐπικέαται.  νόμος  δὲ  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι  κατὰ  τῶν  βασιλέων  τοὺς  θανάτους  ἐστὶ  ὡυτὸς  καὶ  τοῖσι  βαρβάροισι  τοῖσι  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ:  τῶν  γὰρ  ὦν  βαρβάρων  οἱ  πλεῦνες  τῷ
αὐτῷ  νόμῳ  χρέωνται  κατὰ  τοὺς  θανάτους  τῶν  βασιλέων.  ἐπεὰν  γὰρ  ἀποθάνῃ  βασιλεὺς  Λακεδαιμονίων,  ἐκ  πάσης  δεῖ  Λακεδαίμονος,  χωρὶς  Σπαρτιητέων,  ἀριθμῷ  τῶν  περιοίκων  ἀναγκαστοὺς  ἐς  τὸ  κῆδος  ἰέναι.  τούτων  ὦν  καὶ  τῶν  εἱλωτέων  καὶ  αὐτῶν  Σπαρτιητέων  ἐπεὰν  συλλεχθέωσι  ἐς  τὠυτὸ  πολλαὶ  χιλιάδες  σύμμιγα  τῇσι  γυναιξί,  κόπτονταί  τε  τὰ  μέτωπα  προθύμως  καὶ  οἰμωγῇ  διαχρέωνται  ἀπλέτῳ,  φάμενοι  τὸν
ὕστατον  αἰεὶ  ἀπογενόμενον  τῶν  βασιλέων,  τοῦτον  δὴ  γενέσθαι  ἄριστον.  ὃς  δ'  ἂν  ἐν  πολέμῳ  τῶν  βασιλέων  ἀποθάνῃ,  τούτῳ  δὲ  εἴδωλον  σκευάσαντες  ἐν  κλίνῃ  εὖ  ἐστρωμένῃ  ἐκφέρουσι.  ἐπεὰν  δὲ  θάψωσι,  ἀγορὴ  δέκα  ἡμερέων  οὐκ  ἵσταταί  σφι  οὐδ'  ἀρχαιρεσίη  συνίζει,  ἀλλὰ  πενθέουσι  ταύτας  τὰς  ἡμέρας.  συμφέρονται  δὲ  ἄλλο  οὗτοι  τόδε  τοῖσι  Πέρσῃσι:  ἐπεὰν  ἀποθανόντος  τοῦ  βασιλέος  ἄλλος
ἐνίστηται  βασιλεύς,  οὗτος  ὁ  ἐσιὼν  ἐλευθεροῖ  ὅστις  τι  Σπαρτιητέων  τῷ  βασιλέι  ἢ  τῷ  δημοσίῳ  ὤφειλε:  ἐν  δ'  αὖ  Πέρσῃσι  ὁ  κατιστάμενος  βασιλεὺς  τὸν  προοφειλόμενον  φόρον  μετιεῖ  τῇσι  πόλισι  πάσῃσι.  συμφέρονται  δὲ  καὶ  τάδε  Αἰγυπτίοισι  Λακεδαιμόνιοι:  οἱ  κήρυκες  αὐτῶν  καὶ  αὐληταὶ  καὶ  μάγειροι  ἐκδέκονται  τὰς  πατρωίας  τέχνας,  καὶ  αὐλητής  τε  αὐλητέω  γίνεται  καὶ  μάγειρος  μαγείρου  καὶ
κῆρυξ  κήρυκος:  οὐ  κατὰ  λαμπροφωνίην  ἐπιτιθέμενοι  ἄλλοι  σφέας  παρακληίουσι,  ἀλλὰ  κατὰ  τὰ  πάτρια  ἐπιτελέουσι.  ταῦτα  μὲν  δὴ  οὕτω  γίνεται.  τότε  δὲ  τὸν  Κλεομένεα  ἐόντα  ἐν  τῇ  Αἰγίνῃ  καὶ  κοινὰ  τῇ  ̔Ελλάδι  ἀγαθὰ  προεργαζόμενον  ὁ  Δημάρητος  διέβαλε,  οὐκ  Αἰγινητέων  οὕτω  κηδόμενος  ὡς  φθόνῳ  καὶ  ἄγῃ  χρεώμενος.  Κλεομένης  δὲ  νοστήσας  ἀπ'  Αἰγίνης  ἐβούλευε  τὸν  Δημάρητον  παῦσαι  τῆς
βασιληίης,  διὰ  πρῆγμα  τοιόνδε  ἐπίβασιν  ἐς  αὐτὸν  ποιεύμενος.  ̓Αρίστωνι  βασιλεύοντι  ἐν  Σπάρτῃ  καὶ  γήμαντι  γυναῖκας  δύο  παῖδες  οὐκ  ἐγίνοντο.  καὶ  οὐ  γὰρ  συνεγινώσκετο  αὐτὸς  τούτων  εἶναι  αἴτιος,  γαμέει  τρίτην  γυναῖκα:  ὧδε  δὲ  γαμέει.  ἦν  οἱ  φίλος  τῶν  Σπαρτιητέων  ἀνήρ,  τῷ  προσέκειτο  τῶν  ἀστῶν  μάλιστα  ὁ  ̓Αρίστων.  τούτῳ  τῷ  ἀνδρὶ  ἐτύγχανε  ἐοῦσα  γυνὴ  καλλίστη  μακρῷ  τῶν
ἐν  Σπάρτῃ  γυναικῶν,  καὶ  ταῦτα  μέντοι  καλλίστη  ἐξ  αἰσχίστης  γενομένη.  ἐοῦσαν  γάρ  μιν  τὸ  εἶδος  φλαύρην  ἡ  τροφὸς  αὐτῆς,  οἷα  ἀνθρώπων  τε  ὀλβίων  θυγατέρα  καὶ  δυσειδέα  ἐοῦσαν,  πρὸς  δὲ  καὶ  ὁρῶσα  τοὺς  γονέας  συμφορὴν  τὸ  εἶδος  αὐτῆς  ποιευμένους,  ταῦτα  ἕκαστα  μαθοῦσα  ἐπιφράζεται  τοιάδε:  ἐφόρεε  αὐτὴν  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην  ἐς  τὸ  τῆς  ̔Ελένης  ἱρόν.  τὸ  δ'
ἐστὶ  ἐν  τῇ  Θεράπνῃ  καλεομένῃ  ὕπερθε  τοῦ  Φοιβηίου  ἱροῦ.  ὅκως  δὲ  ἐνείκειε  ἡ  τροφός,  πρός  τε  τὤγαλμα  ἵστα  καὶ  ἐλίσσετο  τὴν  θεὸν  ἀπαλλάξαι  τῆς  δυσμορφίης  τὸ  παιδίον.  καὶ  δή  κοτε  ἀπιούσῃ  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  τῇ  τροφῷ  γυναῖκα  λέγεται  ἐπιφανῆναι,  ἐπιφανεῖσαν  δὲ  ἐπειρέσθαι  μιν  ὅ  τι  φέρει  ἐν  τῇ  ἀγκάλῃ,  καὶ  τὴν  φράσαι  ὡς  παιδίον  φορέει,
τὴν  δὲ  κελεῦσαί  οἱ  δέξαι,  τὴν  δὲ  οὐ  φάναι:  ἀπειρῆσθαι  γάρ  οἱ  ἐκ  τῶν  γειναμένων  μηδενὶ  ἐπιδεικνύναι:  τὴν  δὲ  πάντως  ἑωυτῇ  κελεύειν  ἐπιδέξαι.  ὁρῶσαν  δὲ  τὴν  γυναῖκα  περὶ  πολλοῦ  ποιευμένην  ἰδέσθαι,  οὕτω  δὴ  τὴν  τροφὸν  δέξαι  τὸ  παιδίον:  τὴν  δὲ  καταψῶσαν  τοῦ  παιδίου  τὴν  κεφαλὴν  εἶπαι  ὡς  καλλιστεύσει  πασέων  τῶν  ἐν  Σπάρτῃ  γυναικῶν.  ἀπὸ  μὲν
δὴ  ταύτης  τῆς  ἡμέρης  μεταπεσεῖν  τὸ  εἶδος.  γαμέει  δὲ  δή  μιν  ἐς  γάμου  ὥρην  ἀπικομένην  ̓́Αγητος  ὁ  ̓Αλκείδεω,  οὗτος  δὴ  ὁ  τοῦ  ̓Αρίστωνος  φίλος.  τὸν  δὲ  ̓Αρίστωνα  ἔκνιζε  ἄρα  τῆς  γυναικὸς  ταύτης  ὁ  ἔρως:  μηχανᾶται  δὴ  τοιάδε:  αὐτός  τε  τῷ  ἑταίρῳ,  τοῦ  ἦν  ἡ  γυνὴ  αὕτη,  ὑποδέκεται  δωτίνην  δώσειν  τῶν  ἑωυτοῦ  πάντων  ἕν,  τὸ  ἂν
αὐτὸς  ἐκεῖνος  ἕληται,  καὶ  τὸν  ἑταῖρον  ἑωυτῷ  ἐκέλευε  ὡσαύτως  τὴν  ὁμοίην  διδόναι:  ὁ  δὲ  οὐδὲν  φοβηθεὶς  ἀμφὶ  τῇ  γυναικί,  ὁρέων  ἐοῦσαν  καὶ  ̓Αρίστωνι  γυναῖκα,  καταινέει  ταῦτα:  ἐπὶ  τούτοισι  δὲ  ὅρκους  ἐπήλασαν.  μετὰ  δὲ  αὐτός  τε  ὁ  ̓Αρίστων  ἔδωκε  τοῦτο,  ὅ  τι  δὴ  ἦν,  τὸ  εἵλετο  τῶν  κειμηλίων  τῶν  ̓Αρίστωνος  ὁ  ̓́Αγητος,  καὶ  αὐτὸς  τὴν  ὁμοίην
ζητέων  φέρεσθαι  παρ'  ἐκείνου,  ἐνθαῦτα  δὴ  τοῦ  ἑταίρου  τὴν  γυναῖκα  ἐπειρᾶτο  ἀπάγεσθαι.  ὁ  δὲ  πλὴν  τούτου  μούνου  τὰ  ἄλλα  ἔφη  καταινέσαι:  ἀναγκαζόμενος  μέντοι  τῷ  τε  ὅρκῳ  καὶ  τῆς  ἀπάτης  τῇ  παραγωγῇ  ἀπιεῖ  ἀπάγεσθαι.  οὕτω  μὲν  δὴ  τὴν  τρίτην  ἐσηγάγετο  γυναῖκα  ὁ  ̓Αρίστων,  τὴν  δευτέρην  ἀποπεμψάμενος.  ἐν  δέ  οἱ  χρόνῳ  ἐλάσσονι  καὶ  οὐ  πληρώσασα  τοὺς  δέκα
μῆνας  ἡ  γυνὴ  αὕτη  τίκτει  τοῦτον  δὴ  τὸν  Δημάρητον.  καί  τίς  οἱ  τῶν  οἰκετέων  ἐν  θώκῳ  κατημένῳ  μετὰ  τῶν  ἐφόρων  ἐξαγγέλλει  ὥς  οἱ  παῖς  γέγονε.  ὁ  δὲ  ἐπιστάμενός  τε  τὸν  χρόνον  τῷ  ἠγάγετο  τὴν  γυναῖκα  καὶ  ἐπὶ  δακτύλων  συμβαλλόμενος  τοὺς  μῆνας,  εἶπε  ἀπομόσας  “οὐκ  ἂν  ἐμὸς  εἴη.”  τοῦτο  ἤκουσαν  μὲν  οἱ  ἔφοροι,  πρῆγμα  μέντοι  οὐδὲν
ἐποιήσαντο  τὸ  παραυτίκα.  ὁ  δὲ  παῖς  ηὔξετο,  καὶ  τῷ  ̓Αρίστωνι  τὸ  εἰρημένον  μετέμελε:  παῖδα  γὰρ  τὸν  Δημάρητον  ἐς  τὰ  μάλιστά  οἱ  ἐνόμισε  εἶναι.  Δημάρητον  δὲ  αὐτῷ  οὔνομα  ἔθετο  διὰ  τόδε:  πρότερον  τούτων  πανδημεὶ  Σπαρτιῆται  ̓Αρίστωνι,  ὡς  ἀνδρὶ  εὐδοκιμέοντι  διὰ  πάντων  δὴ  τῶν  βασιλέων  τῶν  ἐν  Σπάρτῃ  γενομένων,  ἀρὴν  ἐποιήσαντο  παῖδα  γενέσθαι.  διὰ  τοῦτο  μέν  οἱ
τὸ  οὔνομα  Δημάρητος  ἐτέθη:  χρόνου  δὲ  προϊόντος  ̓Αρίστων  μὲν  ἀπέθανε,  Δημάρητος  δὲ  ἔσχε  τὴν  βασιληίην.  ἔδεε  δέ,  ὡς  ἔοικε,  ἀνάπυστα  γενόμενα  ταῦτα  καταπαῦσαι  Δημάρητον  τῆς  βασιληίης  διὰ  τὰ  Κλεομένεϊ  διεβλήθη  μεγάλως  πρότερόν  τε  ὁ  Δημάρητος  ἀπαγαγὼν  τὴν  στρατιὴν  ἐξ  ̓Ελευσῖνος,  καὶ  δὴ  καὶ  τότε  ἐπ'  Αἰγινητέων  τοὺς  μηδίσαντας  διαβάντος  Κλεομένεος.  ὁρμηθεὶς  ὦν  ἀποτίνυσθαι  ὁ  Κλεομένης
συντίθεται  Λευτυχίδῃ  τῷ  Μενάρεος  τοῦ  ̓́Αγιος,  ἐόντι  οἰκίης  τῆς  αὐτῆς  Δημαρήτῳ,  ἐπ'  ᾧ  τε,  ἢν  αὐτὸν  καταστήσῃ  βασιλέα  ἀντὶ  Δημαρήτου,  ἕψεταί  οἱ  ἐπ'  Αἰγινήτας.  ὁ  δὲ  Λευτυχίδης  ἦν  ἐχθρὸς  τῷ  Δημαρήτῳ  μάλιστα  γεγονὼς  διὰ  πρῆγμα  τοιόνδε:  ἁρμοσαμένου  Λευτυχίδεω  Πέρκαλον  τὴν  Χίλωνος  τοῦ  Δημαρμένου  θυγατέρα,  ὁ  Δημάρητος  ἐπιβουλεύσας  ἀποστερέει  Λευτυχίδεα  τοῦ  γάμου,  φθάσας  αὐτὸς  τὴν  Πέρκαλον
ἁρπάσας  καὶ  σχὼν  γυναῖκα.  κατὰ  τοῦτο  μὲν  τῷ  Λευτυχίδῃ  ἡ  ἔχθρη  ἡ  ἐς  τὸν  Δημάρητον  ἐγεγόνεε,  τότε  δὲ  ἐκ  τῆς  Κλεομένεος  προθυμίης  ὁ  Λευτυχίδης  κατόμνυται  Δημαρήτῳ,  φὰς  αὐτὸν  οὐκ  ἱκνεομένως  βασιλεύειν  Σπαρτιητέων  οὐκ  ἐόντα  παῖδα  ̓Αρίστωνος:  μετὰ  δὲ  τὴν  κατωμοσίην  ἐδίωκε,  ἀνασώζων  ἐκεῖνο  τὸ  ἔπος  τὸ  εἶπε  ̓Αρίστων  τότε  ὅτε  οἱ  ἐξήγγειλε  ὁ  οἰκέτης  παῖδα
γεγονέναι,  ὁ  δὲ  συμβαλόμενος  τοὺς  μῆνας  ἀπώμοσε  φὰς  οὐκ  ἑωυτοῦ  μιν  εἶναι.  τούτου  δὴ  ἐπιβατεύων  τοῦ  ῥήματος  ὁ  Λευτυχίδης  ἀπέφαινε  τὸν  Δημάρητον  οὔτε  ἐξ  ̓Αρίστωνος  γεγονότα  οὔτε  ἱκνευμένως  βασιλεύοντα  Σπάρτης,  τοὺς  ἐφόρους  μάρτυρας  παρεχόμενος  κείνους  οἳ  τότε  ἐτύγχανον  πάρεδροί  τε  ἐόντες  καὶ  ἀκούσαντες  ταῦτα  ̓Αρίστωνος.  τέλος  δὲ  ἐόντων  περὶ  αὐτῶν  νεικέων,  ἔδοξε  Σπαρτιήτῃσι  ἐπειρέσθαι  τὸ
χρηστήριον  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι  εἰ  ̓Αρίστωνος  εἴη  παῖς  ὁ  Δημάρητος.  ἀνοίστου  δὲ  γενομένου  ἐκ  προνοίης  τῆς  Κλεομένεος  ἐς  τὴν  Πυθίην,  ἐνθαῦτα  προσποιέεται  Κλεομένης  Κόβωνα  τὸν  ̓Αριστοφάντου,  ἄνδρα  ἐν  Δελφοῖσι  δυναστεύοντα  μέγιστον,  ὁ  δὲ  Κόβων  Περίαλλαν  τὴν  πρόμαντιν  ἀναπείθει  τὰ  Κλεομένης  ἐβούλετο  λέγεσθαι  λέγειν.  οὕτω  δὴ  ἡ  Πυθίη  ἐπειρωτώντων  τῶν  θεοπρόπων  ἔκρινε  μὴ  ̓Αρίστωνος  εἶναι  Δημάρητον
παῖδα.  ὑστέρῳ  μέντοι  χρόνῳ  ἀνάπυστα  ἐγένετο  ταῦτα,  καὶ  Κόβων  τε  ἔφυγε  ἐκ  Δελφῶν  καὶ  Περίαλλα  ἡ  πρόμαντις  ἐπαύσθη  τῆς  τιμῆς.  κατὰ  μὲν  δὴ  Δημαρήτου  τὴν  κατάπαυσιν  τῆς  βασιληίης  οὕτω  ἐγένετο,  ἔφυγε  δὲ  Δημάρητος  ἐκ  Σπάρτης  ἐς  Μήδους  ἐκ  τοιοῦδε  ὀνείδεος.  μετὰ  τῆς  βασιληίης  τὴν  κατάπαυσιν  ὁ  Δημάρητος  ἦρχε  αἱρεθεὶς  ἀρχήν.  ἦσαν  μὲν  δὴ  γυμνοπαιδίαι,  θεωμένου
δὲ  τοῦ  Δημαρήτου  ὁ  Λευτυχίδης  γεγονὼς  ἤδη  βασιλεὺς  αὐτὸς  ἀντ'  ἐκείνου,  πέμψας  τὸν  θεράποντα  ἐπὶ  γέλωτί  τε  καὶ  λάσθῃ  εἰρώτα  τὸν  Δημάρητον  ὁκοῖόν  τι  εἴη  τὸ  ἄρχειν  μετὰ  τὸ  βασιλεύειν.  ὁ  δὲ  ἀλγήσας  τῷ  ἐπειρωτήματι  εἶπε  φὰς  αὐτὸς  μὲν  ἀμφοτέρων  ἤδη  πεπειρῆσθαι,  κεῖνον  δὲ  οὔ,  τὴν  μέντοι  ἐπειρώτησιν  ταύτην  ἄρξειν  Λακεδαιμονίοισι  ἢ  μυρίης  κακότητος  ἢ
μυρίης  εὐδαιμονίης.  ταῦτα  δὲ  εἴπας  καὶ  κατακαλυψάμενος  ἤιε  ἐκ  τοῦ  θεήτρου  ἐς  τὰ  ἑωυτοῦ  οἰκία,  αὐτίκα  δὲ  παρασκευασάμενος  ἔθυε  τῷ  Διὶ  βοῦν,  θύσας  δὲ  τὴν  μητέρα  ἐκάλεσε.  ἀπικομένῃ  δὲ  τῇ  μητρὶ  ἐσθεὶς  ἐς  τὰς  χεῖράς  οἱ  τῶν  σπλάγχνων  κατικέτευε,  τοιάδε  λέγων.  “ὦ  μῆτερ,  θεῶν  σε  τῶν  τε  ἄλλων  καταπτόμενος  ἱκετεύω  καὶ  τοῦ  ἑρκείου  Διὸς  τοῦδε
φράσαι  μοι  τὴν  ἀληθείην,  τίς  μευ  ἐστὶ  πατὴρ  ὀρθῷ  λόγῳ.  Λευτυχίδης  μὲν  γὰρ  ἔφη  ἐν  τοῖσι  νείκεσι  λέγων  κυέουσάν  σε  ἐκ  τοῦ  προτέρου  ἀνδρὸς  οὕτω  ἐλθεῖν  παρὰ  ̓Αρίστωνα:  οἱ  δὲ  καὶ  τὸν  ματαιότερον  λόγον  λέγοντες  φασί  σε  ἐλθεῖν  παρὰ  τῶν  οἰκετέων  τὸν  ὀνοφορβόν,  καὶ  ἐμὲ  ἐκείνου  εἶναι  παῖδα.  ἐγώ  σε  ὦν  μετέρχομαι  τῶν  θεῶν  εἰπεῖν
τὠληθές:  οὔτε  γάρ,  εἴ  περ  πεποίηκάς  τι  τῶν  λεγομένων,  μούνη  δὴ  πεποίηκας,  μετὰ  πολλέων  δέ:  ὅ  τε  λόγος  πολλὸς  ἐν  Σπάρτῃ  ὡς  ̓Αρίστωνι  σπέρμα  παιδοποιὸν  οὐκ  ἐνῆν:  τεκεῖν  γὰρ  ἄν  οἱ  καὶ  τὰς  προτέρας  γυναῖκας.”  ὃ  μὲν  δὴ  τοιαῦτα  ἔλεγε,  ἣ  δὲ  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ  παῖ,  ἐπείτε  με  λιτῇσι  μετέρχεαι  εἰπεῖν  τὴν  ἀληθείην,  πᾶν  ἐς
σὲ  κατειρήσεται  τὠληθές.  ὥς  με  ἠγάγετο  ̓Αρίστων  ἐς  ἑωυτοῦ,  νυκτὶ  τρίτῃ  ἀπὸ  τῆς  πρώτης  ἦλθέ  μοι  φάσμα  εἰδόμενον  ̓Αρίστωνι,  συνευνηθὲν  δὲ  τοὺς  στεφάνους  τοὺς  εἶχε  ἐμοὶ  περιετίθεε.  καὶ  τὸ  μὲν  οἰχώκεε,  ἧκε  δὲ  μετὰ  ταῦτα  ̓Αρίστων.  ὡς  δέ  με  εἶδε  ἔχουσαν  στεφάνους,  εἰρώτα  τίς  εἴη  μοι  ὁ  δούς:  ἐγὼ  δὲ  ἐφάμην  ἐκεῖνον,  ὁ  δὲ  οὐκ
ὑπεδέκετο.  ἐγὼ  δὲ  κατωμνύμην  φαμένη  αὐτὸν  οὐ  ποιέειν  καλῶς  ἀπαρνεόμενον:  ὀλίγῳ  γὰρ  τι  πρότερον  ἐλθόντα  καὶ  συνευνηθέντα  δοῦναί  μοι  τοὺς  στεφάνους.  ὁρέων  δέ  με  κατομνυμένην  ὁ  ̓Αρίστων  ἔμαθε  ὡς  θεῖον  εἴη  τὸ  πρῆγμα.  καὶ  τοῦτο  μὲν  οἱ  στέφανοι  ἐφάνησαν  ἐόντες  ἐκ  τοῦ  ἡρωίου  τοῦ  παρὰ  τῇσι  θύρῃσι  τῇσι  αὐλείῃσι  ἱδρυμένου,  τὸ  καλέουσι  ̓Αστροβάκου,  τοῦτο  δὲ
οἱ  μάντιες  τὸν  αὐτὸν  τοῦτον  ἥρωα  ἀναίρεον  εἶναι.  οὕτω  ὦ  παῖ  ἔχεις  πᾶν,  ὅσον  τι  καὶ  βούλεαι  πυθέσθαι:  ἢ  γὰρ  ἐκ  τοῦ  ἥρωος  τούτου  γέγονας,  καί  τοι  πατήρ  ἐστι  ̓Αστρόβακος  ὁ  ἥρως,  ἢ  ̓Αρίστων:  ἐν  γάρ  σε  τῇ  νυκτὶ  ταύτῃ  ἀναιρέομαι.  τῇ  δέ  σευ  μάλιστα  κατάπτονται  οἱ  ἐχθροί,  λέγοντες  ὡς  αὐτὸς  ὁ  ̓Αρίστων,  ὅτε  αὐτῷ
σὺ  ἠγγέλθης  γεγενημένος,  πολλῶν  ἀκουόντων  οὐ  φήσειέ  σε  ἑωυτοῦ  εἶναι  （τὸν  χρόνον  γάρ,  τοὺς  δέκα  μῆνας,  οὐδέκω  ἐξήκειν）,  ἀιδρείῃ  τῶν  τοιούτων  κεῖνος  τοῦτο  ἀπέρριψε  τὸ  ἔπος.  τίκτουσι  γὰρ  γυναῖκες  καὶ  ἐννεάμηνα  καὶ  ἑπτάμηνα,  καὶ  οὐ  πᾶσαι  δέκα  μῆνας  ἐκτελέσασαι:  ἐγὼ  δὲ  σὲ  ὦ  παῖ  ἑπτάμηνον  ἔτεκον.  ἔγνω  δὲ  καὶ  αὐτὸς  ὁ  ̓Αρίστων  οὐ  μετὰ  πολλὸν
χρόνον  ὡς  ἀνοίῃ  τὸ  ἔπος  ἐκβάλοι  τοῦτο.  λόγους  δὲ  ἄλλους  περὶ  γενέσιος  τῆς  σεωυτοῦ  μὴ  δέκεο:  τὰ  γὰρ  ἀληθέστατα  πάντα  ἀκήκοας.  ἐκ  δὲ  ὀνοφορβῶν  αὐτῷ  τε  Λευτυχίδῃ  καὶ  τοῖσι  ταῦτα  λέγουσι  τίκτοιεν  αἱ  γυναῖκες  παῖδας.”  ἣ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἔλεγε,  ὁ  δὲ  πυθόμενός  τε  τὰ  ἐβούλετο  καὶ  ἐπόδια  λαβὼν  ἐπορεύετο  ἐς  ̓͂Ηλιν,  τῷ  λόγῳ  φὰς
ὡς  ἐς  Δελφοὺς  χρησόμενος  τῷ  χρηστηρίῳ  πορεύεται.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ὑποτοπηθέντες  Δημάρητον  δρησμῷ  ἐπιχειρέειν  ἐδίωκον.  καί  κως  ἔφθη  ἐς  Ζάκυνθον  διαβὰς  ὁ  Δημάρητος  ἐκ  τῆς  ̓́Ηλιδος:  ἐπιδιαβάντες  δὲ  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  αὐτοῦ  τε  ἅπτοντο  καὶ  τοὺς  θεράποντας  αὐτοῦ  ἀπαιρέονται.  μετὰ  δέ,  οὐ  γὰρ  ἐξεδίδοσαν  αὐτὸν  οἱ  Ζακύνθιοι,  ἐνθεῦτεν  διαβαίνει  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον.  ὁ  δὲ
ὑπεδέξατό  τε  αὐτὸν  μεγαλωστὶ  καὶ  γῆν  τε  καὶ  πόλιας  ἔδωκε.  οὕτω  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  Δημάρητος  καὶ  τοιαύτῃ  χρησάμενος  τύχῃ,  ἄλλα  τε  Λακεδαιμονίοισι  συχνὰ  ἔργοισί  τε  καὶ  γνώμῃσι  ἀπολαμπρυνθείς,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  ̓Ολυμπιάδα  σφι  ἀνελόμενος  τεθρίππῳ  προσέβαλε,  μοῦνος  τοῦτο  πάντων  δὴ  τῶν  γενομένων  βασιλέων  ἐν  Σπάρτῃ  ποιήσας.  Λευτυχίδης  δὲ  ὁ  Μενάρεος  Δημαρήτου  καταπαυσθέντος  διεδέξατο
τὴν  βασιληίην,  καί  οἱ  γίνεται  παῖς  Ζευξίδημος,  τὸν  δὴ  Κυνίσκον  μετεξέτεροι  Σπαρτιητέων  ἐκάλεον.  οὗτος  ὁ  Ζευξίδημος  οὐκ  ἐβασίλευσε  Σπάρτης:  πρὸ  Λευτυχίδεω  γὰρ  τελευτᾷ,  λιπὼν  παῖδα  ̓Αρχίδημον.  Δευτυχίδης  δὲ  στερηθεὶς  Ζευξιδήμου  γαμέει  δευτέρην  γυναῖκα  Εὐρυδάμην  τὴν  ἐοῦσαν  Μενίου  ἀδελφεὴν  Διακτορίδεω  δὲ  θυγατέρα,  ἐκ  τῆς  οἱ  ἔρσεν  μὲν  γίνεται  οὐδέν,  θυγάτηρ  δὲ  Λαμπιτώ,  τὴν  ̓Αρχίδημος  ὁ  Ζευξιδήμου
γαμέει  δόντος  αὐτῷ  Λευτυχίδεω.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  Λευτυχίδης  κατεγήρα  ἐν  Σπάρτῃ,  ἀλλὰ  τίσιν  τοιήνδε  τινὰ  Δημαρήτῳ  ἐξέτισε.  ἐστρατήγησε  Λακεδαιμονίοισι  ἐς  Θεσσαλίην,  παρεὸν  δέ  οἱ  πάντα  ὑποχείρια  ποιήσασθαι  ἐδωροδόκησε  ἀργύριον  πολλόν:  ἐπ'  αὐτοφώρῳ  δὲ  ἁλοὺς  αὐτοῦ  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ,  ἐπικατήμενος  χειρίδι  πλέῃ  ἀργυρίου,  ἔφυγε  ἐκ  Σπάρτης  ὑπὸ  δικαστήριον  ὑπαχθείς,  καὶ  τὰ  οἰκία  οἱ  κατεσκάφη:  ἔφυγε  δὲ
ἐς  Τεγέην  καὶ  ἐτελεύτησε  ἐν  ταύτῃ.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ἐγένετο  χρόνῳ  ὕστερον:  τότε  δὲ  ὡς  τῷ  Κλεομένεϊ  ὡδώθη  τὸ  ἐς  τὸν  Δημάρητον  πρῆγμα,  αὐτίκα  παραλαβὼν  Λευτυχίδεα  ἤιε  ἐπὶ  τοὺς  Αἰγινήτας,  δεινόν  τινά  σφι  ἔγκοτον  διὰ  τὸν  προπηλακισμὸν  ἔχων.  οὕτω  δὴ  οὔτε  οἱ  Αἰγινῆται,  ἀμφοτέρων  τῶν  βασιλέων  ἡκόντων  ἐπ'  αὐτούς,  ἐδικαίευν  ἔτι  ἀντιβαίνειν,  ἐκεῖνοί  τε  ἐπιλεξάμενοι
ἄνδρας  δέκα  Αἰγινητέων  τοὺς  πλείστου  ἀξίους  καὶ  πλούτῳ  καὶ  γένει:  ἦγον  καὶ  ἄλλους  καὶ  δὴ  καὶ  Κριόν  τε  τὸν  Πολυκρίτου  καὶ  Κάσαυβον  τὸν  ̓Αριστοκράτεος,  οἵ  περ  εἶχον  μέγιστον  κράτος:  ἀγαγόντες  δὲ  σφέας  ἐς  γῆν  τὴν  ̓Αττικὴν  παραθήκην  παρατίθενται  ἐς  τοὺς  ἐχθίστους  Αἰγινήτῃσι  ̓Αθηναίους.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  Κλεομένεα  ἐπάιστον  γενόμενον  κακοτεχνήσαντα  ἐς  Δημάρητον  δεῖμα  ἔλαβε  Σπαρτιητέων,
καὶ  ὑπεξέσχε  ἐς  Θεσσαλίην.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἀπικόμενος  ἐς  τὴν  ̓Αρκαδίην  νεώτερα  ἔπρησσε  πρήγματα,  συνιστὰς  τοὺς  ̓Αρκάδας  ἐπὶ  τῆ  Σπάρτῃ,  ἄλλους  τε  ὅρκους  προσάγων  σφι  ἦ  μὲν  ἕψεσθαι  σφέας  αὐτῷ  τῇ  ἂν  ἐξηγέηται,  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  Νώνακριν  πόλιν  πρόθυμος  ἦν  τῶν  ̓Αρκάδων  τοὺς  προεστεῶτας  ἀγινέων  ἐξορκοῦν  τὸ  Στυγὸς  ὕδωρ.  ἐν  δὲ  ταύτῃ  τῇ  πόλι  λέγεται
εἶναι  ὑπὸ  τῶν  ̓Αρκάδων  τὸ  Στυγὸς  ὕδωρ,  καὶ  δὴ  καὶ  ἔστι  τοιόνδε  τι:  ὕδωρ  ὀλίγον  φαινόμενον  ἐκ  πέτρης  στάζει  ἐς  ἄγκος,  τὸ  δὲ  ἄγκος  αἱμασιῆς  τις  περιθέει  κύκλος.  ἡ  δὲ  Νώνακρις,  ἐν  τῇ  ἡ  πηγὴ  αὕτη  τυγχάνει  ἐοῦσα,  πόλις  ἐστὶ  τῆς  ̓Αρκαδίης  πρὸς  Φενεῷ.  μαθόντες  δὲ  Κλεομένεα  Λακεδαιμόνιοι  ταῦτα  πρήσσοντα,  κατῆγον  αὐτὸν  δείσαντες  ἐπὶ  τοῖσι
αὐτοῖσι  ἐς  Σπάρτην  τοῖσι  καὶ  πρότερον  ἦρχε.  κατελθόντα  δὲ  αὐτὸν  αὐτίκα  ὑπέλαβε  μανίη  νοῦσος,  ἐόντα  καὶ  πρότερον  ὑπομαργότερον:  ὅκως  γὰρ  τεῷ  ἐντύχοι  Σπαρτιητέων,  ἐνέχραυε  ἐς  τὸ  πρόσωπον  τὸ  σκῆπτρον.  ποιέοντα  δὲ  αὐτὸν  ταῦτα  καὶ  παραφρονήσαντα  ἔδησαν  οἱ  προσήκοντες  ἐν  ξύλω:  ὁ  δὲ  δεθεὶς  τὸν  φύλακον  μουνωθέντα  ἰδὼν  τῶν  ἄλλων  αἰτέει  μάχαιραν:  οὐ  βουλομένου  δὲ  τὰ
πρῶτα  τοῦ  φυλάκου  διδόναι  ἀπείλεε  τά  μιν  αὖτις  ποιήσει,  ἐς  ὁ  δείσας  τὰς  ἀπειλὰς  ὁ  φύλακος  （ἦν  γὰρ  τῶν  τις  εἱλωτέων）  διδοῖ  οἱ  μάχαιραν.  Κλεομένης  δὲ  παραλαβὼν  τὸν  σίδηρον  ἄρχετο  ἐκ  τῶν  κνημέων  ἑωυτὸν  λωβώμενος:  ἐπιτάμνων  γὰρ  κατὰ  μῆκος  τὰς  σάρκας  προέβαινε  ἐκ  τῶν  κνημέων  ἐς  τοὺς  μηρούς,  ἐκ  δὲ  τῶν  μηρῶν  ἔς  τε  τὰ
ἰσχία  καὶ  τὰς  λαπάρας,  ἐς  ὃ  ἐς  τὴν  γαστέρα  ἀπίκετο,  καὶ  ταύτην  καταχορδεύων  ἀπέθανε  τρόπῳ  τοιούτῳ,  ὡς  μὲν  οἱ  πολλοὶ  λέγουσι  ̓Ελλήνων,  ὅτι  τὴν  Πυθίην  ἀνέγνωσε  τὰ  περὶ  Δημαρήτου  λέγειν  γενόμενα,  ὡς  δὲ  ̓Αθηναῖοι  μοῦνοι  λέγουσι,  διότι  ἐς  ̓Ελευσῖνα  ἐσβαλὼν  ἔκειρε  τὸ  τέμενος  τῶν  θεῶν,  ὡς  δὲ  ̓Αργεῖοι,  ὅτι  ἐξ  ἱροῦ  αὐτῶν  τοῦ  ̓́Αργου  ̓Αργείων
τοὺς  καταφυγόντας  ἐκ  τῆς  μάχης  καταγινέων  κατέκοπτε  καὶ  αὐτὸ  τὸ  ἄλσος  ἐν  ἀλογίῃ  ἔχων  ἐνέπρησε.  Κλεομένεϊ  γὰρ  μαντευομένῳ  ἐν  Δελφοῖσι  ἐχρήσθη  ̓́Αργος  αἱρήσειν:  ἐπείτε  δὲ  Σπαρτιήτας  ἄγων  ἀπίκετο  ἐπὶ  ποταμὸν  ̓Ερασῖνον,  ὃς  λέγεται  ῥέειν  ἐκ  τῆς  Στυμφαλίδος  λίμνης:  τὴν  γὰρ  δὴ  λίμνην  ταύτην  ἐς  χάσμα  ἀφανὲς  ἐκδιδοῦσαν  ἀναφαίνεσθαι  ἐν  ̓́Αργεϊ,  τὸ  ἐνθεῦτεν  δὲ  τὸ  ὕδωρ
ἤδη  τοῦτο  ὑπ'  ̓Αργείων  ̓Ερασῖνον  καλέεσθαι:  ἀπικόμενος  δ'  ὦν  ὁ  Κλεομένης  ἐπὶ  τὸν  ποταμὸν  τοῦτον  ἐσφαγιάζετο  αὐτῷ:  καὶ  οὐ  γὰρ  ἐκαλλιέρεε  οὐδαμῶς  διαβαίνειν  μιν,  ἄγασθαι  μὲν  ἔφη  τοῦ  ̓Ερασίνου  οὐ  προδιδόντος  τοὺς  πολιήτας,  ̓Αργείους  μέντοι  οὐδ'  ὣς  χαιρήσειν.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἐξαναχωρήσας  τὴν  στρατιὴν  κατήγαγε  ἐς  Θυρέην,  σφαγιασάμενος  δὲ  τῇ  θαλάσσῃ  ταῦρον  πλοίοισι  σφέας  ἤγαγε
ἔς  τε  τὴν  Τιρυνθίην  χώρην  καὶ  Ναυπλίην.  ̓Αργεῖοι  δὲ  ἐβοήθεον  πυνθανόμενοι  ταῦτα  ἐπὶ  θάλασσαν:  ὡς  δὲ  ἀγχοῦ  μὲν  ἐγίνοντο  τῆς  Τίρυνθος,  χώρῳ  δὲ  ἐν  τούτῳ  τῷ  κεῖται  ̔Ησίπεια  οὔνομα,  μεταίχμιον  οὐ  μέγα  ἀπολιπόντες  ἵζοντο  ἀντίοι  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι.  ἐνθαῦτα  δὴ  οἱ  ̓Αργεῖοι  τὴν  μὲν  ἐκ  τοῦ  φανεροῦ  μάχην  οὐκ  ἐφοβέοντο,  ἀλλὰ  μὴ  δόλῳ  αἱρεθέωσι:  καὶ  γὰρ
δή  σφι  ἐς  τοῦτο  τὸ  πρῆγμα  εἶχε  τὸ  χρηστήριον  τὸ  ἐπίκοινα  ἔχρησε  ἡ  Πυθίη  τούτοισί  τε  καὶ  Μιλησίοισι,  λέγον  ὧδε.  ἀλλ'  ὅταν  ἡ  θήλεια  τὸν  ἄρσενα  νικήσασα  ἐξελάσῃ  καὶ  κῦδος  ἐν  ̓Αργείοισιν  ἄρηται,  πολλὰς  ̓Αργείων  ἀμφιδρυφέας  τότε  θήσει.  ὧς  ποτέ  τις  ἐρέει  καὶ  ἐπεσσομένων  ἀνθρώπων  δεινὸς  ὄφις  τριέλικτος  ἀπώλετο  δουρὶ  δαμασθείς.  ταῦτα  δὴ  πάντα  συνελθόντα
τοῖσι  ̓Αργείοισι  φόβον  παρεῖχε.  καὶ  δή  σφι  πρὸς  ταῦτα  ἔδοξε  τῷ  κήρυκι  τῶν  πολεμίων  χρᾶσθαι,  δόξαν  δέ  σφι  ἐποίεον  τοιόνδε:  ὅκως  ὁ  Σπαρτιήτης  κῆρυξ  προσημαίνοι  τι  Λακεδαιμονίοισι,  ἐποίευν  καὶ  οἱ  ̓Αργεῖοι  τὠυτὸ  τοῦτο.  μαθὼν  δὲ  ὁ  Κλεομένης  ποιεῦντας  τοὺς  ̓Αργείους  ὁκοῖόν  τι  ὁ  σφέτερος  κῆρυξ  σημήνειε,  παραγγέλλει  σφι,  ὅταν  σημήνῃ  ὁ  κῆρυξ  ποιέεσθαι  ἄριστον,  τότε
ἀναλαβόντας  τὰ  ὅπλα  χωρέειν  ἐς  τοὺς  ̓Αργείους.  ταῦτα  καὶ  ἐγένετο  ἐπιτελέα  ἐκ  τῶν  Λακεδαιμονίων:  ἄριστον  γὰρ  ποιευμένοισι  τοῖσι  ̓Αργείοισι  ἐκ  τοῦ  κηρύγματος  ἐπεκέατο,  καὶ  πολλοὺς  μὲν  ἐφόνευσαν  αὐτῶν,  πολλῷ  δέ  τι  πλεῦνας  ἐς  τὸ  ἄλσος  τοῦ  ̓́Αργου  καταφυγόντας  περιιζόμενοι  ἐφύλασσον.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁ  Κλεομένης  ἐποίεε  τοιόνδε.  ἔχων  αὐτομόλους  ἄνδρας  καὶ  πυνθανόμενος  τούτων,  ἐξεκάλεε  πέμπων  κήρυκα
ὀνομαστὶ  λέγων  τῶν  ̓Αργείων  τοὺς  ἐν  τῷ  ἱρῷ  ἀπεργμένους,  ἐξεκάλεε  δὲ  φὰς  αὐτῶν  ἔχειν  τὰ  ἄποινα.  ἄποινα  δὲ  ἐστὶ  Πελοποννησίοισι  δύο  μνέαι  τεταγμέναι  κατ'  ἄνδρα  αἰχμάλωτον  ἐκτίνειν.  κατὰ  πεντήκοντα  δὴ  ὦν  τῶν  ̓Αργείων  ὡς  ἑκάστους  ἐκκαλεύμενος  ὁ  Κλεομένης  ἔκτεινε.  ταῦτα  δέ  κως  γινόμενα  ἐλελήθεε  τοὺς  λοιποὺς  τοὺς  ἐν  τῷ  τεμένεϊ:  ἅτε  γὰρ  πυκνοῦ  ἐόντος  τοῦ
ἄλσεος,  οὐκ  ὥρων  οἱ  ἐντὸς  τοὺς  ἐκτὸς  ὅ  τι  ἔπρησσον,  πρίν  γε  δὴ  αὐτῶν  τις  ἀναβὰς  ἐπὶ  δένδρον  κατεῖδε  τὸ  ποιεύμενον.  οὔκων  δὴ  ἔτι  καλεόμενοι  ἐξήισαν.  ἐνθαῦτα  δὴ  ὁ  Κλεομένης  ἐκέλευε  πάντα  τινὰ  τῶν  εἱλωτέων  περινέειν  ὕλῃ  τὸ  ἄλσος,  τῶν  δὲ  πειθομένων  ἐνέπρησε  τὸ  ἄλσος.  καιομένου  δὲ  ἤδη  ἐπείρετο  τῶν  τινα  αὐτομόλων  τίνος  εἴη  θεῶν
τὸ  ἄλσος:  ὁ  δὲ  ἔφη  ̓́Αργου  εἶναι.  ὁ  δὲ  ὡς  ἤκουσε,  ἀναστενάξας  μέγα  εἶπε  “ὦ  ̓́Απολλον  χρηστήριε,  ἦ  μεγάλως  με  ἠπάτηκας  φάμενος  ̓́Αργος  αἱρήσειν:  συμβάλλομαι  δ'  ἐξήκειν  μοι  τὸ  χρηστήριον.”  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ὁ  Κλεομένης  τὴν  μὲν  πλέω  στρατιὴν  ἀπῆκε  ἀπιέναι  ἐς  Σπάρτην,  χιλίους  δὲ  αὐτὸς  λαβὼν  τοὺς  ἀριστέας  ἤιε  ἐς  τὸ  ̔́Ηραιον  θύσων:  βουλόμενον
δὲ  αὐτὸν  θύειν  ἐπὶ  τοῦ  βωμοῦ  ὁ  ἱρεὺς  ἀπηγόρευε,  φὰς  οὐκ  ὅσιον  εἶναι  ξείνῳ  αὐτόθι  θύειν.  ὁ  δὲ  Κλεομένης  τὸν  ἱρέα  ἐκέλευε  τοὺς  εἵλωτας  ἀπὸ  τοῦ  βωμοῦ  ἀπάγοντας  μαστιγῶσαι,  καὶ  αὐτὸς  ἔθυσε:  ποιήσας  δὲ  ταῦτα  ἀπήιε  ἐς  τὴν  Σπάρτην.  νοστήσαντα  δέ  μιν  ὑπῆγον  οἱ  ἐχθροὶ  ὑπὸ  τοὺς  ἐφόρους,  φάμενοί  μιν  δωροδοκήσαντα  οὐκ  ἑλεῖν  τὸ  ̓́Αργος,
παρεὸν  εὐπετέως  μιν  ἑλεῖν.  ὁ  δέ  σφι  ἔλεξε,  οὔτε  εἰ  ψευδόμενος  οὔτε  εἰ  ἀληθέα  λέγων,  ἔχω  σαφηνέως  εἶπαι,  ἔλεξε  δ'  ὦν  φάμενος,  ἐπείτε  δὴ  τὸ  τοῦ  ̓́Αργου  ἱρὸν  εἷλον,  δοκέειν  οἱ  ἐξεληλυθέναι  τὸν  τοῦ  θεοῦ  χρησμόν:  πρὸς  ὦν  ταῦτα  οὐ  δικαιοῦν  πειρᾶν  τῆς  πόλιος,  πρίν  γε  δὴ  ἱροῖσι  χρήσηται  καὶ  μάθῃ  εἴτε  οἱ  ὁ  θεὸς
παραδιδοῖ  εἴτε  ἐμποδὼν  ἕστηκε:  καλλιερευμένῳ  δὲ  ἐν  τῷ  ̔Ηραίῳ  ἐκ  τοῦ  ἀγάλματος  τῶν  στηθέων  φλόγα  πυρὸς  ἐκλάμψαι,  μαθεῖν  δὲ  αὐτὸς  οὕτω  τὴν  ἀτρεκείην,  ὅτι  οὐκ  αἱρέει  τὸ  ̓́Αργος:  εἰ  μὲν  γὰρ  ἐκ  τῆς  κεφαλῆς  τοῦ  ἀγάλματος  ἐξέλαμψε,  αἱρέειν  ἂν  κατ'  ἄκρης  τὴν  πόλιν,  ἐκ  τῶν  στηθέων  δὲ  λάμψαντος  πᾶν  οἱ  πεποιῆσθαι  ὅσον  ὁ  θεὸς  ἐβούλετο
γενέσθαι.  ταῦτα  λέγων  πιστά  τε  καὶ  οἰκότα  ἐδόκεε  Σπαρτιήτῃσι  λέγειν,  καὶ  διέφυγε  πολλὸν  τοὺς  διώκοντας.  ̓́Αργος  δὲ  ἀνδρῶν  ἐχηρώθη  οὕτω  ὥστε  οἱ  δοῦλοι  αὐτῶν  ἔσχον  πάντα  τὰ  πρήγματα  ἄρχοντές  τε  καὶ  διέποντες,  ἐς  ὃ  ἐπήβησαν  οἱ  τῶν  ἀπολομένων  παῖδες:  ἔπειτα  σφέας  οὗτοι  ἀνακτώμενοι  ὀπίσω  ἐς  ἑωυτοὺς  τὸ  ̓́Αργος  ἐξέβαλον:  ἐξωθεύμενοι  δὲ  οἱ  δοῦλοι  μάχῃ  ἔσχον
Τίρυνθα.  τέως  μὲν  δή  σφι  ἦν  ἄρθμια  ἐς  ἀλλήλους,  ἔπειτα  δὲ  ἐς  τοὺς  δούλους  ἦλθε  ἀνὴρ  μάντις  Κλέανδρος,  γένος  ἐὼν  Φιγαλεὺς  ἀπ'  ̓Αρκαδίης:  οὗτος  τοὺς  δούλους  ἀνέγνωσε  ἐπιθέσθαι  τοῖσι  δεσπότῃσι.  ἐκ  τούτου  δὴ  πόλεμός  σφι  ἦν  ἐπὶ  χρόνον  συχνόν,  ἐς  ὃ  δὴ  μόγις  οἱ  ̓Αργεῖοι  ἐπεκράτησαν.  ̓Αργεῖοι  μέν  νυν  διὰ  ταῦτα  Κλεομένεα  φασὶ  μανέντα  ἀπολέσθαι
κακῶς:  αὐτοὶ  δὲ  Σπαρτιῆται  φασὶ  ἐκ  δαιμονίου  μὲν  οὐδενὸς  μανῆναι  Κλεομένεα,  Σκύθῃσι  δὲ  ὁμιλήσαντά  μιν  ἀκρητοπότην  γενέσθαι  καὶ  ἐκ  τούτου  μανῆναι.  Σκύθας  γὰρ  τοὺς  νομάδας,  ἐπείτε  σφι  Δαρεῖον  ἐμβαλεῖν  ἐς  τὴν  χώρην,  μετὰ  ταῦτα  μεμονέναι  μιν  τίσασθαι,  πέμψαντας  δὲ  ἐς  Σπάρτην  συμμαχίην  τε  ποιέεσθαι  καὶ  συντίθεσθαι  ὡς  χρεὸν  εἴη  αὐτοὺς  μὲν  τοὺς  Σκύθας  παρὰ  Φᾶσιν
ποταμὸν  πειρᾶν  ἐς  τὴν  Μηδικὴν  ἐσβάλλειν,  σφέας  δὲ  τοὺς  Σπαρτιήτας  κελεύειν  ἐξ  ̓Εφέσου  ὁρμωμένους  ἀναβαίνειν  καὶ  ἔπειτα  ἐς  τὠυτὸ  ἀπαντᾶν.  Κλεομένεα  δὲ  λέγουσι  ἡκόντων  τῶν  Σκυθέων  ἐπὶ  ταῦτα  ὁμιλέειν  σφι  μεζόνως,  ὁμιλέοντα  δὲ  μᾶλλον  τοῦ  ἱκνεομένου  μαθεῖν  τὴν  ἀκρητοποσίην  παρ'  αὐτῶν:  ἐκ  τούτου  δὲ  μανῆναί  μιν  νομίζουσι  Σπαρτιῆται.  ἔκ  τε  τόσου,  ὡς  αὐτοὶ  λέγουσι,  ἐπεὰν
ζωρότερον  βούλωνται  πιεῖν,  ̓Επισκύθισον  λέγουσι.  οὕτω  δὴ  Σπαρτιῆται  τὰ  περὶ  Κλεομένεα  λέγουσι:  ἐμοὶ  δὲ  δοκέει  τίσιν  ταύτην  ὁ  Κλεομένης  Δημαρήτῳ  ἐκτῖσαι.  τελευτήσαντος  δὲ  Κλεομένεος  ὡς  ἐπύθοντο  Αἰγινῆται,  ἔπεμπον  ἐς  Σπάρτην  ἀγγέλους  καταβωσομένους  Λευτυχίδεω  περὶ  τῶν  ἐν  ̓Αθήνῃσι  ὁμήρων  ἐχομένων.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  δικαστήριον  συναγαγόντες  ἔγνωσαν  περιυβρίσθαι  Αἰγινήτας  ὑπὸ  Λευτυχίδεω,  καί  μιν  κατέκριναν  ἔκδοτον  ἄγεσθαι  ἐς  Αἴγιναν
ἀντὶ  τῶν  ἐν  ̓Αθήνῃσι  ἐχομένων  ἀνδρῶν.  μελλόντων  δὲ  ἄγειν  τῶν  Αἰγινητέων  τὸν  Λευτυχίδεα,  εἶπέ  σφι  Θεασίδης  ὁ  Λεωπρέπεος,  ἐὼν  ἐν  Σπάρτῃ  δόκιμος  ἀνήρ,  “τί  βουλεύεσθε  ποιέειν,  ἄνδρες  Αἰγινῆται;  τὸν  βασιλέα  τῶν  Σπαρτιητέων  ἔκδοτον  γενόμενον  ὑπὸ  τῶν  πολιητέων  ἄγειν;  εἰ  νῦν  ὀργῇ  χρεώμενοι  ἔγνωσαν  οὕτω  Σπαρτιῆται,  ὅκως  ἐξ  ὑστέρης  μή  τι  ὑμῖν,  ἢν  ταῦτα  πρήσσητε,  πανώλεθρον
κακὸν  ἐς  τὴν  χώρην  ἐμβάλωσι.”  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  Αἰγινῆται  ἔσχοντο  τῆς  ἀγωγῆς,  ὁμολογίῃ  δὲ  ἐχρήσαντο  τοιῇδε,  ἐπισπόμενον  Λευτυχίδεα  ἐς  ̓Αθήνας  ἀποδοῦναι  Αἰγινήτῃσι  τοὺς  ἄνδρας.  ὡς  δὲ  ἀπικόμενος  Λευτυχίδης  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  ἀπαίτεε  τὴν  παραθήκην,  οἱ  δ'  ̓Αθηναῖοι  προφάσιας  εἷλκον  οὐ  βουλόμενοι  ἀποδοῦναι,  φάντες  δύο  σφέας  ἐόντας  βασιλέας  παραθέσθαι  καὶ  οὐ  δικαιοῦν  τῷ  ἑτέρῳ  ἄνευ  τοῦ
ἑτέρου  ἀποδιδόναι:  Λευτυχίδης  μὲν  εἴπας  ταῦτα,  ὥς  οἱ  οὐδὲ  οὕτω  ἐσήκουον  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  ἀπαλλάσσετο:  οἱ  δὲ  Αἰγινῆται,  πρὶν  τῶν  πρότερον  ἀδικημάτων  δοῦναι  δίκας  τῶν  ἐς  ̓Αθηναίους  ὕβρισαν  Θηβαίοισι  χαριζόμενοι,  ἐποίησαν  τοιόνδε.  μεμφόμενοι  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  καὶ  ἀξιοῦντες  ἀδικέεσθαι,  ὡς  τιμωρησόμενοι  τοὺς  ̓Αθηναίους  παρεσκευάζοντο:  καὶ  ἦν  γὰρ  δὴ  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  πεντετηρὶς  ἐπὶ  Σουνίῳ,  λοχήσαντες  ὦν  τὴν  θεωρίδα
νέα  εἷλον  πλήρεα  ἀνδρῶν  τῶν  πρώτων  ̓Αθηναίων,  λαβόντες  δὲ  τοὺς  ἄνδρας  ἔδησαν.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  παθόντες  ταῦτα  πρὸς  Αἰγινητέων  οὐκέτι  ἀνεβάλλοντο  μὴ  οὐ  τὸ  πᾶν  μηχανήσασθαι  ἐπ'  Αἰγινήτῃσι.  καὶ  ἦν  γὰρ  Νικόδρομος  Κνοίθου  καλεόμενος  ἐν  τῇ  Αἰγίνῃ  ἀνὴρ  δόκιμος,  οὗτος  μεμφόμενος  μὲν  τοῖσι  Αἰγινήτῃσι  προτέρην  ἑωυτοῦ  ἐξέλασιν  ἐκ  τῆς  νήσου,  μαθὼν  δὲ  τότε  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἀναρτημένους
ἔρδειν  Αἰγινήτας  κακῶς,  συντίθεται  ̓Αθηναίοισι  προδοσίην  Αἰγίνης,  φράσας  ἐν  τῇ  τε  ἡμέρῃ  ἐπιχειρήσει  καὶ  ἐκείνους  ἐς  τὴν  ἥκειν  δεήσει  βοηθέοντας.  μετὰ  ταῦτα  καταλαμβάνει  μὲν  κατὰ  τὰ  συνεθήκατο  ̓Αθηναίοισι  ὁ  Νικόδρομος  τὴν  παλαιὴν  καλεομένην  πόλιν,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  οὐ  παραγίνονται  ἐς  δέον:  οὐ  γὰρ  ἔτυχον  ἐοῦσαι  νέες  σφι  ἀξιόμαχοι  τῇσι  Αἰγινητέων  συμβαλεῖν.  ἐν  ᾧ  ὦν  Κορινθίων  ἐδέοντο
χρῆσαι  σφίσι  νέας,  ἐν  τούτῳ  διεφθάρη  τὰ  πρήγματα.  οἱ  δὲ  Κορίνθιοι,  ἦσαν  γάρ  σφι  τοῦτον  τὸν  χρόνον  φίλοι  ἐς  τὰ  μάλιστα,  ̓Αθηναίοισι  διδοῦσι  δεομένοισι  εἴκοσι  νέας,  διδοῦσι  δὲ  πενταδράχμους  ἀποδόμενοι:  δωρεὴν  γὰρ  ἐν  τῷ  νόμῳ  οὐκ  ἐξῆν  δοῦναι.  ταύτας  τε  δὴ  λαβόντες  οἱ  ̓Αθηναῖοι  καὶ  τὰς  σφετέρας,  πληρώσαντες  ἑβδομήκοντα  νέας  τὰς  ἁπάσας,  ἔπλεον  ἐπὶ  τὴν
Αἴγιναν  καὶ  ὑστέρησαν  ἡμέρῃ  μιῇ  τῆς  συγκειμένης.  Νικόδρομος  δέ,  ὡς  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἐς  τὸν  καιρὸν  οὐ  παρεγίνοντο,  ἐς  πλοῖον  ἐσβὰς  ἐκδιδρήσκει  ἐκ  τῆς  Αἰγίνης:  σὺν  δέ  οἱ  καὶ  ἄλλοι  ἐκ  τῶν  Αἰγινητέων  εἵποντο,  τοῖσι  ̓Αθηναῖοι  Σούνιον  οἰκῆσαι  ἔδοσαν.  ἐνθεῦτεν  δὲ  οὗτοι  ὁρμώμενοι  ἔφερόν  τε  καὶ  ἦγον  τοὺς  ἐν  τῇ  νήσῳ  Αἰγινήτας.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ὕστερον
ἐγίνετο.  Αἰγινητέων  δὲ  οἱ  παχέες  ἐπαναστάντος  τοῦ  δήμου  σφι  ἅμα  Νικοδρόμῳ  ἐπεκράτησαν,  καὶ  ἔπειτα  σφέας  χειρωσάμενοι  ἐξῆγον  ἀπολέοντες.  ἀπὸ  τούτου  δὲ  καὶ  ἄγος  σφι  ἐγένετο,  τὸ  ἐκθύσασθαι  οὐκ  οἶοί  τε  ἐγένοντο  ἐπιμηχανώμενοι,  ἀλλ'  ἔφθησαν  ἐκπεσόντες  πρότερον  ἐκ  τῆς  νήσου  ἤ  σφι  ἵλεον  γενέσθαι  τὴν  θεόν.  ἑπτακοσίους  γὰρ  δὴ  τοῦ  δήμου  ζωγρήσαντες  ἐξῆγον  ὡς  ἀπολέοντες,  εἷς
δέ  τις  τούτων  ἐκφυγὼν  τὰ  δεσμὰ  καταφεύγει  πρὸς  πρόθυρα  Δήμητρος  θεσμοφόρου,  ἐπιλαμβανόμενος  δὲ  τῶν  ἐπισπαστήρων  εἴχετο:  οἳ  δὲ  ἐπείτε  μιν  ἀποσπάσαι  οὐκ  οἷοί  τε  ἀπέλκοντες  ἐγίνοντο,  ἀποκόψαντες  αὐτοῦ  τὰς  χεῖρας  ἦγον  οὕτω,  αἱ  χεῖρες  δὲ  ἐκεῖναι  ἐμπεφυκυῖαι  ἦσαν  τοῖσι  ἐπισπαστῆρσι.  ταῦτα  μέν  νυν  σφέας  αὐτοὺς  οἱ  Αἰγινῆται  ἐργάσαντο,  ̓Αθηναίοισι  δὲ  ἥκουσι  ἐναυμάχησαν  νηυσὶ  ἑβδομήκοντα,  ἑσσωθέντες
δὲ  τῇ  ναυμαχίῃ  ἐπεκαλέοντο  τοὺς  αὐτοὺς  καὶ  πρότερον,  ̓Αργείους.  καὶ  δή  σφι  οὗτοι  μὲν  οὐκέτι  βοηθέουσι,  μεμφόμενοι  ὅτι  Αἰγιναῖαι  νέες  ἀνάγκῃ  λαμφθεῖσαι  ὑπὸ  Κλεομένεος  ἔσχον  τε  ἐς  τὴν  ̓Αργολίδα  χώρην  καὶ  συναπέβησαν  Λακεδαιμονίοισι,  συναπέβησαν  δὲ  καὶ  ἀπὸ  Σικυωνιέων  νεῶν  ἄνδρες  τῇ  αὐτῇ  ταύτῃ  ἐσβολῇ:  καί  σφι  ὑπ'  ̓Αργείων  ἐπεβλήθη  ζημίη  χίλια  τάλαντα  ἐκτῖσαι,  πεντακόσια  ἑκατέρους.
Σικυώνιοι  μέν  νυν  συγγνόντες  ἀδικῆσαι  ὡμολόγησαν  ἑκατὸν  τάλαντα  ἐκτίσαντες  ἀζήμιοι  εἶναι,  Αἰγινῆται  δὲ  οὔτε  συνεγινώσκοντο  ἦσάν  τε  αὐθαδέστεροι.  διὰ  δὴ  ὦν  σφι  ταῦτα  δεομένοισι  ἀπὸ  μὲν  τοῦ  δημοσίου  οὐδεὶς  ̓Αργείων  ἔτι  ἐβοήθεε,  ἐθελονταὶ  δὲ  ἐς  χιλίους:  ἦγε  δὲ  αὐτοὺς  στρατηγὸς  ἀνὴρ  ᾧ  οὔνομα  Εὐρυβάτης,  ἀνὴρ  πεντάεθλον  ἐπασκήσας.  τούτων  οἱ  πλεῦνες  οὐκ  ἀπενόστησαν  ὀπίσω,  ἀλλ'  ἐτελεύτησαν
ὑπ'  ̓Αθηναίων  ἐν  Αἰγίνῃ:  αὐτὸς  δὲ  ὁ  στρατηγὸς  Εὐρυβάτης  μουνομαχίην  ἐπασκέων  τρεῖς  μὲν  ἄνδρας  τρόπῳ  τοιούτῳ  κτείνει,  ὑπὸ  δὲ  τοῦ  τετάρτου  Σωφάνεος  τοῦ  Δεκελέος  ἀποθνήσκει.  Αἰγινῆται  δὲ  ἐοῦσι  ἀτάκτοισι  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  συμβαλόντες  τῇσι  νηυσὶ  ἐνίκησαν,  καί  σφεων  νέας  τέσσερας  αὐτοῖσι  τοῖσι  ἀνδράσι  εἷλον.  ̓Αθηναίοισι  μὲν  δὴ  πόλεμος  συνῆπτο  πρὸς  Αἰγινήτας.  ὁ  δὲ  Πέρσης  τὸ  ἑωυτοῦ
ἐποίεε,  ὥστε  ἀναμιμνήσκοντός  τε  αἰεὶ  τοῦ  θεράποντος  μεμνῆσθαί  μιν  τῶν  ̓Αθηναίων,  καὶ  Πεισιστρατιδέων  προσκατημένων  καὶ  διαβαλλόντων  ̓Αθηναίους,  ἅμα  δὲ  βουλόμενος  ὁ  Δαρεῖος  ταύτης  ἐχόμενος  τῆς  προφάσιος  καταστρέφεσθαι  τῆς  ̔Ελλάδος  τοὺς  μὴ  δόντας  αὐτῷ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ.  Μαρδόνιον  μὲν  δὴ  φλαύρως  πρήξαντα  τῷ  στόλῳ  παραλύει  τῆς  στρατηγίης,  ἄλλους  δὲ  στρατηγοὺς  ἀποδέξας  ἀπέστειλε  ἐπὶ  τε  ̓Ερέτριαν
καὶ  ̓Αθήνας,  Δᾶτίν  τε  ἐόντα  Μῆδον  γένος  καὶ  ̓Αρταφρένεα  τὸν  ̓Αρταφρένεος  παῖδα,  ἀδελφιδέον  ἑωυτοῦ:  ἐντειλάμενος  δὲ  ἀπέπεμπε  ἐξανδραποδίσαντας  ̓Αθήνας  καὶ  ̓Ερέτριαν  ἀνάγειν  ἑωυτῷ  ἐς  ὄψιν  τὰ  ἀνδράποδα.  ὡς  δὲ  οἱ  στρατηγοὶ  οὗτοι  οἱ  ἀποδεχθέντες  πορευόμενοι  παρὰ  βασιλέος  ἀπίκοντο  τῆς  Κιλικίης  ἐς  τὸ  ̓Αλήιον  πεδίον,  ἅμα  ἀγόμενοι  πεζὸν  στρατὸν  πολλόν  τε  καὶ  εὖ  ἐσκευασμένον,  ἐνθαῦτα  στρατοπεδευομένοισι
ἐπῆλθε  μὲν  ὁ  ναυτικὸς  πᾶς  στρατὸς  ὁ  ἐπιταχθεὶς  ἑκάστοισι,  παρεγένοντο  δὲ  καὶ  αἱ  ἱππαγωγοὶ  νέες,  τὰς  τῷ  προτέρῳ  ἔτεϊ  προεῖπε  τοῖσι  ἑωυτοῦ  δασμοφόροισι  Δαρεῖος  ἑτοιμάζειν.  ἐσβαλόμενοι  δὲ  τοὺς  ἵππους  ἐς  ταύτας  καὶ  τὸν  πεζὸν  στρατὸν  ἐσβιβάσαντες  ἐς  τὰς  νέας,  ἔπλεον  ἑξακοσίῃσι  τριήρεσι  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην.  ἐνθεῦτεν  δὲ  οὐ  παρὰ  τὴν  ἤπειρον  εἶχον  τὰς  νέας  ἰθὺ
τοῦ  τε  ̔Ελλησπόντου  καὶ  τῆς  Θρηίκης,  ἀλλ'  ἐκ  Σάμου  ὁρμώμενοι  παρά  τε  ̓Ικάριον  καὶ  διὰ  νήσων  τὸν  πλόον  ἐποιεῦντο,  ὡς  μὲν  ἐμοὶ  δοκέειν,  δείσαντες  μάλιστα  τὸν  περίπλοον  τοῦ  ̓́Αθω,  ὅτι  τῷ  προτέρῳ  ἔτεϊ  ποιεύμενοι  ταύτῃ  τὴν  κομιδὴν  μεγάλως  προσέπταισαν:  πρὸς  δὲ  καὶ  ἡ  Νάξος  σφέας  ἠνάγκαζε  πρότερον  οὐκ  ἁλοῦσα.  ἐπεὶ  δὲ  ἐκ  τοῦ  ̓Ικαρίου  πελάγεος
προσφερόμενοι  προσέμιξαν  τῇ  Νάξῳ,  ἐπὶ  ταύτην  γὰρ  δὴ  πρώτην  ἐπεῖχον  στρατεύεσθαι  οἱ  Πέρσαι  μεμνημένοι  τῶν  πρότερον  οἱ  Νάξιοι  πρὸς  τὰ  ὄρεα  οἴχοντο  φεύγοντες  οὐδὲ  ὑπέμειναν,  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἀνδραποδισάμενοι  τοὺς  κατέλαβον  αὐτῶν,  ἐνέπρησαν  καὶ  τὰ  ἱρὰ  καὶ  τὴν  πόλιν.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  ἐπὶ  τὰς  ἄλλας  νήσους  ἀνήγοντο.  ἐν  ᾧ  δὲ  οὗτοι  ταῦτα  ἐποίευν,  οἱ  Δήλιοι
ἐκλιπόντες  καὶ  αὐτοὶ  τὴν  Δῆλον  οἴχοντο  φεύγοντες  ἐς  Τῆνον.  τῆς  δὲ  στρατιῆς  καταπλεούσης  ὁ  Δᾶτις  προπλώσας  οὐκ  ἔα  τὰς  νέας  πρὸς  τὴν  Δῆλον  προσορμίζεσθαι,  ἀλλὰ  πέρην  ἐν  τῇ  ̔Ρηναίῃ:  αὐτὸς  δὲ  πυθόμενος  ἵνα  ἦσαν  οἱ  Δήλιοι,  πέμπων  κήρυκα  ἠγόρευέ  σφι  τάδε.  “ἄνδρες  ἱροί,  τί  φεύγοντες  οἴχεσθε,  οὐκ  ἐπιτήδεα  καταγνόντες  κατ'  ἐμεῦ;  ἐγὼ  γὰρ  καὶ  αὐτὸς
ἐπὶ  τοσοῦτό  γε  φρονέω  καὶ  μοι  ἐκ  βασιλέος  ὧδε  ἐπέσταλται,  ἐν  τῇ  χώρῃ  οἱ  δύο  θεοὶ  ἐγένοντο,  ταύτην  μηδὲν  σίνεσθαι,  μήτε  αὐτὴν  τὴν  χώρην  μήτε  τοὺς  οἰκήτορας  αὐτῆς.  νῦν  ὦν  καὶ  ἄπιτε  ἐπὶ  τὰ  ὑμέτερα  αὐτῶν  καὶ  τὴν  νῆσον  νέμεσθε.”  ταῦτα  μὲν  ἐπεκηρυκεύσατο  τοῖσι  Δηλίοισι,  μετὰ  δὲ  λιβανωτοῦ  τριηκόσια  τάλαντα  κατανήσας  ἐπὶ  τοῦ  βωμοῦ  ἐθυμίησε.
Δᾶτις  μὲν  δὴ  ταῦτα  ποιήσας  ἔπλεε  ἅμα  τῷ  στρατῷ  ἐπὶ  τὴν  ̓Ερέτριαν  πρῶτα,  ἅμα  ἀγόμενος  καὶ  ̓́Ιωνας  καὶ  Αἰολέας.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  ἐνθεῦτεν  ἐξαναχθέντα  Δῆλος  ἐκινήθη,  ὡς  ἔλεγον  Δήλιοι,  καὶ  πρῶτα  καὶ  ὕστατα  μέχρι  ἐμεῦ  σεισθεῖσα.  καὶ  τοῦτο  μέν  κου  τέρας  ἀνθρώποισι  τῶν  μελλόντων  ἔσεσθαι  κακῶν  ἔφαινε  ὁ  θεός.  ἐπὶ  γὰρ  Δαρείου  τοῦ  ̔Υστάσπεος  καὶ
Ξέρξεω  τοῦ  Δαρείου  καὶ  ̓Αρτοξέρξεω  τοῦ  Ξέρξεω,  τριῶν  τουτέων  ἐπεξῆς  γενεέων,  ἐγένετο  πλέω  κακὰ  τῇ  ̔Ελλάδι  ἢ  ἐπὶ  εἴκοσι  ἄλλας  γενεὰς  τὰς  πρὸ  Δαρείου  γενομένας,  τὰ  μὲν  ἀπὸ  τῶν  Περσέων  αὐτῇ  γενόμενα,  τὰ  δὲ  ἀπ'  αὐτῶν  τῶν  κορυφαίων  περὶ  τῆς  ἀρχῆς  πολεμεόντων.  οὕτω  οὐδὲν  ἦν  ἀεικὲς  κινηθῆναι  Δῆλον  τὸ  πρὶν  ἐοῦσαν  ἀκίνητον.  καὶ  ἐν  χρησμῷ
ἦν  γεγραμμένον  περὶ  αὐτῆς  ὧδε.  κινήσω  καὶ  Δῆλον  ἀκίνητόν  περ  ἐοῦσαν.  δύναται  δὲ  κατὰ  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  ταῦτα  τὰ  οὐνόματα,  Δαρεῖος  ἐρξίης,  Ξέρξης  ἀρήιος,  ̓Αρτοξέρξης  μέγας  ἀρήιος.  τούτους  μὲν  δὴ  τοὺς  βασιλέας  ὧδε  ἂν  ὀρθῶς  κατὰ  γλῶσσαν  τὴν  σφετέρην  ̔́Ελληνες  καλέοιεν.  οἱ  δὲ  βάρβαροι  ὡς  ἀπήειραν  ἐκ  τῆς  Δήλου,  προσῖσχον  πρὸς  τὰς  νήσους,  ἐνθεῦτεν  δὲ  στρατιήν
τε  παρελάμβανον  καὶ  ὁμήρους  τῶν  νησιωτέων  παῖδας  ἐλάμβανον.  ὡς  δὲ  περιπλέοντες  τὰς  νήσους  προσέσχον  καὶ  ἐς  Κάρυστον,  οὐ  γὰρ  δή  σφι  οἱ  Καρύστιοι  οὔτε  ὁμήρους  ἐδίδοσαν  οὔτε  ἔφασαν  ἐπὶ  πόλιας  ἀστυγείτονας  στρατεύεσθαι,  λέγοντες  ̓Ερέτριάν  τε  καὶ  ̓Αθήνας,  ἐνθαῦτα  τούτους  ἐπολιόρκεόν  τε  καὶ  τὴν  γῆν  σφεων  ἔκειρον,  ἐς  ὃ  καὶ  οἱ  Καρύστιοι  παρέστησαν  ἐς  τῶν  Περσέων
τὴν  γνώμην.  ̓Ερετριέες  δὲ  πυνθανόμενοι  τὴν  στρατιὴν  τὴν  Περσικὴν  ἐπὶ  σφέας  ἐπιπλέουσαν  ̓Αθηναίων  ἐδεήθησαν  σφίσι  βοηθοὺς  γενέσθαι.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  οὐκ  ἀπείπαντο  τὴν  ἐπικουρίην,  ἀλλὰ  τοὺς  τετρακισχιλίους  τοὺς  κληρουχέοντας  τῶν  ἱπποβοτέων  Χαλκιδέων  τὴν  χώρην,  τούτους  σφι  διδοῦσι  τιμωρούς.  τῶν  δὲ  ̓Ερετριέων  ἦν  ἄρα  οὐδὲν  ὑγιὲς  βούλευμα,  οἳ  μετεπέμποντο  μὲν  ̓Αθηναίους,  ἐφρόνεον  δὲ  διφασίας  ἰδέας.  οἳ  μὲν
γὰρ  αὐτῶν  ἐβουλεύοντο  ἐκλιπεῖν  τὴν  πόλιν  ἐς  τὰ  ἄκρα  τῆς  Εὐβοίης,  ἄλλοι  δὲ  αὐτῶν  ἴδια  κέρδεα  προσδεκόμενοι  παρὰ  τοῦ  Πέρσεω  οἴσεσθαι  προδοσίην  ἐσκευάζοντο.  μαθὼν  δὲ  τούτων  ἑκάτερα  ὡς  εἶχε  Αἰσχίνης  ὁ  Νόθωνος,  ἐὼν  τῶν  ̓Ερετριέων  τὰ  πρῶτα,  φράξει  τοῖσι  ἥκουσι  ̓Αθηναίων  πάντα  τὰ  παρεόντα  σφι  πρήγματα,  προσεδέετό  τε  ἀπαλλάσσεσθαι  σφέας  ἐς  τὴν  σφετέρην,  ἵνα  μὴ
προσαπόλωνται.  οἱ  δὲ  ̓Αθηναῖοι  ταῦτα  Αἰσχίνῃ  συμβουλεύσαντι  πείθονται.  καὶ  οὗτοι  μὲν  διαβάντες  ἐς  ̓Ωρωπὸν  ἔσωζον  σφέας  αὐτούς:  οἱ  δὲ  Πέρσαι  πλέοντες  κατέσχον  τὰς  νέας  τῆς  ̓Ερετρικῆς  χώρης  κατὰ  Τέμενος  καὶ  Χοιρέας  καὶ  Αἰγίλεα,  κατασχόντες  δὲ  ταῦτα  τὰ  χωρία  αὐτίκα  ἵππους  τε  ἐξεβάλλοντο  καὶ  παρεσκευάζοντο  ὡς  προσοισόμενοι  τοῖσι  ἐχθροῖσι.  οἱ  δὲ  ̓Ερετριέες  ἐπεξελθεῖν  μὲν  καὶ  μαχέσασθαι
οὐκ  ἐποιεῦντο  βουλήν,  εἴ  κως  δὲ  διαφυλάξαιεν  τὰ  τείχεα,  τούτου  σφι  πέρι  ἔμελε,  ἐπείτε  ἐνίκα  μὴ  ἐκλιπεῖν  τὴν  πόλιν.  προσβολῆς  δὲ  γινομένης  καρτερῆς  πρὸς  τὸ  τεῖχος  ἔπιπτον  ἐπὶ  ἓξ  ἡμέρας  πολλοὶ  μὲν  ἀμφοτέρων:  τῇ  δὲ  ἑβδόμῃ  Εὔφορβός  τε  ὁ  ̓Αλκιμάχου  καὶ  Φίλαγρος  ὁ  Κυνέου  ἄνδρες  τῶν  ἀστῶν  δόκιμοι  προδιδοῦσι  τοῖσι  Πέρσῃσι.  οἳ  δὲ  ἐσελθόντες  ἐς
τὴν  πόλιν  τοῦτο  μὲν  τὰ  ἱρὰ  συλήσαντες  ἐνέπρησαν,  ἀποτινύμενοι  τῶν  ἐν  Σάρδισι  κατακαυθέντων  ἱρῶν,  τοῦτο  δὲ  τοὺς  ἀνθρώπους  ἠνδραποδίσαντο  κατὰ  τὰς  Δαρείου  ἐντολάς.  χειρωσάμενοι  δὲ  τὴν  ̓Ερέτριαν  καὶ  ἐπισχόντες  ὀλίγας  ἡμέρας  ἔπλεον  ἐς  γῆν  τὴν  ̓Αττικήν,  κατέργοντές  τε  πολλὸν  καὶ  δοκέοντες  ταὐτὰ  τοὺς  ̓Αθηναίους  ποιήσειν  τὰ  καὶ  τοὺς  ̓Ερετριέας  ἐποίησαν.  καὶ  ἦν  γὰρ  ὁ  Μαραθὼν
ἐπιτηδεότατον  χωρίον  τῆς  ̓Αττικῆς  ἐνιππεῦσαι  καὶ  ἀγχοτάτω  τῆς  ̓Ερετρίης,  ἐς  τοῦτό  σφι  κατηγέετο  ̔Ιππίης  ὁ  Πεισιστράτου.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ὡς  ἐπύθοντο  ταῦτα,  ἐβοήθεον  καὶ  αὐτοὶ  ἐς  τὸν  Μαραθῶνα.  ἦγον  δὲ  σφέας  στρατηγοὶ  δέκα,  τῶν  ὁ  δέκατος  ἦν  Μιλτιάδης:  τοῦ  τὸν  πατέρα  Κίμωνα  τὸν  Στησαγόρεω  κατέλαβε  φυγεῖν  ἐξ  ̓Αθηνέων  Πεισίστρατον  τὸν  ̔Ιπποκράτεος.  καὶ  αὐτῷ  φεύγοντι  ̓Ολυμπιάδα  ἀνελέσθαι
τεθρίππῳ  συνέβη,  καὶ  ταύτην  μὲν  τὴν  νίκην  ἀνελόμενόν  μιν  τὠυτὸ  ἐξενείκασθαι  τῷ  ὁμομητρίῳ  ἀδελφεῷ  Μιλτιάδῃ:  μετὰ  δὲ  τῇ  ὑστέρῃ  ̓Ολυμπιάδι  τῇσι  αὐτῇσι  ἵπποισι  νικῶν  παραδιδοῖ  Πεισιστράτῳ  ἀνακηρυχθῆναι,  καὶ  τὴν  νίκην  παρεὶς  τούτῳ  κατῆλθε  ἐπὶ  τὰ  ἑωυτοῦ  ὑπόσπονδος.  καί  μιν  ἀνελόμενον  τῇσι  αὐτῇσι  ἵπποισι  ἄλλην  ̓Ολυμπιάδα  κατέλαβε  ἀποθανεῖν  ὑπὸ  τῶν  Πεισιστράτου  παίδων,  οὐκέτι  περιεόντος  αὐτοῦ  Πεισιστράτου:
κτείνουσι  δὲ  οὗτοί  μιν  κατὰ  τὸ  πρυτανήιον  νυκτὸς  ὑπείσαντες  ἄνδρας.  τέθαπται  δὲ  Κίμων  πρὸ  τοῦ  ἄστεος,  πέρην  τῆς  διὰ  Κοίλης  καλεομένης  ὁδοῦ:  καταντίον  δ'  αὐτοῦ  αἱ  ἵπποι  τεθάφαται  αὗται  αἱ  τρεῖς  ̓Ολυμπιάδας  ἀνελόμεναι.  ἐποίησαν  δὲ  καὶ  ἄλλαι  ἵπποι  ἤδη  τὠυτὸ  τοῦτο  Εὐαγόρεω  Λάκωνος,  πλέω  δὲ  τουτέων  οὐδαμαί.  ὁ  μὲν  δὴ  πρεσβύτερος  τῶν  παίδων  τῷ  Κίμωνι
Στησαγόρης  ἦν  τηνικαῦτα  παρὰ  τῷ  πάτρῳ  Μιλτιάδῃ  τρεφόμενος  ἐν  τῇ  Χερσονήσῳ,  ὁ  δὲ  νεώτερος  παρ'  αὐτῷ  Κίμωνι  ἐν  ̓Αθήνῃσι,  οὔνομα  ἔχων  ἀπὸ  τοῦ  οἰκιστέω  τῆς  Χερσονήσου  Μιλτιάδεω  Μιλτιάδης.  οὗτος  δὴ  ὦν  τότε  ὁ  Μιλτιάδης  ἥκων  ἐκ  τῆς  Χερσονήσου  καὶ  ἐκπεφευγὼς  διπλόον  θάνατον  ἐστρατήγεε  ̓Αθηναίων.  ἅμα  μὲν  γὰρ  οἱ  Φοίνικες  αὐτὸν  οἱ  ἐπιδιώξαντες  μέχρι  ̓́Ιμβρου  περὶ
πολλοῦ  ἐποιεῦντο  λαβεῖν  τε  καὶ  ἀναγαγεῖν  παρὰ  βασιλέα:  ἅμα  δὲ  ἐκφυγόντα  τε  τούτους  καὶ  ἀπικόμενον  ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ  δοκέοντά  τε  εἶναι  ἐν  σωτηρίῃ  ἤδη,  τὸ  ἐνθεῦτέν  μιν  οἱ  ἐχθροὶ  ὑποδεξάμενοι  ὑπὸ  δικαστήριον  αὐτὸν  ἀγαγόντες  ἐδίωξαν  τυραννίδος  τῆς  ἐν  Χερσονήσῳ.  ἀποφυγὼν  δὲ  καὶ  τούτους  στρατηγὸς  οὕτω  ̓Αθηναίων  ἀπεδέχθη,  αἱρεθεὶς  ὑπὸ  τοῦ  δήμου.  καὶ  πρῶτα  μὲν  ἐόντες
ἔτι  ἐν  τῷ  ἄστεϊ  οἱ  στρατηγοὶ  ἀποπέμπουσι  ἐς  Σπάρτην  κήρυκα  Φειδιππίδην  ̓Αθηναῖον  μὲν  ἄνδρα,  ἄλλως  δὲ  ἡμεροδρόμην  τε  καὶ  τοῦτο  μελετῶντα:  τῷ  δή,  ὡς  αὐτός  τε  ἔλεγε  Φειδιππίδης  καὶ  ̓Αθηναίοισι  ἀπήγγελλε,  περὶ  τὸ  Παρθένιον  ὄρος  τὸ  ὑπὲρ  Τεγέης  ὁ  Πὰν  περιπίπτει:  βώσαντα  δὲ  τὸ  οὔνομα  τοῦ  Φειδιππίδεω  τὸν  Πᾶνα  ̓Αθηναίοισι  κελεῦσαι  ἀπαγγεῖλαι,  δι'  ὅ  τι
ἑωυτοῦ  οὐδεμίαν  ἐπιμελείην  ποιεῦνται  ἐόντος  εὐνόου  ̓Αθηναίοισι  καὶ  πολλαχῇ  γενομένου  σφι  ἤδη  χρησίμου,  τὰ  δ'  ἔτι  καὶ  ἐσομένου.  καὶ  ταῦτα  μὲν  ̓Αθηναῖοι,  καταστάντων  σφι  εὖ  ἤδη  τῶν  πρηγμάτων,  πιστεύσαντες  εἶναι  ἀληθέα  ἱδρύσαντο  ὑπὸ  τῇ  ἀκροπόλι  Πανὸς  ἱρόν,  καὶ  αὐτὸν  ἀπὸ  ταύτης  τῆς  ἀγγελίης  θυσίῃσι  ἐπετείοισι  καὶ  λαμπάδι  ἱλάσκονται.  τότε  δὲ  πεμφθεὶς  ὑπὸ  τῶν  στρατηγῶν  ὁ
Φειδιππίδης  οὗτος,  ὅτε  πέρ  οἱ  ἔφη  καὶ  τὸν  Πᾶνα  φανῆναι,  δευτεραῖος  ἐκ  τοῦ  ̓Αθηναίων  ἄστεος  ἦν  ἐν  Σπάρτῃ,  ἀπικόμενος  δὲ  ἐπὶ  τοὺς  ἄρχοντας  ἔλεγε  “ὦ  Λακεδαιμόνιοι,  ̓Αθηναῖοι  ὑμέων  δέονται  σφίσι  βοηθῆσαι  καὶ  μὴ  περιιδεῖν  πόλιν  ἀρχαιοτάτην  ἐν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  δουλοσύνῃ  περιπεσοῦσαν  πρὸς  ἀνδρῶν  βαρβάρων:  καὶ  γὰρ  νῦν  ̓Ερέτριά  τε  ἠνδραπόδισται  καὶ  πόλι  λογίμῳ  ἡ  ̔Ελλὰς
γέγονε  ἀσθενεστέρη.”  ὃ  μὲν  δή  σφι  τὰ  ἐντεταλμένα  ἀπήγγελλε,  τοῖσι  δὲ  ἕαδε  μὲν  βοηθέειν  ̓Αθηναίοισι,  ἀδύνατα  δέ  σφι  ἦν  τὸ  παραυτίκα  ποιέειν  ταῦτα,  οὐ  βουλομένοισι  λύειν  τὸν  νόμον:  ἦν  γὰρ  ἱσταμένου  τοῦ  μηνὸς  εἰνάτη,  εἰνάτῃ  δὲ  οὐκ  ἐξελεύσεσθαι  ἔφασαν  μὴ  οὐ  πλήρεος  ἐόντος  τοῦ  κύκλου.  οὗτοι  μέν  νυν  τὴν  πανσέληνον  ἔμενον.  τοῖσι  δὲ  βαρβάροισι  κατηγέετο
̔Ιππίης  ὁ  Πεισιστράτου  ἐς  τὸν  Μαραθῶνα,  τῆς  παροιχομένης  νυκτὸς  ὄψιν  ἰδὼν  τοιήνδε:  ἐδόκεε  ὁ  ̔Ιππίης  τῇ  μητρὶ  τῇ  ἑωυτοῦ  συνευνηθῆναι.  συνεβάλετο  ὦν  ἐκ  τοῦ  ὀνείρου  κατελθὼν  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  καὶ  ἀνασωσάμενος  τὴν  ἀρχὴν  τελευτήσειν  ἐν  τῇ  ἑωυτοῦ  γηραιός.  ἐκ  μὲν  δὴ  τῆς  ὄψιος  συνεβάλετο  ταῦτα,  τότε  δὲ  κατηγεόμενος  τοῦτο  μὲν  τὰ  ἀνδράποδα  τὰ  ἐξ  ̓Ερετρίης
ἀπέβησε  ἐς  τὴν  νῆσον  τὴν  Στυρέων,  καλεομένην  δὲ  Αἰγλείην,  τοῦτο  δὲ  καταγομένας  ἐς  τὸν  Μαραθῶνα  τὰς  νέας  ὅρμιζε  οὗτος,  ἐκβάντας  τε  ἐς  γῆν  τοὺς  βαρβάρους  διέτασσε.  καί  οἱ  ταῦτα  διέποντι  ἐπῆλθε  πταρεῖν  τε  καὶ  βῆξαι  μεζόνως  ἢ  ὡς  ἐώθεε:  οἷα  δέ  οἱ  πρεσβυτέρῳ  ἐόντι  τῶν  ὀδόντων  οἱ  πλεῦνες  ἐσείοντο:  τούτων  ὦν  ἕνα  τῶν  ὀδόντων  ἐκβάλλει
ὑπὸ  βίης  βήξας:  ἐκπεσόντος  δὲ  ἐς  τὴν  ψάμμον  αὐτοῦ  ἐποιέετο  σπουδὴν  πολλὴν  ἐξευρεῖν.  ὡς  δὲ  οὐκ  ἐφαίνετό  οἱ  ὁ  ὀδών,  ἀναστενάξας  εἶπε  πρὸς  τοὺς  παραστάτας  “ἡ  γῆ  ἥδε  οὐκ  ἡμετέρη  ἐστί,  οὐδέ  μιν  δυνησόμεθα  ὑποχειρίην  ποιήσασθαι:  ὁκόσον  δέ  τι  μοι  μέρος  μετῆν,  ὁ  ὀδὼν  μετέχει.”  ̔Ιππίης  μὲν  δὴ  ταύτῃ  τὴν  ὄψιν  συνεβάλετο  ἐξεληλυθέναι.  ̓Αθηναίοισι  δὲ
τεταγμένοισι  ἐν  τεμένεϊ  ̔Ηρακλέος  ἐπῆλθον  βοηθέοντες  Πλαταιέες  πανδημεί.  καὶ  γὰρ  καὶ  ἐδεδώκεσαν  σφέας  αὐτοὺς  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  οἱ  Πλαταιέες,  καὶ  πόνους  ὑπὲρ  αὐτῶν  οἱ  ̓Αθηναῖοι  συχνοὺς  ἤδη  ἀναραιρέατο:  ἔδοσαν  δὲ  ὧδε.  πιεζεύμενοι  ὑπὸ  Θηβαίων  οἱ  Πλαταιέες  ἐδίδοσαν  πρῶτα  παρατυχοῦσι  Κλεομένεί̈  τε  τῷ  ̓Αναξανδρίδεω  καὶ  Λακεδαιμονίοισι  σφέας  αὐτούς.  οἳ  δὲ  οὐ  δεκόμενοι  ἔλεγόν  σφι  τάδε.  “ἡμεῖς  μὲν
ἑκαστέρω  τε  οἰκέομεν,  καὶ  ὑμῖν  τοιήδε  τις  γίνοιτ'  ἂν  ἐπικουρίη  ψυχρή:  φθαίητε  γὰρ  ἂν  πολλάκις  ἐξανδραποδισθέντες  ἤ  τινα  πυθέσθαι  ἡμέων.  συμβουλεύομεν  δὲ  ὑμῖν  δοῦναι  ὑμέας  αὐτοὺς  ̓Αθηναίοισι,  πλησιοχώροισι  τε  ἀνδράσι  καὶ  τιμωρέειν  ἐοῦσι  οὐ  κακοῖσι.”  ταῦτα  συνεβούλευον  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  οὐ  κατὰ  τὴν  εὐνοίην  οὕτω  τῶν  Πλαταιέων  ὡς  βουλόμενοι  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἔχειν  πόνους  συνεστεῶτας  Βοιωτοῖσι.  Λακεδαιμόνιοι
μέν  νυν  Πλαταιεῦσι  ταῦτα  συνεβούλευον,  οἳ  δὲ  οὐκ  ἠπίστησαν,  ἀλλ'  ̓Αθηναίων  ἱρὰ  ποιεύντων  τοῖσι  δυώδεκα  θεοῖσι  ἱκέται  ἱζόμενοι  ἐπὶ  τὸν  βωμὸν  ἐδίδοσαν  σφέας  αὐτούς.  Θηβαῖοι  δὲ  πυθόμενοι  ταῦτα  ἐστρατεύοντο  ἐπὶ  τοὺς  Πλαταιέας,  ̓Αθηναῖοι  δέ  σφι  ἐβοήθεον.  μελλόντων  δὲ  συνάπτειν  μάχην  Κορίνθιοι  οὐ  περιεῖδον,  παρατυχόντες  δὲ  καὶ  καταλλάξαντες  ἐπιτρεψάντων  ἀμφοτέρων  οὔρισαν  τὴν  χώρην  ἐπὶ  τοῖσιδε,  ἐᾶν
Θηβαίους  Βοιωτῶν  τοὺς  μὴ  βουλομένους  ἐς  Βοιωτοὺς  τελέειν.  Κορίνθιοι  μὲν  δὴ  ταῦτα  γνόντες  ἀπαλλάσσοντο,  ̓Αθηναίοισι  δὲ  ἀπιοῦσι  ἐπεθήκαντο  Βοιωτοί,  ἐπιθέμενοι  δὲ  ἑσσώθησαν  τῇ  μάχῃ.  ὑπερβάντες  δὲ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  τοὺς  οἱ  Κορίνθιοι  ἔθηκαν  Πλαταιεῦσι  εἶναι  οὔρους,  τούτους  ὑπερβάντες  τὸν  ̓Ασωπὸν  αὐτὸν  ἐποιήσαντο  οὖρον  Θηβαίοισι  πρὸς  Πλαταιέας  εἶναι  καὶ  ̔Υσιάς.  ἔδοσαν  μὲν  δὴ  οἱ  Πλαταιέες  σφέας  αὐτοὺς
̓Αθηναίοισι  τρόπῳ  τῷ  εἰρημένῳ,  ἧκον  δὲ  τότε  ἐς  Μαραθῶνα  βοηθέοντες.  τοῖσι  δὲ  ̓Αθηναίων  στρατηγοῖσι  ἐγίνοντο  δίχα  αἱ  γνῶμαι,  τῶν  μὲν  οὐκ  ἐώντων  συμβαλεῖν  （ὀλίγους  γὰρ  εἶναι  στρατιῇ  τῇ  Μήδων  συμβάλλειν）  τῶν  δὲ  καὶ  Μιλτιάδεω  κελευόντων.  ὡς  δὲ  δίχα  τε  ἐγίνοντο  καὶ  ἐνίκα  ἡ  χείρων  τῶν  γνωμέων,  ἐνθαῦτα,  ἦν  γὰρ  ἑνδέκατος  ψηφιδοφόρος  ὁ  τῷ  κυάμῳ  λαχὼν
̓Αθηναίων  πολεμαρχέειν  （τὸ  Παλαιὸν  γὰρ  ̓Αθηναῖοι  ὁμόψηφον  τὸν  πολέμαρχον  ἐποιεῦντο  τοῖσι  στρατηγοῖσι）,  ἦν  δὲ  τότε  πολέμαρχος  Καλλίμαχος  ̓Αφιδναῖος:  πρὸς  τοῦτον  ἐλθὼν  Μιλτιάδης  ἔλεγε  τάδε.  “ἐν  σοὶ  νῦν  Καλλίμαχε  ἐστὶ  ἢ  καταδουλῶσαι  ̓Αθήνας  ἢ  ἐλευθέρας  ποιήσαντα  μνημόσυνα  λιπέσθαι  ἐς  τὸν  ἅπαντα  ἀνθρώπων  βίον  οἷα  οὐδὲ  ̔Αρμόδιός  τε  καὶ  ̓Αριστογείτων  λείπουσι.  νῦν  γὰρ  δὴ  ἐξ  οὗ  ἐγένοντο
̓Αθηναῖοι  ἐς  κίνδυνον  ἥκουσι  μέγιστον,  καὶ  ἢν  μέν  γε  ὑποκύψωσι  τοῖσι  Μήδοισι,  δέδοκται  τὰ  πείσονται  παραδεδομένοι  ̔Ιππίῃ,  ἢν  δὲ  περιγένηται  αὕτη  ἡ  πόλις,  οἵη  τε  ἐστὶ  πρώτη  τῶν  ̔Ελληνίδων  πολίων  γενέσθαι.  κῶς  ὦν  δὴ  ταῦτα  οἷά  τε  ἐστὶ  γενέσθαι,  καὶ  κῶς  ἐς  σέ  τοι  τούτων  ἀνήκει  τῶν  πρηγμάτων  τὸ  κῦρος  ἔχειν,  νῦν  ἔρχομαι  φράσων.  ἡμέων
τῶν  στρατηγῶν  ἐόντων  δέκα  δίχα  γίνονται  αἱ  γνῶμαι,  τῶν  μὲν  κελευόντων  τῶν  δὲ  οὒ  συμβάλλειν.  ἢν  μέν  νυν  μὴ  συμβάλωμεν,  ἔλπομαι  τινὰ  στάσιν  μεγάλην  διασείσειν  ἐμπεσοῦσαν  τὰ  ̓Αθηναίων  φρονήματα  ὥστε  μηδίσαι:  ἢν  δὲ  συμβάλωμεν  πρίν  τι  καὶ  σαθρὸν  ̓Αθηναίων  μετεξετέροισι  ἐγγενέσθαι,  θεῶν  τὰ  ἴσα  νεμόντων  οἷοί  τε  εἰμὲν  περιγενέσθαι  τῇ  συμβολῇ.  ταῦτα  ὦν  πάντα  ἐς
σὲ  νῦν  τείνει  καὶ  ἐκ  σέο  ἤρτηται.  ἢν  γὰρ  σὺ  γνώμῃ  τῇ  ἐμῇ  προσθῇ,  ἔστι  τοι  πατρίς  τε  ἐλευθέρη  καὶ  πόλις  πρώτη  τῶν  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι:  ἢν  δὲ  τὴν  τῶν  ἀποσπευδόντων  τὴν  συμβολὴν  ἕλῃ,  ὑπάρξει  τοι  τῶν  ἐγὼ  κατέλεξα  ἀγαθῶν  τὰ  ἐναντία.”  ταῦτα  λέγων  ὁ  Μιλτιάδης  προσκτᾶται  τὸν  Καλλίμαχον:  προσγενομένης  δὲ  τοῦ  πολεμάρχου  τῆς  γνώμης
ἐκεκύρωτο  συμβάλλειν.  μετὰ  δὲ  οἱ  στρατηγοὶ  τῶν  ἡ  γνώμη  ἔφερε  συμβάλλειν,  ὡς  ἑκάστου  αὐτῶν  ἐγίνετο  πρυτανηίη  τῆς  ἡμέρης,  Μιλτιάδῃ  παρεδίδοσαν:  ὁ  δὲ  δεκόμενος  οὔτι  κω  συμβολὴν  ἐποιέετο,  πρίν  γε  δὴ  αὐτοῦ  πρυτανηίη  ἐγένετο.  ὡς  δὲ  ἐς  ἐκεῖνον  περιῆλθε,  ἐνθαῦτα  δὴ  ἐτάσσοντο  ὧδε  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ὡς  συμβαλέοντες:  τοῦ  μὲν  δεξιοῦ  κέρεος  ἡγέετο  ὁ  πολέμαρχος  Καλλίμαχος:  ὁ
γὰρ  νόμος  τότε  εἶχε  οὕτω  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι,  τὸν  πολέμαρχον  ἔχειν  κέρας  τὸ  δεξιόν:  ἡγεομένου  δὲ  τούτου  ἐξεδέκοντο  ὡς  ἀριθμέοντο  αἱ  φυλαὶ  ἐχόμεναι  ἀλληλέων,  τελευταῖοι  δὲ  ἐτάσσοντο  ἔχοντες  τὸ  εὐώνυμον  κέρας  Πλαταιέες.  ἀπὸ  ταύτης  γάρ  σφι  τῆς  μάχης,  ̓Αθηναίων  θυσίας  ἀναγόντων  ἐς  τὰς  πανηγύριας  τὰς  ἐν  τῇσι  πεντετηρίσι  γινομένας,  κατεύχεται  ὁ  κῆρυξ  ὁ  ̓Αθηναῖος  ἅμα  τε
̓Αθηναίοισι  λέγων  γίνεσθαι  τὰ  ἀγαθὰ  καὶ  Πλαταιεῦσι.  τότε  δὲ  τασσομένων  τῶν  ̓Αθηναίων  ἐν  τῷ  Μαραθῶνι  ἐγίνετο  τοιόνδε  τι:  τὸ  στρατόπεδον  ἐξισούμενον  τῷ  Μηδικῷ  στρατοπέδῳ,  τὸ  μὲν  αὐτοῦ  μέσον  ἐγίνετο  ἐπὶ  τάξιας  ὀλίγας,  καὶ  ταύτῃ  ἦν  ἀσθενέστατον  τὸ  στρατόπεδον,  τὸ  δὲ  κέρας  ἑκάτερον  ἔρρωτο  πλήθεϊ.  ὡς  δέ  σφι  διετέτακτο  καὶ  τὰ  σφάγια  ἐγίνετο  καλά,  ἐνθαῦτα  ὡς
ἀπείθησαν  οἱ  ̓Αθηναῖοι  δρόμῳ  ἵεντο  ἐς  τοὺς  βαρβάρους.  ἦσαν  δὲ  στάδιοι  οὐκ  ἐλάσσονες  τὸ  μεταίχμιον  αὐτῶν  ἢ  ὀκτώ.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ὁρέοντες  δρόμῳ  ἐπιόντας  παρεσκευάζοντο  ὡς  δεξόμενοι,  μανίην  τε  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  ἐπέφερον  καὶ  πάγχυ  ὀλεθρίην,  ὁρέοντες  αὐτοὺς  ὀλίγους  καὶ  τούτους  δρόμῳ  ἐπειγομένους,  οὔτε  ἵππου  ὑπαρχούσης  σφι  οὔτε  τοξευμάτων.  ταῦτα  μέν  νυν  οἱ  βάρβαροι  κατείκαζον:  ̓Αθηναῖοι
δὲ  ἐπείτε  ἀθρόοι  προσέμιξαν  τοῖσι  βαρβάροισι,  ἐμάχοντο  ἀξίως  λόγου.  πρῶτοι  μὲν  γὰρ  ̔Ελλήνων  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  δρόμῳ  ἐς  πολεμίους  ἐχρήσαντο,  πρῶτοι  δὲ  ἀνέσχοντο  ἐσθῆτά  τε  Μηδικὴν  ὁρέοντες  καὶ  τοὺς  ἄνδρας  ταύτην  ἐσθημένους:  τέως  δὲ  ἦν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  καὶ  τὸ  οὔνομα  τὸ  Μήδων  φόβος  ἀκοῦσαι.  μαχομένων  δὲ  ἐν  τῷ  Μαραθῶνι  χρόνος  ἐγίνετο  πολλός,  καὶ  τὸ
μὲν  μέσον  τοῦ  στρατοπέδου  ἐνίκων  οἱ  βάρβαροι,  τῇ  Πέρσαι  τε  αὐτοὶ  καὶ  Σάκαι  ἐτετάχατο:  κατὰ  τοῦτο  μὲν  δὴ  ἐνίκων  οἱ  βάρβαροι  καὶ  ῥήξαντες  ἐδίωκον  ἐς  τὴν  μεσόγαιαν,  τὸ  δὲ  κέρας  ἑκάτερον  ἐνίκων  ̓Αθηναῖοί  τε  καὶ  Πλαταιέες:  νικῶντες  δὲ  τὸ  μὲν  τετραμμένον  τῶν  βαρβάρων  φεύγειν  ἔων,  τοῖσι  δὲ  τὸ  μέσον  ῥήξασι  αὐτῶν  συναγαγόντες  τὰ  κέρεα  ἀμφότερα
ἐμάχοντο,  καὶ  ἐνίκων  ̓Αθηναῖοι.  φεύγουσι  δὲ  τοῖσι  Πέρσῃσι  εἵποντο  κόπτοντες,  ἐς  ὃ  ἐς  τὴν  θάλασσαν  ἀπικόμενοι  πῦρ  τε  αἴτεον  καὶ  ἐπελαμβάνοντο  τῶν  νεῶν.  καὶ  τοῦτο  μὲν  ἐν  τούτῳ  τῷ  πόνῳ  ὁ  πολέμαρχος  διαφθείρεται,  ἀνὴρ  γενόμενος  ἀγαθός,  ἀπὸ  δ'  ἔθανε  τῶν  στρατηγῶν  Στησίλεως  ὁ  Θρασύλεω:  τοῦτο  δὲ  Κυνέγειρος  ὁ  Εὐφορίωνος  ἐνθαῦτα  ἐπιλαμβανόμενος  τῶν  ἀφλάστων  νεός,  τὴν
χεῖρα  ἀποκοπεὶς  πελέκεϊ  πίπτει,  τοῦτο  δὲ  ἄλλοι  ̓Αθηναίων  πολλοί  τε  καὶ  ὀνομαστοί.  ἑπτὰ  μὲν  δὴ  τῶν  νεῶν  ἐπεκράτησαν  τρόπῳ  τοιῷδε  ̓Αθηναῖοι:  τῇσι  δὲ  λοιπῇσι  οἱ  βάρβαροι  ἐξανακρουσάμενοι,  καὶ  ἀναλαβόντες  ἐκ  τῆς  νήσου  ἐν  τῇ  ἔλιπον  τὰ  ἐξ  ̓Ερετρίης  ἀνδράποδα,  περιέπλεον  Σούνιον  βουλόμενοι  φθῆναι  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἀπικόμενοι  ἐς  τὸ  ἄστυ.  αἰτίην  δὲ  ἔσχε  ἐν  ̓Αθηναίοισι  ἐξ
̓Αλκμεωνιδέων  μηχανῆς  αὐτοὺς  ταῦτα  ἐπινοηθῆναι:  τούτους  γὰρ  συνθεμένους  τοῖσι  Πέρσῃσι  ἀναδέξαι  ἀσπίδα  ἐοῦσι  ἤδη  ἐν  τῇσι  νηυσί.  οὗτοι  μὲν  δὴ  περιέπλεον  Σούνιον:  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ὡς  ποδῶν  εἶχον  τάχιστα  ἐβοήθεον  ἐς  τὸ  ἄστυ,  καὶ  ἔφθησάν  τε  ἀπικόμενοι  πρὶν  ἢ  τοὺς  βαρβάρους  ἥκειν,  καὶ  ἐστρατοπεδεύσαντο  ἀπιγμένοι  ἐξ  ̔Ηρακλείου  τοῦ  ἐν  Μαραθῶνι  ἐν  ἄλλῳ  ̔Ηρακλείῳ  τῷ  ἐν  Κυνοσάργεϊ.
οἱ  δὲ  βάρβαροι  τῇσι  νηυσὶ  ὑπεραιωρηθέντες  Φαλήρου,  τοῦτο  γὰρ  ἦν  ἐπίνειον  τότε  τῶν  ̓Αθηναίων,  ὑπὲρ  τούτου  ἀνακωχεύσαντες  τὰς  νέας  ἀπέπλεον  ὀπίσω  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ἐν  Μαραθῶνι  μάχῃ  ἀπέθανον  τῶν  βαρβάρων  κατὰ  ἑξακισχιλίους  καὶ  τετρακοσίους  ἄνδρας,  ̓Αθηναίων  δὲ  ἑκατὸν  καὶ  ἐνενήκοντα  καὶ  δύο.  ἔπεσον  μὲν  ἀμφοτέρων  τοσοῦτοι.  συνήνεικε  δὲ  αὐτόθι  θῶμα  γενέσθαι  τοιόνδε,
̓Αθηναῖον  ἄνδρα  ̓Επίζηλον  τὸν  Κουφαγόρεω  ἐν  τῇ  συστάσι  μαχόμενόν  τε  καὶ  ἄνδρα  γινόμενον  ἀγαθὸν  τῶν  ὀμμάτων  στερηθῆναι  οὔτε  πληγέντα  οὐδὲν  τοῦ  σώματος  οὔτε  βληθέντα,  καὶ  τὸ  λοιπὸν  τῆς  ζόης  διατελέειν  ἀπὸ  τούτου  τοῦ  χρόνου  ἐόντα  τυφλόν.  λέγειν  δὲ  αὐτὸν  περὶ  τοῦ  πάθεος  ἤκουσα  τοιόνδε  τινὰ  λόγον,  ἄνδρα  οἱ  δοκέειν  ὁπλίτην  ἀντιστῆναι  μέγαν,  τοῦ  τὸ  γένειον
τὴν  ἀσπίδα  πᾶσαν  σκιάζειν:  τὸ  δὲ  φάσμα  τοῦτο  ἑωυτὸν  μὲν  παρεξελθεῖν,  τὸν  δὲ  ἑωυτοῦ  παραστάτην  ἀποκτεῖναι.  ταῦτα  μὲν  δὴ  ̓Επίζηλον  ἐπυθόμην  λέγειν.  Δᾶτις  δὲ  πορευόμενος  ἅμα  τῷ  στρατῷ  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  ἐπείτε  ἐγένετο  ἐν  Μυκόνῳ,  εἶδε  ὄψιν  ἐν  τῷ  ὕπνῳ.  καὶ  ἥτις  μὲν  ἦν  ἡ  ὄψις,  οὐ  λέγεται:  ὁ  δέ,  ὡς  ἡμέρη  τάχιστα  ἐπέλαμψε,  ζήτησιν
ἐποιέετο  τῶν  νεῶν,  εὑρὼν  δὲ  ἐν  νηὶ  Φοινίσσῃ  ἄγαλμα  ̓Απόλλωνος  κεχρυσωμένον  ἐπυνθάνετο  ὁκόθεν  σεσυλημένον  εἴη,  πυθόμενος  δὲ  ἐξ  οὗ  ἦν  ἱροῦ,  ἔπλεε  τῇ  ἑωυτοῦ  νηὶ  ἐς  Δῆλον:  καὶ  ἀπίκατο  γὰρ  τηνικαῦτα  οἱ  Δήλιοι  ὀπίσω  ἐς  τὴν  νῆσον,  κατατίθεταί  τε  ἐς  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἄγαλμα  καὶ  ἐντέλλεται  τοῖσι  Δηλίοισι  ἀπαγαγεῖν  τὸ  ἄγαλμα  ἐς  Δήλιον  τὸ  Θηβαίων:
τὸ  δ'  ἔστι  ἐπὶ  θαλάσσῃ  Χαλκίδος  καταντίον.  Δᾶτις  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐντειλάμενος  ἀπέπλεε,  τὸν  δὲ  ἀνδριάντα  τοῦτον  Δήλιοι  οὐκ  ἀπήγαγον,  ἀλλά  μιν  δι'  ἐτέων  εἴκοσι  Θηβαῖοι  αὐτοὶ  ἐκ  θεοπροπίου  ἐκομίσαντο  ἐπὶ  Δήλιον.  τοὺς  δὲ  τῶν  ̓Ερετριέων  ἀνδραποδισμένους  Δᾶτίς  τε  καὶ  ̓Αρταφρένης,  ὡς  προσέσχον  πρὸς  τὴν  ̓Ασίην  πλέοντες,  ἀνήγαγον  ἐς  Σοῦσα.  βασιλεὺς  δὲ  Δαρεῖος,  πρὶν  μὲν
αἰχμαλώτους  γενέσθαι  τοὺς  ̓Ερετριέας,  ἐνεῖχέ  σφι  δεινὸν  χόλον,  οἷα  ἀρξάντων  ἀδικίης  προτέρων  τῶν  ̓Ερετριέων:  ἐπείτε  δὲ  εἶδε  σφέας  ἀπαχθέντας  παρ'  ἑωυτὸν  καὶ  ἑωυτῷ  ὑποχειρίους  ἐόντας,  ἐποίησε  κακὸν  ἄλλο  οὐδέν,  ἀλλὰ  σφέας  τῆς  Κισσίης  χώρης  κατοίκισε  ἐν  σταθμῷ  ἑωυτοῦ  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  ̓Αρδέρικκα,  ἀπὸ  μὲν  Σούσων  δέκα  καὶ  διηκοσίους  σταδίους  ἀπέχοντι,  τεσσεράκοντα  δὲ  ἀπὸ  τοῦ  φρέατος
τὸ  παρέχεται  τριφασίας  ἰδέας:  καὶ  γὰρ  ἄσφαλτον  καὶ  ἅλας  καὶ  ἔλαιον  ἀρύσσονται  ἐξ  αὐτοῦ  τρόπῳ  τοιῷδε:  ἀντλέεται  μὲν  κηλωνηίῳ,  ἀντὶ  δὲ  γαυλοῦ  ἥμισυ  ἀσκοῦ  οἱ  προσδέδεται:  ὑποτύψας  δὲ  τούτῳ  ἀντλέει  καὶ  ἔπειτα  ἐγχέει  ἐς  δεξαμενήν:  ἐκ  δὲ  ταύτης  ἐς  ἄλλο  διαχεόμενον  τρέπεται  τριφασίας  ὁδούς.  καὶ  ἡ  μὲν  ἄσφαλτος  καὶ  οἱ  ἅλες  πήγνυνται  παραυτίκα:  τὸ  δὲ
ἔλαιον  οἱ  Πέρσαι  καλέουσι  τοῦτο  ῥαδινάκην,  ἔστι  δὲ  μέλαν  καὶ  ὀδμὴν  παρεχόμενον  βαρέαν.  ἐνθαῦτα  τοὺς  ̓Ερετριέας  κατοίκισε  βασιλεὺς  Δαρεῖος,  οἳ  καὶ  μέχρι  ἐμέο  εἶχον  τὴν  χώρην  ταύτην,  φυλάσοντες  τὴν  ἀρχαίην  γλῶσσαν.  τὰ  μὲν  δὴ  περὶ  ̓Ερετριέας  ἔσχε  οὕτω.  Λακεδαιμονίων  δὲ  ἧκον  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  δισχίλιοι  μετὰ  τὴν  πανσέληνον,  ἔχοντες  σπουδὴν  πολλὴν  καταλαβεῖν,  οὕτω  ὥστε  τριταῖοι
ἐκ  Σπάρτης  ἐγένοντο  ἐν  τῇ  ̓Αττικῇ.  ὕστεροι  δὲ  ἀπικόμενοι  τῆς  συμβολῆς  ἱμείροντο  ὅμως  θεήσασθαι  τοὺς  Μήδους:  ἐλθόντες  δὲ  ἐς  τὸν  Μαραθῶνα  ἐθεήσαντο.  μετὰ  δὲ  αἰνέοντες  ̓Αθηναίους  καὶ  τὸ  ἔργον  αὐτῶν  ἀπαλλάσσοντο  ὀπίσω.  θῶμα  δέ  μοι  καὶ  οὐκ  ἐνδέκομαι  τὸν  λόγον  ̓Αλκμεωνίδας  ἄν  κοτε  ἀναδέξαι  Πέρσῃσι  ἐκ  συνθήματος  ἀσπίδα,  βουλομένους  ὑπὸ  βαρβάροισί  τε  εἶναι  ̓Αθηναίους  καὶ
ὑπὸ  ̔Ιππίῃ:  οἵτινες  μᾶλλον  ἢ  ὁμοίως  Καλλίῃ  τῷ  Φαινίππου,  ̔Ιππονίκου  δὲ  πατρί,  φαίνονται  μισοτύραννοι  ἐόντες.  Καλλίης  τε  γὰρ  μοῦνος  ̓Αθηναίων  ἁπάντων  ἐτόλμα,  ὅκως  Πεισίστρατος  ἐκπέσοι  ἐκ  τῶν  ̓Αθηνέων,  τὰ  χρήματα  αὐτοῦ  κηρυσσόμενα  ὑπὸ  τοῦ  δημοσίου  ὠνέεσθαι,  καὶ  τἆλλα  τὰ  ἔχθιστα  ἐς  αὐτὸν  πάντα  ἐμηχανᾶτο.  Καλλίεω  δὲ  τούτου  ἄξιον  πολλαχοῦ  μνήμην  ἐστὶ  πάντα  τινὰ  ἔχειν.  τοῦτο
μὲν  γὰρ  τὰ  προλελεγμένα,  ὡς  ἀνὴρ  ἄκρος  ἐλευθερῶν  τὴν  πατρίδα:  τοῦτο  δὲ  τὰ  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  ἐποίησε:  ἵππῳ  νικήσας,  τεθρίππῳ  δὲ  δεύτερος  γενόμενος,  Πύθια  δὲ  πρότερον  ἀνελόμενος,  ἐφανερώθη  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας  πάντας  δαπάνῃσι  μεγίστῃσι.  τοῦτο  δὲ  κατὰ  τὰς  ἑωυτοῦ  θυγατέρας  ἐούσας  τρεῖς  οἷός  τις  ἀνὴρ  ἐγένετο:  ἐπειδὴ  γὰρ  ἐγίνοντο  γάμου  ὡραῖαι,  ἔδωκέ  σφι  δωρεὴν  μεγαλοπρεπεστάτην  ἐκείνῃσί
τε  ἐχαρίσατο:  ἐκ  γὰρ  πάντων  τῶν  ̓Αθηναίων  τὸν  ἑκάστη  ἐθέλοι  ἄνδρα  ἑωυτῇ  ἐκλέξασθαι,  ἔδωκε  τούτῳ  τῷ  ἀνδρί.  καὶ  οἱ  ̓Αλκμεωνίδαι  ὁμοίως  ἢ  οὐδὲν  ἧσσον  τούτου  ἦσαν  μισοτύραννοι.  θῶμα  ὦν  μοι  καὶ  οὐ  προσίεμαι  τὴν  διαβολὴν  τούτους  γε  ἀναδέξαι  ἀσπίδα,  οἵτινες  ἔφευγόν  τε  τὸν  πάντα  χρόνον  τοὺς  τυράννους,  ἐκ  μηχανῆς  τε  τῆς  τούτων  ἐξέλιπον  Πεισιστρατίδαι  τὴν
τυραννίδα,  καὶ  οὕτω  τὰς  ̓Αθήνας  οὗτοι  ἦσαν  οἱ  ἐλευθερώσαντες  πολλῷ  μᾶλλον  ἤ  περ  ̔Αρμόδιός  τε  καὶ  ̓Αριστογείτων,  ὡς  ἐγὼ  κρίνω.  οἳ  μὲν  γὰρ  ἐξηγρίωσαν  τοὺς  ὑπολοίπους  Πεισιστρατιδέων  ̔́Ιππαρχον  ἀποκτείναντες,  οὐδέ  τι  μᾶλλον  ἔπαυσαν  τοὺς  λοιποὺς  τυραννεύοντας:  ̓Αλκμεωνίδαι  δὲ  ἐμφανέως  ἠλευθέρωσαν,  εἰ  δὴ  οὗτοί  γε  ἀληθέως  ἦσαν  οἱ  τὴν  Πυθίην  ἀναπείσαντες  προσημαίνειν  Λακεδαιμονίοισι  ἐλευθεροῦν  τὰς  ̓Αθήνας,
ὥς  μοι  πρότερον  δεδήλωται.  ἀλλὰ  γὰρ  ἴσως  τι  ἐπιμεμφόμενοι  ̓Αθηναίων  τῷ  δήμῳ  προεδίδοσαν  τὴν  πατρίδα.  οὐ  μὲν  ὦν  ἦσαν  σφέων  ἄλλοι  δοκιμώτεροι  ἔν  γε  ̓Αθηναίοισι  ἄνδρες  οὐδ'  οἳ  μᾶλλον  ἐτετιμέατο.  οὕτω  οὐδὲ  λόγος  αἱρέει  ἀναδεχθῆναι  ἔκ  γε  ἂν  τούτων  ἀσπίδα  ἐπὶ  τοιούτῳ  λόγῳ.  ἀνεδέχθη  μὲν  γὰρ  ἀσπίς,  καὶ  τοῦτο  οὐκ  ἔστι  ἄλλως  εἰπεῖν:  ἐγένετο  γάρ:
ὃς  μέντοι  ἦν  ὁ  ἀναδέξας,  οὐκ  ἔχω  προσωτέρω  εἰπεῖν  τούτων.  οἱ  δὲ  ̓Αλκμεωνίδαι  ἦσαν  μὲν  καὶ  τὰ  ἀνέκαθεν  λαμπροὶ  ἐν  τῇσι  ̓Αθήνῃσι,  ἀπὸ  δὲ  ̓Αλκμέωνος  καὶ  αὖτις  Μεγακλέος  ἐγένοντο  καὶ  κάρτα  λαμπροί.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  ̓Αλκμέων  ὁ  Μεγακλέος  τοῖσι  ἐκ  Σαρδίων  Λυδοῖσι  παρὰ  Κροίσου  ἀπικνεομένοισι  ἐπὶ  τὸ  χρηστήριον  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι  συμπρήκτωρ  τε  ἐγίνετο  καὶ
συνελάμβανε  προθύμως,  καί  μιν  Κροῖσος  πυθόμενος  τῶν  Λυδῶν  τῶν  ἐς  τὰ  χρηστήρια  φοιτεόντων  ἑωυτὸν  εὖ  ποιέειν  μεταπέμπεται  ἐς  Σάρδις,  ἀπικόμενον  δὲ  δωρέεται  χρυσῷ  τὸν  ἂν  δύνηται  τῷ  ἑωυτοῦ  σώματι  ἐξενείκασθαι  ἐσάπαξ.  ὁ  δὲ  ̓Αλκμέων  πρὸς  τὴν  δωρεὴν  ἐοῦσαν  τοιαύτην  τοιάδε  ἐπιτηδεύσας  προσέφερε:  ἐνδὺς  κιθῶνα  μέγαν  καὶ  κόλπον  βαθὺν  καταλιπόμενος  τοῦ  κιθῶνος,  κοθόρνους  τε  τοὺς  εὕρισκε
εὐρυτάτους  ἐόντας  ὑποδησάμενος,  ἤιε  ἐς  τὸν  θησαυρὸν  ἐς  τόν  οἱ  κατηγέοντο.  ἐσπεσὼν  δὲ  ἐς  σωρὸν  ψήγματος  πρῶτα  μὲν  παρέσαξε  παρὰ  τὰς  κνήμας  τοῦ  χρυσοῦ  ὅσον  ἐχώρεον  οἱ  κόθορνοι,  μετὰ  δὲ  τὸν  κόλπον  πάντα  πλησάμενος  τοῦ  χρυσοῦ  καὶ  ἐς  τὰς  τρίχας  τῆς  κεφαλῆς  διαπάσας  τοῦ  ψήγματος  καὶ  ἄλλο  λαβὼν  ἐς  τὸ  στόμα,  ἐξήιε  ἐκ  τοῦ  θησαυροῦ
ἕλκων  μὲν  μόγις  τοὺς  κοθόρνους,  παντὶ  δὲ  τεῷ  οἰκὼς  μᾶλλον  ἢ  ἀνθρώπῳ:  τοῦ  τό  τε  στόμα  ἐβέβυστο  καὶ  πάντα  ἐξώγκωτο.  ἰδόντα  δὲ  τὸν  Κροῖσον  γέλως  ἐσῆλθε,  καί  οἱ  πάντα  τε  ἐκεῖνα  διδοῖ  καὶ  πρὸς  ἕτερα  δωρέεται  οὐκ  ἐλάσσω  ἐκείνων.  οὕτω  μὲν  ἐπλούτησε  ἡ  οἰκίη  αὕτη  μεγάλως,  καὶ  ὁ  ̓Αλκμέων  οὗτος  οὕτω  τεθριπποτροφήσας  ̓Ολυμπιάδα  ἀναιρέεται.  μετὰ
δὲ  γενεῇ  δευτέρῃ  ὕστερον  Κλεισθένης  αὐτὴν  ὁ  Σικυώνιος  τύραννος  ἐξήειρε,  ὥστε  πολλῷ  ὀνομαστοτέρην  γενέσθαι  ἐν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἢ  πρότερον  ἦν.  Κλεισθένεϊ  γὰρ  τῷ  ̓Αριστωνύμου  τοῦ  Μύρωνος  τοῦ  ̓Ανδρέω  γίνεται  θυγάτηρ  τῇ  οὔνομα  ἦν  ̓Αγαρίστη.  ταύτην  ἠθέλησε,  ̔Ελλήνων  ἁπάντων  ἐξευρὼν  τὸν  ἄριστον,  τούτῳ  γυναῖκα  προσθεῖναι.  ̓Ολυμπίων  ὦν  ἐόντων  καὶ  νικῶν  ἐν  αὐτοῖσι  τεθρίππῳ  ὁ  Κλεισθένης  κήρυγμα
ἐποιήσατο,  ὅστις  ̔Ελλήνων  ἑωυτὸν  ἀξιοῖ  Κλεισθένεος  γαμβρὸν  γενέσθαι,  ἥκειν  ἐς  ἑξηκοστὴν  ἡμέρην  ἢ  καὶ  πρότερον  ἐς  Σικυῶνα,  ὡς  κυρώσοντος  Κλεισθένεος  τὸν  γάμον  ἐν  ἐνιαυτῷ,  ἀπὸ  τῆς  ἑξηκοστῆς  ἀρξαμένου  ἡμέρης.  ἐνθαῦτα  ̔Ελλήνων  ὅσοι  σφίσι  τε  αὐτοῖσι  ἦσαν  καὶ  πάτρῃ  ἐξωγκωμένοι,  ἐφοίτεον  μνηστῆρες:  τοῖσι  Κλεισθένης  καὶ  δρόμον  καὶ  παλαίστρην  ποιησάμενος  ἐπ'  αὐτῷ  τούτῳ  εἶχε.  ἀπὸ  μὲν  δὴ
̓Ιταλίης  ἦλθε  Σμινδυρίδης  ὁ  ̔Ιπποκράτεος  Συβαρίτης,  ὃς  ἐπὶ  πλεῖστον  δὴ  χλιδῆς  εἷς  ἀνὴρ  ἀπίκετο  （ἡ  δὲ  Σύβαρις  ἤκμαζε  τοῦτον  τὸν  χρόνον  μάλιστα）,  καὶ  Σιρίτης  Δάμασος  ̓Αμύριος  τοῦ  σοφοῦ  λεγομένου  παῖς.  οὗτοι  μὲν  ἀπὸ  ̓Ιταλίης  ἦλθον,  ἐκ  δὲ  τοῦ  κόλπου  τοῦ  ̓Ιονίου  ̓Αμφίμνηστος  ̓Επιστρόφου  ̓Επιδάμνιος:  οὗτος  δὲ  ἐκ  τοῦ  ̓Ιονίου  κόλπου.  Αἰτωλὸς  δὲ  ἦλθε  Τιτόρμου  τοῦ
ὑπερφύντος  τε  ̔́Ελληνας  ἰσχύι  καὶ  φυγόντος  ἀνθρώπους  ἐς  τὰς  ἐσχατιὰς  τῆς  Αἰτωλίδος  χώρης,  τούτου  τοῦ  Τιτόρμου  ἀδελφεὸς  Μάλης.  ἀπὸ  δὲ  Πελοποννήσου  Φείδωνος  τοῦ  ̓Αργείων  τυράννου  παῖς  Λεωκήδης,  Φείδωνος  δὲ  τοῦ  τὰ  μέτρα  ποιήσαντος  Πελοποννησίοισι  καὶ  ὑβρίσαντος  μέγιστα  δὴ  ̔Ελλήνων  πάντων,  ὃς  ἐξαναστήσας  τοὺς  ̓Ηλείων  ἀγωνοθέτας  αὐτὸς  τὸν  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  ἀγῶνα  ἔθηκε:  τούτου  τε  δὴ  παῖς
καὶ  ̓Αμίαντος  Λυκούργου  ̓Αρκὰς  ἐκ  Τραπεζοῦντος,  καὶ  ̓Αζὴν  ἐκ  Παίου  πόλιος  Λαφάνης  Εὐφορίωνος  τοῦ  δεξαμένου  τε,  ὡς  λόγος  ἐν  ̓Αρκαδίῃ  λέγεται,  τοὺς  Διοσκούρους  οἰκίοισι  καὶ  ἀπὸ  τούτου  ξεινοδοκέοντος  πάντας  ἀνθρώπους,  καὶ  ̓Ηλεῖος  ̓Ονόμαστος  ̓Αγαίου.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ἐξ  αὐτῆς  Πελοποννήσου  ἦλθον,  ἐκ  δὲ  ̓Αθηνέων  ἀπίκοντο  Μεγακλέης  τε  ὁ  ̓Αλκμέωνος  τούτου  τοῦ  παρὰ  Κροῖσον  ἀπικομένου,  καὶ
ἄλλος  ̔Ιπποκλείδης  Τισάνδρου,  πλούτῳ  καὶ  εἴδεϊ  προφέρων  ̓Αθηναίων.  ἀπὸ  δὲ  ̓Ερετρίης  ἀνθεύσης  τοῦτον  τὸν  χρόνον  Λυσανίης:  οὗτος  δὲ  ἀπ'  Εὐβοίης  μοῦνος.  ἐκ  δὲ  Θεσσαλίης  ἦλθε  τῶν  Σκοπαδέων  Διακτορίδης  Κραννώνιος,  ἐκ  δὲ  Μολοσσῶν  ̓́Αλκων.  τοσοῦτοι  μὲν  ἐγένοντο  οἱ  μνηστῆρες.  ἀπικομένων  δὲ  τούτων  ἐς  τὴν  προειρημένην  ἡμέρην,  ὁ  Κλεισθένης  πρῶτα  μὲν  τὰς  πάτρας  τε  αὐτῶν  ἀνεπύθετο  καὶ
γένος  ἑκάστου,  μετὰ  δὲ  κατέχων  ἐνιαυτὸν  διεπειρᾶτο  αὐτῶν  τῆς  τε  ἀνδραγαθίης  καὶ  τῆς  ὀργῆς  καὶ  παιδεύσιός  τε  καὶ  τρόπου,  καὶ  ἑνὶ  ἑκάστῳ  ἰὼν  ἐς  συνουσίην  καὶ  συνάπασι,  καὶ  ἐς  γυμνάσιά  τε  ἐξαγινέων  ὅσοι  ἦσαν  αὐτῶν  νεώτεροι,  καὶ  τό  γε  μέγιστον,  ἐν  τῇ  συνεστίῃ  διεπειρᾶτο:  ὅσον  γὰρ  κατεῖχε  χρόνον  αὐτούς,  τοῦτον  πάντα  ἐποίεε  καὶ  ἅμα  ἐξείνιζε
μεγαλοπρεπέως.  καὶ  δή  κου  μάλιστα  τῶν  μνηστήρων  ἠρέσκοντο  οἱ  ἀπ'  ̓Αθηνέων  ἀπιγμένοι,  καὶ  τούτων  μᾶλλον  ̔Ιπποκλείδης  ὁ  Τισάνδρου  καὶ  κατ'  ἀνδραγαθίην  ἐκρίνετο  καὶ  ὅτι  τὸ  ἀνέκαθεν  τοῖσι  ἐν  Κορίνθῳ  Κυψελίδῃσι  ἦν  προσήκων.  ὡς  δὲ  ἡ  κυρίη  ἐγένετο  τῶν  ἡμερέων  τῆς  τε  κατακλίσιος  τοῦ  γάμου  καὶ  ἐκφάσιος  αὐτοῦ  Κλεισθένεος  τὸν  κρίνοι  ἐκ  πάντων,  θύσας  βοῦς  ἑκατὸν
ὁ  Κλεισθένης  εὐώχεε  αὐτούς  τε  τοὺς  μνηστῆρας  καὶ  Σικυωνίους  πάντας.  ὡς  δὲ  ἀπὸ  δείπνου  ἐγίνοντο,  οἱ  μνηστῆρες  ἔριν  εἶχον  ἀμφί  τε  μουσικῇ  καὶ  τῷ  λεγομένῳ  ἐς  τὸ  μέσον.  προϊούσης  δὲ  τῆς  πόσιος  κατέχων  πολλὸν  τοὺς  ἄλλους  ὁ  ̔Ιπποκλείδης  ἐκέλευσέ  οἱ  τὸν  αὐλητὴν  αὐλῆσαι  ἐμμελείην,  πειθομένου  δὲ  τοῦ  αὐλητέω  ὀρχήσατο.  καί  κως  ἑωυτῷ  μὲν  ἀρεστῶς  ὀρχέετο,
ὁ  Κλεισθένης  δὲ  ὁρέων  ὅλον  τὸ  πρῆγμα  ὑπώπτευε.  μετὰ  δὲ  ἐπισχὼν  ὁ  ̔Ιπποκλείδης  χρόνον  ἐκέλευσε  τινὰ  τράπεζαν  ἐσενεῖκαι,  ἐσελθούσης  δὲ  τῆς  τραπέζης  πρῶτα  μὲν  ἐπ'  αὐτῆς  ὀρχήσατο  Λακωνικὰ  σχημάτια,  μετὰ  δὲ  ἄλλα  ̓Αττικά,  τὸ  τρίτον  δὲ  τὴν  κεφαλὴν  ἐρείσας  ἐπὶ  τὴν  τράπεζαν  τοῖσι  σκέλεσι  ἐχειρονόμησε.  Κλεισθένης  δὲ  τὰ  μὲν  πρῶτα  καὶ  τὰ  δεύτερα  ὀρχεομένου,  ἀποστυγέων
γαμβρὸν  ἄν  οἱ  ἔτι  γενέσθαι  ̔Ιπποκλείδεα  διὰ  τήν  τε  ὄρχησιν  καὶ  τὴν  ἀναιδείην,  κατεῖχε  ἑωυτόν,  οὐ  βουλόμενος  ἐκραγῆναι  ἐς  αὐτόν:  ὡς  δὲ  εἶδε  τοῖσι  σκέλεσι  χειρονομήσαντα,  οὐκέτι  κατέχειν  δυνάμενος  εἶπε  “ὦ  παῖ  Τισάνδρου,  ἀπορχήσαό  γε  μὲν  τὸν  γάμον.”  ὁ  δὲ  ̔Ιπποκλείδης  ὑπολαβὼν  εἶπε  “οὐ  φροντὶς  ̔Ιπποκλείδῃ.”  ἀπὸ  τούτου  μὲν  τοῦτο  ὀνομάζεται.  Κλεισθένης  δὲ  σιγὴν  ποιησάμενος
ἔλεξε  ἐς  μέσον  τάδε.  “ἄνδρες  παιδὸς  τῆς  ἐμῆς  μνηστῆρες,  ἐγὼ  καὶ  πάντας  ὑμέας  ἐπαινέω  καὶ  πᾶσι  ὑμῖν,  εἰ  οἷόν  τε  εἴη,  χαριζοίμην  ἄν,  μήτ'  ἕνα  ὑμέων  ἐξαίρετον  ἀποκρίνων  μήτε  τοὺς  λοιποὺς  ἀποδοκιμάζων.  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  οἷά  τε  ἐστὶ  μιῆς  πέρι  παρθένου  βουλεύοντα  πᾶσι  κατὰ  νόον  ποιέειν,  τοῖσι  μὲν  ὑμέων  ἀπελαυνομένοισι  τοῦδε  τοῦ  γάμου  τάλαντον  ἀργυρίου
ἑκάστῳ  δωρεὴν  δίδωμι  τῆς  ἀξιώσιος  εἵνεκα  τῆς  ἐξ  ἐμεῦ  γῆμαι  καὶ  τῆς  ἐξ  οἴκου  ἀποδημίης,  τῷ  δὲ  ̓Αλκμέωνος  Μεγακλέι  ἐγγυῶ  παῖδα  τὴν  ἐμὴν  ̓Αγαρίστην  νόμοισι  τοῖσι  ̓Αθηναίων.”  φαμένου  δὲ  ἐγγυᾶσθαι  Μεγακλέος  ἐκεκύρωτο  ὁ  γάμος  Κλεισθένεϊ.  ἀμφὶ  μὲν  κρίσιος  τῶν  μνηστήρων  τοσαῦτα  ἐγένετο  καὶ  οὕτω  ̓Αλκμεωνίδαι  ἐβώσθησαν  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα.  τούτων  δὲ  συνοικησάντων  γίνεται  Κλεισθένης  τε
ὁ  τὰς  φυλὰς  καὶ  τὴν  δημοκρατίην  ̓Αθηναίοισι  καταστήσας,  ἔχων  τὸ  οὔνομα  ἀπὸ  τοῦ  μητροπάτορος  τοῦ  Σικυωνίου:  οὗτός  τε  δὴ  γίνεται  Μεγακλέϊ  καὶ  ̔Ιπποκράτης,  ἐκ  δὲ  ̔Ιπποκράτεος  Μεγακλέης  τε  ἄλλος  καὶ  ̓Αγαρίστη  ἄλλη  ἀπὸ  τῆς  Κλεισθένεος  ̓Αγαρίστης  ἔχουσα  τὸ  οὔνομα:  ἣ  συνοικήσασά  τε  Ξανθίππῳ  τῷ  ̓Αρίφρονος  καὶ  ἔγκυος  ἐοῦσα  εἶδε  ὄψιν  ἐν  τῷ  ὕπνῳ,  ἐδόκεε  δὲ
λέοντα  τεκεῖν,  καὶ  μετ'  ὀλίγας  ἡμέρας  τίκτει  Περικλέα  Ξανθίππῳ.  μετὰ  δὲ  τὸ  ἐν  Μαραθῶνι  τρῶμα  γενόμενον  Μιλτιάδης,  καὶ  πρότερον  εὐδοκιμέων  παρὰ  ̓Αθηναίοισι,  τότε  μᾶλλον  αὔξετο.  αἰτήσας  δὲ  νέας  ἑβδομήκοντα  καὶ  στρατιήν  τε  καὶ  χρήματα  ̓Αθηναίους,  οὐ  φράσας  σφι  ἐπ'  ἣν  ἐπιστρατεύσεται  χώρην,  ἀλλὰ  φὰς  αὐτοὺς  καταπλουτιεῖν  ἤν  οἱ  ἕπωνται:  ἐπὶ  γὰρ  χώρην  τοιαύτην  δή  τινα
ἄξειν  ὅθεν  χρυσὸν  εὐπετέως  ἄφθονον  οἴσονται:  λέγων  τοιαῦτα  αἴτεε  τὰς  νέας.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  τούτοισι  ἐπαερθέντες  παρέδοσαν.  παραλαβὼν  δὲ  ὁ  Μιλτιάδης  τὴν  στρατιὴν  ἔπλεε  ἐπὶ  Πάρον,  πρόφασιν  ἔχων  ὡς  οἱ  Πάριοι  ὑπῆρξαν  πρότεροι  στρατευόμενοι  τριήρεσι  ἐς  Μαραθῶνα  ἅμα  τῷ  Πέρσῃ.  τοῦτο  μὲν  δὴ  πρόσχημα  λόγων  ἦν,  ἀτάρ  τινα  καὶ  ἔγκοτον  εἶχε  τοῖσι  Παρίοισι  διὰ  Λυσαγόρεα  τὸν
Τισίεω,  ἐόντα  γένος  Πάριον,  διαβαλόντα  μιν  πρὸς  ̔Υδάρνεα  τὸν  Πέρσην.  ἀπικόμενος  δὲ  ἐπ'  ἣν  ἔπλεε  ὁ  Μιλτιάδης  τῇ  στρατιῇ  ἐπολιόρκεε  Παρίους  κατειλημένους  ἐντὸς  τείχεος,  καὶ  ἐσπέμπων  κήρυκα  αἴτεε  ἑκατὸν  τάλαντα,  φάς,  ἢν  μιν  οὐ  δῶσι,  οὐκ  ἀπονοστήσειν  τὴν  στρατιὴν  πρὶν  ἢ  ἐξέλῃ  σφέας.  οἱ  δὲ  Πάριοι  ὅκως  μέν  τι  δώσουσι  Μιλτιάδῃ  ἀργύριον  οὐδὲ  διενοεῦντο,  οἳ
δὲ  ὅκως  διαφυλάξουσι  τὴν  πόλιν  τοῦτο  ἐμηχανῶντο,  ἄλλα  τε  ἐπιφραζόμενοι  καὶ  τῇ  μάλιστα  ἔσκε  ἑκάστοτε  ἐπίμαχον  τοῦ  τείχεος,  τοῦτο  ἅμα  νυκτὶ  ἐξηείρετο  διπλήσιον  τοῦ  ἀρχαίου.  ἐς  μὲν  δὴ  τοσοῦτο  τοῦ  λόγου  οἱ  πάντες  ̔́Ελληνες  λέγουσι,  τὸ  ἐνθεῦτεν  δὲ  αὐτοὶ  Πάριοι  γενέσθαι  ὧδε  λέγουσι.  Μιλτιάδῃ  ἀπορέοντι  ἐλθεῖν  ἐς  λόγους  αἰχμάλωτον  γυναῖκα,  ἐοῦσαν  μὲν  Παρίην  γένος,  οὔνομα
δέ  οἱ  εἶναι  Τιμοῦν,  εἶναι  δὲ  ὑποζάκορον  τῶν  χθονίων  θεῶν:  ταύτην  ἐλθοῦσαν  ἐς  ὄψιν  Μιλτιάδεω  συμβουλεῦσαι,  εἰ  περὶ  πολλοῦ  ποιέεται  Πάρον  ἑλεῖν,  τὰ  ἂν  αὐτὴ  ὑποθῆται,  ταῦτα  ποιέειν.  μετὰ  δὲ  τὴν  μὲν  ὑποθέσθαι,  τὸν  δὲ  διερχόμενον  ἐπὶ  τὸν  κολωνὸν  τὸν  πρὸ  τῆς  πόλιος  ἐόντα  ἕρκος  θεσμοφόρου  Δήμητρος  ὑπερθορεῖν,  οὐ  δυνάμενον  τὰς  θύρας  ἀνοῖξαι,  ὑπερθορόντα  δὲ
ἰέναι  ἐπὶ  τὸ  μέγαρον  ὅ  τι  δὴ  ποιήσοντα  ἐντός,  εἴτε  κινήσοντά  τι  τῶν  ἀκινήτων  εἴτε  ὅ  τι  δή  κοτε  πρήξοντα:  πρὸς  τῇσι  θύρῃσί  τε  γενέσθαι  καὶ  πρόκατε  φρίκης  αὐτὸν  ὑπελθούσης  ὀπίσω  τὴν  αὐτὴν  ὁδὸν  ἵεσθαι,  καταθρώσκοντα  δὲ  τὴν  αἱμασιὴν  τὸν  μηρὸν  σπασθῆναι:  οἳ  δὲ  αὐτὸν  τὸ  γόνυ  προσπταῖσαι  λέγουσι.  Μιλτιάδης  μέν  νυν  φλαύρως  ἔχων  ἀπέπλεε
ὀπίσω,  οὔτε  χρήματα  ̓Αθηναίοισι  ἄγων  οὔτε  Πάρον  προσκτησάμενος,  ἀλλὰ  πολιορκήσας  τε  ἓξ  καὶ  εἴκοσι  ἡμέρας  καὶ  δηιώσας  τὴν  νῆσον.  Πάριοι  δὲ  πυθόμενοι  ὡς  ἡ  ὑποζάκορος  τῶν  θεῶν  Τιμὼ  Μιλτιάδῃ  κατηγήσατο,  βουλόμενοί  μιν  ἀντὶ  τούτων  τιμωρήσασθαι,  θεοπρόπους  πέμπουσι  ἐς  Δελφούς  ὥς  σφεας  ἡσυχίη  τῆς  πολιορκίης  ἔσχε:  ἔπεμπον  δὲ  ἐπειρησομένους  εἰ  καταχρήσωνται  τὴν  ὑποζάκορον  τῶν  θεῶν  τὴν
ἐξηγησαμένην  τοῖσι  ἐχθροῖσι  τῆς  πατρίδος  ἅλωσιν  καὶ  τὰ  ἐς  ἔρσενα  γόνον  ἄρρητα  ἱρὰ  ἐκφήνασαν  Μιλτιάδῃ.  ἡ  δὲ  Πυθίη  οὐκ  ἔα,  φᾶσα  οὐ  Τιμοῦν  εἶναι  τὴν  αἰτίην  τούτων,  ἀλλὰ  δεῖν  γὰρ  Μιλτιάδεα  τελευτᾶν  μὴ  εὖ,  φανῆναί  οἱ  τῶν  κακῶν  κατηγεμόνα.  παρίοισι  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἡ  Πυθίη  ἔχρησε:  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐκ  Πάρου  Μιλτιάδεα  ἀπονοστήσαντα  ἔσχον  ἐν  στόμασι
οἵ  τε  ἄλλοι  καὶ  μάλιστα  Ξάνθιππος  ὁ  ̓Αρίφρονος,  ὃς  θανάτου  ὑπαγαγὼν  ὑπὸ  τὸν  δῆμον  Μιλτιάδεα  ἐδίωκε  τῆς  ̓Αθηναίων  ἀπάτης  εἵνεκεν.  Μιλτιάδης  δὲ  αὐτὸς  μὲν  παρεὼν  οὐκ  ἀπελογέετο:  ἦν  γὰρ  ἀδύνατος  ὥστε  σηπομένου  τοῦ  μηροῦ:  προκειμένου  δὲ  αὐτοῦ  ἐν  κλίνῃ  ὑπεραπελογέοντο  οἱ  φίλοι,  τῆς  μάχης  τε  τῆς  ἐν  Μαραθῶνι  γενομένης  πολλὰ  ἐπιμεμνημένοι  καὶ  τὴν  Λήμνου  αἵρεσιν,
ὡς  ἑλὼν  Λῆμνόν  τε  καὶ  τισάμενος  τοὺς  Πελασγοὺς  παρέδωκε  ̓Αθηναίοισι.  προσγενομένου  δὲ  τοῦ  δήμου  αὐτῷ  κατὰ  τὴν  ἀπόλυσιν  τοῦ  θανάτου,  ζημιώσαντος  δὲ  κατὰ  τὴν  ἀδικίην  πεντήκοντα  ταλάντοισι,  Μιλτιάδης  μὲν  μετὰ  ταῦτα  σφακελίσαντός  τε  τοῦ  μηροῦ  καὶ  σαπέντος  τελευτᾷ,  τὰ  δὲ  πεντήκοντα  τάλαντα  ἐξέτισε  ὁ  παῖς  αὐτοῦ  Κίμων.  Λῆμνον  δὲ  Μιλτιάδης  ὁ  Κίμωνος  ὧδε  ἔσχε.  Πελασγοὶ
ἐπείτε  ἐκ  τῆς  ̓Αττικῆς  ὑπὸ  ̓Αθηναίων  ἐξεβλήθησαν,  εἴτε  ὦν  δὴ  δικαίως  εἴτε  ἀδίκως:  τοῦτο  γὰρ  οὐκ  ἔχω  φράσαι,  πλὴν  τὰ  λεγόμενα,  ὅτι  ̔Εκαταῖος  μὲν  ὁ  ̔Ηγησάνδρου  ἔφησε  ἐν  τοῖσι  λόγοισι  λέγων  ἀδίκως:  ἐπείτε  γὰρ  ἰδεῖν  τοὺς  ̓Αθηναίους  τὴν  χώρην,  τὴν  σφίσι  αὐτοῖσι  ὑπὸ  τὸν  ̔Υμησσὸν  ἐοῦσαν  ἔδοσαν  Πελασγοῖσι  οἰκῆσαι  μισθὸν  τοῦ  τείχεος  τοῦ  περὶ  τὴν
ἀκρόπολιν  κοτὲ  ἐληλαμένου,  ταύτην  ὡς  ἰδεῖν  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἐξεργασμένην  εὖ,  τὴν  πρότερον  εἶναι  κακήν  τε  καὶ  τοῦ  μηδενὸς  ἀξίην,  λαβεῖν  φθόνον  τε  καὶ  ἵμερον  τῆς  γῆς,  καὶ  οὕτω  ἐξελαύνειν  αὐτοὺς  οὐδεμίαν  ἄλλην  πρόφασιν  προϊσχομένους  τοὺς  ̓Αθηναίους.  ὡς  δὲ  αὐτοὶ  ̓Αθηναῖοι  λέγουσι,  δικαίως  ἐξελάσαι.  κατοικημένους  γὰρ  τοὺς  Πελασγοὺς  ὑπὸ  τῷ  ̔Υμησσῷ,  ἐνθεῦτεν  ὁρμωμένους  ἀδικέειν  τάδε.  φοιτᾶν
γὰρ  αἰεὶ  τὰς  σφετέρας  θυγατέρας  τε  καὶ  τοὺς  παῖδας  ἐπ'  ὕδωρ  ἐπὶ  τὴν  ̓Εννεάκρουνον:  οὐ  γὰρ  εἶναι  τοῦτον  τὸν  χρόνον  σφίσι  κω  οὐδὲ  τοῖσι  ἄλλοισι  ̔́Ελλησι  οἰκέτας:  ὅκως  δὲ  ἔλθοιεν  αὗται,  τοὺς  Πελασγοὺς  ὑπὸ  ὕβριός  τε  καὶ  ὀλιγωρίης  βιᾶσθαι  σφέας.  καὶ  ταῦτα  μέντοι  σφι  οὐκ  ἀποχρᾶν  ποιέειν,  ἀλλὰ  τέλος  καὶ  ἐπιβουλεύοντας  ἐπιχείρησιν  φανῆναι  ἐπ'  αὐτοφώρῳ.
ἑωυτοὺς  δὲ  γενέσθαι  τοσούτῳ  ἐκείνων  ἄνδρας  ἀμείνονας,  ὅσῳ,  παρεὸν  ἑωυτοῖσι  ἀποκτεῖναι  τοὺς  Πελασγούς,  ἐπεί  σφεας  ἔλαβον  ἐπιβουλεύοντας,  οὐκ  ἐθελῆσαι,  ἀλλά  σφι  προειπεῖν  ἐκ  τῆς  γῆς  ἐξιέναι.  τοὺς  δὲ  οὕτω  δὴ  ἐκχωρήσαντας  ἄλλα  τε  σχεῖν  χωρία  καὶ  δὴ  καὶ  Λῆμνον.  ἐκεῖνα  μὲν  δὴ  ̔Εκαταῖος  ἔλεξε,  ταῦτα  δὲ  ̓Αθηναῖοι  λέγουσι.  οἱ  δὲ  Πελασγοὶ  οὗτοι  Λῆμνον  τότε  νεμόμενοι
καὶ  βουλόμενοι  τοὺς  ̓Αθηναίους  τιμωρήσασθαι,  εὖ  τε  ἐξεπιστάμενοι  τὰς  ̓Αθηναίων  ὁρτάς,  πεντηκοντέρους  κτησάμενοι  ἐλόχησαν  ̓Αρτέμιδι  ἐν  Βραυρῶνι  ἀγούσας  ὁρτὴν  τὰς  τῶν  ̓Αθηναίων  γυναῖκας,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἁρπάσαντες  τουτέων  πολλὰς  οἴχοντο  ἀποπλέοντες,  καί  σφεας  ἐς  Λῆμνον  ἀγαγόντες  παλλακὰς  εἶχον.  ὡς  δὲ  τέκνων  αὗται  αἱ  γυναῖκες  ὑπεπλήσθησαν,  γλῶσσάν  τε  τὴν  ̓Αττικὴν  καὶ  τρόπους  τοὺς  ̓Αθηναίων  ἐδίδασκον  τοὺς  παῖδας.
οἳ  δὲ  οὔτε  συμμίσγεσθαι  τοῖσι  ἐκ  τῶν  Πελασγίδων  γυναικῶν  παισὶ  ἤθελον,  εἴ  τε  τύπτοιτό  τις  αὐτῶν  τινός,  ἐβοήθεόν  τε  πάντες  καὶ  ἐτιμώρεον  ἀλλήλοισι:  καὶ  δὴ  καὶ  ἄρχειν  τε  τῶν  παίδων  οἱ  παῖδες  ἐδικαίευν  καὶ  πολλῷ  ἐπεκράτεον.  μαθόντες  δὲ  ταῦτα  οἱ  Πελασγοὶ  ἑωυτοῖσι  λόγους  ἐδίδοσαν:  καί  σφι  βουλευομένοισι  δεινόν  τι  ἐσέδυνε,  εἰ  δὴ  διαγινώσκοιεν  σφίσι  τε
βοηθέειν  οἱ  παῖδες  πρὸς  τῶν  κουριδιέων  γυναικῶν  τοὺς  παῖδας  καὶ  τούτων  αὐτίκα  ἄρχειν  πειρῴατο,  τί  δὴ  ἀνδρωθέντες  δῆθεν  ποιήσουσι.  ἐνθαῦτα  ἔδοξέ  σφι  κτείνειν  τοὺς  παῖδας  τοὺς  ἐκ  τῶν  ̓Αττικέων  γυναικῶν.  ποιεῦσι  δὴ  ταῦτα,  προσαπολλύουσι  δὲ  σφέων  καὶ  τὰς  μητέρας.  ἀπὸ  τούτου  δὲ  τοῦ  ἔργου  καὶ  τοῦ  προτέρου  τούτων,  τὸ  ἐργάσαντο  αἱ  γυναῖκες  τοὺς  ἅμα  Θόαντι
ἄνδρας  σφετέρους  ἀποκτείνασαι,  νενόμισται  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα  τὰ  σχέτλια  ἔργα  πάντα  Λήμνια  καλέεσθαι.  ἀποκτείνασι  δὲ  τοῖσι  Πελασγοῖσι  τοὺς  σφετέρους  παῖδάς  τε  καὶ  γυναῖκας  οὔτε  γῆ  καρπὸν  ἔφερε  οὔτε  γυναῖκές  τε  καὶ  ποῖμναι  ὁμοίως  ἔτικτον  καὶ  πρὸ  τοῦ.  πιεζόμενοι  δὲ  λιμῷ  καὶ  ἀπαιδίῃ  ἐς  Δελφοὺς  ἔπεμπον  λύσιν  τινὰ  αἰτησόμενοι  τῶν  παρεόντων  κακῶν.  ἡ  δὲ  Πυθίη  σφέας
ἐκέλευε  ̓Αθηναίοισι  δίκας  διδόναι  ταύτας  τὰς  ἂν  αὐτοὶ  ̓Αθηναῖοι  δικάσωσι.  ἦλθόν  τε  δὴ  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  οἱ  Πελασγοὶ  καὶ  δίκας  ἐπαγγέλλοντο  βουλόμενοι  διδόναι  παντὸς  τοῦ  ἀδικήματος.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐν  τῷ  πρυτανηίῳ  κλίνην  στρώσαντες  ὡς  εἶχον  κάλλιστα  καὶ  τράπεζαν  ἐπιπλέην  ἀγαθῶν  πάντων  παραθέντες,  ἐκέλευον  τοὺς  Πελασγοὺς  τὴν  χώρην  σφίσι  παραδιδόναι  οὕτω  ἔχουσαν.  οἱ  δὲ  Πελασγοὶ  ὑπολαβόντες
εἶπαν  “ἐπεὰν  βορέῃ  ἀνέμῳ  αὐτημερὸν  ἐξανύσῃ  νηῦς  ἐκ  τῆς  ὑμετέρης  ἐς  τὴν  ἡμετέρην,  τότε  παραδώσομεν,”  ἐπιστάμενοι  τοῦτο  εἶναι  ἀδύνατον  γενέσθαι.  ἡ  γὰρ  ̓Αττικὴ  πρὸς  νότον  κεῖται  πολλὸν  τῆς  Λήμνου.  τότε  μὲν  τοιαῦτα:  ἔτεσι  δὲ  κάρτα  πολλοῖσι  ὕστερον  τούτων,  ὡς  ἡ  Χερσόνησος  ἡ  ἐπ'  ̔Ελλησπόντῳ  ἐγένετο  ὑπὸ  ̓Αθηναίοισι,  Μιλτιάδης  ὁ  Κίμωνος  ἐτησιέων  ἀνέμων  κατεστηκότων  νηὶ  κατανύσας
ἐξ  ̓Ελαιοῦντος  τοῦ  ἐν  Χερσονήσῳ  ἐς  Λῆμνον  προηγόρευε  ἐξιέναι  ἐκ  τῆς  νήσου  τοῖσι  Πελασγοῖσι,  ἀναμιμνήσκων  σφέας  τὸ  χρηστήριον,  τὸ  οὐδαμὰ  ἤλπισαν  σφίσι  οἱ  Πελασγοὶ  ἐπιτελέεσθαι.  ̔Ηφαιστιέες  μέν  νυν  ἐπείθοντο,  Μυριναῖοι  δὲ  οὐ  συγγινωσκόμενοι  εἶναι  τὴν  Χερσόνησον  ̓Αττικὴν  ἐπολιορκέοντο,  ἐς  ὃ  καὶ  οὗτοι  παρέστησαν.  οὕτω  δὴ  τὴν  Λῆμνον  ἔσχον  ̓Αθηναῖοί  τε  καὶ  Μιλτιάδης.

======== Histories — Book 7 (Polymnia) ========

ἐπεὶ  δὲ  ἀγγελίη  ἀπίκετο  περὶ  τῆς  μάχης  τῆς  ἐν  Μαραθῶνι  γενομένης  παρὰ  βασιλέα  Δαρεῖον  τὸν  ̔Υστάσπεος,  καὶ  πρὶν  μεγάλως  κεχαραγμένον  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  διὰ  τὴν  ἐς  Σάρδις  ἐσβολήν,  καὶ  δὴ  καὶ  τότε  πολλῷ  τε  δεινότερα  ἐποίεε  καὶ  μᾶλλον  ὅρμητο  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  καὶ  αὐτίκα  μὲν  ἐπηγγέλλετο  πέμπων  ἀγγέλους  κατὰ  πόλις  ἑτοιμάζειν  στρατιήν,  πολλῷ  πλέω  ἐπιτάσσων
ἑκάστοισι  ἢ  πρότερον  παρέχειν,  καὶ  νέας  τε  καὶ  ἵππους  καὶ  σῖτον  καὶ  πλοῖα.  τούτων  δὲ  περιαγγελλομένων  ἡ  ̓Ασίη  ἐδονέετο  ἐπὶ  τρία  ἔτεα,  καταλεγομένων  τε  τῶν  ἀρίστων  ὡς  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  στρατευομένων  καὶ  παρασκευαζομένων.  τετάρτῳ  δὲ  ἔτεϊ  Αἰγύπτιοι  ὑπὸ  Καμβύσεω  δουλωθέντες  ἀπέστησαν  ἀπὸ  Περσέων.  ἐνθαῦτα  δὴ  καὶ  μᾶλλον  ὅρμητο  καὶ  ἐπ'  ἀμφοτέρους  στρατεύεσθαι.  στελλομένου  δὲ  Δαρείου
ἐπ'  Αἴγυπτον  καὶ  ̓Αθήνας,  τῶν  παίδων  αὐτοῦ  στάσις  ἐγένετο  μεγάλη  περὶ  τῆς  ἡγεμονίης,  ὡς  δεῖ  μιν  ἀποδέξαντα  βασιλέα  κατὰ  τὸν  Περσέων  νόμον  οὕτω  στρατεύεσθαι.  ἦσαν  γὰρ  Δαρείῳ  καὶ  πρότερον  ἢ  βασιλεῦσαι  γεγονότες  τρεῖς  παῖδες  ἐκ  τῆς  προτέρης  γυναικός,  Γοβρύεω  θυγατρός,  καὶ  βασιλεύσαντι  ἐξ  ̓Ατόσσης  τῆς  Κύρου  ἕτεροι  τέσσερες.  τῶν  μὲν  δὴ  προτέρων  ἐπρέσβευε  ̓Αρτοβαζάνης,  τῶν
δὲ  ἐπιγενομένων  Ξέρξης.  ἐόντες  δὲ  μητρὸς  οὐ  τῆς  αὐτῆς  ἐστασίαζον,  ὁ  μὲν  ̓Αρτοβαζάνης  κατότι  πρεσβύτατός  τε  εἴη  παντὸς  τοῦ  γόνου  καὶ  ὅτι  νομιζόμενον  εἴη  πρὸς  πάντων  ἀνθρώπων  τὸν  πρεσβύτατον  τὴν  ἀρχὴν  ἔχειν,  Ξέρξης  δὲ  ὡς  ̓Ατόσσης  τε  παῖς  εἴη  τῆς  Κύρου  θυγατρὸς  καὶ  ὅτι  Κῦρος  εἴη  ὁ  κτησάμενος  τοῖσι  Πέρσῃσι  τὴν  ἐλευθερίην.  Δαρείου  δὲ  οὐκ
ἀποδεικνυμένου  κω  γνώμην,  ἐτύγχανε  κατὰ  τὠυτὸ  τούτοισι  καὶ  Δημάρητος  ὁ  ̓Αρίστωνος  ἀναβεβηκὼς  ἐς  Σοῦσα,  ἐστερημένος  τε  τῆς  ἐν  Σπάρτῃ  βασιληίης  καὶ  φυγὴν  ἐπιβαλὼν  ἑωυτῷ  ἐκ  Λακεδαίμονος.  οὗτος  ὡνὴρ  πυθόμενος  τῶν  Δαρείου  παίδων  τὴν  διαφορήν,  ἐλθών,  ὡς  ἡ  φάτις  μιν  ἔχει,  Ξέρξῃ  συνεβούλευε  λέγειν  πρὸς  τοῖσι  ἔλεγε  ἔπεσι,  ὡς  αὐτὸς  μὲν  γένοιτο  Δαρείῳ  ἤδη  βασιλεύοντι  καὶ
ἔχοντι  τὸ  Περσέων  κράτος,  ̓Αρτοβαζάνης  δὲ  ἔτι  ἰδιώτῃ  ἐόντι  Δαρείῳ:  οὔκων  οὔτε  οἰκὸς  εἴη  οὔτε  δίκαιον  ἄλλον  τινὰ  τὸ  γέρας  ἔχειν  πρὸ  ἑωυτοῦ:  ἐπεί  γε  καὶ  ἐν  Σπάρτῃ  ἔφη  ὁ  Δημάρητος  ὑποτιθέμενος  οὕτω  νομίζεσθαι,  ἢν  οἳ  μὲν  προγεγονότες  ἔωσι  πρὶν  ἢ  τὸν  πατέρα  σφέων  βασιλεῦσαι,  ὁ  δὲ  βασιλεύοντι  ὀψίγονος  ἐπιγένηται,  τοῦ  ἐπιγενομένου  τὴν  ἔκδεξιν  τῆς
βασιληίης  γίνεσθαι.  χρησαμένου  δὲ  Ξέρξεω  τῇ  Δημαρήτου  ὑποθήκῃ,  γνοὺς  ὁ  Δαρεῖος  ὡς  λέγοι  δίκαια  βασιλέα  μιν  ἀπέδεξε.  δοκέειν  δέ  μοι,  καὶ  ἄνευ  ταύτης  τῆς  ὑποθήκης  βασιλεῦσαι  ἂν  Ξέρξης:  ἡ  γὰρ  ̓́Ατοσσα  εἶχε  τὸ  πᾶν  κράτος.  ἀποδέξας  δὲ  βασιλέα  Πέρσῃσι  Ξέρξεα  Δαρεῖος  ὁρμᾶτο  στρατεύεσθαι.  ἀλλὰ  γὰρ  μετὰ  ταῦτά  τε  καὶ  Αἰγύπτου  ἀπόστασιν  τῷ  ὑστέρῳ  ἔτεϊ  παρασκευαζόμενον
συνήνεικε  αὐτὸν  Δαρεῖον,  βασιλεύσαντα  τὰ  πάντα  ἕξ  τε  καὶ  τριήκοντα  ἔτεα,  ἀποθανεῖν,  οὐδέ  οἱ  ἐξεγένετο  οὔτε  τοὺς  ἀπεστεῶτας  Αἰγυπτίους  οὔτε  ̓Αθηναίους  τιμωρήσασθαι.  ἀποθανόντος  δὲ  Δαρείου  ἡ  βασιληίη  ἀνεχώρησε  ἐς  τὸν  παῖδα  τὸν  ἐκείνου  Ξέρξην.  ὁ  τοίνυν  Ξέρξης  ἐπὶ  μὲν  τὴν  ̔Ελλάδα  οὐδαμῶς  πρόθυμος  ἦν  κατ'  ἀρχὰς  στρατεύεσθαι,  ἐπὶ  δὲ  Αἴγυπτον  ἐποιέετο  στρατιῆς  ἄγερσιν.  παρεὼν  δὲ
καὶ  δυνάμενος  παρ'  αὐτῷ  μέγιστον  Περσέων  Μαρδόνιος  ὁ  Γοβρύεω,  ὃς  ἦν  Ξέρξῃ  μὲν  ἀνεψιὸς  Δαρείου  δὲ  ἀδελφεῆς  παῖς,  τοιούτου  λόγου  εἴχετο,  λέγων  “δέσποτα,  οὐκ  οἰκός  ἐστι  ̓Αθηναίους  ἐργασαμένους  πολλὰ  δὴ  κακὰ  Πέρσας  μὴ  οὐ  δοῦναι  δίκην  τῶν  ἐποίησαν.  ἀλλ'  εἰ  τὸ  μὲν  νῦν  ταῦτα  πρήσσοις  τά  περ  ἐν  χερσὶ  ἔχεις:  ἡμερώσας  δὲ  Αἴγυπτον  τὴν  ἐξυβρίσασαν
στρατηλάτεε  ἐπὶ  τὰς  ̓Αθήνας,  ἵνα  λόγος  τέ  σε  ἔχῃ  πρὸς  ἀνθρώπων  ἀγαθός,  καί  τις  ὕστερον  φυλάσσηται  ἐπὶ  γῆν  τὴν  σὴν  στρατεύεσθαι.”  οὗτος  μέν  οἱ  ὁ  λόγος  ἦν  τιμωρός:  τοῦδε  δὲ  τοῦ  λόγου  παρενθήκην  ποιεέσκετο  τήνδε,  ὡς  ἡ  Εὐρώπη  περικαλλὴς  εἴη  χώρη,  καὶ  δένδρεα  παντοῖα  φέρει  τὰ  ἥμερα,  ἀρετήν  τε  ἄκρη,  βασιλέι  τε  μούνῳ  θνητῶν  ἀξίη
ἐκτῆσθαι.  ταῦτα  ἔλεγε  οἷα  νεωτέρων  ἔργων  ἐπιθυμητὴς  ἐὼν  καὶ  θέλων  αὐτὸς  τῆς  ̔Ελλάδος  ὕπαρχος  εἶναι.  χρόνῳ  δὲ  κατεργάσατό  τε  καὶ  ἀνέπεισε  ὥστε  ποιέειν  ταῦτα  Ξέρξην:  συνέλαβε  γὰρ  καὶ  ἄλλα  οἱ  σύμμαχα  γενόμενα  ἐς  τὸ  πείθεσθαι  Ξέρξην.  τοῦτο  μὲν  ἀπὸ  τῆς  Θεσσαλίης  παρὰ  τῶν  ̓Αλευαδέων  ἀπιγμένοι  ἄγγελοι  ἐπεκαλέοντο  βασιλέα  πᾶσαν  προθυμίην  παρεχόμενοι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα:  οἱ
δὲ  ̓Αλευάδαι  οὗτοι  ἦσαν  Θεσσαλίης  βασιλέες.  τοῦτο  δὲ  Πεισιστρατιδέων  οἱ  ἀναβεβηκότες  ἐς  Σοῦσα,  τῶν  τε  αὐτῶν  λόγων  ἐχόμενοι  τῶν  καὶ  οἱ  ̓Αλευάδαι,  καὶ  δή  τι  πρὸς  τούτοισι  ἔτι  πλέον  προσωρέγοντό  οἱ:  ἔχοντες  ̓Ονομάκριτον  ἄνδρα  ̓Αθηναῖον,  χρησμολόγον  τε  καὶ  διαθέτην  χρησμῶν  τῶν  Μουσαίου,  ἀναβεβήκεσαν,  τὴν  ἔχθρην  προκαταλυσάμενοι.  ἐξηλάσθη  γὰρ  ὑπὸ  ̔Ιππάρχου  τοῦ  Πεισιστράτου  ὁ  ̓Ονομάκριτος  ἐξ
̓Αθηνέων,  ἐπ'  αὐτοφώρῳ  ἁλοὺς  ὑπὸ  Λάσου  τοῦ  ̔Ερμιονέος  ἐμποιέων  ἐς  τὰ  Μουσαίου  χρησμόν,  ὡς  αἱ  ἐπὶ  Λήμνῳ  ἐπικείμεναι  νῆσοι  ἀφανιζοίατο  κατὰ  τῆς  θαλάσσης.  διὸ  ἐξήλασέ  μιν  ὁ  ̔́Ιππαρχος,  πρότερον  χρεώμενος  τὰ  μάλιστα.  τότε  δὲ  συναναβὰς  ὅκως  ἀπίκοιτο  ἐς  ὄψιν  τὴν  βασιλέος,  λεγόντων  τῶν  Πεισιστρατιδέων  περὶ  αὐτοῦ  σεμνοὺς  λόγους,  κατέλεγε  τῶν  χρησμῶν:  εἰ  μέν  τι  ἐνέοι
σφάλμα  φέρον  τῷ  βαρβάρῳ,  τῶν  μὲν  ἔλεγε  οὐδέν,  ὁ  δὲ  τὰ  εὐτυχέστατα  ἐκλεγόμενος  ἔλεγε  τόν  τε  ̔Ελλήσποντον  ὡς  ζευχθῆναι  χρεὸν  εἴη  ὑπ'  ἀνδρὸς  Πέρσεω,  τήν  τε  ἔλασιν  ἐξηγεόμενος.  οὗτός  τε  δὴ  χρησμῳδέων  προσεφέρετο  καὶ  οἵ  τε  Πεισιστρατίδαι  καὶ  οἱ  ̓Αλευάδαι  γνώμας  ἀποδεικνύμενοι.  ὡς  δὲ  ἀνεγνώσθη  Ξέρξης  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἐνθαῦτα  δευτέρῳ  μὲν  ἔτεϊ  μετὰ
τὸν  θάνατον  τὸν  Δαρείου  πρῶτα  στρατηίην  ποιέεται  ἐπὶ  τοὺς  ἀπεστεῶτας.  τούτους  μέν  νυν  καταστρεψάμενος  καὶ  Αἴγυπτον  πᾶσαν  πολλὸν  δουλοτέρην  ποιήσας  ἢ  ἐπὶ  Δαρείου  ἦν,  ἐπιτράπει  ̓Αχαιμένεϊ  ἀδελφεῷ  μὲν  ἑωυτοῦ,  Δαρείου  δὲ  παιδί.  ̓Αχαιμένεα  μέν  νυν  ἐπιτροπεύοντα  Αἰγύπτου  χρόνῳ  μετέπειτα  ἐφόνευσε  ̓Ινάρως  ὁ  Ψαμμητίχου  ἀνὴρ  Λίβυς.  Ξέρξης  δὲ  μετὰ  Αἰγύπτου  ἅλωσιν  ὡς  ἔμελλε  ἐς  χεῖρας  ἄξεσθαι
τὸ  στράτευμα  τὸ  ἐπὶ  τὰς  ̓Αθήνας,  σύλλογον  ἐπίκητον  Περσέων  τῶν  ἀρίστων  ἐποιέετο,  ἵνα  γνώμας  τε  πύθηται  σφέων  καὶ  αὐτὸς  ἐν  πᾶσι  εἴπῃ  τὰ  θέλει.  ὡς  δὲ  συνελέχθησαν,  ἔλεξεν  Ξέρξης  τάδε.  μετ'  αὐτὸν  δὲ  Μαρδόνιος  ἔλεγε  “ὦ  δέσποτα,  οὐ  μοῦνον  εἶς  τῶν  γενομένων  Περσέων  ἄριστος  ἀλλὰ  καὶ  τῶν  ἐσομένων,  ὃς  τά  τε  ἄλλα  λέγων  ἐπίκεο  ἄριστα
καὶ  ἀληθέστατα,  καὶ  ̓́Ιωνας  τοὺς  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  κατοικημένους  οὐκ  ἐάσεις  καταγελάσαι  ἡμῖν  ἐόντας  ἀναξίους.  καὶ  γὰρ  δεινὸν  ἂν  εἴη  πρῆγμα,  εἰ  Σάκας  μὲν  καὶ  ̓Ινδοὺς  καὶ  Αἰθίοπάς  τε  καὶ  ̓Ασσυρίους  ἄλλα  τε  ἔθνεα  πολλὰ  καὶ  μεγάλα  ἀδικήσαντα  Πέρσας  οὐδέν,  ἀλλὰ  δύναμιν  προσκτᾶσθαι  βουλόμενοι,  καταστρεψάμενοι  δούλους  ἔχομεν,  ̔́Ελληνας  δὲ  ὑπάρξαντας  ἀδικίης  οὐ  τιμωρησόμεθα:  Μαρδόνιος  μὲν
τοσαῦτα  ἐπιλεήνας  τὴν  Ξέρξεω  γνώμην  ἐπέπαυτο:  σιωπώντων  δὲ  τῶν  ἄλλων  Περσέων  καὶ  οὐ  τολμώντων  γνώμην  ἀποδείκνυσθαι  ἀντίην  τῇ  προκειμένῃ,  ̓Αρτάβανος  ὁ  ̔Υστάσπεος,  πάτρως  ἐὼν  Ξέρξῃ,  τῷ  δὴ  καὶ  πίσυνος  ἐὼν  ἔλεγε  τάδε.  ̓Αρτάβανος  μὲν  ταῦτα  ἔλεξε,  Ξέρξης  δὲ  θυμωθεὶς  ἀμείβεται  τοῖσιδε.  “̓Αρτάβανε,  πατρὸς  εἶς  τοῦ  ἐμοῦ  ἀδελφεός:  τοῦτό  σε  ῥύσεται  μηδένα  ἄξιον  μισθὸν  λαβεῖν  ἐπέων
ματαίων.  καί  τοι  ταύτην  τὴν  ἀτιμίην  προστίθημι  ἐόντι  κακῷ  καὶ  ἀθύμῳ,  μήτε  συστρατεύεσθαι  ἔμοιγε  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  αὐτοῦ  τε  μένειν  ἅμα  τῇσι  γυναιξί:  ἐγὼ  δὲ  καὶ  ἄνευ  σέο  ὅσα  περ  εἶπα  ἐπιτελέα  ποιήσω.  μὴ  γὰρ  εἴην  ἐκ  Δαρείου  τοῦ  ̔Υστάσπεος  τοῦ  ̓Αρσάμεος  τοῦ  ̓Αριαράμνεω  τοῦ  Τεί̈σπεος  τοῦ  Κύρου  τοῦ  Καμβύσεω  τοῦ  Τεί̈σπεος  τοῦ  ̓Αχαιμένεος  γεγονώς,
μὴ  τιμωρησάμενος  ̓Αθηναίους,  εὖ  ἐπιστάμενος  ὅτι  εἰ  ἡμεῖς  ἡσυχίην  ἄξομεν,  ἀλλ'  οὐκ  ἐκεῖνοι,  ἀλλὰ  καὶ  μάλα  στρατεύσονται  ἐπὶ  τὴν  ἡμετέρην,  εἰ  χρὴ  σταθμώσασθαι  τοῖσι  ὑπαργμένοισι  ἐξ  ἐκείνων,  οἳ  Σάρδις  τε  ἐνέπρησαν  καὶ  ἤλασαν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  οὔκων  ἐξαναχωρέειν  οὐδετέροισι  δυνατῶς  ἔχει,  ἀλλὰ  ποιέειν  ἢ  παθεῖν  πρόκειται  ἀγών,  ἵνα  ἢ  τάδε  πάντα  ὑπὸ  ̔́Ελλησι  ἢ  ἐκεῖνα
πάντα  ὑπὸ  Πέρσῃσι  γένηται:  τὸ  γὰρ  μέσον  οὐδὲν  τῆς  ἔχθρης  ἐστί.  καλὸν  ὦν  προπεπονθότας  ἡμέας  τιμωρέειν  ἤδη  γίνεται,  ἵνα  καὶ  τὸ  δεινὸν  τὸ  πείσομαι  τοῦτο  μάθω,  ἐλάσας  ἐπ'  ἄνδρας  τούτους,  τούς  γε  καὶ  Πέλοψ  ὁ  Φρύξ,  ἐὼν  πατέρων  τῶν  ἐμῶν  δοῦλος,  κατεστρέψατο  οὕτω  ὡς  καὶ  ἐς  τόδε  αὐτοί  τε  ὥνθρωποι  καὶ  ἡ  γῆ  αὐτῶν  ἐπώνυμοι
τοῦ  καταστρεψαμένου  καλέονται.”  ταῦτα  μὲν  ἐπὶ  τοσοῦτο  ἐλέγετο.  μετὰ  δὲ  εὐφρόνη  τε  ἐγίνετο  καὶ  Ξέρξην  ἔκνιζε  ἡ  ̓Αρταβάνου  γνώμη:  νυκτὶ  δὲ  βουλὴν  διδοὺς  πάγχυ  εὕρισκέ  οἱ  οὐ  πρῆγμα  εἶναι  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  δεδογμένων  δέ  οἱ  αὖτις  τούτων  κατύπνωσε,  καὶ  δή  κου  ἐν  τῇ  νυκτὶ  εἶδε  ὄψιν  τοιήνδε,  ὡς  λέγεται  ὑπὸ  Περσέων:  ἐδόκεε  ὁ  Ξέρξης
ἄνδρα  οἱ  ἐπιστάντα  μέγαν  τε  καὶ  εὐειδέα  εἰπεῖν  “μετὰ  δὴ  βουλεύεαι,  ὦ  Πέρσα,  στράτευμα  μὴ  ἄγειν  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  προείπας  ἁλίζειν  Πέρσας  στρατόν;  οὔτε  ὦν  μεταβουλευόμενος  ποιέεις  εὖ  οὔτε  ὁ  συγγνωσόμενός  τοι  πάρα:  ἀλλ'  ὥσπερ  τῆς  ἡμέρης  ἐβουλεύσαο  ποιέειν,  ταύτην  ἴθι  τῶν  ὁδῶν.”  τὸν  μὲν  ταῦτα  εἰπόντα  ἐδόκεε  ὁ  Ξέρξης  ἀποπτάσθαι,  ἡμέρης  δὲ  ἐπιλαμψάσης  ὀνείρου
μὲν  τούτου  λόγον  οὐδένα  ἐποιέετο,  ὁ  δὲ  Περσέων  συναλίσας  τοὺς  καὶ  πρότερον  συνέλεξε,  ἔλεξέ  σφι  τάδε.  “ἄνδρες  Πέρσαι,  συγγνώμην  μοι  ἔχετε  ὅτι  ἀγχίστροφα  βουλεύομαι:  φρενῶν  τε  γὰρ  ἐς  τὰ  ἐμεωυτοῦ  πρῶτα  οὔκω  ἀνήκω,  καὶ  οἱ  παρηγορεόμενοι  ἐκεῖνα  ποιέειν  οὐδένα  χρόνον  μευ  ἀπέχονται.  ἀκούσαντι  μέντοι  μοι  τῆς  ̓Αρταβάνου  γνώμης  παραυτίκα  μὲν  ἡ  νεότης  ἐπέζεσε,  ὥστε  ἀεικέστερα
ἀπορρῖψαι  ἔπεα  ἐς  ἄνδρα  πρεσβύτερον  ἢ  χρεόν:  νῦν  μέντοι  συγγνοὺς  χρήσομαι  τῇ  ἐκείνου  γνώμῃ.  ὡς  ὦν  μεταδεδογμένον  μοι  μὴ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἥσυχοι  ἔστε.”  Πέρσαι  μὲν  ὡς  ἤκουσαν  ταῦτα,  κεχαρηκότες  προσεκύνεον.  νυκτὸς  δὲ  γενομένης  αὖτις  τὠυτὸ  ὄνειρον  τῷ  Ξέρξῃ  κατυπνωμένῳ  ἔλεγε  ἐπιστάν  “ὦ  παῖ  Δαρείου,  καὶ  δὴ  φαίνεαι  ἐν  Πέρσῃσί  τε  ἀπειπάμενος  τὴν  στρατηλασίην
καὶ  τὰ  ἐμὰ  ἔπεα  ἐν  οὐδενὶ  ποιησάμενος  λόγῳ  ὡς  παρ'  οὐδενὸς  ἀκούσας;  εὖ  νυν  τόδ'  ἴσθι:  ἤν  περ  μὴ  αὐτίκα  στρατηλατέῃς,  τάδε  τοι  ἐξ  αὐτῶν  ἀνασχήσει:  ὡς  καὶ  μέγας  καὶ  πολλὸς  ἐγένεο  ἐν  ὀλίγῳ  χρόνῳ,  οὕτω  καὶ  ταπεινὸς  ὀπίσω  κατὰ  τάχος  ἔσεαι.”  Ξέρξης  μὲν  περιδεὴς  γενόμενος  τῇ  ὄψι  ἀνά  τε  ἔδραμε  ἐκ  τῆς  κοίτης  καὶ
πέμπει  ἄγγελον  ἐπὶ  ̓Αρτάβανον  καλέοντα:  ἀπικομένῳ  δέ  οἱ  ἔλεγε  Ξέρξης  τάδε.  “̓Αρτάβανε,  ἐγὼ  τὸ  παραυτίκα  μὲν  οὐκ  ἐσωφρόνεον  εἴπας  ἐς  σὲ  μάταια  ἔπεα  χρηστῆς  εἵνεκα  συμβουλίης:  μετὰ  μέντοι  οὐ  πολλὸν  χρόνον  μετέγνων,  ἔγνων  δὲ  ταῦτα  μοι  ποιητέα  ἐόντα  τὰ  σὺ  ὑπεθήκαο.  οὔκων  δυνατός  τοι  εἰμὶ  ταῦτα  βουλόμενος  ποιέειν:  τετραμμένῳ  γὰρ  δὴ  καὶ  μετεγνωκότι  ἐπιφοιτέον  ὄνειρον
φαντάζεταί  μοι  οὐδαμῶς  συνεπαινέον  ποιέειν  με  ταῦτα:  νῦν  δὲ  καὶ  διαπειλῆσαν  οἴχεται.  εἰ  ὦν  θεός  ἐστι  ὁ  ἐπιπέμπων  καί  οἱ  πάντως  ἐν  ἡδονῇ  ἐστι  γενέσθαι  στρατηλασίην  ἐπὶ  ̔Ελλάδα,  ἐπιπτήσεται  καὶ  σοὶ  τὠυτὸ  τοῦτο  ὄνειρον,  ὁμοίως  καὶ  ἐμοὶ  ἐντελλόμενον.  εὑρίσκω  δὲ  ὧδ'  ἂν  γινόμενα  ταῦτα,  εἰ  λάβοις  τὴν  ἐμὴν  σκευὴν  πᾶσαν  καὶ  ἐνδὺς  μετὰ  τοῦτο  ἵζοιο
ἐς  τὸν  ἐμὸν  θρόνον,  καὶ  ἔπειτα  ἐν  κοίτῃ  τῇ  ἐμῇ  κατυπνώσειας.”  Ξέρξης  μὲν  ταῦτά  οἱ  ἔλεγε:  ̓Αρτάβανος  δὲ  οὐ  πρώτῳ  κελεύσματι  πειθόμενος,  οἷα  οὐκ  ἀξιεύμενος  ἐς  τὸν  βασιλήιον  θρόνον  ἵζεσθαι,  τέλος  ὡς  ἠναγκάζετο  εἴπας  τάδε  ἐποίεε  τὸ  κελευόμενον.  τοσαῦτα  εἴπας  ̓Αρτάβανος,  ἐλπίζων  Ξέρξην  ἀποδέξειν  λέγοντα  οὐδέν,  ἐποίεε  τὸ  κελευόμενον.  ἐνδὺς  δὲ  τὴν  Ξέρξεω  ἐσθῆτα  καὶ
ἱζόμενος  ἐς  τὸν  βασιλήιον  θρόνον  ὡς  μετὰ  ταῦτα  κοῖτον  ἐποιέετο,  ἦλθέ  οἱ  κατυπνωμένῳ  τὠυτὸ  ὄνειρον  τὸ  καὶ  παρὰ  Ξέρξην  ἐφοίτα,  ὑπερστὰν  δὲ  τοῦ  ̓Αρταβάνου  εἶπε:  “ἆρα  σὺ  δὴ  κεῖνος  εἶς  ὁ  ἀποσπεύδων  Ξέρξην  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  ὡς  δὴ  κηδόμενος  αὐτοῦ  ;  ἀλλ'  οὔτε  ἐς  τὸ  μετέπειτα  οὔτε  ἐς  τὸ  παραυτίκα  νῦν  καταπροί̈ξεαι  ἀποτρέπων  τὸ
χρεὸν  γενέσθαι.  Ξέρξην  δὲ  τὰ  δεῖ  ἀνηκουστέοντα  παθεῖν,  αὐτῷ  ἐκείνῳ  δεδήλωται.”  ταῦτά  τε  ἐδόκεε  ̓Αρτάβανος  τὸ  ὄνειρον  ἀπειλέειν  καὶ  θερμοῖσι  σιδηρίοισι  ἐκκαίειν  αὐτοῦ  μέλλειν  τοὺς  ὀφθαλμούς.  καὶ  ὃς  ἀμβώσας  μέγα  ἀναθρώσκει,  καὶ  παριζόμενος  Ξέρξῃ,  ὡς  τὴν  ὄψιν  οἱ  τοῦ  ἐνυπνίου  διεξῆλθε  ἀπηγεόμενος,  δεύτερά  οἱ  λέγει  τάδε.  “ἐγὼ  μέν,  ὦ  βασιλεῦ,  οἶα  ἄνθρωπος  ἰδὼν  ἤδη  πολλά
τε  καὶ  μεγάλα  πεσόντα  πρήγματα  ὑπὸ  ἡσσόνων,  οὐκ  ἔων  σε  τὰ  πάντα  τῇ  ἡλικίῃ  εἴκειν,  ἐπιστάμενος  ὡς  κακὸν  εἴη  τὸ  πολλῶν  ἐπιθυμέειν,  μεμνημένος  μὲν  τὸν  ἐπὶ  Μασσαγέτας  Κύρου  στόλον  ὡς  ἔπρηξε,  μεμνημένος  δὲ  καὶ  τὸν  ἐπ'  Αἰθίοπας  τὸν  Καμβύσεω,  συστρατευόμενος  δὲ  καὶ  Δαρείῳ  ἐπὶ  Σκύθας.  ἐπιστάμενος  ταῦτα  γνώμην  εἶχον  ἀτρεμίζοντά  σε  μακαριστὸν  εἶναι  πρὸς  πάντων
ἀνθρώπων.  ἐπεὶ  δὲ  δαιμονίη  τις  γίνεται  ὁρμή,  καὶ  ̔́Ελληνας,  ὡς  οἶκε,  καταλαμβάνει  τις  φθορὴ  θεήλατος,  ἐγὼ  μὲν  καὶ  αὐτὸς  τρέπομαι  καὶ  τὴν  γνώμην  μετατίθεμαι,  σὺ  δὲ  σήμηνον  μὲν  Πέρσῃσι  τὰ  ἐκ  τοῦ  θεοῦ  πεμπόμενα,  χρᾶσθαι  δὲ  κέλευε  τοῖσι  ἐκ  σέο  πρώτοισι  προειρημένοισι  ἐς  τὴν  παρασκευήν,  ποίεε  δὲ  οὕτω  ὅκως  τοῦ  θεοῦ  παραδιδόντος  τῶν  σῶν  ἐνδεήσει
μηδέν.”  τούτων  δὲ  λεχθέντων,  ἐνθαῦτα  ἐπαερθέντες  τῇ  ὄψι,  ὡς  ἡμέρη  ἐγένετο  τάχιστα,  Ξέρξης  τε  ὑπερετίθετο  ταῦτα  Πέρσῃσι,  καὶ  ̓Αρτάβανος,  ὃς  πρότερον  ἀποσπεύδων  μοῦνος  ἐφαίνετο,  τότε  ἐπισπεύδων  φανερὸς  ἦν.  ὁρμημένῳ  δὲ  Ξέρξῃ  στρατηλατέειν  μετὰ  ταῦτα  τρίτη  ὄψις  ἐν  τῷ  ὕπνῳ  ἐγένετο,  τὴν  οἱ  Μάγοι  ἔκριναν  ἀκούσαντες  φέρειν  τε  ἐπὶ  πᾶσαν  γῆν  δουλεύσειν  τέ  οἱ  πάντας  ἀνθρώπους.
ἡ  δὲ  ὄψις  ἦν  ἥδε:  ἐδόκεε  ὁ  Ξέρξης  ἐστεφανῶσθαι  ἐλαίης  θαλλῷ,  ἀπὸ  δὲ  τῆς  ἐλαίης  τοὺς  κλάδους  γῆν  πᾶσαν  ἐπισχεῖν,  μετὰ  δὲ  ἀφανισθῆναι  περὶ  τῇ  κεφαλῇ  κείμενον  τὸν  στέφανον.  κρινάντων  δὲ  ταῦτα  τῶν  Μάγων,  Περσέων  τε  τῶν  συλλεχθέντων  αὐτίκα  πᾶς  ἀνὴρ  ἐς  τὴν  ἀρχὴν  ἑωυτοῦ  ἀπελάσας  εἶχε  προθυμίην  πᾶσαν  ἐπὶ  τοῖσι  εἰρημένοισι,  θέλων  αὐτὸς  ἕκαστος
τὰ  προκείμενα  δῶρα  λαβεῖν,  καὶ  Ξέρξης  τοῦ  στρατοῦ  οὕτω  ἐπάγερσιν  ποιέεται,  χῶρον  πάντα  ἐρευνῶν  τῆς  ἠπείρου.  ἀπὸ  γὰρ  Αἰγύπτου  ἁλώσιος  ἐπὶ  μὲν  τέσσερα  ἔτεα  πλήρεα  παραρτέετο  στρατιήν  τε  καὶ  τὰ  πρόσφορα  τῇ  στρατιῇ,  πέμπτῳ  δὲ  ἔτεϊ  ἀνομένῳ  ἐστρατηλάτεε  χειρὶ  μεγάλῃ  πλήθεος.  στόλων  γὰρ  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  πολλῷ  δὴ  μέγιστος  οὗτος  ἐγένετο,  ὥστε  μήτε  τὸν  Δαρείου
τὸν  ἐπὶ  Σκύθας  παρὰ  τοῦτον  μηδένα  φαίνεσθαι,  μήτε  τὸν  Σκυθικόν,  ὅτε  Σκύθαι  Κιμμερίους  διώκοντες  ἐς  τὴν  Μηδικὴν  χώρην  ἐσβαλόντες  σχεδὸν  πάντα  τὰ  ἄνω  τῆς  ̓Ασίης  καταστρεψάμενοι  ἐνέμοντο,  τῶν  εἵνεκεν  ὕστερον  Δαρεῖος  ἐτιμωρέετο,  μήτε  κατὰ  τὰ  λεγόμενα  τὸν  ̓Ατρειδέων  ἐς  ̓́Ιλιον,  μήτε  τὸν  Μυσῶν  τε  καὶ  Τευκρῶν  τὸν  πρὸ  τῶν  Τρωικῶν  γενόμενον,  οἳ  διαβάντες  ἐς  τὴν
Εὐρώπην  κατὰ  Βόσπορον  τούς  τε  Θρήικας  κατεστρέψαντο  πάντας  καὶ  ἐπὶ  τὸν  ̓Ιόνιον  πόντον  κατέβησαν,  μέχρι  τε  Πηνειοῦ  ποταμοῦ  τὸ  πρὸς  μεσαμβρίης  ἤλασαν.  αὗται  αἱ  πᾶσαι  οὐδ'  εἰ  ἕτεραι  πρὸς  ταύτῃσι  προσγενόμεναι  στρατηλασίαι  μιῆς  τῆσδε  οὐκ  ἄξιαι.  τί  γὰρ  οὐκ  ἤγαγε  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἔθνος  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  Ξέρξης;  κοῖον  δὲ  πινόμενόν  μιν  ὕδωρ  οὐκ  ἐπέλιπε,
πλὴν  τῶν  μεγάλων  ποταμῶν;  οἳ  μὲν  γὰρ  νέας  παρείχοντο,  οἳ  δὲ  ἐς  πεζὸν  ἐτετάχατο,  τοῖσι  δὲ  ἵππος  προσετέτακτο,  τοῖσι  δὲ  ἱππαγωγὰ  πλοῖα  ἅμα  στρατευομένοισι,  τοῖσι  δὲ  ἐς  τὰς  γεφύρας  μακρὰς  νέας  παρέχειν,  τοῖσι  δὲ  σῖτά  τε  καὶ  νέας.  καὶ  τοῦτο  μέν,  ὡς  προσπταισάντων  τῶν  πρώτων  περιπλεόντων  περὶ  τὸν  ̓́Αθων  προετοιμάζετο  ἐκ  τριῶν  ἐτέων  κου  μάλιστα
τὰ  ἐς  τὸν  ̓́Αθων.  ἐν  γὰρ  ̓Ελαιοῦντι  τῆς  Χερσονήσου  ὅρμεον  τριήρεες:  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁρμώμενοι  ὤρυσσον  ὑπὸ  μαστίγων  παντοδαποὶ  τῆς  στρατιῆς,  διάδοχοι  δ'  ἐφοίτεον:  ὤρυσσον  δὲ  καὶ  οἱ  περὶ  τὸν  ̓́Αθων  κατοικημένοι.  Βουβάρης  δὲ  ὁ  Μεγαβάζου  καὶ  ̓Αρταχαίης  ὁ  ̓Αρταίου  ἄνδρες  Πέρσαι  ἐπέστασαν  τοῦ  ἔργου.  ὁ  γὰρ  ̓́Αθως  ἐστὶ  ὄρος  μέγα  τε  καὶ  ὀνομαστόν,  ἐς  θάλασσαν
κατῆκον,  οἰκημένον  ὑπὸ  ἀνθρώπων.  τῇ  δὲ  τελευτᾷ  ἐς  τὴν  ἤπειρον  τὸ  ὄρος,  χερσονησοειδές  τε  ἐστὶ  καὶ  ἰσθμὸς  ὡς  δυώδεκα  σταδίων:  πεδίον  δὲ  τοῦτο  καὶ  κολωνοὶ  οὐ  μεγάλοι  ἐκ  θαλάσσης  τῆς  ̓Ακανθίων  ἐπὶ  θάλασσαν  τὴν  ἀντίον  Τορώνης.  ἐν  δὲ  τῷ  ἰσθμῷ  τούτῳ,  ἐς  τὸν  τελευτᾷ  ὁ  ̓́Αθως,  Σάνη  πόλις  ̔Ελλὰς  οἴκηται,  αἳ  δὲ  ἐκτὸς  Σάνης,  ἔσω
δὲ  τοῦ  ̓́Αθω  οἰκημέναι,  τὰς  τότε  ὁ  Πέρσης  νησιώτιδας  ἀντὶ  ἠπειρωτίδων  ὅρμητο  ποιέειν:  εἰσὶ  δὲ  αἵδε,  Δῖον  ̓Ολόφυξος  ̓Ακρόθῳον  Θύσσος  Κλεωναί.  πόλιες  μὲν  αὗται  αἳ  τὸν  ̓́Αθων  νέμονται,  ὤρυσσον  δὲ  ὧδε  δασάμενοι  τὸν  χῶρον  οἱ  βάρβαροι  κατὰ  ἔθνεα:  κατὰ  Σάνην  πόλιν  σχοινοτενὲς  ποιησάμενοι,  ἐπείτε  ἐγίνετο  βαθέα  ἡ  διῶρυξ,  οἳ  μὲν  κατώτατα  ἑστεῶτες  ὤρυσσον,  ἕτεροι  δὲ
παρεδίδοσαν  τὸν  αἰεὶ  ἐξορυσσόμενον  χοῦν  ἄλλοισι  κατύπερθε  ἑστεῶσι  ἐπὶ  βάθρων,  οἳ  δ'  αὖ  ἐκδεκόμενοι  ἑτέροισι,  ἕως  ἀπίκοντο  ἐς  τοὺς  ἀνωτάτω:  οὗτοι  δὲ  ἐξεφόρεόν  τε  καὶ  ἐξέβαλλον.  τοῖσι  μέν  νυν  ἄλλοισι  πλὴν  Φοινίκων  καταρρηγνύμενοι  οἱ  κρημνοὶ  τοῦ  ὀρύγματος  πόνον  διπλήσιον  παρεῖχον:  ἅτε  γὰρ  τοῦ  τε  ἄνω  στόματος  καὶ  τοῦ  κάτω  τὰ  αὐτὰ  μέτρα  ποιευμένων,  ἔμελλέ  σφι
τοιοῦτο  ἀποβήσεσθαι.  οἱ  δὲ  Φοίνικες  σοφίην  ἔν  τε  τοῖσι  ἄλλοισι  ἔργοισι  ἀποδείκνυνται  καὶ  δὴ  καὶ  ἐν  ἐκείνῳ.  ἀπολαχόντες  γὰρ  μόριον  ὅσον  αὐτοῖσι  ἐπέβαλλε,  ὤρυσσον  τὸ  μὲν  ἄνω  στόμα  τῆς  διώρυχος  ποιεῦντες  διπλήσιον  ἢ  ὅσον  ἔδεε  αὐτὴν  τὴν  διώρυχα  γενέσθαι,  προβαίνοντος  δὲ  τοῦ  ἔργου  συνῆγον  αἰεί:  κάτω  τε  δὴ  ἐγίνετο  καὶ  ἐξισοῦτο  τοῖσι  ἄλλοισι  τὸ  ἔργον.
ἐνθαῦτα  λειμών  ἐστι,  ἵνα  σφι  ἀγορή  τε  ἐγίνετο  καὶ  πρητήριον:  σῖτος  δέ  σφι  πολλὸς  ἐφοίτα  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἀληλεσμένος.  ὡς  μὲν  ἐμὲ  συμβαλλόμενον  εὑρίσκειν,  μεγαλοφροσύνης  εἵνεκεν  αὐτὸ  Ξέρξης  ὀρύσσειν  ἐκέλευε,  ἐθέλων  τε  δύναμιν  ἀποδείκνυσθαι  καὶ  μνημόσυνα  λιπέσθαι:  παρεὸν  γὰρ  μηδένα  πόνον  λαβόντας  τὸν  ἰσθμὸν  τὰς  νέας  διειρύσαι,  ὀρύσσειν  ἐκέλευε  διώρυχα  τῇ  θαλάσσῃ  εὖρος  ὡς  δύο
τριήρεας  πλέειν  ὁμοῦ  ἐλαστρεομένας.  τοῖσι  δὲ  αὐτοῖσι  τούτοισι,  τοῖσί  περ  καὶ  τὸ  ὄρυγμα,  προσετέτακτο  καὶ  τὸν  Στρυμόνα  ποταμὸν  ζεύξαντας  γεφυρῶσαι.  ταῦτα  μέν  νυν  οὕτω  ἐποίεε,  παρεσκευάζετο  δὲ  καὶ  ὅπλα  ἐς  τὰς  γεφύρας  βύβλινά  τε  καὶ  λευκολίνου,  ἐπιτάξας  Φοίνιξί  τε  καὶ  Αἰγυπτίοισι,  καὶ  σιτία  τῇ  στρατιῇ  καταβάλλειν,  ἵνα  μὴ  λιμήνειε  ἡ  στρατιὴ  μηδὲ  τὰ  ὑποζύγια  ἐλαυνόμενα
ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα:  ἀναπυθόμενος  δὲ  τοὺς  χώρους  καταβάλλειν  ἐκέλευε  ἵνα  ἐπιτηδεότατον  εἴη,  ἄλλα  ἄλλῃ  ἀγινέοντας  ὁλκάσι  τε  καὶ  πορθμηίοισι  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  πανταχόθεν.  τὸν  δὲ  ὦν  πλεῖστον  ἐς  Λευκὴν  ἀκτὴν  καλεομένην  τῆς  Θρηίκης  ἀγίνεον,  οἳ  δὲ  ἐς  Τυρόδιζαν  τὴν  Περινθίων,  οἳ  δὲ  ἐς  Δορίσκον,  οἳ  δὲ  ἐς  ̓Ηιόνα  τὴν  ἐπὶ  Στρυμόνι,  οἳ  δὲ  ἐς  Μακεδονίην
διατεταγμένοι.  ἐν  ᾧ  δὲ  οὗτοι  τὸν  προκείμενον  πόνον  ἐργάζοντο,  ἐν  τούτῳ  ὁ  πεζὸς  ἅπας  συλλελεγμένος  ἅμα  Ξέρξῃ  ἐπορεύετο  ἐς  Σάρδις,  ἐκ  ἐκ  Κριτάλλων  ὁρμηθεὶς  τῶν  ἐν  Καππαδοκίῃ:  ἐνθαῦτα  γὰρ  εἴρητο  συλλέγεσθαι  πάντα  τὸν  κατ'  ἤπειρον  μέλλοντα  ἅμα  αὐτῷ  Ξέρξῃ  πορεύεσθαι  στρατόν.  ὃς  μέν  νυν  τῶν  ὑπάρχων  στρατὸν  κάλλιστα  ἐσταλμένον  ἀγαγὼν  τὰ  προκείμενα  παρὰ  βασιλέος  ἔλαβε
δῶρα,  οὐκ  ἔχω  φράσαι:  οὐδὲ  γὰρ  ἀρχὴν  ἐς  κρίσιν  τούτου  πέρι  ἐλθόντας  οἶδα.  οἳ  δὲ  ἐπείτε  διαβάντες  τὸν  ̔́Αλυν  ποταμὸν  ὡμίλησαν  τῇ  Φρυγίῃ,  δι'  αὐτῆς  πορευόμενοι  ἀπίκοντο  ἐς  Κελαινάς,  ἵνα  πηγαὶ  ἀναδιδοῦσι  Μαιάνδρου  ποταμοῦ  καὶ  ἑτέρου  οὐκ  ἐλάσσονος  ἢ  Μαιάνδρου,  τῷ  οὔνομα  τυγχάνει  ἐὸν  Καταρρήκτης,  ὃς  ἐξ  αὐτῆς  τῆς  ἀγορῆς  τῆς  Κελαινέων  ἀνατέλλων  ἐς  τὸν
Μαίανδρον  ἐκδιδοῖ:  ἐν  τῇ  καὶ  ὁ  τοῦ  Σιληνοῦ  Μαρσύεω  ἀσκὸς  ἀνακρέμαται,  τὸν  ὑπὸ  Φρυγῶν  λόγος  ἔχει  ὑπὸ  ̓Απόλλωνος  ἐκδαρέντα  ἀνακρεμασθῆναι.  ἐν  ταύτῃ  τῇ  πόλι  ὑποκατήμενος  Πύθιος  ὁ  ̓́Ατους  ἀνὴρ  Λυδὸς  ἐξείνισε  τὴν  βασιλέος  στρατιὴν  πᾶσαν  ξεινίοισι  μεγίστοισι  καὶ  αὐτὸν  Ξέρξην,  χρήματά  τε  ἐπαγγέλλετο  βουλόμενος  ἐς  τὸν  πόλεμον  παρέχειν.  ἐπαγγελλομένου  δὲ  χρήματα  Πυθίου,  εἴρετο  Ξέρξης  Περσέων
τοὺς  παρεόντας  τίς  τε  ἐὼν  ἀνδρῶν  Πύθιος  καὶ  κόσα  χρήματα  ἐκτημένος  ἐπαγγέλλοιτο  ταῦτα.  οἳ  δὲ  εἶπαν  “ὦ  βασιλεῦ,  οὗτος  ἐστὶ  ὅς  τοι  τὸν  πατέρα  Δαρεῖον  ἐδωρήσατο  τῇ  πλατανίστῳ  τῇ  χρυσέῃ  καὶ  τῇ  ἀμπέλῳ:  ὃς  καὶ  νῦν  ἐστι  πρῶτος  ἀνθρώπων  πλούτῳ  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  μετὰ  σέ.”  θωμάσας  δὲ  τῶν  ἐπέων  τὸ  τελευταῖον  Ξέρξης  αὐτὸς  δεύτερα  εἴρετο
Πύθιον  ὁκόσα  οἱ  εἴη  χρήματα.  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  βασιλεῦ,  οὔτε  σε  ἀποκρύψω  οὔτε  σκήψομαι  τὸ  μὴ  εἰδέναι  τὴν  ἐμεωυτοῦ  οὐσίην,  ἀλλ'  ἐπιστάμενός  τοι  ἀτρεκέως  καταλέξω.  ἐπείτε  γὰρ  τάχιστά  σε  ἐπυθόμην  ἐπὶ  θάλασσαν  καταβαίνοντα  τὴν  ̔Ελληνίδα,  βουλόμενός  τοι  δοῦναι  ἐς  τὸν  πόλεμον  χρήματα  ἐξεμάνθανον,  καὶ  εὗρον  λογιζόμενος  ἀργυρίου  μὲν  δύο  χιλιάδας  ἐούσας  μοι  ταλάντων,  χρυσίου
δὲ  τετρακοσίας  μυριάδας  στατήρων  Δαρεικῶν  ἐπιδεούσας  ἑπτὰ  χιλιάδων.  καὶ  τούτοισί  σε  ἐγὼ  δωρέομαι,  αὐτῷ  δέ  μοι  ἀπὸ  ἀνδραπόδων  τε  καὶ  γεωπέδων  ἀρκέων  ἐστὶ  βίος.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγε,  Ξέρξης  δὲ  ἡσθεὶς  τοῖσι  εἰρημένοισι  εἶπε  “ξεῖνε  Λυδέ,  ἐγὼ  ἐπείτε  ἐξῆλθον  τὴν  Περσίδα  χώρην,  οὐδενὶ  ἀνδρὶ  συνέμιξα  ἐς  τόδε  ὅστις  ἠθέλησε  ξείνια  προθεῖναι  στρατῷ  τῷ  ἐμῷ,  οὐδὲ
ὅστις  ἐς  ὄψιν  τὴν  ἐμὴν  καταστὰς  αὐτεπάγγελτος  ἐς  τὸν  πόλεμον  ἐμοὶ  ἠθέλησε  συμβαλέσθαι  χρήματα,  ἔξω  σεῦ.  σὺ  δὲ  καὶ  ἐξείνισας  μεγάλως  στρατὸν  τὸν  ἐμὸν  καὶ  χρήματα  μεγάλα  ἐπαγγέλλεαι.  σοὶ  ὦν  ἐγὼ  ἀντὶ  αὐτῶν  γέρεα  τοιάδε  δίδωμι:  ξεῖνόν  τέ  σε  ποιεῦμαι  ἐμὸν  καὶ  τὰς  τετρακοσίας  μυριάδας  τοι  τῶν  στατήρων  ἀποπλήσω  παρ'  ἐμεωυτοῦ  δοὺς  τὰς  ἑπτὰ  χιλιάδας,
ἵνα  μή  τοι  ἐπιδεέες  ἔωσι  αἱ  τετρακόσιαι  μυριάδες  ἑπτὰ  χιλιάδων,  ἀλλὰ  ᾖ  τοι  ἀπαρτιλογίη  ὑπ'  ἐμέο  πεπληρωμένη.  ἔκτησό  τε  αὐτὸς  τά  περ  αὐτὸς  ἐκτήσαο,  ἐπίστασό  τε  εἶναι  αἰεὶ  τοιοῦτος:  οὐ  γάρ  τοι  ταῦτα  ποιεῦντι  οὔτε  ἐς  τὸ  παρεὸν  οὔτε  ἐς  χρόνον  μεταμελήσει.”  ταῦτα  δὲ  εἴπας  καὶ  ἐπιτελέα  ποιήσας  ἐπορεύετο  τὸ  πρόσω  αἰεὶ.  ̓́Αναυα  δὲ  καλεομένην
Φρυγῶν  πόλιν  παραμειβόμενος  καὶ  λίμνην  ἐκ  τῆς  ἅλες  γίνονται,  ἀπίκετο  ἐς  Κολοσσὰς  πόλιν  μεγάλην  Φρυγίης:  ἐν  τῇ  Λύκος  ποταμὸς  ἐς  χάσμα  γῆς  ἐσβάλλων  ἀφανίζεται,  ἔπειτα  διὰ  σταδίων  ὡς  πέντε  μάλιστά  κῃ  ἀναφαινόμενος  ἐκδιδοῖ  καὶ  οὗτος  ἐς  τὸν  Μαίανδρον.  ἐκ  δὲ  Κολοσσέων  ὁ  στρατὸς  ὁρμώμενος  ἐπὶ  τοὺς  οὔρους  τῶν  Φρυγῶν  καὶ  Λυδῶν  ἀπίκετο  ἐς  Κύδραρα  πόλιν,
ἔνθα  στήλη  καταπεπηγυῖα,  σταθεῖσα  δὲ  ὑπὸ  Κροίσου,  καταμηνύει  διὰ  γραμμάτων  τοὺς  οὔρους.  ὡς  δὲ  ἐκ  τῆς  Φρυγίης  ἐσέβαλε  ἐς  τὴν  Λυδίην,  σχιζομένης  τῆς  ὁδοῦ  καὶ  τῆς  μὲν  ἐς  ἀριστερὴν  ἐπὶ  Καρίης  φερούσης  τῆς  δὲ  ἐς  δεξιὴν  ἐς  Σάρδις,  τῇ  καὶ  πορευομένῳ  διαβῆναι  τὸν  Μαίανδρον  ποταμὸν  πᾶσα  ἀνάγκη  γίνεται  καὶ  ἰέναι  παρὰ  Καλλάτηβον  πόλιν,  ἐν  τῇ
ἄνδρες  δημιοεργοὶ  μέλι  ἐκ  μυρίκης  τε  καὶ  πυροῦ  ποιεῦσι,  ταύτην  ἰὼν  ὁ  Ξέρξης  τὴν  ὁδὸν  εὗρε  πλατάνιστον,  τὴν  κάλλεος  εἵνεκα  δωρησάμενος  κόσμῳ  χρυσέῳ  καὶ  μελεδωνῷ  ἀθανάτῳ  ἀνδρὶ  ἐπιτρέψας  δευτέρῃ  ἡμέρῃ  ἀπίκετο  ἐς  τῶν  Λυδῶν  τὸ  ἄστυ.  ἀπικόμενος  δὲ  ἐς  Σάρδις  πρῶτα  μὲν  ἀπέπεμπε  κήρυκας  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  αἰτήσοντας  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  καὶ  προερέοντας  δεῖπνα
βασιλέι  παρασκευάζειν:  πλὴν  οὔτε  ἐς  ̓Αθήνας  οὔτε  ἐς  Λακεδαίμονα  ἀπέπεμπε  ἐπὶ  γῆς  αἴτησιν,  τῇ  δὲ  ἄλλῃ  πάντῃ.  τῶνδε  δὲ  εἵνεκα  τὸ  δεύτερον  ἀπέπεμπε  ἐπὶ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ:  ὅσοι  πρότερον  οὐκ  ἔδοσαν  Δαρείῳ  πέμψαντι,  τούτους  πάγχυ  ἐδόκεε  τότε  δείσαντας  δώσειν:  βουλόμενος  ὦν  αὐτὸ  τοῦτο  ἐκμαθεῖν  ἀκριβέως  ἔπεμπε.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  παρεσκευάζετο  ὡς  ἐλῶν  ἐς  ̓́Αβυδον.
οἳ  δὲ  ἐν  τούτῳ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἐζεύγνυσαν  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ἐς  τὴν  Εὐρώπην.  ἔστι  δὲ  τῆς  Χερσονήσου  τῆς  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ,  Σηστοῦ  τε  πόλιος  μεταξὺ  καὶ  Μαδύτου,  ἀκτὴ  παχέα  ἐς  θάλασσαν  κατήκουσα  ̓Αβύδῳ  καταντίον:  ἔνθα  μετὰ  ταῦτα,  χρόνῳ  ὕστερον  οὐ  πολλῷ,  ἐπὶ  Ξανθίππου  τοῦ  ̓Αρίφρονος  στρατηγοῦ  ̓Αθηναῖοι  ̓Αρταύ̈κτην  ἄνδρα  Πέρσην  λαβόντες  Σηστοῦ  ὕπαρχον  ζῶντα  πρὸς  σανίδα
διεπασσάλευσαν,  ὃς  καὶ  ἐς  τοῦ  Πρωτεσίλεω  τὸ  ἱρὸν  ἐς  ̓Ελαιοῦντα  ἀγινεόμενος  γυναῖκας  ἀθέμιστα  ἔρδεσκε.  ἐς  ταύτην  ὦν  τὴν  ἀκτὴν  ἐξ  ̓Αβύδου  ὁρμώμενοι  ἐγεφύρουν  τοῖσι  προσέκειτο,  τὴν  μὲν  λευκολίνου  Φοίνικες,  τὴν  δ'  ἑτέρην  τὴν  βυβλίνην  Αἰγύπτιοι.  ἔστι  δὲ  ἑπτὰ  στάδιοι  ἐξ  ̓Αβύδου  ἐς  τὴν  ἀπαντίον.  καὶ  δὴ  ἐζευγμένου  τοῦ  πόρου  ἐπιγενόμενος  χειμὼν  μέγας  συνέκοψέ  τε  ἐκεῖνα
πάντα  καὶ  διέλυσε.  ὡς  δ'  ἐπύθετο  Ξέρξης,  δεινὰ  ποιεύμενος  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἐκέλευσε  τριηκοσίας  ἐπικέσθαι  μάστιγι  πληγὰς  καὶ  κατεῖναι  ἐς  τὸ  πέλαγος  πεδέων  ζεῦγος.  ἤδη  δὲ  ἤκουσα  ὡς  καὶ  στιγέας  ἅμα  τούτοισι  ἀπέπεμψε  στίξοντας  τὸν  ̔Ελλήσποντον.  ἐνετέλλετο  δὲ  ὦν  ῥαπίζοντας  λέγειν  βάρβαρά  τε  καὶ  ἀτάσθαλα:  “ὦ  πικρὸν  ὕδωρ,  δεσπότης  τοι  δίκην  ἐπιτιθεῖ  τήνδε,  ὅτι  μιν  ἠδίκησας
οὐδὲν  πρὸς  ἐκείνου  ἄδικον  παθόν.  καὶ  βασιλεὺς  μὲν  Ξέρξης  διαβήσεταί  σε,  ἤν  τε  σύ  γε  βούλῃ  ἤν  τε  μή:  σοὶ  δὲ  κατὰ  δίκην  ἄρα  οὐδεὶς  ἀνθρώπων  θύει  ὡς  ἐόντι  καὶ  θολερῷ  καὶ  ἁλμυρῷ  ποταμῷ.”  τήν  τε  δὴ  θάλασσαν  ἐνετέλλετο  τούτοισι  ζημιοῦν  καὶ  τῶν  ἐπεστεώτων  τῇ  ζεύξι  τοῦ  ̔Ελλησπόντου  ἀποταμεῖν  τὰς  κεφαλάς.  καὶ  οἳ  μὲν  ταῦτα
ἐποίεον,  τοῖσι  προσέκειτο  αὕτη  ἡ  ἄχαρις  τιμή,  τὰς  δὲ  ἄλλοι  ἀρχιτέκτονες  ἐζεύγνυσαν.  ἐζεύγνυσαν  δὲ  ὧδε,  πεντηκοντέρους  καὶ  τριήρεας  συνθέντες,  ὑπὸ  μὲν  τὴν  πρὸς  τοῦ  Εὐξείνου  πόντου  ἑξήκοντά  τε  καὶ  τριηκοσίας,  ὑπὸ  δὲ  τὴν  ἑτέρην  τεσσερεσκαίδεκα  καὶ  τριηκοσίας,  τοῦ  μὲν  Πόντου  ἐπικαρσίας  τοῦ  δὲ  ̔Ελλησπόντου  κατὰ  ῥόον,  ἵνα  ἀνακωχεύῃ  τὸν  τόνον  τῶν  ὅπλων:  συνθέντες  δὲ  ἀγκύρας
κατῆκαν  περιμήκεας,  τὰς  μὲν  πρὸς  τοῦ  Πόντου  τῆς  ἑτέρης  τῶν  ἀνέμων  εἵνεκεν  τῶν  ἔσωθεν  ἐκπνεόντων,  τῆς  δὲ  ἑτέρης  πρὸς  ἑσπέρης  τε  καὶ  τοῦ  Αἰγαίου  ζεφύρου  τε  καὶ  νότου  εἵνεκα.  διέκπλοον  δὲ  ὑπόφαυσιν  κατέλιπον  τῶν  πεντηκοντέρων  καὶ  τριηρέων,  ἵνα  καὶ  ἐς  τὸν  Πόντον  ἔχῃ  ὁ  βουλόμενος  πλέειν  πλοίοισι  λεπτοῖσι  καὶ  ἐκ  τοῦ  Πόντου  ἔξω.  ταῦτα  δὲ
ποιήσαντες  κατέτεινον  ἐκ  γῆς  στρεβλοῦντες  ὄνοισι  ξυλίνοισι  τὰ  ὅπλα,  οὐκέτι  χωρὶς  ἑκάτερα  τάξαντες,  ἀλλὰ  δύο  μὲν  λευκολίνου  δασάμενοι  ἐς  ἑκατέρην,  τέσσερα  δὲ  τῶν  βυβλίνων.  παχύτης  μὲν  ἦν  ἡ  αὐτὴ  καὶ  καλλονή,  κατὰ  λόγον  δὲ  ἐμβριθέστερα  ἦν  τὰ  λίνεα,  τοῦ  τάλαντον  ὁ  πῆχυς  εἷλκε.  ἐπειδὴ  δὲ  ἐγεφυρώθη  ὁ  πόρος,  κορμοὺς  ξύλων  καταπρίσαντες  καὶ  ποιήσαντες  ἴσους  τῆς
σχεδίης  τῷ  εὔρεϊ  κόσμῳ  ἐτίθεσαν  κατύπερθε  τῶν  ὅπλων  τοῦ  τόνου,  θέντες  δὲ  ἐπεξῆς  ἐνθαῦτα  αὖτις  ἐπεζεύγνυον:  ποιήσαντες  δὲ  ταῦτα  ὕλην  ἐπεφόρησαν,  κόσμῳ  δὲ  θέντες  καὶ  τὴν  ὕλην  γῆν  ἐπεφόρησαν,  κατανάξαντες  δὲ  καὶ  τὴν  γῆν  φραγμὸν  παρείρυσαν  ἔνθεν  καὶ  ἔνθεν,  ἵνα  μὴ  φοβέηται  τὰ  ὑποζύγια  τὴν  θάλασσαν  ὑπερορῶντα  καὶ  οἱ  ἵπποι.  ὡς  δὲ  τά  τε  τῶν
γεφυρέων  κατεσκεύαστο  καὶ  τὰ  περὶ  τὸν  ̓́Αθων,  οἵ  τε  χυτοὶ  περὶ  τὰ  στόματα  τῆς  διώρυχος,  οἳ  τῆς  ῥηχίης  εἵνεκεν  ἐποιήθησαν,  ἵνα  μὴ  πίμπληται  τὰ  στόματα  τοῦ  ὀρύγματος,  καὶ  αὐτὴ  ἡ  διῶρυξ  παντελέως  πεποιημένη  ἀγγέλλετο,  ἐνθαῦτα  χειμερίσας  ἅμα  τῶ  ἔαρι  παρεσκευασμένος  ὁ  στρατὸς  ἐκ  τῶν  Σαρδίων  ὁρμᾶτο  ἐλῶν  ἐς  ̓́Αβυδον:  ὁρμημένῳ  δέ  οἱ  ὁ  ἥλιος  ἐκλιπὼν
τὴν  ἐκ  τοῦ  οὐρανοῦ  ἕδρην  ἀφανὴς  ἦν  οὔτ'  ἐπινεφέλων  ἐόντων  αἰθρίης  τε  τὰ  μάλιστα,  ἀντὶ  ἡμέρης  τε  νὺξ  ἐγένετο.  ἰδόντι  δὲ  καὶ  μαθόντι  τοῦτο  τῷ  Ξέρξῃ  ἐπιμελὲς  ἐγένετο,  καὶ  εἴρετο  τοὺς  Μάγους  τὸ  θέλει  προφαίνειν  τὸ  φάσμα.  οἱ  δὲ  ἔφραζον  ὡς  ̔́Ελλησι  προδεικνύει  ὁ  θεὸς  ἔκλειψιν  τῶν  πολίων,  λέγοντες  ἥλιον  εἶναι  ̔Ελλήνων  προδέκτορα,  σελήνην  δὲ
σφέων.  ταῦτα  πυθόμενος  ὁ  Ξέρξης  περιχαρὴς  ἐὼν  ἐποιέετο  τὴν  ἔλασιν.  ὡς  δ'  ἐξήλαυνε  τὴν  στρατιήν,  Πύθιος  ὁ  Λυδὸς  καταρρωδήσας  τὸ  ἐκ  τοῦ  οὐρανοῦ  φάσμα  ἐπαερθείς  τε  τοῖσι  δωρήμασι,  ἐλθὼν  παρὰ  Ξέρξην  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  δέσποτα,  χρηίσας  ἄν  τι  σεῦ  βουλοίμην  τυχεῖν,  τὸ  σοὶ  μὲν  ἐλαφρὸν  τυγχάνει  ἐὸν  ὑπουργῆσαι,  ἐμοὶ  δὲ  μέγα  γενόμενον.”  Ξέρξης  δὲ  πᾶν
μᾶλλον  δοκέων  μιν  χρηίσειν  ἢ  τὸ  ἐδεήθη,  ἔφη  τε  ὑπουργήσειν  καὶ  δὴ  ἀγορεύειν  ἐκέλευε  ὅτευ  δέοιτο.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  ταῦτα  ἤκουσε,  ἔλεγε  θαρσήσας  τάδε.  “ὦ  δέσποτα,  τυγχάνουσί  μοι  παῖδες  ἐόντες  πέντε,  καί  σφεας  καταλαμβάνει  πάντας  ἅμα  σοὶ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  σὺ  δέ,  ὦ  βασιλεῦ,  ἐμὲ  ἐς  τόδε  ἡλικίης  ἥκοντα  οἰκτείρας  τῶν  μοι  παίδων  ἕνα
παράλυσον  τῆς  στρατηίης  τὸν  πρεσβύτατον,  ἵνα  αὐτοῦ  τε  ἐμεῦ  καὶ  τῶν  χρημάτων  ἦ  μελεδωνός:  τοὺς  δὲ  τέσσερας  ἄγευ  ἅμα  σεωυτῷ,  καὶ  πρήξας  τὰ  νοέεις  νοστήσειας  ὀπίσω.”  κάρτα  τε  ἐθυμώθη  ὁ  Ξέρξης  καὶ  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ  κακὲ  ἄνθρωπε,  σὺ  ἐτόλμησας,  ἐμεῦ  στρατευομένου  αὐτοῦ  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  καὶ  ἄγοντος  παῖδας  ἐμοὺς  καὶ  ἀδελφεοὺς  καὶ  οἰκηίους  καὶ  φίλους,
μνήσασθαι  περὶ  σέο  παιδός,  ἐὼν  ἐμὸς  δοῦλος,  τὸν  χρῆν  πανοικίῃ  αὐτῇ  τῇ  γυναικὶ  συνέπεσθαι  ;  εὖ  νυν  τόδ'  ἐξεπίστασο,  ὡς  ἐν  τοῖσι  ὠσὶ  τῶν  ἀνθρώπων  οἰκέει  ὁ  θυμός,  ὃς  χρηστὰ  μὲν  ἀκούσας  τέρψιος  ἐμπιπλεῖ  τὸ  σῶμα,  ὑπεναντία  δὲ  τούτοισι  ἀκούσας  ἀνοιδέει.  ὅτε  μέν  νυν  χρηστὰ  ποιήσας  ἕτερα  τοιαῦτα  ἐπηγγέλλεο,  εὐεργεσίῃσι  βασιλέα  οὐ  καυχήσεαι  ὑπερβαλέσθαι:  ἐπείτε
δὲ  ἐς  τὸ  ἀναιδέστερον  ἐτράπευ,  τὴν  μὲν  ἀξίην  οὐ  λάμψεαι,  ἐλάσσω  δὲ  τῆς  ἀξίης.  σὲ  μὲν  γὰρ  καὶ  τοὺς  τέσσερας  τῶν  παίδων  ῥύεται  τὰ  ξείνια:  τοῦ  δὲ  ἑνός,  τοῦ  περιέχεαι  μάλιστα,  τῇ  ψυχῇ  ζημιώσεαι.”  ὡς  δὲ  ταῦτα  ὑπεκρίνατο,  αὐτίκα  ἐκέλευε  τοῖσι  προσετέτακτο  ταῦτα  πρήσσειν,  τῶν  Πυθίου  παίδων  ἐξευρόντας  τὸν  πρεσβύτατον  μέσον  διαταμεῖν,  διαταμόντας  δὲ  τὰ
ἡμίτομα  διαθεῖναι  τὸ  μὲν  ἐπὶ  δεξιὰ  τῆς  ὁδοῦ  τὸ  δ'  ἐπ'  ἀριστερά,  καὶ  ταύτῃ  διεξιέναι  τὸν  στρατόν.  ποιησάντων  δὲ  τούτων  τοῦτο,  μετὰ  ταῦτα  διεξήιε  ὁ  στρατός.  ἡγέοντο  δὲ  πρῶτοι  μὲν  οἱ  σκευοφόροι  τε  καὶ  τὰ  ὑποζύγια,  μετὰ  δὲ  τούτους  σύμμικτος  στρατὸς  παντοίων  ἐθνέων  ἀναμίξ,  οὐ  διακεκριμένοι:  τῇ  δὲ  ὑπερημίσεες  ἦσαν,  ἐνθαῦτα  διελέλειπτο,  καὶ  οὐ  συνέμισγον
οὗτοι  βασιλέι.  προηγεῦντο  μὲν  δὴ  ἱππόται  χίλιοι,  ἐκ  Περσέων  πάντων  ἀπολελεγμένοι:  μετὰ  δὲ  αἰχμοφόροι  χίλιοι  καὶ  οὗτοι  ἐκ  πάντων  ἀπολελεγμένοι,  τὰς  λόγχας  κάτω  ἐς  τὴν  γῆν  τρέψαντες:  μετὰ  δὲ  ἱροὶ  Νησαῖοι  καλεόμενοι  ἵπποι  δέκα  κεκοσμημένοι  ὡς  κάλλιστα.  Νησαῖοι  δὲ  καλέονται  ἵπποι  ἐπὶ  τοῦδε:  ἔστι  πεδίον  μέγα  τῆς  Μηδικῆς  τῷ  οὔνομα  ἐστὶ  Νήσαιον:  τοὺς  ὦν  δὴ
ἵππους  τοὺς  μεγάλους  φέρει  τὸ  πεδίον  τοῦτο.  ὄπισθε  δὲ  τούτων  τῶν  δέκα  ἵππων  ἅρμα  Διὸς  ἱρὸν  ἐπετέτακτο,  τὸ  ἵπποι  μὲν  εἷλκον  λευκοὶ  ὀκτώ,  ὄπισθε  δὲ  αὖ  τῶν  ἵππων  εἵπετο  πεζῇ  ἡνίοχος  ἐχόμενος  τῶν  χαλινῶν:  οὐδεὶς  γὰρ  δὴ  ἐπὶ  τοῦτον  τὸν  θρόνον  ἀνθρώπων  ἐπιβαίνει.  τούτου  δὲ  ὄπισθε  αὐτὸς  Ξέρξης  ἐπ'  ἅρματος  ἵππων  Νησαίων:  παραβεβήκεε  δέ  οἱ
ἡνίοχος  τῷ  οὔνομα  ἦν  Πατιράμφης,  ̓Οτάνεω  ἀνδρὸς  Πέρσεω  παῖς.  ἐξήλασε  μὲν  οὕτω  ἐκ  Σαρδίων  Ξέρξης,  μετεκβαίνεσκε  δέ,  ὅκως  μιν  λόγος  αἱρέοι,  ἐκ  τοῦ  ἅρματος  ἐς  ἁρμάμαξαν.  αὐτοῦ  δὲ  ὄπισθε  αἰχμοφόροι  Περσέων  οἱ  ἄριστοί  τε  καὶ  γενναιότατοι  χίλιοι,  κατὰ  νόμον  τὰς  λόγχας  ἔχοντες,  μετὰ  δὲ  ἵππος  ἄλλη  χιλίη  ἐκ  Περσέων  ἀπολελεγμένη,  μετὰ  δὲ  τὴν  ἵππον  ἐκ
τῶν  λοιπῶν  Περσέων  ἀπολελεγμένοι  μύριοι.  οὗτος  πεζὸς  ἦν:  καὶ  τούτων  χίλιοι  μὲν  ἐπὶ  τοῖσι  δόρασι  ἀντὶ  τῶν  σαυρωτήρων  ῥοιὰς  εἶχον  χρυσέας  καὶ  πέριξ  συνεκλήιον  τοὺς  ἄλλους,  οἱ  δὲ  εἰνακισχίλιοι  ἐντὸς  τούτων  ἐόντες  ἀργυρέας  ῥοιὰς  εἶχον:  εἶχον  δὲ  χρυσέας  ῥοιὰς  καὶ  οἱ  ἐς  τὴν  γῆν  τρέποντες  τὰς  λόγχας,  καὶ  μῆλα  οἱ  ἄγχιστα  ἑπόμενοι  Ξέρξῃ.  τοῖσι  δὲ
μυρίοισι  ἐπετέτακτο  ἵππος  Περσέων  μυρίη.  μετὰ  δὲ  τὴν  ἵππον  διέλειπε  καὶ  δύο  σταδίους,  καὶ  ἔπειτα  ὁ  λοιπὸς  ὅμιλος  ἤιε  ἀναμίξ.  ἐποιέετο  δὲ  τὴν  ὁδὸν  ἐκ  τῆς  Λυδίης  ὁ  στρατὸς  ἐπί  τε  ποταμὸν  Κάικον  καὶ  γῆν  τὴν  Μυσίην,  ἀπὸ  δὲ  Καί̈κου  ὁρμώμενος,  Κάνης  ὄρος  ἔχων  ἐν  ἀριστερῇ,  διὰ  τοῦ  ̓Αταρνέος  ἐς  Καρήνην  πόλιν:  ἀπὸ  δὲ  ταύτης
διὰ  Θήβης  πεδίου  ἐπορεύετο,  ̓Αδραμύττειόν  τε  πόλιν  καὶ  ̓́Αντανδρον  τὴν  Πελασγίδα  παραμειβόμενος.  τὴν  ̓́Ιδην  δὲ  λαβὼν  ἐς  ἀριστερὴν  χεῖρα  ἤιε  ἐς  τὴν  ̓Ιλιάδα  γῆν.  καὶ  πρῶτα  μέν  οἱ  ὑπὸ  τῇ  ̓́Ιδῃ  νύκτα  ἀναμείναντι  βρονταί  τε  καὶ  πρηστῆρες  ἐπεσπίπτουσι  καί  τινα  αὐτοῦ  ταύτῃ  συχνὸν  ὅμιλον  διέφθειραν.  ἀπικομένου  δὲ  τοῦ  στρατοῦ  ἐπὶ  ποταμὸν  Σκάμανδρον,  ὃς  πρῶτος  ποταμῶν,
ἐπείτε  ἐκ  Σαρδίων  ὁρμηθέντες  ἐπεχείρησαν  τῇ  ὁδῷ,  ἐπέλιπε  τὸ  ῥέεθρον  οὐδ'  ἀπέχρησε  τῇ  στρατιῇ  τε  καὶ  τοῖσι  κτήνεσι  πινόμενος:  ἐπὶ  τοῦτον  δὴ  τὸν  ποταμὸν  ὡς  ἀπίκετο  Ξέρξης,  ἐς  τὸ  Πριάμου  Πέργαμον  ἀνέβη  ἵμερον  ἔχων  θεήσασθαι:  θεησάμενος  δὲ  καὶ  πυθόμενος  ἐκείνων  ἕκαστα  τῇ  ̓Αθηναίῃ  τῇ  ̓Ιλιάδι  ἔθυσε  βοῦς  χιλίας,  χοὰς  δὲ  οἱ  Μάγοι  τοῖσι  ἥρωσι  ἐχέαντο.
ταῦτα  δὲ  ποιησαμένοισι  νυκτὸς  φόβος  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  ἐνέπεσε.  ἅμα  ἡμέρῃ  δὲ  ἐπορεύετο  ἐνθεῦτεν,  ἐν  ἀριστερῇ  μὲν  ἀπέργων  ̔Ροίτιον  πόλιν  καὶ  ̓Οφρύνειον  καὶ  Δάρδανον,  ἥ  περ  δὴ  ̓Αβύδῳ  ὅμουρος  ἐστί,  ἐν  δεξιῇ  δὲ  Γέργιθας  Τευκρούς.  ἐπεὶ  δ'  ἐγένετο  ἐν  ̓Αβύδῳ  μέσῃ,  ἠθέλησε  Ξέρξης  ἰδέσθαι  πάντα  τὸν  στρατόν:  καὶ  προεπεποίητο  γὰρ  ἐπὶ  κολωνοῦ  ἐπίτηδες  αὐτῷ  ταύτῃ
προεξέδρη  λίθου  λευκοῦ,  ἐποίησαν  δὲ  ̓Αβυδηνοὶ  ἐντειλαμένου  πρότερον  βασιλέος,  ἐνθαῦτα  ὡς  ἵζετο,  κατορῶν  ἐπὶ  τῆς  ἠιόνος  ἐθηεῖτο  καὶ  τὸν  πεζὸν  καὶ  τὰς  νέας,  θηεύμενος  δὲ  ἱμέρθη  τῶν  νεῶν  ἅμιλλαν  γινομένην  ἰδέσθαι.  ἐπεὶ  δὲ  ἐγένετό  τε  καὶ  ἐνίκων  Φοίνικες  Σιδώνιοι,  ἥσθη  τε  τῇ  ἁμίλλῃ  καὶ  τῇ  στρατιῇ.  ὡς  δὲ  ὥρα  πάντα  μὲν  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ὑπὸ  τῶν
νεῶν  ἀποκεκρυμμένον,  πάσας  δὲ  τὰς  ἀκτὰς  καὶ  τὰ  ̓Αβυδηνῶν  πεδία  ἐπίπλεα  ἀνθρώπων,  ἐνθαῦτα  ὁ  Ξέρξης  ἑωυτὸν  ἐμακάρισε,  μετὰ  δὲ  τοῦτο  ἐδάκρυσε.  μαθὼν  δέ  μιν  ̓Αρτάβανος  ὁ  πάτρως,  ὃς  τὸ  πρῶτον  γνώμην  ἀπεδέξατο  ἐλευθέρως  οὐ  συμβουλεύων  Ξέρξῃ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  οὗτος  ὡνὴρ  φρασθεὶς  Ξέρξην  δακρύσαντα  εἴρετο  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ὡς  πολλὸν  ἀλλήλων  κεχωρισμένα  ἐργάσαο  νῦν
τε  καὶ  ὀλίγῳ  πρότερον:  μακαρίσας  γὰρ  σεωυτὸν  δακρύεις.”  ὁ  δὲ  εἶπε  “ἐσῆλθε  γάρ  με  λογισάμενον  κατοικτεῖραι  ὡς  βραχὺς  εἴη  ὁ  πᾶς  ἀνθρώπινος  βίος,  εἰ  τούτων  γε  ἐόντων  τοσούτων  οὐδεὶς  ἐς  ἑκατοστὸν  ἔτος  περιέσται.”  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  λέγων  “ἕτερα  τούτου  παρὰ  τὴν  ζόην  πεπόνθαμεν  οἰκτρότερα.  ἐν  γὰρ  οὕτω  βραχέι  βίῳ  οὐδεὶς  οὕτω  ἄνθρωπος  ἐὼν  εὐδαίμων  πέφυκε
οὔτε  τούτων  οὔτε  τῶν  ἄλλων,  τῷ  οὐ  παραστήσεται  πολλάκις  καὶ  οὐκὶ  ἅπαξ  τεθνάναι  βούλεσθαι  μᾶλλον  ἢ  ζώειν.  αἵ  τε  γὰρ  συμφοραὶ  προσπίπτουσαι  καὶ  αἱ  νοῦσοι  συνταράσσουσαι  καὶ  βραχὺν  ἐόντα  μακρὸν  δοκέειν  εἶναι  ποιεῦσι  τὸν  βίον.  οὕτω  ὁ  μὲν  θάνατος  μοχθηρῆς  ἐούσης  τῆς  ζόης  καταφυγὴ  αἱρετωτάτη  τῷ  ἀνθρώπῳ  γέγονε,  ὁ  δὲ  θεὸς  γλυκὺν  γεύσας  τὸν  αἰῶνα
φθονερὸς  ἐν  αὐτῷ  εὑρίσκεται  ἐών.”  Ξέρξης  δὲ  ἀμείβετο  λέγων  “̓Αρτάβανε,  βιοτῆς  μέν  νυν  ἀνθρωπηίης  πέρι,  ἐούσης  τοιαύτης  οἵην  περ  σὺ  διαιρέαι  εἶναι,  παυσώμεθα,  μηδὲ  κακῶν  μεμνώμεθα  χρηστὰ  ἔχοντες  πρήγματα  ἐν  χερσί,  φράσον  δέ  μοι  τόδε:  εἴ  τοι  ἡ  ὄψις  τοῦ  ἐνυπνίου  μὴ  ἐναργὴς  οὕτω  ἐφάνη,  εἶχες  ἂν  τὴν  ἀρχαίην  γνώμην,  οὐκ  ἐῶν  με  στρατεύεσθαι  ἐπὶ
τὴν  ̔Ελλάδα,  ἢ  μετέστης  ἄν  ;  φέρε  τοῦτό  μοι  ἀτρεκέως  εἰπέ.”  ὁ  δὲ  ἀμείβετο  λέγων  “ὦ  βασιλεῦ,  ὄψις  μὲν  ἡ  ἐπιφανεῖσα  τοῦ  ὀνείρου  ὡς  βουλόμεθα  ἀμφότεροι  τελευτήσειε,  ἐγὼ  δ'  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε  δείματος  εἰμὶ  ὑπόπλεος  οὐδ'  ἐντὸς  ἐμεωυτοῦ,  ἄλλα  τε  πολλὰ  ἐπιλεγόμενος  καὶ  δὴ  καὶ  ὁρῶν  τοι  δύο  τὰ  μέγιστα  πάντων  ἐόντα  πολεμιώτατα.”  Ξέρξης
δὲ  πρὸς  ταῦτα  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “δαιμόνιε  ἀνδρῶν,  κοῖα  ταῦτα  λέγεις  εἶναι  δύο  μοι  πολεμιώτατα;  κότερά  τοι  ὁ  πεζὸς  μεμπτὸς  κατὰ  πλῆθος  ἐστὶ  καὶ  τὸ  ̔Ελληνικὸν  στράτευμα  φαίνεται  πολλαπλήσιον  ἔσεσθαι  τοῦ  ἡμετέρου,  ἢ  τὸ  ναυτικὸν  τὸ  ἡμέτερον  λείψεσθαι  τοῦ  ἐκείνων,  ἢ  καὶ  συναμφότερα  ταῦτα;  εἰ  γάρ  τοι  ταύτῃ  φαίνεται  ἐνδεέστερα  εἶναι  τὰ  ἡμέτερα  πρήγματα,  στρατοῦ  ἂν
ἄλλου  τις  τὴν  ταχίστην  ἄγερσιν  ποιέοιτο.”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  λέγων  “ὦ  βασιλεῦ,  οὔτε  στρατὸν  τοῦτον,  ὅστις  γε  σύνεσιν  ἔχει,  μέμφοιτ'  ἂν  οὔτε  τῶν  νεῶν  τὸ  πλῆθος:  ἢν  δὲ  πλεῦνας  συλλέξῃς,  τὰ  δύο  τοι  τὰ  λέγω  πολλῷ  ἔτι  πολεμιώτερα  γίνεται.  τὰ  δὲ  δύο  ταῦτα  ἐστὶ  γῆ  τε  καὶ  θάλασσα.  οὔτε  γὰρ  τῆς  θαλάσσης  ἐστὶ  λιμὴν  τοσοῦτος
οὐδαμόθι,  ὡς  ἐγὼ  εἰκάζω,  ὅστις  ἐγειρομένου  χειμῶνος  δεξάμενός  σευ  τοῦτο  τὸ  ναυτικὸν  φερέγγυος  ἔσται  διασῶσαι  τὰς  νέας.  καίτοι  οὐκὶ  ἕνα  αὐτὸν  δεῖ  εἶναι  τὸν  λιμένα,  ἀλλὰ  παρὰ  πᾶσαν  τὴν  ἤπειρον  παρ'  ἣν  δὴ  κομίζεαι.  οὔκων  δὴ  ἐόντων  τοι  λιμένων  ὑποδεξίων,  μάθε  ὅτι  αἱ  συμφοραὶ  τῶν  ἀνθρώπων  ἄρχουσι  καὶ  οὐκὶ  ὥνθρωποι  τῶν  συμφορέων.  καὶ  δὴ  τῶν
δύο  τοι  τοῦ  ἑτέρου  εἰρημένου  τὸ  ἕτερον  ἔρχομαι  ἐρέων.  γῆ  δὲ  πολεμίη  τῇδέ  τοι  κατίσταται:  εἰ  θέλει  τοι  μηδὲν  ἀντίξοον  καταστῆναι,  τοσούτῳ  τοι  γίνεται  πολεμιωτέρη  ὅσῳ  ἂν  προβαίνῃς  ἑκαστέρω,  τὸ  πρόσω  αἰεὶ  κλεπτόμενος:  εὐπρηξίης  δὲ  οὐκ  ἔστι  ἀνθρώποισι  οὐδεμία  πληθώρη.  καὶ  δή  τοι,  ὡς  οὐδενὸς  ἐναντιευμένου,  λέγω  τὴν  χώρην  πλεῦνα  ἐν  πλέονι  χρόνῳ  γινομένην  λιμὸν
τέξεσθαι.  ἀνὴρ  δὲ  οὕτω  ἂν  εἴη  ἄριστος,  εἰ  βουλευόμενος  μὲν  ἀρρωδέοι,  πᾶν  ἐπιλεγόμενος  πείσεσθαι  χρῆμα,  ἐν  δὲ  τῷ  ἔργῳ  θρασὺς  εἴη.”  ἀμείβεται  Ξέρξης  τοῖσιδε.  “̓Αρτάβανε,  οἰκότως  μὲν  σύ  γε  τούτων  ἕκαστα  διαιρέαι:  ἀτὰρ  μήτε  πάντα  φοβέο  μήτε  πᾶν  ὁμοίως  ἐπιλέγεο.  εἰ  γὰρ  δὴ  βούλοιο  ἐπὶ  τῷ  αἰεὶ  ἐπεσφερομένῳ  πρήγματι  τὸ  πᾶν  ὁμοίως  ἐπιλέγεσθαι,  ποιήσειας  ἂν
οὐδαμὰ  οὐδέν:  κρέσσον  δὲ  πάντα  θαρσέοντα  ἥμισυ  τῶν  δεινῶν  πάσχειν  μᾶλλον  ἢ  πᾶν  χρῆμα  προδειμαίνοντα  μηδαμὰ  μηδὲν  παθεῖν.  εἰ  δὲ  ἐρίξων  πρὸς  πᾶν  τὸ  λεγόμενον  μὴ  τὸ  βέβαιον  ἀποδέξεις,  σφάλλεσθαι  ὀφείλεις  ἐν  αὐτοῖσι  ὁμοίως  καὶ  ὁ  ὑπεναντία  τούτοισι  λέξας.  τοῦτο  μέν  νυν  ἐπ'  ἴσης  ἔχει:  εἰδέναι  δὲ  ἄνθρωπον  ἐόντα  κῶς  χρὴ  τὸ  βέβαιον;  δοκέω  μὲν
οὐδαμῶς.  τοῖσι  τοίνυν  βουλομένοισι  ποιέειν  ὡς  τὸ  ἐπίπαν  φιλέει  γίνεσθαι  τὰ  κέρδεα,  τοῖσι  δὲ  ἐπιλεγομένοισί  τε  πάντα  καὶ  ὀκνέουσι  οὐ  μάλα  ἐθέλει.  ὁρᾷς  τὰ  Περσέων  πρήγματα  ἐς  ὃ  δυνάμιος  προκεχώρηκε.  εἰ  τοίνυν  ἐκεῖνοι  οἱ  πρὸ  ἐμεῦ  γενόμενοι  βασιλέες  γνώμῃσι  ἐχρέωντο  ὁμοίῃσι  καὶ  σύ,  ἢ  μὴ  χρεώμενοι  γνώμῃσι  τοιαύτῃσι  ἄλλους  συμβούλους  εἶχον  τοιούτους,  οὐκ  ἄν  κοτε
εἶδες  αὐτὰ  ἐς  τοῦτο  προελθόντα:  νῦν  δὲ  κινδύνους  ἀναρριπτέοντες  ἐς  τοῦτο  σφέα  προηγάγοντο.  μεγάλα  γὰρ  πρήγματα  μεγάλοισι  κινδύνοισι  ἐθέλει  καταιρέεσθαι.  ἡμεῖς  τοίνυν  ὁμοιεύμενοι  ἐκείνοισι  ὥρην  τε  τοῦ  ἔτεος  καλλίστην  πορευόμεθα,  καὶ  καταστρεψάμενοι  πᾶσαν  τὴν  Εὐρώπην  νοστήσομεν  ὀπίσω,  οὔτε  λιμῷ  ἐντυχόντες  οὐδαμόθι  οὔτε  ἄλλο  ἄχαρι  οὐδὲν  παθόντες.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  αὐτοὶ  πολλὴν  φορβὴν  φερόμενοι  πορευόμεθα,  τοῦτο
δέ,  τῶν  ἄν  κου  ἐπιβέωμεν  γῆν  καὶ  ἔθνος,  τούτων  τὸν  σῖτον  ἕξομεν:  ἐπ'  ἀροτῆρας  δὲ  καὶ  οὐ  νομάδας  στρατευόμεθα  ἄνδρας.”  λέγει  ̓Αρτάβανος  μετὰ  ταῦτα  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐπείτε  ἀρρωδέειν  οὐδὲν  ἐᾷς  πρῆγμα,  σὺ  δέ  μευ  συμβουλίην  ἔνδεξαι:  ἀναγκαίως  γὰρ  ἔχει  περὶ  πολλῶν  πρηγμάτων  πλεῦνα  λόγον  ἐκτεῖναι.  Κῦρος  ὁ  Καμβύσεω  ̓Ιωνίην  πᾶσαν  πλὴν  ̓Αθηναίων  κατεστρέψατο  δασμοφόρον  εἶναι
Πέρσῃσι.  τούτους  ὦν  τοὺς  ἄνδρας  συμβουλεύω  τοι  μηδεμιῇ  μηχανῇ  ἄγειν  ἐπὶ  τοὺς  πατέρας:  καὶ  γὰρ  ἄνευ  τούτων  οἷοί  τε  εἰμὲν  τῶν  ἐχθρῶν  κατυπέρτεροι  γίνεσθαι.  ἢ  γὰρ  σφέας,  ἢν  ἕπωνται,  δεῖ  ἀδικωτάτους  γίνεσθαι  καταδουλουμένους  τὴν  μητρόπολιν,  ἢ  δικαιοτάτους  συνελευθεροῦντας.  ἀδικώτατοι  μέν  νυν  γινόμενοι  οὐδὲν  κέρδος  μέγα  ἡμῖν  προσβάλλουσι,  δικαιότατοι  δὲ  γινόμενοι  οἷοί  τε  δηλήσασθαι  μεγάλως  τὴν
σὴν  στρατιὴν  γίνονται.  ἐς  θυμὸν  ὦν  βάλευ  καὶ  τὸ  παλαιὸν  ἔπος  ὡς  εὖ  εἴρηται,  τὸ  μὴ  ἅμα  ἀρχῇ  πᾶν  τέλος  καταφαίνεσθαι.”  ἀμείβεται  πρὸς  ταῦτα  Ξέρξης  “̓Αρτάβανε,  τῶν  ἀπεφήναο  γνωμέων  σφάλλεαι  κατὰ  ταύτην  δὴ  μάλιστα,  ὃς  ̓́Ιωνας  φοβέαι  μὴ  μεταβάλωσι,  τῶν  ἔχομεν  γνῶμα  μέγιστον,  τῶν  σύ  τε  μάρτυς  γίνεαι  καὶ  οἱ  συστρατευσάμενοι  Δαρείῳ  ἄλλοι  ἐπὶ  Σκύθας,
ὅτι  ἐπὶ  τούτοισι  ἡ  πᾶσα  Περσικὴ  στρατιὴ  ἐγένετο  διαφθεῖραι  καὶ  περιποιῆσαι,  οἳ  δὲ  δικαιοσύνην  καὶ  πιστότητα  ἐνέδωκαν,  ἄχαρι  δὲ  οὐδέν.  πάρεξ  δὲ  τούτου,  ἐν  τῇ  ἡμετέρῃ  καταλιπόντας  τέκνα  καὶ  γυναῖκας  καὶ  χρήματα  οὐδ'  ἐπιλέγεσθαι  χρὴ  νεώτερόν  τι  ποιήσειν.  οὕτω  μηδὲ  τοῦτο  φοβέο,  ἀλλὰ  θυμὸν  ἔχων  ἀγαθὸν  σῶζε  οἶκόν  τε  τὸν  ἐμὸν  καὶ  τυραννίδα  τὴν  ἐμήν:
σοὶ  γὰρ  ἐγὼ  μούνῳ  ἐκ  πάντων  σκῆπτρα  τὰ  ἐμὰ  ἐπιτράπω.”  ταῦτα  εἴπας  καὶ  ̓Αρτάβανον  ἀποστείλας  ἐς  Σοῦσα  δεύτερα  μετεπέμψατο  Ξέρξης  Περσέων  τοὺς  δοκιμωτάτους:  ἐπεὶ  δέ  οἱ  παρῆσαν,  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “ὦ  Πέρσαι,  τῶνδ'  ἐγὼ  ὑμέων  χρηίζων  συνέλεξα,  ἄνδρας  τε  γενέσθαι  ἀγαθοὺς  καὶ  μὴ  καταισχύνειν  τὰ  πρόσθε  ἐργασμένα  Πέρσῃσι,  ἐόντα  μεγάλα  τε  καὶ  πολλοῦ  ἄξια,  ἀλλ'
εἷς  τε  ἕκαστος  καὶ  οἱ  σύμπαντες  προθυμίην  ἔχωμεν:  ξυνὸν  γὰρ  πᾶσι  τοῦτο  ἀγαθὸν  σπεύδεται.  τῶνδε  δὲ  εἵνεκα  προαγορεύω  ἀντέχεσθαι  τοῦ  πολέμου  ἐντεταμένως:  ὡς  γὰρ  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  ἐπ'  ἄνδρας  στρατευόμεθα  ἀγαθούς,  τῶν  ἢν  κρατήσωμεν,  οὐ  μή  τις  ἡμῖν  ἄλλος  στρατὸς  ἀντιστῇ  κοτε  ἀνθρώπων.  νῦν  δὲ  διαβαίνωμεν  ἐπευξάμενοι  τοῖσι  θεοῖσι  οἳ  Πέρσας  λελόγχασι.”  ταύτην  μὲν  τὴν  ἡμέρην
παρεσκευάζοντο  ἐς  τὴν  διάβασιν:  τῇ  δὲ  ὑστεραίῃ  ἀνέμενον  τὸν  ἥλιον  ἐθέλοντες  ἰδέσθαι  ἀνίσχοντα,  θυμιήματά  τε  παντοῖα  ἐπὶ  τῶν  γεφυρέων  καταγίζοντες  καὶ  μυρσίνῃσι  στορνύντες  τὴν  ὁδόν.  ὡς  δ'  ἐπανέτελλε  ὁ  ἥλιος,  σπένδων  ἐκ  χρυσέης  φιάλης  Ξέρξης  ἐς  τὴν  θάλασσαν  εὔχετο  πρὸς  τὸν  ἥλιον  μηδεμίαν  οἱ  συντυχίην  τοιαύτην  γενέσθαι,  ἥ  μιν  παύσει  καταστρέψασθαι  τὴν  Εὐρώπην  πρότερον  ἢ
ἐπὶ  τέρμασι  τοῖσι  ἐκείνης  γένηται.  εὐξάμενος  δὲ  ἐσέβαλε  τὴν  φιάλην  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  καὶ  χρύσεον  κρητῆρα  καὶ  Περσικὸν  ξίφος,  τὸν  ἀκινάκην  καλέουσι.  ταῦτα  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  διακρῖναι  οὔτε  εἰ  τῷ  ἡλίῳ  ἀνατιθεὶς  κατῆκε  ἐς  τὸ  πέλαγος,  οὔτε  εἰ  μετεμέλησέ  οἱ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  μαστιγώσαντι  καὶ  ἀντὶ  τούτων  τὴν  θάλασσαν  ἐδωρέετο.  ὡς  δὲ  ταῦτά  οἱ  ἐπεποίητο,  διέβαινον
κατὰ  μὲν  τὴν  ἑτέρην  τῶν  γεφυρέων  τὴν  πρὸς  τοῦ  Πόντου  ὁ  πεζός  τε  καὶ  ἡ  ἵππος  ἅπασα,  κατὰ  δὲ  τὴν  πρὸς  τὸ  Αἰγαῖον  τὰ  ὑποζύγια  καὶ  ἡ  θεραπηίη.  ἡγέοντο  δὲ  πρῶτα  μὲν  οἱ  μύριοι  Πέρσαι,  ἐστεφανωμένοι  πάντες,  μετὰ  δὲ  τούτους  ὁ  σύμμικτος  στρατὸς  παντοίων  ἐθνέων.  ταύτην  μὲν  τὴν  ἡμέρην  οὗτοι,  τῇ  δὲ  ὑστεραίῃ  πρῶτοι  μὲν
οἵ  τε  ἱππόται  καὶ  οἱ  τὰς  λόγχας  κάτω  τρέποντες:  ἐστεφάνωντο  δὲ  καὶ  οὗτοι.  μετὰ  δὲ  οἵ  τε  ἵπποι  οἱ  ἱροὶ  καὶ  τὸ  ἅρμα  τὸ  ἱρόν,  ἐπὶ  δὲ  αὐτός  τε  Ξέρξης  καὶ  οἱ  αἰχμοφόροι  καὶ  οἱ  ἱππόται  οἱ  χίλιοι,  ἐπὶ  δὲ  τούτοισι  ὁ  ἄλλος  στρατός.  καὶ  αἱ  νέες  ἅμα  ἀνήγοντο  ἐς  τὴν  ἀπεναντίον.  ἤδη  δὲ  ἤκουσα
καὶ  ὕστατον  διαβῆναι  βασιλέα  πάντων.  Ξέρξης  δὲ  ἐπεὶ  διέβη  ἐς  τὴν  Εὐρώπην,  ἐθηεῖτο  τὸν  στρατὸν  ὑπὸ  μαστίγων  διαβαίνοντα:  διέβη  δὲ  ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ  ἐν  ἑπτὰ  ἡμέρῃσι  καὶ  ἐν  ἑπτὰ  εὐφρόνῃσι,  ἐλινύσας  οὐδένα  χρόνον.  ἐνθαῦτα  λέγεται,  Ξέρξεω  ἤδη  διαβεβηκότος  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  ἄνδρα  εἰπεῖν  ̔Ελλησπόντιον  “ὦ  Ζεῦ,  τί  δὴ  ἀνδρὶ  εἰδόμενος  Πέρσῃ  καὶ  οὔνομα  ἀντὶ  Διὸς  Ξέρξην
θέμενος  ἀνάστατον  τὴν  ̔Ελλάδα  θέλεις  ποιῆσαι,  ἄγων  πάντας  ἀνθρώπους;  καὶ  γὰρ  ἄνευ  τούτων  ἐξῆν  τοι  ποιέειν  ταῦτα.”  ὡς  δὲ  διέβησαν  πάντες,  ἐς  ὁδὸν  ὁρμημένοισι  τέρας  σφι  ἐφάνη  μέγα,  τὸ  Ξέρξης  ἐν  οὐδενὶ  λόγῳ  ἐποιήσατο  καίπερ  εὐσύμβλητον  ἐόν:  ἵππος  γὰρ  ἔτεκε  λαγόν.  εὐσύμβλητον  ὦν  τῇδε  τοῦτο  ἐγένετο,  ὅτι  ἔμελλε  μὲν  ἐλᾶν  στρατιὴν  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  Ξέρξης
ἀγαυρότατα  καὶ  μεγαλοπρεπέστατα,  ὀπίσω  δὲ  περὶ  ἑωυτοῦ  τρέχων  ἥξειν  ἐς  τὸν  αὐτὸν  χῶρον.  ἐγένετο  δὲ  καὶ  ἕτερον  αὐτῷ  τέρας  ἐόντι  ἐν  Σάρδισι:  ἡμίονος  γὰρ  ἔτεκε  ἡμίονον  διξὰ  ἔχουσαν  αἰδοῖα,  τὰ  μὲν  ἔρσενος  τὰ  δὲ  θηλέης:  κατύπερθε  δὲ  ἦν  τὰ  τοῦ  ἔρσενος.  τῶν  ἀμφοτέρων  λόγον  οὐδένα  ποιησάμενος  τὸ  πρόσω  ἐπορεύετο,  σὺν  δέ  οἱ  ὁ  πεζὸς  στρατός.
ὁ  δὲ  ναυτικὸς  ἔξω  τὸν  ̔Ελλήσποντον  πλέων  παρὰ  γῆν  ἐκομίζετο,  τὰ  ἔμπαλιν  πρήσσων  τοῦ  πεζοῦ.  ὃ  μὲν  γὰρ  πρὸς  ἑσπέρην  ἔπλεε,  ἐπὶ  Σαρπηδονίης  ἄκρης  ποιεύμενος  τὴν  ἄπιξιν,  ἐς  τὴν  αὐτῷ  προείρητο  ἀπικομένῳ  περιμένειν:  ὁ  δὲ  κατ'  ἤπειρον  στρατὸς  πρὸς  ἠῶ  τε  καὶ  ἡλίου  ἀνατολὰς  ἐποιέετο  τὴν  ὁδὸν  διὰ  τῆς  Χερσονήσου,  ἐν  δεξιῇ  μὲν  ἔχων  τὸν
̔́Ελλης  τάφον  τῆς  ̓Αθάμαντος,  ἐν  ἀριστερῇ  δὲ  Καρδίην  πόλιν,  διὰ  μέσης  δὲ  πορευόμενος  πόλιος  τῇ  οὔνομα  τυγχάνει  ἐὸν  ̓Αγορή.  ἐνθεῦτεν  δὲ  κάμπτων  τὸν  κόλπον  τὸν  Μέλανα  καλεόμενον  καὶ  Μέλανα  ποταμόν,  οὐκ  ἀντισχόντα  τότε  τῇ  στρατιῇ  τὸ  ῥέεθρον  ἀλλ'  ἐπιλιπόντα,  τοῦτον  τὸν  ποταμὸν  διαβάς,  ἐπ'  οὗ  καὶ  ὁ  κόλπος  οὗτος  τὴν  ἐπωνυμίην  ἔχει,  ἤιε  πρὸς  ἑσπέρην,
Αἶνόν  τε  πόλιν  Αἰολίδα  καὶ  Στεντορίδα  λίμνην  παρεξιών,  ἐς  ὃ  ἀπίκετο  ἐς  Δορίσκον.  ὁ  δὲ  Δορίσκος  ἐστὶ  τῆς  Θρηίκης  αἰγιαλός  τε  καὶ  πεδίον  μέγα,  διὰ  δὲ  αὐτοῦ  ῥέει  ποταμὸς  μέγας  ̔́Εβρος:  ἐν  τῷ  τεῖχός  τε  ἐδέδμητο  βασιλήιον  τοῦτο  τὸ  δὴ  Δορίσκος  κέκληται,  καὶ  Περσέων  φρουρὴ  ἐν  αὐτῷ  κατεστήκεε  ὑπὸ  Δαρείου  ἐξ  ἐκείνου  τοῦ  χρόνου  ἐπείτε
ἐπὶ  Σκύθας  ἐστρατεύετο.  ἔδοξε  ὦν  τῷ  Ξέρξῃ  ὁ  χῶρος  εἶναι  ἐπιτήδεος  ἐνδιατάξαι  τε  καὶ  ἐξαριθμῆσαι  τὸν  στρατόν,  καὶ  ἐποίεε  ταῦτα.  τὰς  μὲν  δὴ  νέας  τὰς  πάσας  ἀπικομένας  ἐς  Δορίσκον  οἱ  ναύαρχοι  κελεύσαντος  Ξέρξεω  ἐς  τὸν  αἰγιαλὸν  τὸν  προσεχέα  Δορίσκῳ  ἐκόμισαν,  ἐν  τῷ  Σάλη  τε  Σαμοθρηικίη  πεπόλισται  πόλις  καὶ  Ζώνη,  τελευτᾷ  δὲ  αὐτοῦ  Σέρρειον  ἄκρη  ὀνομαστή.
ὁ  δὲ  χῶρος  οὗτος  τὸ  παλαιὸν  ἦν  Κικόνων.  ἐς  τοῦτον  τὸν  αἰγιαλὸν  κατασχόντες  τὰς  νέας  ἀνέψυχον  ἀνελκύσαντες.  ὁ  δὲ  ἐν  τῷ  Δορίσκῳ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  τῆς  στρατιῆς  ἀριθμὸν  ἐποιέετο.  ὅσον  μέν  νυν  ἕκαστοι  παρεῖχον  πλῆθος  ἐς  ἀριθμόν,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  τὸ  ἀτρεκές:  οὐ  γὰρ  λέγεται  πρὸς  οὐδαμῶν  ἀνθρώπων:  σύμπαντος  δὲ  τοῦ  στρατοῦ  τοῦ  πεζοῦ  τὸ
πλῆθος  ἐφάνη  ἑβδομήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  μυριάδες.  ἐξηρίθμησαν  δὲ  τόνδε  τὸν  τρόπον:  συνήγαγόν  τε  ἐς  ἕνα  χῶρον  μυριάδα  ἀνθρώπων,  καὶ  συννάξαντες  ταύτην  ὡς  μάλιστα  εἶχον  περιέγραψαν  ἔξωθεν  κύκλον:  περιγράψαντες  δὲ  καὶ  ἀπέντες  τοὺς  μυρίους  αἱμασιὴν  περιέβαλον  κατὰ  τὸν  κύκλον,  ὕψος  ἀνήκουσαν  ἀνδρὶ  ἐς  τὸν  ὀμφαλόν:  ταύτην  δὲ  ποιήσαντες  ἄλλους  ἐσεβίβαζον  ἐς  τὸ  περιοικοδομημένον,  μέχρι  οὗ  πάντας
τούτῳ  τῷ  τρόπῳ  ἐξηρίθμησαν.  ἀριθμήσαντες  δὲ  κατὰ  ἔθνεα  διέτασσον.  οἱ  δὲ  στρατευόμενοι  οἵδε  ἦσαν,  Πέρσαι  μὲν  ὧδε  ἐσκευασμένοι:  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  εἶχον  τιάρας  καλεομένους  πίλους  ἀπαγέας,  περὶ  δὲ  τὸ  σῶμα  κιθῶνας  χειριδωτοὺς  ποικίλους,  λεπίδος  σιδηρέης  ὄψιν  ἰχθυοειδέος,  περὶ  δὲ  τὰ  σκέλεα  ἀναξυρίδας,  ἀντὶ  δὲ  ἀσπίδων  γέρρα:  ὑπὸ  δὲ  φαρετρεῶνες  ἐκρέμαντο:  αἰχμὰς  δὲ  βραχέας  εἶχον,
τόξα  δὲ  μεγάλα,  ὀιστοὺς  δὲ  καλαμίνους,  πρὸς  δὲ  ἐγχειρίδια  παρὰ  τὸν  δεξιὸν  μηρὸν  παραιωρεύμενα  ἐκ  τῆς  ζώνης.  καὶ  ἄρχοντα  παρείχοντο  ̓Οτάνεα  τὸν  ̓Αμήστριος  πατέρα  τῆς  Ξέρξεω  γυναικός,  ἐκαλέοντο  δὲ  πάλαι  ὑπὸ  μὲν  ̔Ελλήνων  Κηφῆνες,  ὑπὸ  μέντοι  σφέων  αὐτῶν  καὶ  τῶν  περιοίκων  ̓Αρταῖοι.  ἐπεὶ  δὲ  Περσεὺς  ὁ  Δανάης  τε  καὶ  Διὸς  ἀπίκετο  παρὰ  Κηφέα  τὸν  Βήλου
καὶ  ἔσχε  αὐτοῦ  τὴν  θυγατέρα  ̓Ανδρομέδην,  γίνεται  αὐτῷ  παῖς  τῷ  οὔνομα  ἔθετο  Πέρσην,  τοῦτον  δὲ  αὐτοῦ  καταλείπει:  ἐτύγχανε  γὰρ  ἄπαις  ἐὼν  ὁ  Κηφεὺς  ἔρσενος  γόνου.  ἐπὶ  τούτου  δὴ  τὴν  ἐπωνυμίην  ἔσχον.  Μῆδοι  δὲ  τὴν  αὐτὴν  ταύτην  ἐσταλμένοι  ἐστρατεύοντο:  Μηδικὴ  γὰρ  αὕτη  ἡ  σκευή  ἐστι  καὶ  οὐ  Περσική.  οἱ  δὲ  Μῆδοι  ἄρχοντα  μὲν  παρείχοντο  Τιγράνην  ἄνδρα
̓Αχαιμενίδην,  ἐκαλέοντο  δὲ  πάλαι  πρὸς  πάντων  ̓́Αριοι,  ἀπικομένης  δὲ  Μηδείης  τῆς  Κολχίδος  ἐξ  ̓Αθηνέων  ἐς  τοὺς  ̓Αρίους  τούτους  μετέβαλον  καὶ  οὗτοι  τὸ  οὔνομα.  αὐτοὶ  περὶ  σφέων  ὧδε  λέγουσι  Μῆδοι.  Κίσσιοι  δὲ  στρατευόμενοι  τὰ  μὲν  ἄλλα  κατά  περ  Πέρσαι  ἐσκευάδατο,  ἀντὶ  δὲ  τῶν  πίλων  μιτρηφόροι  ἦσαν.  Κισσίων  δὲ  ἦρχε  ̓Ανάφης  ὁ  ̓Οτάνεω.  ̔Υρκάνιοι  δὲ  κατά  περ
Πέρσαι  ἐσεσάχατο,  ἡγεμόνα  παρεχόμενοι  Μεγάπανον  τὸν  Βαβυλῶνος  ὕστερον  τούτων  ἐπιτροπεύσαντα.  ̓Ασσύριοι  δὲ  στρατευόμενοι  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  εἶχον  χάλκεά  τε  κράνεα  καὶ  πεπλεγμένα  τρόπον  τινὰ  βάρβαρον  οὐκ  εὐαπήγητον,  ἀσπίδας  δὲ  καὶ  αἰχμὰς  καὶ  ἐγχειρίδια  παραπλήσια  τῇσι  Αἰγυπτίῃσι  εἶχον,  πρὸς  δὲ  ῥόπαλα  ξύλων  τετυλωμένα  σιδήρῳ,  καὶ  λινέους  θώρηκας.  οὗτοι  δὲ  ὑπὸ  μὲν  ̔Ελλήνων  καλέονται  Σύριοι,  ὑπὸ
δὲ  τῶν  βαρβάρων  ̓Ασσύριοι  ἐκλήθησαν.  τούτων  δὲ  μεταξὺ  Χαλδαῖοι.  ̓͂Ηρχε  δὲ  σφέων  ̓Οτάσπης  ὁ  ̓Αρταχαίεω.  Βάκτριοι  δὲ  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  ἀγχότατα  τῶν  Μηδικῶν  ἔχοντες  ἐστρατεύοντο,  τόξα  δὲ  καλάμινα  ἐπιχώρια  καὶ  αἰχμὰς  βραχέας.  Σάκαι  δὲ  οἱ  Σκύθαι  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κυρβασίας  ἐς  ὀξὺ  ἀπηγμένας  ὀρθὰς  εἶχον  πεπηγυίας,  ἀναξυρίδας  δὲ  ἐνεδεδύκεσαν,  τόξα  δὲ  ἐπιχώρια  καὶ
ἐγχειρίδια,  πρὸς  δὲ  καὶ  ἀξίνας  σαγάρις  εἶχον.  τούτους  δὲ  ἐόντας  Σκύθας  ̓Αμυργίους  Σάκας  ἐκάλεον:  οἱ  γὰρ  Πέρσαι  πάντας  τοὺς  Σκύθας  καλέουσι  Σάκας.  Βακτρίων  δὲ  καὶ  Σακέων  ἦρχε  ̔Υστάσπης  ὁ  Δαρείου  τε  καὶ  ̓Ατόσσης  τῆς  Κύρου.  ̓Ινδοὶ  δὲ  εἵματα  μὲν  ἐνδεδυκότες  ἀπὸ  ξύλων  πεποιημένα,  τόξα  δὲ  καλάμινα  εἶχον  καὶ  ὀιστοὺς  καλαμίνους:  ἐπὶ  δὲ  σίδηρος  ἦν.  ἐσταλμένοι
μὲν  δὴ  ἦσαν  οὕτω  ̓Ινδοί,  προσετετάχατο  δὲ  συστρατευόμενοι  Φαρναζάθρῃ  τῷ  ̓Αρταβάτεω.  ἄριοι  δὲ  τόξοισι  μὲν  ἐσκευασμένοι  ἦσαν  Μηδικοῖσι,  τὰ  δὲ  ἄλλα  κατά  περ  Βάκτριοι.  ̓Αρίων  δὲ  ἦρχε  Σισάμνης  ὁ  ̔Υδάρνεος.  Πάρθοι  δὲ  καὶ  Χοράσμιοι  καὶ  Σόγδοι  τε  καὶ  Γανδάριοι  καὶ  Δαδίκαι  τὴν  αὐτὴν  σκευὴν  ἔχοντες  τὴν  καὶ  Βάκτριοι  ἐστρατεύοντο.  τούτων  δὲ  ἦρχον  οἵδε.  Πάρθων  μὲν
καὶ  Χορασμίων  ̓Αρτάβαζος  ὁ  Φαρνάκεος,  Σόγδων  δὲ  ̓Αζάνης  ὁ  ̓Αρταίου,  Γανδαρίων  δὲ  καὶ  Δαδικέων  ̓Αρτύφιος  ὁ  ̓Αρταβάνου.  Κάσπιοι  δὲ  σισύρνας  τε  ἐνδεδυκότες  καὶ  τόξα  ἐπιχώρια  καλάμινα  ἔχοντες  καὶ  ἀκινάκας  ἐστρατεύοντο.  οὗτοι  μὲν  οὕτω  ἐσκευάδατο,  ἡγεμόνα  παρεχόμενοι  ̓Αριόμαρδον  τὸν  ̓Αρτυφίου  ἀδελφεόν,  Σαράγγαι  δὲ  εἵματα  μὲν  βεβαμμένα  ἐνέπρεπον  ἔχοντες,  πέδιλα  δὲ  ἐς  γόνυ  ἀνατείνοντα  εἶχον,  τόξα  δὲ
καὶ  αἰχμὰς  Μηδικάς.  Σαραγγέων  δὲ  ἦρχε  Φερενδάτης  ὁ  Μεγαβάζου.  Πάκτυες  δὲ  σισυρνοφόροι  τε  ἦσαν  καὶ  τόξα  ἐπιχώρια  εἶχον  καὶ  ἐγχειρίδια.  Πάκτυες  δὲ  ἄρχοντα  παρείχοντο  ̓Αρταύ̈ντην  τὸν  ̓Ιθαμίτρεω.  Οὔτιοι  δὲ  καὶ  Μύκοι  τε  καὶ  Παρικάνιοι  ἐσκευασμένοι  ἦσαν  κατά  περ  Πάκτυες.  τούτων  δὲ  ἦρχον  οἵδε,  Οὐτίων  μὲν  καὶ  Μύκων  ̓Αρσαμένης  ὁ  Δαρείου,  Παρικανίων  δὲ  Σιρομίτρης  ὁ  Οἰοβάζου.
̓Αράβιοι  δὲ  ζειρὰς  ὑπεζωσμένοι  ἦσαν,  τόξα  δέ  παλίντονα  εἶχον  πρὸς  δεξιά,  μακρά.  Αἰθίοπες  δὲ  παρδαλέας  τε  καὶ  λεοντέας  ἐναμμένοι,  τόξα  δὲ  εἶχον  ἐκ  φοίνικος  σπάθης  πεποιημένα,  μακρά,  τετραπηχέων  οὐκ  ἐλάσσω,  ἐπὶ  δὲ  καλαμίνους  ὀιστοὺς  μικρούς:  ἀντὶ  δὲ  σιδήρου  ἐπῆν  λίθος  ὀξὺς  πεποιημένος,  τῷ  καὶ  τὰς  σφρηγῖδας  γλύφουσι:  πρὸς  δὲ  αἰχμὰς  εἶχον,  ἐπὶ  δὲ  κέρας  δορκάδος
ἐπῆν  ὀξὺ  πεποιημένον  τρόπον  λόγχης:  εἶχον  δὲ  καὶ  ῥόπαλα  τυλωτά.  τοῦ  δὲ  σώματος  τὸ  μὲν  ἥμισυ  ἐξηλείφοντο  γύψῳ  ἰόντες  ἐς  μάχην,  τὸ  δὲ  ἄλλο  ἥμισυ  μίλτῳ.  ̓Αραβίων  δὲ  καὶ  Αἰθιόπων  τῶν  ὑπὲρ  Αἰγύπτου  οἰκημένων  ἦρχε  ̓Αρσάμης  ὁ  Δαρείου  καὶ  ̓Αρτυστώνης  τῆς  Κύρου  θυγατρός,  τὴν  μάλιστα  στέρξας  τῶν  γυναικῶν  Δαρεῖος  εἰκὼ  χρυσέην  σφυρήλατον  ἐποιήσατο.  τῶν  μὲν
δὴ  ὑπὲρ  Αἰγύπτου  Αἰθιόπων  καὶ  ̓Αραβίων  ἦρχε  ̓Αρσάμης,  οἱ  δὲ  ἀπὸ  ἡλίου  ἀνατολέων  Αἰθίοπες  （διξοὶ  γὰρ  δὴ  ἐστρατεύοντο）  προσετετάχατο  τοῖσι  ̓Ινδοῖσι,  διαλλάσσοντες  εἶδος  μὲν  οὐδὲν  τοῖσι  ἑτέροισι,  φωνὴν  δὲ  καὶ  τρίχωμα  μοῦνον:  οἱ  μὲν  γὰρ  ἀπὸ  ἡλίου  Αἰθίοπες  ἰθύτριχες  εἰσί,  οἱ  δ'  ἐκ  τῆς  Λιβύης  οὐλότατον  τρίχωμα  ἔχουσι  πάντων  ἀνθρώπων.  οὗτοι  δὲ  οἱ  ἐκ  τῆς
̓Ασίης  Αἰθίοπες  τὰ  μὲν  πλέω  κατά  περ  ̓Ινδοὶ  ἐσεσάχατο,  προμετωπίδια  δὲ  ἵππων  εἶχον  ἐπὶ  τῇσι  κεφαλῇσι  σύν  τε  τοῖσι  ὠσὶ  ἐκδεδαρμένα  καὶ  τῇ  λοφιῇ:  καὶ  ἀντὶ  μὲν  λόφου  ἡ  λοφιὴ  κατέχρα,  τὰ  δὲ  ὦτα  τῶν  ἵππων  ὀρθὰ  πεπηγότα  εἶχον:  προβλήματα  δὲ  ἀντ'  ἀσπίδων  ἐποιεῦντο  γεράνων  δοράς.  Λίβυες  δὲ  σκευὴν  μὲν  σκυτίνην  ἤισαν  ἔχοντες,  ἀκοντίοισι  δὲ
ἐπικαύτοισι  χρεώμενοι,  ἄρχοντα  δὲ  παρείχοντο  Μασσάγην  τὸν  ̓Οαρίζου.  Παφλαγόνες  δὲ  ἐστρατεύοντο  ἐπὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κράνεα  πεπλεγμένα  ἔχοντες,  ἀσπίδας  δὲ  μικρὰς  αἰχμάς  τε  οὐ  μεγάλας,  πρὸς  δὲ  ἀκόντια  καὶ  ἐγχειρίδια,  περὶ  δὲ  τοὺς  πόδας  πέδιλα  ἐπιχώρια  ἐς  μέσην  κνήμην  ἀνατείνοντα.  Λίγυες  δὲ  καὶ  Ματιηνοὶ  καὶ  Μαριανδυνοί  τε  καὶ  Σύριοι  τὴν  αὐτὴν  ἔχοντες  Παφλαγόσι  ἐστρατεύοντο.  οἱ
δὲ  Σύριοι  οὗτοι  ὑπὸ  Περσέων  Καππαδόκαι  καλέονται.  Παφλαγόνων  μέν  νυν  καὶ  Ματιηνῶν  Δῶτος  ὁ  Μεγασίδρου  ἦρχε,  Μαριανδυνῶν  δὲ  καὶ  Λιγύων  καὶ  Συρίων  Γοβρύης  ὁ  Δαρείου  τε  καὶ  ̓Αρτυστώνης.  φρύγες  δὲ  ἀγχοτάτω  τῆς  Παφλαγονικῆς  σκευὴν  εἶχον,  ὀλίγον  παραλλάσσοντες.  οἱ  δὲ  Φρύγες,  ὡς  Μακεδόνες  λέγουσι,  ἐκαλέοντο  Βρίγες  χρόνον  ὅσον  Εὐρωπήιοι  ἐόντες  σύνοικοι  ἦσαν  Μακεδόσι,  μεταβάντες  δὲ  ἐς
τὴν  ̓Ασίην  ἅμα  τῇ  χώρῃ  καὶ  τὸ  οὔνομα  μετέβαλον  ἐς  Φρύγας.  ̓Αρμένιοι  δὲ  κατά  περ  Φρύγες  ἐσεσάχατο,  ἐόντες  Φρυγῶν  ἄποικοι.  τούτων  συναμφοτέρων  ἦρχε  ̓Αρτόχμης  Δαρείου  ἔχων  θυγατέρα.  Λυδοὶ  δὲ  ἀγχοτάτω  τῶν  ̔Ελληνικῶν  εἶχον  ὅπλα.  οἱ  δὲ  Λυδοὶ  Μηίονες  ἐκαλεῦντο  τὸ  πάλαι,  ἐπὶ  δὲ  Λυδοῦ  τοῦ  ̓́Ατους  ἔσχον  τὴν  ἐπωνυμίην,  μεταβαλόντες  τὸ  οὔνομα.  Μυσοὶ  δὲ  ἐπὶ
μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  εἶχον  κράνεα  ἐπιχώρια,  ἀσπίδας  δὲ  μικράς,  ἀκοντίοισι  δὲ  ἐχρέωντο  ἐπικαύτοισι.  οὗτοι  δὲ  εἰσὶ  Λυδῶν  ἄποικοι,  ἀπ'  ̓Ολύμπου  δὲ  ὄρεος  καλέονται  ̓Ολυμπιηνοί.  Λυδῶν  δὲ  καὶ  Μυσῶν  ἦρχε  ̓Αρταφρένης  ὁ  ̓Αρταφρένεος  ὃς  ἐς  Μαραθῶνα  ἐσέβαλε  ἅμα  Δάτι.  Θρήικες  δὲ  ἐπὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  ἀλωπεκέας  ἔχοντες  ἐστρατεύοντο,  περὶ  δὲ  τὸ  σῶμα  κιθῶνας,  ἐπὶ  δὲ  ζειρὰς
περιβεβλημένοι  ποικίλας,  περὶ  δὲ  τοὺς  πόδας  τε  καὶ  τὰς  κνήμας  πέδιλα  νεβρῶν,  πρὸς  δὲ  ἀκόντιά  τε  καὶ  πέλτας  καὶ  ἐγχειρίδια  μικρά.  οὗτοι  δὲ  διαβάντες  μὲν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  ἐκλήθησαν  Βιθυνοί,  τὸ  δὲ  πρότερον  ἐκαλέοντο,  ὡς  αὐτοὶ  λέγουσι,  Στρυμόνιοι,  οἰκέοντες  ἐπὶ  Στρυμόνι:  ἐξαναστῆναι  δὲ  φασὶ  ἐξ  ἠθέων  ὑπὸ  Τευκρῶν  τε  καὶ  Μυσῶν.  Θρηίκων  δὲ  τῶν  ἐν
τῇ  ̓Ασίῃ  ἦρχε  Βασσάκης  ὁ  ̓Αρταβάνου.  ἀσπίδασδὲ  ὠμοβοί̈νας  εἶχον  σμικράς,  καὶ  προβόλους  δύο  λυκιοεργέας  ἕκαστος  εἶχε,  ἐπὶ  δὲ  τῇσι  κεφαλῇσι  κράνεα  χάλκεα:  πρὸς  δὲ  τοῖσι  κράνεσι  ὦτά  τε  καὶ  κέρεα  προσῆν  βοὸς  χάλκεα,  ἐπῆσαν  δὲ  καὶ  λόφοι:  τὰς  δὲ  κνήμας  ῥάκεσι  φοινικέοισι  κατειλίχατο.  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  ἀνδράσι  ̓́Αρεος  ἐστὶ  χρηστήριον.  Καβηλέες  δὲ  οἱ  Μηίονες,  Λασόνιοι
δὲ  καλεύμενοι,  τὴν  αὐτὴν  Κίλιξι  εἶχον  σκευήν,  τὴν  ἐγώ,  ἐπεὰν  κατὰ  τὴν  Κιλίκων  τάξιν  διεξιὼν  γένωμαι,  τότε  σημανέω.  Μιλύαι  δὲ  αἰχμάς  τε  βραχέας  εἶχον  καὶ  εἵματα  ἐνεπεπορπέατο:  εἶχον  δὲ  αὐτῶν  τόξα  μετεξέτεροι  Λύκια,  περὶ  δὲ  τῇσι  κεφαλῇσι  ἐκ  διφθερέων  πεποιημένας  κυνέας.  τούτων  πάντων  ἦρχε  Βάδρης  ὁ  ̔Υστάνεος.  μόσχοι  δὲ  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κυνέας  ξυλίνας
εἶχον,  ἀσπίδας  δὲ  καὶ  αἰχμὰς  σμικράς:  λόγχαι  δὲ  ἐπῆσαν  μεγάλαι.  Τιβαρηνοὶ  δὲ  καὶ  Μάκρωνες  καὶ  Μοσσύνοικοι  κατά  περ  Μόσχοι  ἐσκευασμένοι  ἐστρατεύοντο.  τούτους  δὲ  συνέτασσον  ἄρχοντες  οἵδε,  Μόσχους  μὲν  καὶ  Τιβαρηνοὺς  ̓Αριόμαρδος  ὁ  Δαρείου  τε  παῖς  καὶ  Πάρμυος  τῆς  Σμέρδιος  τοῦ  Κύρου,  Μάκρωνας  δὲ  καὶ  Μοσσυνοίκους  ̓Αρταύ̈κτης  ὁ  Χεράσμιος,  ὃς  Σηστὸν  τὴν  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ  ἐπετρόπευε.  Μᾶρες
δὲ  ἐπὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κράνεα  ἐπιχώρια  πλεκτὰ  εἶχον,  ἀσπίδας  δὲ  δερματίνας  μικρὰς  καὶ  ἀκόντια.  Κόλχοι  δὲ  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κράνεα  ξύλινα,  ἀσπίδας  δὲ  ὠμοβοί̈νας  μικρὰς  αἰχμάς  τε  βραχέας,  πρὸς  δὲ  μαχαίρας  εἶχον.  Μαρῶν  δὲ  καὶ  Κόλχων  ἦρχε  Φαρανδάτης  ὁ  Τεάσπιος.  ̓Αλαρόδιοι  δὲ  καὶ  Σάσπειρες  κατά  περ  Κόλχοι  ὡπλισμένοι  ἐστρατεύοντο.  τούτων  δὲ  Μασίστιος  ὁ
Σιρομίτρεω  ἦρχε.  τὰ  δὲ  νησιωτικὰ  ἔθνεα  τὰ  ἐκ  τῆς  ̓Ερυθρῆς  θαλάσσης  ἑπόμενα,  νήσων  δὲ  ἐν  τῇσι  τοὺς  ἀνασπάστους  καλεομένους  κατοικίζει  βασιλεύς,  ἀγχοτάτω  τῶν  Μηδικῶν  εἶχον  ἐσθῆτά  τε  καὶ  ὅπλα.  τούτων  δὲ  τῶν  νησιωτέων  ἦρχε  Μαρδόντης  ὁ  Βαγαίου,  ὃς  ἐν  Μυκάλῃ  στρατηγέων  δευτέρῳ  ἔτεϊ  τούτων  ἐτελεύτησε  ἐν  τῇ  μάχῃ.  ταῦτα  ἦν  τὰ  κατ'  ἤπειρον  στρατευόμενά  τε
ἔθνεα  καὶ  τεταγμένα  ἐς  τὸν  πεζόν.  τούτου  ὦν  τοῦ  στρατοῦ  ἦρχον  μὲν  οὗτοι  οἵ  περ  εἰρέαται,  καὶ  οἱ  διατάξαντες  καὶ  ἐξαριθμήσαντες  οὗτοι  ἦσαν  καὶ  χιλιάρχας  τε  καὶ  μυριάρχας  ἀποδέξαντες,  ἑκατοντάρχας  δὲ  καὶ  δεκάρχας  οἱ  μυριάρχαι.  τελέων  δὲ  καὶ  ἐθνέων  ἦσαν  ἄλλοι  σημάντορες.  ἦσαν  μὲν  δὴ  οὗτοι  οἵ  περεἰρέαται  ἄρχοντες,  ἐστρατήγεον  δὲ  τούτων  τε  καὶ  τοῦ
σύμπαντος  στρατοῦ  τοῦ  πεζοῦ  Μαρδόνιός  τε  ὁ  Γοβρύεω  καὶ  Τριτανταίχμης  ὁ  ̓Αρταβάνου  τοῦ  γνώμην  θεμένου  μὴ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  ̔Ελλάδα  καὶ  Σμερδομένης  ὁ  ̓Οτάνεω,  Δαρείου  ἀμφότεροι  οὗτοι  ἀδελφεῶν  παῖδες,  Ξέρξῃ  δὲ  ἐγίνοντο  ἀνεψιοί,  καὶ  Μασίστης  ὁ  Δαρείου  τε  καὶ  ̓Ατόσσης  παῖς  καὶ  Γέργις  ὁ  ̓Αριάζου  καὶ  Μεγάβυζος  ὁ  Ζωπύρου.  οὗτοι  ἦσαν  στρατηγοὶ  τοῦ  σύμπαντος  πεζοῦ  χωρὶς
τῶν  μυρίων:  τῶν  δὲ  μυρίων  τούτων  Περσέων  τῶν  ἀπολελεγμένων  ἐστρατήγεε  μὲν  ̔Υδάρνης  ὁ  ̔Υδάρνεος,  ἐκαλέοντο  δὲ  ἀθάνατοι  οἱ  Πέρσαι  οὗτοι  ἐπὶ  τοῦδε:  εἴ  τις  αὐτῶν  ἐξέλιπε  τὸν  ἀριθμὸν  ἢ  θανάτῳ  βιηθεὶς  ἢ  νούσῳ,  ἄλλος  ἀνὴρ  ἀραίρητο,  καὶ  ἐγίνοντο  οὐδαμὰ  οὔτε  πλεῦνες  μυρίων  οὔτε  ἐλάσσονες.  κόσμον  δὲ  πλεῖστον  παρείχοντο  διὰ  πάντων  Πέρσαι,  καὶ  αὐτοὶ  ἄριστοι  ἦσαν:
σκευὴν  μὲν  τοιαύτην  εἶχον  ἥ  περ  εἴρηται,  χωρὶς  δὲ  χρυσόν  τε  πολλὸν  καὶ  ἄφθονον  ἔχοντες  ἐνέπρεπον,  ἁρμαμάξας  τε  ἅμα  ἤγοντο,  ἐν  δὲ  παλλακὰς  καὶ  θεραπηίην  πολλήν  τε  καὶ  εὖ  ἐσκευασμένην:  σῖτα  δέ  σφι,  χωρὶς  τῶν  ἄλλων  στρατιωτέων,  κάμηλοί  τε  καὶ  ὑποζύγια  ἦγον.  ἱππεύει  δὲ  ταῦτα  τὰ  ἔθνεα:  πλὴν  οὐ  πάντα  παρείχετο  ἵππον,  ἀλλὰ  τοσάδε  μοῦνα,
Πέρσαι  μὲν  τὴν  αὐτὴν  ἐσκευασμένοι  καὶ  ὁ  πεζὸς  αὐτῶν:  πλὴν  ἐπὶ  τῇσι  κεφαλῇσι  εἶχον  ἔνιοι  αὐτῶν  καὶ  χάλκεα  καὶ  σιδήρεα  ἐξεληλαμένα  ποιήματα.  εἰσὶ  δὲ  τινὲς  νομάδες  ἄνθρωποι  Σαγάρτιοι  καλεόμενοι,  ἔθνος  μὲν  Περσικὸν  καὶ  φωνῇ,  σκευὴν  δὲ  μεταξὺ  ἔχουσι  πεποιημένην  τῆς  τε  Περσικῆς  καὶ  τῆς  Πακτυϊκῆς:  οἳ  παρείχοντο  μὲν  ἵππον  ὀκτακισχιλίην,  ὅπλα  δὲ  οὐ  νομίζουσι  ἔχειν
οὔτε  χάλκεα  οὔτε  σιδήρεα  ἔξω  ἐγχειριδίων,  χρέωνται  δὲ  σειρῇσι  πεπλεγμένῃσι  ἐξ  ἱμάντων:  ταύτῃσι  πίσυνοι  ἔρχονται  ἐς  πόλεμον.  ἡ  δὲ  μάχη  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  ἥδε:  ἐπεὰν  συμμίσγωσι  τοῖσι  πολεμίοισι,  βάλλουσι  τὰς  σειρὰς  ἐπ'  ἄκρῳ  βρόχους  ἐχούσας:  ὅτευ  δ'  ἂν  τύχῃ,  ἤν  τε  ἵππου  ἤν  τε  ἀνθρώπου,  ἐπ'  ἑωυτὸν  ἕλκει:  οἳ  δὲ  ἐν  ἕρκεσι  ἐμπαλασσόμενοι  διαφθείρονται.  τούτων
μὲν  αὕτη  ἡ  μάχη,  καὶ  ἐπετετάχατο  ἐς  τοὺς  Πέρσας:  Μῆδοι  δὲ  τήν  περ  ἐν  τῷ  πεζῷ  εἶχον  σκευήν,  καὶ  Κίσσιοι  ὡσαύτως.  ̓Ινδοὶ  δὲ  σκευῇ  μὲν  ἐσεσάχατο  τῇ  αὐτῇ  καὶ  ἐν  τῷ  πεζῷ,  ἤλαυνον  δὲ  κέλητας  καὶ  ἅρματα:  ὑπὸ  δὲ  τοῖσι  ἅρμασι  ὑπῆσαν  ἵπποι  καὶ  ὄνοι  ἄγριοι.  Βάκτριοι  δὲ  ἐσκευάδατο  ὡσαύτως  καὶ  ἐν  τῷ  πεζῷ,  καὶ
Κάσπιοι  ὁμοίως.  Λίβυες  δὲ  καὶ  αὐτοὶ  κατά  περ  ἐν  τῷ  πεζῷ:  ἤλαυνον  δὲ  καὶ  οὗτοι  πάντες  ἅρματα.  ὣς  δ'  αὕτως  Κάσπιοι  καὶ  Παρικάνιοι  ἐσεσάχατο  ὁμοίως  καὶ  ἐν  τῷ  πεζῷ.  ̓Αράβιοι  δὲ  σκευὴν  μὲν  εἶχον  τὴν  αὐτὴν  καὶ  ἐν  τῷ  πεζῷ,  ἤλαυνον  δὲ  πάντες  καμήλους  ταχυτῆτα  οὐ  λειπομένας  ἵππων.  ταῦτα  τὰ  ἔθνεα  μοῦνα  ἱππεύει.  ἀριθμὸς  δὲ
τῆς  ἵππου  ἐγένετο  ὀκτὼ  μυριάδες,  πάρεξ  τῶν  καμήλων  καὶ  τῶν  ἁρμάτων.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  ἱππέες  ἐτετάχατο  κατὰ  τέλεα,  ̓Αράβιοι  δὲ  ἔσχατοι  ἐπετετάχατο:  ἅτε  γὰρ  τῶν  ἵππων  οὔτι  ἀνεχομένων  τὰς  καμήλους,  ὕστεροι  ἐτετάχατο,  ἵνα  μὴ  φοβέοιτο  τὸ  ἱππικόν.  ̔́Ιππαρχοι  δὲ  ἦσαν  ̔Αρμαμίθρης  τε  καὶ  Τίθαιος  Δάτιος  παῖδες.  ὁ  δὲ  τρίτος  σφι  συνίππαρχος  Φαρνούχης  κατελέλειπτο  ἐν
Σάρδισι  νοσέων.  ὡς  γὰρ  ὁρμῶντο  ἐκ  Σαρδίων,  ἐπὶ  συμφορὴν  περιέπεσε  ἀνεθέλητον:  ἐλαύνοντι  γάρ  οἱ  ὑπὸ  τοὺς  πόδας  τοῦ  ἵππου  ὑπέδραμε  κύων,  καὶ  ὁ  ἵππος  οὐ  προϊδὼν  ἐφοβήθη  τε  καὶ  στὰς  ὀρθὸς  ἀπεσείσατο  τὸν  Φαρνούχεα,  πεσὼν  δὲ  αἷμά  τε  ἤμεε  καὶ  ἐς  φθίσιν  περιῆλθε  ἡ  νοῦσος.  τὸν  δὲ  ἵππον  αὐτίκα  κατ'  ἀρχὰς  ἐποίησαν  ὡς  ἐκέλευε:  ἀπαγαγόντες
οἱ  οἰκέται  ἐς  τὸν  χῶρον  ἐν  τῷ  περ  κατέβαλε  τὸν  δεσπότην,  ἐν  τοῖσι  γούνασι  ἀπέταμον  τὰ  σκέλεα.  Φαρνούχης  μὲν  οὕτω  παρελύθη  τῆς  ἡγεμονίης.  τῶν  δὲ  τριηρέων  ἀριθμὸς  μὲν  ἐγένετο  ἑπτὰ  καὶ  διηκόσιαι  καὶ  χίλιαι,  παρείχοντο  δὲ  αὐτὰς  οἵδε,  Φοίνικες  μὲν  σὺν  Σύροισι  τοῖσι  ἐν  τῇ  Παλαιστίνῃ  τριηκοσίας,  ὧδε  ἐσκευασμένοι:  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κυνέας  εἶχον
ἀγχοτάτω  πεποιημένας  τρόπον  τὸν  ̔Ελληνικόν,  ἐνδεδυκότες  δὲ  θώρηκας  λινέους,  ἀσπίδας  δὲ  ἴτυς  οὐκ  ἐχούσας  εἶχον  καὶ  ἀκόντια.  οὗτοι  δὲ  οἱ  Φοίνικες  τὸ  παλαιὸν  οἴκεον,  ὡς  αὐτοὶ  λέγουσι,  ἐπὶ  τῇ  ̓Ερυθρῇ  θαλάσσῃ,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὑπερβάντες  τῆς  Συρίης  οἰκέουσι  τὸ  παρὰ  θάλασσαν:  τῆς  δὲ  Συρίης  τοῦτο  τὸ  χωρίον  καὶ  τὸ  μέχρι  Αἰγύπτου  πᾶν  Παλαιστίνη  καλέεται.  Αἰγύπτιοι  δὲ
νέας  παρείχοντο  διηκοσίας.  οὗτοι  δὲ  εἶχον  περὶ  μὲν  τῇσι  κεφαλῇσι  κράνεα  χηλευτά,  ἀσπίδας  δὲ  κοίλας,  τὰς  ἴτυς  μεγάλας  ἐχούσας,  καὶ  δόρατά  τε  ναύμαχα  καὶ  τύχους  μεγάλους.  τὸ  δὲ  πλῆθος  αὐτῶν  θωρηκοφόροι  ἦσαν,  μαχαίρας  δὲ  μεγάλας  εἶχον.  οὗτοι  μὲν  οὕτω  ἐστάλατο,  Κύπριοι  δὲ  παρείχοντο  νέας  πεντήκοντα  καὶ  ἑκατόν,  ἐσκευασμένοι  ὧδε:  τὰς  μὲν  κεφαλὰς  εἱλίχατο  μίτρῃσι  οἱ
βασιλέες  αὐτῶν,  οἱ  δὲ  ἄλλοι  εἶχον  κιθῶνας,  τὰ  δὲ  ἄλλα  κατά  περ  ̔́Ελληνες.  τούτων  δὲ  τοσάδε  ἔθνεα  εἰσί,  οἳ  μὲν  ἀπὸ  Σαλαμῖνος  καὶ  ̓Αθηνέων,  οἳ  δὲ  ἀπ'  ̓Αρκαδίης,  οἳ  δὲ  ἀπὸ  Κύθνου,  οἳ  δὲ  ἀπὸ  Φοινίκης,  οἳ  δὲ  ἀπὸ  Αἰθιοπίης,  ὡς  αὐτοὶ  Κύπριοι  λέγουσι.  Κίλικες  δὲ  ἑκατὸν  παρείχοντο  νέας.  οὗτοι  δ'  αὖ  περὶ  μὲν  τῇσι
κεφαλῇσι  κράνεα  ἐπιχώρια,  λαισήια  δὲ  εἶχον  ἀντ'  ἀσπίδων  ὠμοβοέης  πεποιημένα,  καὶ  κιθῶνας  εἰρινέους  ἐνδεδυκότες:  δύο  δὲ  ἀκόντια  ἕκαστος  καὶ  ξίφος  εἶχον,  ἀγχοτάτω  τῇσι  Αἰγυπτίῃσι  μαχαίρῃσι  πεποιημένα.  οὗτοι  δὲ  τὸ  παλαιὸν  ̔Υπαχαιοὶ  ἐκαλέοντο,  ἐπὶ  δὲ  Κίλικος  τοῦ  ̓Αγήνορος  ἀνδρὸς  Φοίνικος  ἔσχον  τὴν  ἐπωνυμίην.  Πάμφυλοι  δὲ  τριήκοντα  παρείχοντο  νέας  ̔Ελληνικοῖσι  ὅπλοισι  ἐσκευασμένοι.  οἱ  δὲ  Πάμφυλοι  οὗτοι  εἰσὶ
τῶν  ἐκ  Τροίης  ἀποσκεδασθέντων  ἅμα  ̓Αμφιλόχῳ  καὶ  Κάλχαντι.  λύκιοι  δὲ  παρείχοντο  νέας  πεντήκοντα  θωρηκοφόροι  τε  ἐόντες  καὶ  κνημιδοφόροι,  εἶχον  δὲ  τόξα  κρανέινα  καὶ  ὀιστοὺς  καλαμίνους  ἀπτέρους  καὶ  ἀκόντια,  ἐπὶ  δὲ  αἰγὸς  δέρμα  περὶ  τοὺς  ὤμους  αἰωρεύμενον,  περὶ  δὲ  τῇσι  κεφαλῇσι  πίλους  πτεροῖσι  περιεστεφανωμένους:  ἐγχειρίδια  δὲ  καὶ  δρέπανα  εἶχον.  Λύκιοι  δὲ  Τερμίλαι  ἐκαλέοντο  ἐκ  Κρήτης  γεγονότες,
ἐπὶ  δὲ  Λύκου  τοῦ  Πανδίονος  ἀνδρὸς  ̓Αθηναίου  ἔσχον  τὴν  ἐπωνυμίην.  Δωριέες  δὲ  οἱ  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  τριήκοντα  παρείχοντο  νέας,  ἔχοντές  τε  ̔Ελληνικὰ  ὅπλα  καὶ  γεγονότες  ἀπὸ  Πελοποννήσου.  Κᾶρες  δὲ  ἑβδομήκοντα  παρείχοντο  νέας,  τὰ  μὲν  ἄλλα  κατά  περ  ̔́Ελληνες  ἐσταλμένοι,  εἶχον  δὲ  καὶ  δρέπανα  καὶ  ἐγχειρίδια.  οὗτοι  δὲ  οἵτινες  πρότερον  ἐκαλέοντο,  ἐν  τοῖσι  πρώτοισι  τῶν  λόγων
εἴρηται.  ̓́Ιωνες  δὲ  ἑκατὸν  νέας  παρείχοντο  ἐσκευασμένοι  ὡς  ̔́Ελληνες.  ̓́Ιωνες  δὲ  ὅσον  μὲν  χρόνον  ἐν  Πελοποννήσῳ  οἴκεον  τὴν  νῦν  καλεομένην  ̓Αχαιίην,  καὶ  πρὶν  ἢ  Δαναόν  τε  καὶ  Ξοῦθον  ἀπικέσθαι  ἐς  Πελοπόννησον,  ὡς  ̔́Ελληνες  λέγουσι,  ἐκαλέοντο  Πελασγοὶ  Αἰγιαλέες,  ἐπὶ  δὲ  ̓́Ιωνος  τοῦ  Ξούθου  ̓́Ιωνες.  νησιῶται  δὲ  ἑπτακαίδεκα  παρείχοντο  νέας,  ὡπλισμένοι  ὡς  ̔́Ελληνες,  καὶ  τοῦτο  Πελασγικὸν  ἔθνος;
ὕστερον  δὲ  ̓Ιωνικὸν  ἐκλήθη  κατὰ  τὸν  αὐτὸν  λόγον  καὶ  οἱ  δυωδεκαπόλιες  ̓́Ιωνες  οἱ  ἀπ'  ̓Αθηνέων.  Αἰολέες  δὲ  ἑξήκοντα  νέας  παρείχοντο,  ἐσκευασμένοι  τε  ὡς  ̔́Ελληνες  καὶ  τὸ  πάλαι  καλεόμενοι  Πελασγοί,  ὡς  ̔Ελλήνων  λόγος.  ̔Ελλησπόντιοι  δὲ  πλὴν  ̓Αβυδηνῶν  （̓Αβυδηνοῖσι  γὰρ  προσετέτακτο  ἐκ  βασιλέος  κατὰ  χώρην  μένουσι  φύλακας  εἶναι  τῶν  γεφυρέων）  οἱ  δὲ  λοιποὶ  οἱ  ἐκ  τοῦ  Πόντου
στρατευόμενοι  παρείχοντο  μὲν  ἑκατὸν  νέας,  ἐσκευασμένοι  δὲ  ἦσαν  ὡς  ̔́Ελληνες.  οὗτοι  δὲ  ̓Ιώνων  καὶ  Δωριέων  ἄποικοι.  ἐπεβάτευον  δὲ  ἐπὶ  πασέων  τῶν  νεῶν  Πέρσαι  καὶ  Μῆδοι  καὶ  Σαάκαι.  τούτων  δὲ  ἄριστα  πλεούσας  παρείχοντο  νέας  Φοίνικες  καὶ  Φοινίκων  Σιδώνιοι.  τούτοισι  πᾶσι  καὶ  τοῖσι  ἐς  τὸν  πεζὸν  τεταγμένοισι  αὐτῶν  ἐπῆσαν  ἑκάστοισι  ἐπιχώριοι  ἡγεμόνες,  τῶν  ἐγώ,  οὐ  γὰρ  ἀναγκαίῃ
ἐξέργομαι  ἐς  ἱστορίης  λόγον,  οὐ  παραμέμνημαι.  οὔτε  γὰρ  ἔθνεος  ἑκάστου  ἐπάξιοι  ἦσαν  οἱ  ἡγεμόνες,  ἔν  τε  ἔθνεϊ  ἑκάστῳ  ὅσαι  περ  πόλιες  τοσοῦτοι  καὶ  ἡγεμόνες  ἦσαν,  εἵποντο  δὲ  ὡς  οὐ  στρατηγοὶ  ἀλλ'  ὥσπερ  οἱ  ἄλλοι  στρατευόμενοι  δοῦλοι:  ἐπεὶ  στρατηγοί  γε  οἱ  τὸ  πᾶν  ἔχοντες  κράτος  καὶ  ἄρχοντες  τῶν  ἐθνέων  ἑκάστων,  ὅσοι  αὐτῶν  ἦσαν  Πέρσαι,  εἰρέαταί  μοι.
τοῦ  δὲ  ναυτικοῦ  ἐστρατήγεον  ̓Αριαβίγνης  τε  ὁ  Δαρείου  καὶ  Πρηξάσπης  ὁ  ̓Ασπαθίνεω  καὶ  Μεγάβαζος  ὁ  Μεγαβάτεω  καὶ  ̓Αχαιμένης  ὁ  Δαρείου,  τῆς  μὲν  ̓Ιάδος  τε  καὶ  Καρικῆς  στρατιῆς  ̓Αριαβίγνης  ὁ  Δαρείου  τε  παῖς  καὶ  τῆς  Γοβρύεω  θυγατρός:  Αἰγυπτίων  δὲ  ἐστρατήγεε  ̓Αχαιμένης  Ξέρξεω  ἐὼν  ἀπ'  ἀμφοτέρων  ἀδελφεός,  τῆς  δὲ  ἄλλης  στρατιῆς  ἐστρατήγεον  οἱ  δύο.  τριηκόντεροι  δὲ  καὶ
πεντηκόντεροι  καὶ  κέρκουροι  καὶ  ἱππαγωγὰ  πλοῖα  μακρὰ  συνελθόντα  ἐς  τὸν  ἀριθμὸν  ἐφάνη  τρισχίλια.  τῶν  δὲ  ἐπιπλεόντων  μετά  γε  τοὺς  στρατηγοὺς  οἵδε  ἦσαν  ὀνομαστότατοι,  Σιδώνιος  Τετράμνηστος  ̓Ανύσου,  καὶ  Τύριος  Ματτὴν  Σιρώμου,  καὶ  ̓Αράδιος  Μέρβαλος  ̓Αγβάλου,  καὶ  Κίλιξ  Συέννεσις  ̓Ωρομέδοντος,  καὶ  Λύκιος  Κυβερνίσκος  Σίκα,  καὶ  Κύπριοι  Γόργος  τε  ὁ  Χέρσιος  καὶ  Τιμῶναξ  ὁ  Τιμαγόρεω,  καὶ  Καρῶν  ̔Ιστιαῖός
τε  ὁ  Τύμνεω  καὶ  Πίγρης  ὁ  ̔Υσσελδώμου,  καὶ  Δαμασίθυμος  ὁ  Κανδαύλεω.  τῶν  μέν  νυν  ἄλλων  οὐ  παραμέμνημαι  ταξιάρχων  ὡς  οὐκ  ἀναγκαζόμενος,  ̓Αρτεμισίης  δὲ  τῆς  μάλιστα  θῶμα  ποιεῦμαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  στρατευσαμένης  γυναικός:  ἥτις  ἀποθανόντος  τοῦ  ἀνδρὸς  αὐτή  τε  ἔχουσα  τὴν  τυραννίδα  καὶ  παιδὸς  ὑπάρχοντος  νεηνίεω  ὑπὸ  λήματός  τε  καὶ  ἀνδρηίης  ἐστρατεύετο,  οὐδεμιῆς  οἱ  ἐούσης  ἀναγκαίης.
οὔνομα  μὲν  δὴ  ἦν  αὐτῇ  ̓Αρτεμισίη,  θυγάτηρ  δὲ  ἦν  Λυγδάμιος,  γένος  δὲ  ἐξ  ̔Αλικαρνησσοῦ  τὰ  πρὸς  πατρός,  τὰ  μητρόθεν  δὲ  Κρῆσσα.  ἡγεμόνευε  δὲ  ̔Αλικαρνησσέων  τε  καὶ  Κῴων  καὶ  Νισυρίων  τε  καὶ  Καλυδνίων,  πέντε  νέας  παρεχομένη.  καὶ  συναπάσης  τῆς  στρατιῆς,  μετά  γε  τὰς  Σιδωνίων,  νέας  εὐδοξοτάτας  παρείχετο,  πάντων  τε  τῶν  συμμάχων  γνώμας  ἀρίστας  βασιλέι  ἀπεδέξατο.  τῶν
δὲ  κατέλεξα  πολίων  ἡγεμονεύειν  αὐτήν,  τὸ  ἔθνος  ἀποφαίνω  πᾶν  ἐὸν  Δωρικόν,  ̔Αλικαρνησσέας  μὲν  Τροιζηνίους,  τοὺς  δὲ  ἄλλους  ̓Επιδαυρίους.  ἐς  μὲν  τοσόνδε  ὁ  ναυτικὸς  στρατὸς  εἴρηται.  Ξέρξης  δέ,  ἐπεὶ  ἠριθμήθη  τε  καὶ  διετάχθη  ὁ  στρατός,  ἐπεθύμησε  αὐτός  σφεας  διεξελάσας  θεήσασθαι:  μετὰ  δὲ  ἐποίεε  ταῦτα,  καὶ  διεξελαύνων  ἐπὶ  ἅρματος  παρὰ  ἔθνος  ἓν  ἕκαστον  ἐπυνθάνετο.  καὶ  ἀπέγραφον  οἱ
γραμματισταί,  ἕως  ἐξ  ἐσχάτων  ἐς  ἔσχατα  ἀπίκετο  καὶ  τῆς  ἵππου  καὶ  τοῦ  πεζοῦ.  ὡς  δὲ  ταῦτά  οἱ  ἐπεποίητο,  τῶν  νεῶν  κατελκυσθεισέων  ἐς  θάλασσαν,  ἐνθαῦτα  ὁ  Ξέρξης  μετεκβὰς  ἐκ  τοῦ  ἅρματος  ἐς  νέα  Σιδωνίην  ἵζετο  ὑπὸ  σκηνῇ  χρυσέῃ  καὶ  παρέπλεε  παρὰ  τὰς  πρῴρας  τῶν  νεῶν,  ἐπειρωτῶν  τε  ἑκάστας  ὁμοίως  καὶ  τὸν  πεζὸν  καὶ  ἀπογραφόμενος.  τὰς  δὲ
νέας  οἱ  ναύαρχοι  ἀναγαγόντες  ὅσον  τε  τέσσερα  πλέθρα  ἀπὸ  τοῦ  αἰγιαλοῦ  ἀνεκώχευον,  τὰς  πρῴρας  ἐς  γῆν  τρέψαντες  πάντες  μετωπηδόν,  καὶ  ἐξοπλίσαντες  τοὺς  ἐπιβάτας  ὡς  ἐς  πόλεμον.  ὃ  δ'  ἐντὸς  τῶν  πρωρέων  πλέων  ἐθηεῖτο  καὶ  τοῦ  αἰγιαλοῦ.  ὡς  δὲ  καὶ  ταύτας  διεξέπλωσε  καὶ  ἐξέβη  ἐκ  τῆς  νεός,  μετεπέμψατο  Δημάρητον  τὸν  ̓Αρίστωνος  συστρατευόμενον  αὐτῷ  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,
καλέσας  δ'  αὐτὸν  εἴρετο  τάδε.  “Δημάρητε,  νῦν  μοι  σὲ  ἡδύ  τι  ἐστὶ  εἰρέσθαι  τὰ  θέλω.  σὺ  εἶς  ̔́Ελλην  τε,  καὶ  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι  σεῦ  τε  καὶ  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων  τῶν  ἐμοὶ  ἐς  λόγους  ἀπικνεομένων,  πόλιος  οὔτ'  ἐλαχίστης  οὔτ'  ἀσθενεστάτης.  νῦν  ὦν  μοι  τόδε  φράσον,  εἰ  ̔́Ελληνες  ὑπομενέουσι  χεῖρας  ἐμοὶ  ἀνταειρόμενοι.  οὐ  γάρ,  ὡς  ἐγὼ  δοκέω,
οὐδ'  εἰ  πάντες  ̔́Ελληνες  καὶ  οἱ  λοιποὶ  οἱ  πρὸς  ἑσπέρης  οἰκέοντες  ἄνθρωποι  συλλεχθείησαν,  οὐκ  ἀξιόμαχοι  εἰσὶ  ἐμὲ  ἐπιόντα  ὑπομεῖναι,  μὴ  ἐόντες  ἄρθμιοι.  θέλω  μέντοι  καὶ  τὸ  ἀπὸ  σεῦ,  ὁκοῖόν  τι  λέγεις  περὶ  αὐτῶν,  πυθέσθαι.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  εἰρώτα,  ὁ  δὲ  ὑπολαβὼν  ἔφη  “βασιλεῦ,  κότερα  ἀληθείῃ  χρήσωμαι  πρὸς  σὲ  ἢ  ἡδονῇ;”  ὁ  δέ  μιν  ἀληθείῃ  χρήσασθαι
ἐκέλευε,  φὰς  οὐδέν  οἱ  ἀηδέστερον  ἔσεσθαι  ἢ  πρότερον  ἦν.  ὡς  δὲ  ταῦτα  ἤκουσε  Δημάρητος,  ἔλεγε  τάδε.  “βασιλεῦ,  ἐπειδὴ  ἀληθείῃ  διαχρήσασθαι  πάντως  κελεύεις  ταῦτα  λέγοντα  τὰ  μὴ  ψευδόμενός  τις  ὕστερον  ὑπὸ  σεῦ  ἁλώσεται,  τῇ  ̔Ελλάδι  πενίη  μὲν  αἰεί  κοτε  σύντροφος  ἐστί,  ἀρετὴ  δὲ  ἔπακτος  ἐστί,  ἀπό  τε  σοφίης  κατεργασμένη  καὶ  νόμου  ἰσχυροῦ:  τῇ  διαχρεωμένη  ἡ  ̔Ελλὰς
τήν  τε  πενίην  ἀπαμύνεται  καὶ  τὴν  δεσποσύνην.  αἰνέω  μέν  νυν  πάντας  ̔́Ελληνας  τοὺς  περὶ  ἐκείνους  τοὺς  Δωρικοὺς  χώρους  οἰκημένους,  ἔρχομαι  δὲ  λέξων  οὐ  περὶ  πάντων  τούσδε  τοὺς  λόγους  ἀλλὰ  περὶ  Λακεδαιμονίων  μούνων,  πρῶτα  μὲν  ὅτι  οὐκ  ἔστι  ὅκως  κοτὲ  σοὺς  δέξονται  λόγους  δουλοσύνην  φέροντας  τῇ  ̔Ελλάδι,  αὖτις  δὲ  ὡς  ἀντιώσονταί  τοι  ἐς  μάχην  καὶ  ἢν
οἱ  ἄλλοι  ̔́Ελληνες  πάντες  τὰ  σὰ  φρονέωσι.  ἀριθμοῦ  δὲ  πέρι,  μή  πύθῃ  ὅσοι  τινὲς  ἐόντες  ταῦτα  ποιέειν  οἷοί  τε  εἰσί:  ἤν  τε  γὰρ  τύχωσι  ἐξεστρατευμένοι  χίλιοι,  οὗτοι  μαχήσονταί  τοι,  ἤν  τε  ἐλάσσονες  τούτων  ἤν  τε  καὶ  πλεῦνες.”  ταῦτα  ἀκούσας  Ξέρξης  γελάσας  ἔφη  “Δημάρητε,  οἷον  ἐφθέγξαο  ἔπος,  ἄνδρας  χιλίους  στρατιῇ  τοσῇδε  μαχήσεσθαι.  ἄγε  εἰπέ  μοι:  σὺ
φῂς  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  βασιλεὺς  αὐτὸς  γενέσθαι:  σὺ  ὦν  ἐθελήσεις  αὐτίκα  μάλα  πρὸς  ἄνδρας  δέκα  μάχεσθαι;  καίτοι  εἰ  τὸ  πολιτικὸν  ὑμῖν  πᾶν  ἐστι  τοιοῦτον  οἷον  σὺ  διαιρέεις,  σέ  γε  τὸν  κείνων  βασιλέα  πρέπει  πρὸς  τὸ  διπλήσιον  ἀντιτάσσεσθαι  κατὰ  νόμους  τοὺς  ὑμετέρους.  εἰ  γὰρ  κείνων  ἕκαστος  δέκα  ἀνδρῶν  τῆς  στρατιῆς  τῆς  ἐμῆς  ἀντάξιος  ἐστί,  σὲ  δέ
γε  δίζημαι  εἴκοσι  εἶναι  ἀντάξιον,  καὶ  οὕτω  μὲν  ὀρθοῖτ'  ἂν  ὁ  λόγος  ὁ  παρὰ  σέο  λεγόμενος:  εἰ  δὲ  τοιοῦτοί  τε  ἐόντες  καὶ  μεγάθεα  τοσοῦτοι,  ὅσοι  σύ  τε  καὶ  οἳ  παρ'  ἐμὲ  φοιτῶσι  ̔Ελλήνων  ἐς  λόγους  αὐχέετε  τοσοῦτον,  ὅρα  μὴ  μάτην  κόμπος  ὁ  λόγος  οὗτος  εἰρημένος  ᾖ.  ἐπεὶ  φέρε  ἴδω  παντὶ  τῷ  οἰκότι:  κῶς  ἂν  δυναίατο
χίλιοι  ἢ  καὶ  μύριοι  ἢ  καὶ  πεντακισμύριοι,  ἐόντες  γε  ἐλεύθεροι  πάντες  ὁμοίως  καὶ  μὴ  ὑπ'  ἑνὸς  ἀρχόμενοι,  στρατῷ  τοσῷδε  ἀντιστῆναι;  ἐπεί  τοι  πλεῦνες  περὶ  ἕνα  ἕκαστον  γινόμεθα  ἢ  χίλιοι,  ἐόντων  ἐκείνων  πέντε  χιλιάδων.  ὑπὸ  μὲν  γὰρ  ἑνὸς  ἀρχόμενοι  κατὰ  τρόπον  τὸν  ἡμέτερον  γενοίατ'  ἄν,  δειμαίνοντες  τοῦτον,  καὶ  παρὰ  τὴν  ἑωυτῶν  φύσιν  ἀμείνονες,  καὶ  ἴοιεν  ἀναγκαζόμενοι
μάστιγι  ἐς  πλεῦνας  ἐλάσσονες  ἐόντες:  ἀνειμένοι  δὲ  ἐς  τὸ  ἐλεύθερον  οὐκ  ἂν  ποιέοιεν  τούτων  οὐδέτερα.  δοκέω  δὲ  ἔγωγε  καὶ  ἀνισωθέντας  πλήθεϊ  χαλεπῶς  ἂν  ̔́Ελληνας  Πέρσῃσι  μούνοισι  μάχεσθαι.  ἀλλὰ  παρ'  ἡμῖν  μὲν  μούνοισι  τοῦτο  ἐστὶ  τὸ  σὺ  λέγεις,  ἔστι  γε  μὲν  οὐ  πολλὸν  ἀλλὰ  σπάνιον:  εἰσὶ  γὰρ  Περσέων  τῶν  ἐμῶν  αἰχμοφόρων  οἳ  ἐθελήσουσι  ̔Ελλήνων  ἀνδράσι  τρισὶ
ὁμοῦ  μάχεσθαι:  τῶν  σὺ  ἐὼν  ἄπειρος  πολλὰ  φλυηρέεις.”  πρὸς  ταῦτα  Δημάρητος  λέγει  “ὦ  βασιλεῦ,  ἀρχῆθεν  ἠπιστάμην  ὅτι  ἀληθείῃ  χρεώμενος  οὐ  φίλα  τοι  ἐρέω:  σὺ  δ'  ἐπεὶ  ἠνάγκασας  λέγειν  τῶν  λόγων  τοὺς  ἀληθεστάτους,  ἔλεγον  τὰ  κατήκοντα  Σπαρτιήτῃσι.  καίτοι  ὡς  ἐγὼ  τυγχάνω  τὰ  νῦν  τάδε  ἐστοργὼς  ἐκείνους,  αὐτὸς  μάλιστα  ἐξεπίστεαι,  οἵ  με  τιμήν  τε  καὶ  γέρεα  ἀπελόμενοι
πατρώια  ἄπολίν  τε  καὶ  φυγάδα  πεποιήκασι,  πατὴρ  δὲ  σὸς  ὑποδεξάμενος  βίον  τέ  μοι  καὶ  οἶκον  ἔδωκε.  οὔκων  οἰκός  ἐστι  ἄνδρα  τὸν  σώφρονα  εὐνοίην  φαινομένην  διωθέεσθαι,  ἀλλὰ  στέργειν  μάλιστα.  ἐγὼ  δὲ  οὔτε  δέκα  ἀνδράσι  ὑπίσχομαι  οἷός  τε  εἶναι  μάχεσθαι  οὔτε  δυοῖσι,  ἑκών  τε  εἶναι  οὐδ'  ἂν  μουνομαχέοιμι.  εἰ  δὲ  ἀναγκαίη  εἴη  ἢ  μέγας  τις  ὁ  ἐποτρύνων
ἀγών,  μαχοίμην  ἂν  πάντων  ἥδιστα  ἑνὶ  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  οἳ  ̔Ελλήνων  ἕκαστος  φησὶ  τριῶν  ἄξιος  εἶναι.  ὣς  δὲ  καὶ  Λακεδαιμόνιοι  κατὰ  μὲν  ἕνα  μαχόμενοι  οὐδαμῶν  εἰσι  κακίονες  ἀνδρῶν,  ἁλέες  δὲ  ἄριστοι  ἀνδρῶν  ἁπάντων.  ἐλεύθεροι  γὰρ  ἐόντες  οὐ  πάντα  ἐλεύθεροι  εἰσί:  ἔπεστι  γάρ  σφι  δεσπότης  νόμος,  τὸν  ὑποδειμαίνουσι  πολλῷ  ἔτι  μᾶλλον  ἢ  οἱ  σοὶ  σέ.  ποιεῦσι
γῶν  τὰ  ἂν  ἐκεῖνος  ἀνώγῃ:  ἀνώγει  δὲ  τὠυτὸ  αἰεί,  οὐκ  ἐῶν  φεύγειν  οὐδὲν  πλῆθος  ἀνθρώπων  ἐκ  μάχης,  ἀλλὰ  μένοντας  ἐν  τῇ  τάξι  ἐπικρατέειν  ἢ  ἀπόλλυσθαι.  σοὶ  δὲ  εἰ  φαίνομαι  ταῦτα  λέγων  φλυηρέειν,  τἆλλα  σιγᾶν  θέλω  τὸ  λοιπόν:  νῦν  τε  ἀναγκασθεὶς  ἔλεξα.  γένοιτο  μέντοι  κατὰ  νόον  τοι,  βασιλεῦ”  ὃ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἀμείψατο,  Ξέρξης  δὲ  ἐς
γέλωτά  τε  ἔτρεψε  καὶ  οὐκ  ἐποιήσατο  ὀργὴν  οὐδεμίαν,  ἀλλ'  ἠπίως  αὐτὸν  ἀπεπέμψατο.  τούτῳ  δὲ  ἐς  λόγους  ἐλθὼν  Ξέρξης,  καὶ  ὕπαρχον  ἐν  τῷ  Δορίσκῳ  τούτῳ  καταστήσας  Μασκάμην  τὸν  Μεγαδόστεω,  τὸν  δὲ  ὑπὸ  Δαρείου  σταθέντα  καταπαύσας,  ἐξήλαυνε  τὸν  στρατὸν  διὰ  τῆς  Θρηίκης  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  κατέλιπε  δὲ  ἄνδρα  τοιόνδε  Μασκάμην  γενόμενον,  τῷ  μούνῳ  Ξέρξης  δῶρα  πέμπεσκε  ὡς
ἀριστεύοντι  πάντων  ὅσους  αὐτὸς  κατέστησε  ἢ  Δαρεῖος  ὑπάρχους,  πέμπεσκε  δὲ  ἀνὰ  πᾶν  ἔτος:  ὣς  δὲ  καὶ  ̓Αρτοξέρξης  ὁ  Ξέρξεω  τοῖσι  Μασκαμείοισι  ἐκγόνοισι.  κατέστασαν  γὰρ  ἔτι  πρότερον  ταύτης  τῆς  ἐλάσιος  ὕπαρχοι  ἐν  τῇ  Θρηίκῃ  καὶ  τοῦ  ̔Ελλησπόντου  πανταχῇ.  οὗτοι  ὦν  πάντες  οἵ  τε  ἐκ  Θρηίκης  καὶ  τοῦ  ̔Ελλησπόντου,  πλὴν  τοῦ  ἐν  Δορίσκῳ,  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  ὕστερον  ταύτης
τῆς  στρατηλασίης  ἐξαιρέθησαν:  τὸν  δὲ  ἐν  Δορίσκῳ  Μασκάμην  οὐδαμοί  κω  ἐδυνάσθησαν  ἐξελεῖν  πολλῶν  πειρησαμένων.  διὰ  τοῦτο  δή  οἱ  τὰ  δῶρα  πέμπεται  παρὰ  τοῦ  βασιλεύοντος  αἰεὶ  ἐν  Πέρσῃσι.  τῶν  δὲ  ἐξαιρεθέντων  ὑπὸ  ̔Ελλήνων  οὐδένα  βασιλεὺς  Ξέρξης  ἐνόμισε  εἶναι  ἄνδρα  ἀγαθὸν  εἰ  μὴ  Βόγην  μοῦνον  τὸν  ἐξ  ̓Ηιόνος,  τοῦτον  δὲ  αἰνέων  οὐκ  ἐπαύετο,  καὶ  τοὺς  περιεόντας  αὐτοῦ
ἐν  Πέρσῃσι  παῖδας  ἐτίμα  μάλιστα,  ἐπεὶ  καὶ  ἄξιος  αἴνου  μεγάλου  ἐγένετο  Βόγης:  ὃς  ἐπειδὴ  ἐπολιορκέετο  ὑπὸ  ̓Αθηναίων  καὶ  Κίμωνος  τοῦ  Μιλτιάδεω,  παρεὸν  αὐτῷ  ὑπόσπονδον  ἐξελθεῖν  καὶ  νοστῆσαι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  οὐκ  ἠθέλησε,  μὴ  δειλίῃ  δόξειε  περιεῖναι  βασιλέι,  ἀλλὰ  διεκαρτέρεε  ἐς  τὸ  ἔσχατον.  ὡς  δ'  οὐδὲν  ἔτι  φορβῆς  ἐνῆν  ἐν  τῷ  τείχεϊ,  συννήσας  πυρὴν  μεγάλην  ἔσφαξε
τὰ  τέκνα  καὶ  τὴν  γυναῖκα  καὶ  τὰς  παλλακὰς  καὶ  τοὺς  οἰκέτας  καὶ  ἔπειτα  ἐσέβαλε  ἐς  τὸ  πῦρ,  μετὰ  δὲ  ταῦτα  τὸν  χρυσὸν  ἅπαντα  τὸν  ἐκ  τοῦ  ἄστεος  καὶ  τὸν  ἄργυρον  ἔσπειρε  ἀπὸ  τοῦ  τείχεος  ἐς  τὸν  Στρυμόνα,  ποιήσας  δὲ  ταῦτα  ἑωυτὸν  ἐσέβαλε  ἐς  τὸ  πῦρ.  οὕτω  μὲν  οὗτος  δικαίως  αἰνέεται  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε  ὑπὸ
Περσέων.  Ξέρξης  δὲ  ἐκ  τοῦ  Δορίσκου  ἐπορεύετο  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  τοὺς  δὲ  αἰεὶ  γινομένους  ἐμποδὼν  συστρατεύεσθαι  ἠνάγκαζε:  ἐδεδούλωτο  γάρ,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  δεδήλωται,  ἡ  μέχρι  Θεσσαλίης  πᾶσα  καὶ  ἦν  ὑπὸ  βασιλέα  δασμοφόρος,  Μεγαβάζου  τε  καταστρεψαμένου  καὶ  ὕστερον  Μαρδονίου.  παραμείβετο  δὲ  πορευόμενος  ἐκ  Δορίσκου  πρῶτα  μὲν  τὰ  Σαμοθρηίκια  τείχεα,  τῶν  ἐσχάτη  πεπόλισται  πρὸς  ἑσπέρης  πόλις
τῇ  οὔνομα  ἐστὶ  Μεσαμβρίη.  ἔχεται  δὲ  ταύτης  Θασίων  πόλις  Στρύμη,  διὰ  δὲ  σφέων  τοῦ  μέσου  Λίσος  ποταμὸς  διαρρέει,  ὃς  τότε  οὐκ  ἀντέσχε  τὸ  ὕδωρ  παρέχων  τῷ  Ξέρξεω  στρατῷ  ἀλλ'  ἐπέλιπε.  ἡ  δὲ  χώρη  αὕτη  πάλαι  μὲν  ἐκαλέετο  Γαλλαϊκή,  νῦν  δὲ  Βριαντική:  ἔστι  μέντοι  τῷ  δικαιοτάτῳ  τῶν  λόγων  καί  αὕτη  Κικόνων.  διαβὰς  δὲ  τοῦ  Λίσου  ποταμοῦ
τὸ  ῥέεθρον  ἀπεξηρασμένον  πόλιας  ̔Ελληνίδας  τάσδε  παραμείβετο,  Μαρώνειαν  Δίκαιαν  ̓́Αβδηρα.  ταύτας  τε  δὴ  παρεξήιε  καὶ  κατὰ  ταύτας  λίμνας  ὀνομαστὰς  τάσδε,  Μαρωνείης  μὲν  μεταξὺ  καὶ  Στρύμης  κειμένην  ̓Ισμαρίδα,  κατὰ  δὲ  Δίκαιαν  Βιστονίδα,  ἐς  τὴν  ποταμοὶ  δύο  ἐσιεῖσι  τὸ  ὕδωρ,  Τραῦός  τε  καὶ  Κόμψαντος.  κατὰ  δὲ  ̓́Αβδηρα  λίμνην  μὲν  οὐδεμίαν  ἐοῦσαν  ὀνομαστὴν  παραμείψατο  Ξέρξης,  ποταμὸν  δὲ  Νέστον
ῥέοντα  ἐς  θάλασσαν.  μετὰ  δὲ  ταύτας  τὰς  χώρας  ἰὼν  τὰς  ἠπειρώτιδας  πόλις  παρήιε,  τῶν  ἐν  μιῇ  λίμνη  ἐοῦσα  τυγχάνει  ὡσεὶ  τριήκοντα  σταδίων  μάλιστά  κῃ  τὴν  περίοδον,  ἰχθυώδης  τε  καὶ  κάρτα  ἁλμυρή:  ταύτην  τὰ  ὑποζύγια  μοῦνα  ἀρδόμενα  ἀνεξήρηνε.  τῇ  δὲ  πόλι  ταύτῃ  οὔνομα  ἐστὶ  Πίστυρος.  ταύτας  μὲν  δὴ  τὰς  πόλιας  τὰς  παραθαλασσίας  τε  καὶ  ̔Ελληνίδας  ἐξ
εὐωνύμου  χειρὸς  ἀπέργων  παρεξήιε:  ἔθνεα  δὲ  Θρηίκων  δι'  ὧν  τῆς  χώρης  ὁδὸν  ἐποιέετο  τοσάδε,  Παῖτοι  Κίκονες  Βίστονες  Σαπαῖοι  Δερσαῖοι  ̓Ηδωνοὶ  Σάτραι.  τούτων  οἱ  μὲν  παρὰ  θάλασσαν  κατοικημένοι  ἐν  τῇσι  νηυσὶ  εἵποντο:  οἱ  δὲ  αὐτῶν  τὴν  μεσόγαιαν  οἰκέοντες  καταλεχθέντες  τε  ὑπ'  ἐμεῦ,  πλὴν  Σατρέων,  οἱ  ἄλλοι  πάντες  πεζῇ  ἀναγκαζόμενοι  εἵποντο.  σάτραι  δὲ  οὐδενός  κω  ἀνθρώπων  ὑπήκοοι
ἐγένοντο,  ὅσον  ἡμεῖς  ἴδμεν,  ἀλλὰ  διατελεῦσι  τὸ  μέχρι  ἐμεῦ  αἰεὶ  ἐόντες  ἐλεύθεροι  μοῦνοι  Θρηίκων:  οἰκέουσί  τε  γὰρ  ὄρεα  ὑψηλά,  ἴδῃσί  τε  παντοίῃσι  καὶ  χιόνι  συνηρεφέα,  καὶ  εἰσὶ  τὰ  πολέμια  ἄκροι.  οὗτοι  οἱ  Διονύσου  τὸ  μαντήιον  εἰσὶ  ἐκτημένοι:  τὸ  δὲ  μαντήιον  τοῦτο  ἔστι  μὲν  ἐπὶ  τῶν  ὀρέων  τῶν  ὑψηλοτάτων,  Βησσοὶ  δὲ  τῶν  Σατρέων  εἰσὶ  οἱ  προφητεύοντες
τοῦ  ἱροῦ,  πρόμαντις  δὲ  ἡ  χρέωσα  κατά  περ  ἐν  Δελφοῖσι,  καὶ  οὐδὲν  ποικιλώτερον.  παραμειψάμενος  δὲ  ὁ  Ξέρξης  τὴν  εἰρημένην,  δεύτερα  τούτων  παραμείβετο  τείχεα  τὰ  Πιέρων,  τῶν  ἐνὶ  Φάγρης  ἐστὶ  οὔνομα  καὶ  ἑτέρῳ  Πέργαμος.  ταύτῃ  μὲν  δὴ  παρ'  αὐτὰ  τὰ  τείχεα  τὴν  ὁδὸν  ἐποιέετο,  ἐκ  δεξιῆς  χειρὸς  τὸ  Πάγγαιον  ὄρος  ἀπέργων,  ἐὸν  μέγα  τε  καὶ  ὑψηλόν,
ἐν  τῷ  χρύσεά  τε  καὶ  ἀργύρεα  ἔνι  μέταλλα,  τὰ  νέμονται  Πίερές  τε  καὶ  ̓Οδόμαντοι  καὶ  μάλιστα  Σάτραι.  ὑπεροικέοντας  δὲ  τὸ  Πάγγαιον  πρὸς  βορέω  ἀνέμου  Παίονας  Δόβηράς  τε  καὶ  Παιόπλας  παρεξιὼν  ἤιε  πρὸς  ἑσπέρην,  ἐς  ὃ  ἀπίκετο  ἐπὶ  ποταμόν  τε  Στρυμόνα  καὶ  πόλιν  ̓Ηιόνα,  τῆς  ἔτι  ζωὸς  ἐὼν  ἦρχε  Βόγης  τοῦ  περ  ὀλίγῳ  πρότερον  τούτων  λόγον
ἐποιεύμην.  ἡ  δὲ  γῆ  αὕτη  ἡ  περὶ  τὸ  Πάγγαιον  ὄρος  καλέεται  Φυλλίς,  κατατείνουσα  τὰ  μὲν  πρὸς  ἑσπέρην  ἐπὶ  ποταμὸν  ̓Αγγίτην  ἐκδιδόντα  ἐς  τὸν  Στρυμόνα,  τὰ  δὲ  πρὸς  μεσαμβρίην  τείνουσα  ἐς  αὐτὸν  τὸν  Στρυμόνα:  ἐς  τὸν  οἱ  Μάγοι  ἐκαλλιερέοντο  σφάζοντες  ἵππους  λευκούς.  φαρμακεύσαντες  δὲ  ταῦτα  ἐς  τὸν  ποταμὸν  καὶ  ἄλλα  πολλὰ  πρὸς  τούτοισι  ἐν  ̓Εννέα  ὁδοῖσι
τῇσι  ̓Ηδωνῶν  ἐπορεύοντο  κατὰ  τὰς  γεφύρας,  τὸν  Στρυμόνα  εὑρόντες  ἐζευγμένον.  ̓Εννέα  δὲ  ὁδοὺς  πυνθανόμενοι  τὸν  χῶρον  τοῦτον  καλέεσθαι,  τοσούτους  ἐν  αὐτῷ  παῖδάς  τε  καὶ  παρθένους  ἀνδρῶν  τῶν  ἐπιχωρίων  ζώοντας  κατώρυσσον.  Περσικὸν  δὲ  τὸ  ζώοντας  κατορύσσειν,  ἐπεὶ  καὶ  ̓́Αμηστριν  τὴν  Ξέρξεω  γυναῖκα  πυνθάνομαι  γηράσασαν  δὶς  ἑπτὰ  Περσέων  παῖδας  ἐόντων  ἐπιφανέων  ἀνδρῶν  ὑπὲρ  ἑωυτῆς  τῷ  ὑπὸ  γῆν
λεγομένῳ  εἶναι  θεῷ  ἀντιχαρίζεσθαι  κατορύσσουσαν.  ὡς  δὲ  ἀπὸ  τοῦ  Στρυμόνος  ἐπορεύετο  ὁ  στρατός,  ἐνθαῦτα  πρὸς  ἡλίου  δυσμέων  ἐστὶ  αἰγιαλὸς  ἐν  τῷ  οἰκημένην  ̓́Αργιλον  πόλιν  ̔Ελλάδα  παρεξήιε:  αὕτη  δὲ  καὶ  ἡ  κατύπερθε  ταύτης  καλέεται  Βισαλτίη.  ἐνθεῦτεν  δὲ  κόλπον  τὸν  ἐπὶ  Ποσιδηίου  ἐξ  ἀριστερῆς  χειρὸς  ἔχων  ἤιε  διὰ  Συλέος  πεδίου  καλεομένου,  Στάγειρον  πόλιν  ̔Ελλάδα  παραμειβόμενος,  καὶ  ἀπίκετο
ἐς  ̓́Ακανθον,  ἅμα  ἀγόμενος  τούτων  ἕκαστον  τῶν  ἐθνέων  καὶ  τῶν  περὶ  τὸ  Πάγγαιον  ὄρος  οἰκεόντων,  ὁμοίως  καὶ  τῶν  πρότερον  κατέλεξα,  τοὺς  μὲν  παρὰ  θάλασσαν  ἔχων  οἰκημένους  ἐκ  νηυσὶ  στρατευομένους,  τοὺς  δ'  ὑπὲρ  θαλάσσης  πεζῇ  ἑπομένους.  τὴν  δὲ  ὁδὸν  ταύτην,  τῇ  βασιλεὺς  Ξέρξης  τὸν  στρατὸν  ἤλασε,  οὔτε  συγχέουσι  Θρήικες  οὔτ'  ἐπισπείρουσι  σέβονταί  τε  μεγάλως  τὸ  μέχρι
ἐμεῦ.  ὡς  δὲ  ἄρα  ἐς  τὴν  ̓́Ακανθον  ἀπίκετο,  ξεινίην  τε  ὁ  Ξέρξης  τοῖσι  ̓Ακανθίοισι  προεῖπε  καὶ  ἐδωρήσατο  σφέας  ἐσθῆτι  Μηδικῇ  ἐπαίνεέ  τε,  ὁρέων  καὶ  αὐτοὺς  προθύμους  ἐόντας  ἐς  τὸν  πόλεμον  καὶ  τὸ  ὄρυγμα  ἀκούων.  ἐν  ̓Ακάνθῳ  δὲ  ἐόντος  Ξέρξεω  συνήνεικε  ὑπὸ  νούσου  ἀποθανεῖν  τὸν  ἐπεστεῶτα  τῆς  διώρυχος  ̓Αρταχαίην,  δόκιμον  ἐόντα  παρὰ  Ξέρξῃ  καὶ  γένος  ̓Αχαιμενίδην,
μεγάθεί̈  τε  μέγιστον  ἐόντα  Περσέων  （ἀπὸ  γὰρ  πέντε  πηχέων  βασιληίων  ἀπέλειπε  τέσσερας  δακτύλους）  φωνέοντά  τε  μέγιστον  ἀνθρώπων,  ὥστε  Ξέρξην  συμφορὴν  ποιησάμενον  μεγάλην  ἐξενεῖκαί  τε  αὐτὸν  κάλλιστα  καὶ  θάψαι:  ἐτυμβοχόεε  δὲ  πᾶσα  ἡ  στρατιή.  τούτῳ  δὲ  τῷ  ̓Αρταχαίῃ  θύουσι  ̓Ακάνθιοι  ἐκ  θεοπροπίου  ὡς  ἥρωι,  ἐπονομάζοντες  τὸ  οὔνομα.  βασιλεὺς  μὲν  δὴ  Ξέρξης  ἀπολομένου  ̓Αρταχαίεω  ἐποιέετο  συμφορήν.  οἱ
δὲ  ὑποδεκόμενοι  ̔Ελλήνων  τὴν  στρατιὴν  καὶ  δειπνίζοντες  Ξέρξην  ἐς  πᾶν  κακοῦ  ἀπίκατο,  οὕτω  ὥστε  ἀνάστατοι  ἐκ  τῶν  οἴκων  ἐγίνοντο:  ὅκου  Θασίοισι  ὑπὲρ  τῶν  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  πολίων  τῶν  σφετερέων  δεξαμένοισι  τὴν  Ξέρξεω  στρατιὴν  καὶ  δειπνίσασι  ̓Αντίπατρος  ὁ  ̓Οργέος  ἀραιρημένος,  τῶν  ἀστῶν  ἀνὴρ  δόκιμος  ὅμοια  τῷ  μάλιστα,  ἀπέδεξε  ἐς  τὸ  δεῖπνον  τετρακόσια  τάλαντα  ἀργυρίου  τετελεσμένα.  ὣς
δὲ  παραπλησίως  καὶ  ἐν  τῇσι  ἄλλῃσι  πόλισι  οἱ  ἐπεστεῶτες  ἀπεδείκνυσαν  τὸν  λόγον.  τὸ  γὰρ  δεῖπνον  τοιόνδε  τι  ἐγίνετο,  οἷα  ἐκ  πολλοῦ  χρόνου  προειρημένον  καὶ  περὶ  πολλοῦ  ποιευμένων:  τοῦτο  μέν,  ὡς  ἐπύθοντο  τάχιστα  τῶν  κηρύκων  τῶν  περιαγγελλόντων,  δασάμενοι  σῖτον  ἐν  τῇσι  πόλισι  οἱ  ἀστοὶ  ἄλευρά  τε  καὶ  ἄλφιτα  ἐποίευν  πάντες  ἐπὶ  μῆνας  συχνούς:  τοῦτο  δὲ  κτήνεα
ἐσίτευον  ἐξευρίσκοντες  τιμῆς  τὰ  κάλλιστα,  ἔτρεφόν  τε  ὄρνιθας  χερσαίους  καὶ  λιμναίους  ἔν  τε  οἰκήμασι  καὶ  λάκκοισι,  ἐς  ὑποδοχὰς  τοῦ  στρατοῦ:  τοῦτο  δὲ  χρύσεά  τε  καὶ  ἀργύρεα  ποτήριά  τε  καὶ  κρητῆρας  ἐποιεῦντο  καὶ  τἆλλα  ὅσα  ἐπὶ  τράπεζαν  τιθέαται  πάντα.  ταῦτα  μὲν  αὐτῷ  τε  βασιλέι  καὶ  τοῖσι  ὁμοσίτοισι  μετ'  ἐκείνου  ἐπεποίητο,  τῇ  δὲ  ἄλλῃ  στρατιῇ  τὰ  ἐς
φορβὴν  μοῦνα  τασσόμενα.  ὅκως  δὲ  ἀπίκοιτο  ἡ  στρατιή,  σκηνὴ  μὲν  ἔσκε  πεπηγυῖα  ἑτοίμη  ἐς  τὴν  αὐτὸς  σταθμὸν  ποιεέσκετο  Ξέρξης,  ἡ  δὲ  ἄλλη  στρατιὴ  ἔσκε  ὑπαίθριος.  ὡς  δὲ  δείπνου  ἐγίνετο  ὥρη,  οἱ  μὲν  δεκόμενοι  ἔχεσκον  πόνον,  οἳ  δὲ  ὅκως  πλησθέντες  νύκτα  αὐτοῦ  ἀγάγοιεν,  τῇ  ὑστεραίῃ  τήν  τε  σκηνὴν  ἀνασπάσαντες  καὶ  τὰ  ἔπιπλα  πάντα  λαβόντες  οὕτω  ἀπελαύνεσκον,
λείποντες  οὐδὲν  ἀλλὰ  φερόμενοι.  ἔνθα  δὴ  Μεγακρέοντος  ἀνδρὸς  ̓Αβδηρίτεω  ἔπος  εὖ  εἰρημένον  ἐγένετο,  ὃς  συνεβούλευσε  ̓Αβδηρίτῃσι  πανδημεί,  αὐτοὺς  καὶ  γυναῖκας,  ἐλθόντας  ἐς  τὰ  σφέτερα  ἱρὰ  ἵζεσθαι  ἱκέτας  τῶν  θεῶν  παραιτεομένους  καὶ  τὸ  λοιπόν  σφι  ἀπαμύνειν  τῶν  ἐπιόντων  κακῶν  τὰ  ἡμίσεα,  τῶν  τε  παροιχομένων  ἔχειν  σφι  μεγάλην  χάριν,  ὅτι  βασιλεὺς  Ξέρξης  οὐ  δὶς  ἑκάστης  ἡμέρης  ἐνόμισε
σῖτον  αἱρέεσθαι:  παρέχειν  γὰρ  ἂν  ̓Αβδηρίτῃσι,  εἰ  καὶ  ἄριστον  προείρητο  ὅμοια  τῷ  δείπνῳ  παρασκευάζειν,  ἢ  μὴ  ὑπομένειν  Ξέρξην  ἐπιόντα  ἢ  καταμείναντας  κάκιστα  πάντων  ἀνθρώπων  διατριβῆναι.  οἳ  μὲν  δὴ  πιεζόμενοι  ὅμως  τὸ  ἐπιτασσόμενον  ἐπετέλεον.  Ξέρξης  δὲ  ἐκ  τῆς  ̓Ακάνθου,  ἐντειλάμενος  τοῖσι  στρατηγοῖσι  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατοῦ  ὑπομένειν  ἐν  Θέρμῃ,  ἀπῆκε  ἀπ'  ἑωυτοῦ  πορεύεσθαι  τὰς  νέας,  Θέρμῃ  δὲ
τῇ  ἐν  τῷ  Θερμαίῳ  κόλπῳ  οἰκημένῃ,  ἀπ'  ἧς  καὶ  ὁ  κόλπος  οὗτος  τὴν  ἐπωνυμίην  ἔχει:  ταύτῃ  γὰρ  ἐπυνθάνετο  συντομώτατον  εἶναι.  μέχρι  μὲν  γὰρ  ̓Ακάνθου  ὧδε  τεταγμένος  ὁ  στρατὸς  ἐκ  Δορίσκου  τὴν  ὁδὸν  ἐποιέετο:  τρεῖς  μοίρας  ὁ  Ξέρξης  δασάμενος  πάντα  τὸν  πεζὸν  στρατόν,  μίαν  αὐτέων  ἔταξε  παρὰ  θάλασσαν  ἰέναι  ὁμοῦ  τῷ  ναυτικῷ:  ταύτης  μὲν  δὴ  ἐστρατήγεον
Μαρδόνιός  τε  καὶ  Μασίστης,  ἑτέρη  δὲ  τεταγμένη  ἤιε  τοῦ  στρατοῦ  τριτημορὶς  τὴν  μεσόγαιαν,  τῆς  ἐστρατήγεον  Τριτανταίχμης  τε  καὶ  Γέργις:  ἡ  δὲ  τρίτη  τῶν  μοιρέων,  μετ'  ἧς  ἐπορεύετο  αὐτὸς  Ξέρξης,  ἤιε  μὲν  τὸ  μέσον  αὐτῶν,  στρατηγοὺς  δὲ  παρείχετο  Σμερδομένεά  τε  καὶ  Μεγάβυζον.  ὁ  μέν  νυν  ναυτικὸς  στρατὸς  ὡς  ἀπείθη  ὑπὸ  Ξέρξεω  καὶ  διεξέπλωσε  τὴν  διώρυχα  τὴν
ἐν  τῷ  ̓́Αθῳ  γενομένην,  διέχουσαν  δὲ  ἐς  κόλπον  ἐν  τῷ  ̓́Ασσα  τε  πόλις  καὶ  Πίλωρος  καὶ  Σίγγος  καὶ  Σάρτη  οἴκηνται,  ἐνθεῦτεν,  ὡς  καὶ  ἐκ  τουτέων  τῶν  πολίων  στρατιὴν  παρέλαβε,  ἔπλεε  ἀπιέμενος  ἐς  τὸν  Θερμαῖον  κόλπον,  κάμπτων  δὲ  ̓́Αμπελον  τὴν  Τορωναίην  ἄκρην  παραμείβετο  ̔Ελληνίδας  γε  τάσδε  πόλις,  ἐκ  τῶν  νέας  τε  καὶ  στρατιὴν  παρελάμβανε,  Τορώνην  Γαληψὸν
Σερμύλην  Μηκύβερναν  ̓́Ολυνθον.  ἡ  μέν  νυν  χώρη  αὕτη  Σιθωνίη  καλέεται,  ὁ  δὲ  ναυτικὸς  στρατὸς  ὁ  Ξέρξεω  συντάμνων  ἀπ'  ̓Αμπέλου  ἄκρης  ἐπὶ  Καναστραίην  ἄκρην,  τὸ  δὴ  πάρης  τῆς  Παλλήνης  ἀνέχει  μάλιστα,  ἐνθεῦτεν  νέας  τε  καὶ  στρατιὴν  παρελάμβανε  ἐκ  Ποτιδαίης  καὶ  ̓Αφύτιος  καὶ  Νέης  πόλιος  καὶ  Αἰγῆς  καὶ  Θεράμβω  καὶ  Σκιώνης  καὶ  Μένδης  καὶ  Σάνης:  αὗται  γὰρ
εἰσὶ  αἱ  τὴν  νῦν  Παλλήνην  πρότερον  δὲ  Φλέγρην  καλεομένην  νεμόμεναι.  παραπλέων  δὲ  καὶ  ταύτην  τὴν  χώρην  ἔπλεε  ἐς  τὸ  προειρημένον,  παραλαμβάνων  στρατιὴν  καὶ  ἐκ  τῶν  προσεχέων  πολίων  τῇ  Παλλήνῃ,  ὁμουρεουσέων  δὲ  τῷ  Θερμαίῳ  κόλπῳ,  τῇσι  οὐνόματα  ἐστὶ  τάδε,  Λίπαξος  Κώμβρεια  Αἷσα  Γίγωνος  Κάμψα  Σμίλα  Αἴνεια:  ἡ  δε  τουτέων  χώρη  Κροσσαίη  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε  καλέεται.
ἀπὸ  δὲ  Αἰνείης,  ἐς  τὴν  ἐτελεύτων  καταλέγων  τὰς  πόλις,  ἀπὸ  ταύτης  ἤδη  ἐς  αὐτόν  τε  τὸν  Θερμαῖον  κόλπον  ἐγίνετο  τῷ  ναυτικῷ  στρατῷ  ὁ  πλόος  καὶ  γῆν  τὴν  Μυγδονίην,  πλέων  δὲ  ἀπίκετο  ἔς  τε  τὴν  προειρημένην  Θέρμην  καὶ  Σίνδον  τε  πόλιν  καὶ  Χαλέστρην  ἐπὶ  τὸν  ̓́Αξιον  ποταμόν,  ὃς  οὐρίζει  χώρην  τὴν  Μυγδονίην  τε  καὶ  Βοττιαιίδα,  τῆς
ἔχουσι  τὸ  παρὰ  θάλασσαν  στεινὸν  χωρίον  πόλιες  ̓́Ιχναι  τε  καὶ  Πέλλα.  ὁ  μὲν  δὴ  ναυτικὸς  στρατὸς  αὐτοῦ  περὶ  ̓́Αξιον  ποταμὸν  καὶ  πόλιν  Θέρμην  καὶ  τὰς  μεταξὺ  πόλιας  τούτων  περιμένων  Βασιλέα  ἐστρατοπεδεύετο,  Ξέρξης  δὲ  καὶ  ὁ  πεζὸς  στρατὸς  ἐπορεύετο  ἐκ  τῆς  ̓Ακάνθου  τὴν  μεσόγαιαν  τάμνων  τῆς  ὁδοῦ,  βουλόμενος  ἐς  τὴν  Θέρμην  ἀπικέσθαι:  ἐπορεύετο  δὲ  διὰ  τῆς
Παιονικῆς  καὶ  Κρηστωνικῆς  ἐπὶ  ποταμὸν  Χείδωρον,  ὃς  ἐκ  Κρηστωναίων  ἀρξάμενος  ῥέει  διὰ  Μυγδονίης  χώρης  καὶ  ἐξιεῖ  παρὰ  τὸ  ἕλος  τὸ  ἐπ'  ̓Αξίῳ  ποταμῷ.  πορευομένῳ  δὲ  ταύτῃ  λέοντές  οἱ  ἐπεθήκαντο  τῇσι  σιτοφόροισι  καμήλοισι.  καταφοιτέοντες  γὰρ  οἱ  λέοντες  τὰς  νύκτας  καὶ  λείποντες  τὰ  σφέτερα  ἤθεα  ἄλλου  μὲν  οὐδενὸς  ἅπτοντο  οὔτε  ὑποζυγίου  οὔτε  ἀνθρώπου,  οἳ  δὲ  τὰς  καμήλους
ἐκεράιζον  μούνας.  θωμάζω  δὲ  τὸ  αἴτιον,  ὅ  τι  κοτὲ  ἦν  τῶν  ἄλλων  τὸ  ἀναγκάζον  ἀπεχομένους  τοὺς  λέοντας  τῇσι  καμήλοισι  ἐπιτίθεσθαι,  τὸ  μήτε  πρότερον  ὀπώπεσαν  θηρίον  μήτ'  ἐπεπειρέατο  αὐτοῦ.  εἰσὶ  δὲ  κατὰ  ταῦτα  τὰ  χωρία  καὶ  λέοντες  πολλοὶ  καὶ  βόες  ἄγριοι,  τῶν  τὰ  κέρεα  ὑπερμεγάθεα  ἐστὶ  τὰ  ἐς  ̔́Ελληνας  φοιτέοντα.  οὖρος  δὲ  τοῖσι  λέουσι  ἐστὶ  ὅ
τε  δι'  ̓Αβδήρων  ῥέων  ποταμὸς  Νέστος  καὶ  ὁ  δι'  ̓Ακαρνανίης  ῥέων  ̓Αχελῷος:  οὔτε  γὰρ  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  τοῦ  Νέστου  οὐδαμόθι  πάσης  τῆς  ἔμπροσθε  Εὐρώπης  ἴδοι  τις  ἂν  λέοντα,  οὔτε  πρὸς  ἑσπέρης  τοῦ  ̓Αχελῴου  ἐν  τῇ  ἐπιλοίπῳ  ἠπείρῳ,  ἀλλ'  ἐν  τῇ  μεταξὺ  τούτων  τῶν  ποταμῶν  γίνονται.  ὡς  δὲ  ἐς  τὴν  Θέρμην  ἀπίκετο  ὁ  Ξέρξης,  ἵδρυσε
αὐτοῦ  τὴν  στρατιήν.  ἐπέσχε  δὲ  ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ  στρατοπεδευόμενος  τὴν  παρὰ  θάλασσαν  χώρην  τοσήνδε,  ἀρξάμενος  ἀπὸ  Θέρμης  πόλιος  καὶ  τῆς  Μυγδονίης  μέχρι  Λυδίεώ  τε  ποταμοῦ  καὶ  ̔Αλιάκμονος,  οἳ  οὐρίζουσι  γῆν  τὴν  Βοττιαιίδα  τε  καὶ  Μακεδονίδα,  ἐς  τὠυτὸ  ῥέεθρον  τὸ  ὕδωρ  συμμίσγοντες.  ἐστρατοπεδεύοντο  μὲν  δὴ  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  χωρίοισι  οἱ  βάρβαροι,  τῶν  δὲ  καταλεχθέντων  τούτων  ποταμῶν
ἐκ  Κρηστωναίων  ῥέων  Χείδωρος  μοῦνος  οὐκ  ἀντέχρησε  τῇ  στρατιῇ  πινόμενος  ἀλλ'  ἐπέλιπε.  Ξέρξης  δὲ  ὁρέων  ἐκ  τῆς  Θέρμης  ὄρεα  τὰ  Θεσσαλικά,  τόν  τε  ̓́Ολυμπον  καὶ  τὴν  ̓́Οσσαν,  μεγάθεί̈  τε  ὑπερμήκεα  ἐόντα,  διὰ  μέσου  τε  αὐτῶν  αὐλῶνα  στεινὸν  πυνθανόμενος  εἶναι  δι'  οὗ  ῥέει  ὁ  Πηνειός,  ἀκούων  τε  ταύτῃ  εἶναι  ὁδὸν  ἐς  Θεσσαλίην  φέρουσαν,  ἐπεθύμησε  πλώσας  θεήσασθαι
τὴν  ἐκβολὴν  τοῦ  Πηνειοῦ,  ὅτι  τὴν  ἄνω  ὁδὸν  ἔμελλε  ἐλᾶν  διὰ  Μακεδόνων  τῶν  κατύπερθε  οἰκημένων  ἔστε  Περραιβοὺς  παρὰ  Γόννον  πόλιν:  ταύτῃ  γὰρ  ἀσφαλέστατον  ἐπυνθάνετο  εἶναι.  ὡς  δὲ  ἐπεθύμησε,  καὶ  ἐποίεε  ταῦτα:  ἐσβὰς  ἐς  Σιδωνίην  νέα,  ἐς  τήν  περ  ἐσέβαινε  αἰεὶ  ὅκως  τι  ἐθέλοι  τοιοῦτο  ποιῆσαι,  ἀνέδεξε  σημήιον  καὶ  τοῖσι  ἄλλοισι  ἀνάγεσθαι,  καταλιπὼν  αὐτοῦ  τὸν  πεζὸν
στρατόν.  ἐπεὶ  δὲ  ἀπίκετο  καὶ  ἐθεήσατο  Ξέρξης  τὴν  ἐκβολὴν  τοῦ  Πηνειοῦ,  ἐν  θώματι  μεγάλῳ  ἐνέσχετο,  καλέσας  δὲ  τοὺς  κατηγεμόνας  τῆς  ὁδοῦ  εἴρετο  εἰ  τὸν  ποταμὸν  ἐστὶ  παρατρέψαντα  ἑτέρῃ  ἐς  θάλασσαν  ἐξαγαγεῖν.  τὴν  δὲ  Θεσσαλίην  λόγος  ἐστὶ  τὸ  παλαιὸν  εἶναι  λίμνην,  ὥστε  γε  συγκεκληιμένην  πάντοθεν  ὑπερμήκεσι  ὄρεσι.  τὰ  μὲν  γὰρ  αὐτῆς  πρὸς  τὴν  ἠῶ  ἔχοντα  τό
τε  Πήλιον  ὄρος  καὶ  ἡ  ̓́Οσσα  ἀποκληίει  συμμίσγοντα  τὰς  ὑπωρείας  ἀλλήλοισι,  τὰ  δὲ  πρὸς  βορέω  ἀνέμου  ̓́Ολυμπος,  τὰ  δὲ  πρὸς  ἑσπέρην  Πίνδος,  τὰ  δὲ  πρὸς  μεσαμβρίην  τε  καὶ  ἄνεμον  νότον  ἡ  ̓́Οθρυς:  τὸ  μέσον  δὲ  τούτων  τῶν  λεχθέντων  ὀρέων  ἡ  Θεσσαλίη  ἐστὶ  ἐοῦσα  κοίλη.  ὥστε  ὦν  ποταμῶν  ἐς  αὐτὴν  καὶ  ἄλλων  συχνῶν  ἐσβαλλόντων,  πέντε  δὲ
τῶν  δοκίμων  μάλιστα  τῶνδε,  Πηνειοῦ  καὶ  ̓Απιδανοῦ  καὶ  ̓Ονοχώνου  καὶ  ̓Ενιπέος  καὶ  Παμίσου,  οἳ  μέν  νυν  ἐς  τὸ  πεδίον  τοῦτο  συλλεγόμενοι  ἐκ  τῶν  ὀρέων  τῶν  περικληιόντων  τὴν  Θεσσαλίην  ὀνομαζόμενοι  δι'  ἑνὸς  αὐλῶνος  καὶ  τούτου  στεινοῦ  ἔκροον  ἔχουσι  ἐς  θάλασσαν,  προσυμμίσγοντες  τὸ  ὕδωρ  πάντες  ἐς  τὠυτό:  ἐπεὰν  δὲ  συμμιχθέωσι  τάχιστα,  ἐνθεῦτεν  ἤδη  ὁ  Πηνειὸς  τῷ  οὐνόματι
κατακρατέων  ἀνωνύμους  τοὺς  ἄλλους  εἶναι  ποιέει.  τὸ  δὲ  παλαιὸν  λέγεται,  οὐκ  ἐόντος  κω  τοῦ  αὐλῶνος  καὶ  διεκρόου  τούτου,  τοὺς  ποταμοὺς  τούτους,  καὶ  πρὸς  τοῖσι  ποταμοῖσι  τούτοισι  τὴν  Βοιβηίδα  λίμνην,  οὔτε  ὀνομάζεσθαι  κατά  περ  νῦν  ῥέειν  τε  οὐδὲν  ἧσσον  ἢ  νῦν,  ῥέοντας  δὲ  ποιέειν  τὴν  Θεσσαλίην  πᾶσαν  πέλαγος.  αὐτοὶ  μέν  νυν  Θεσσαλοί  φασι  Ποσειδέωνα  ποιῆσαι  τὸν
αὐλῶνα  δι'  οὗ  ῥέει  ὁ  Πηνειός,  οἰκότα  λέγοντες:  ὅστις  γὰρ  νομίζει  Ποσειδέωνα  τὴν  γῆν  σείειν  καὶ  τὰ  διεστεῶτα  ὑπὸ  σεισμοῦ  τοῦ  θεοῦ  τούτου  ἔργα  εἶναι,  κἂν  ἐκεῖνο  ἰδὼν  φαίη  Ποσειδέωνα  ποιῆσαι:  ἔστι  γὰρ  σεισμοῦ  ἔργον,  ὡς  ἐμοὶ  φαίνεται  εἶναι,  ἡ  διάστασις  τῶν  ὀρέων.  οἱ  δὲ  κατηγεόμενοι,  εἰρομένου  Ξέρξεω  εἰ  ἔστι  ἄλλη  ἔξοδος  ἐς  θάλασσαν  τῷ
Πηνειῷ,  ἐξεπιστάμενοι  ἀτρεκέως  εἶπον  “βασιλεῦ,  ποταμῷ  τούτῳ  οὐκ  ἔστι  ἄλλη  ἐξήλυσις  ἐς  θάλασσαν  κατήκουσα,  ἀλλ'  ἥδε  αὐτή:  ὄρεσι  γὰρ  περιεστεφάνωται  πᾶσα  Θεσσαλίη.”  Ξέρξην  δὲ  λέγεται  εἰπεῖν  πρὸς  ταῦτα  “σοφοὶ  ἄνδρες  εἰσὶ  Θεσσαλοί.  ταῦτ'  ἄρα  πρὸ  πολλοῦ  ἐφυλάξαντο  γνωσιμαχέοντες  καὶ  τἆλλα  καὶ  ὅτι  χώρην  ἄρα  εἶχον  εὐαίρετόν  τε  καὶ  ταχυάλωτον.  τὸν  γὰρ  ποταμὸν  πρῆγμα  ἂν  ἦν
μοῦνον  ἐπεῖναι  σφέων  ἐπὶ  τὴν  χώρην,  χώματι  ἐκ  τοῦ  αὐλῶνος  ἐκβιβάσαντα  καὶ  παρατρέψαντα  δι'  ὧν  νῦν  ῥέει  ῥεέθρων,  ὥστε  Θεσσαλίην  πᾶσαν  ἔξω  τῶν  ὀρέων  ὑπόβρυχα  γενέσθαι.”  ταῦτα  δὲ  ἔχοντα  ἔλεγε  ἐς  τοὺς  ̓Αλεύεω  παῖδας,  ὅτι  πρῶτοι  ̔Ελλήνων  ἐόντες  Θεσσαλοὶ  ἔδοσαν  ἑωυτοὺς  βασιλέι,  δοκέων  ὁ  Ξέρξης  ἀπὸ  παντός  σφεας  τοῦ  ἔθνεος  ἐπαγγέλλεσθαι  φιλίην.  εἴπας  δὲ  ταῦτα
καὶ  θεησάμενος  ἀπέπλεε  ἐς  τὴν  Θέρμην.  ὁ  μὲν  δὴ  περὶ  Πιερίην  διέτριβε  ἡμέρας  συχνάς:  τὸ  γὰρ  δὴ  ὄρος  τὸ  Μακεδονικὸν  ἔκειρε  τῆς  στρατιῆς  τριτημορίς,  ἵνα  ταύτῃ  διεξίῃ  ἅπασα  ἡ  στρατιὴ  ἐς  Περραιβούς.  οἱ  δὲ  δὴ  κήρυκες  οἱ  ἀποπεμφθέντες  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  ἐπὶ  γῆς  αἴτησιν  ἀπίκατο  οἳ  μὲν  κεινοί,  οἳ  δὲ  φέροντες  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ.
τῶν  δὲ  δόντων  ταῦτα  ἐγένοντο  οἵδε,  Θεσσαλοὶ  Δόλοπες  ̓Ενιῆνες  Περραιβοὶ  Λοκροὶ  Μάγνητες  Μηλιέες  ̓Αχαιοὶ  οἱ  Φθιῶται  καὶ  Θηβαῖοι  καὶ  οἱ  ἄλλοι  Βοιωτοὶ  πλὴν  Θεσπιέων  τε  καὶ  Πλαταιέων.  ἐπὶ  τούτοισι  οἱ  ̔́Ελληνες  ἔταμον  ὅρκιον  οἱ  τῷ  βαρβάρῳ  πόλεμον  ἀειράμενοι:  τὸ  δὲ  ὅρκιον  ὧδε  εἶχε,  ὅσοι  τῷ  Πέρσῃ  ἔδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  ̔́Ελληνες  ἐόντες  μὴ  ἀναγκασθέντες,  καταστάντων  σφι
εὖ  τῶν  πρηγμάτων,  τούτους  δεκατεῦσαι  τῷ  ἐν  Δελφοῖσι  θεῷ.  τὸ  μὲν  δὴ  ὅρκιον  ὧδε  εἶχε  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  ἐς  δὲ  ̓Αθήνας  καὶ  Σπάρτην  οὐκ  ἀπέπεμψε  Ξέρξης  ἐπὶ  γῆς  αἴτησιν  κήρυκας  τῶνδε  εἵνεκα:  πρότερον  Δαρείου  πέμψαντος  ἐπ'  αὐτὸ  τοῦτο,  οἳ  μὲν  αὐτῶν  τοὺς  αἰτέοντας  ἐς  τὸ  βάραθρον  οἳ  δ'  ἐς  φρέαρ  ἐμβαλόντες  ἐκέλευον  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ
ἐκ  τούτων  φέρειν  παρὰ  βασιλέα.  τούτων  μὲν  εἵνεκα  οὐκ  ἔπεμψε  Ξέρξης  τοὺς  αἰτήσοντας:  ὅ  τι  δὲ  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  ταῦτα  ποιήσασι  τοὺς  κήρυκας  συνήνεικε  ἀνεθέλητον  γενέσθαι,  οὐκ  ἔχω  εἶπαί  τι,  πλὴν  ὅτι  σφέων  ἡ  χώρη  καὶ  ἡ  πόλις  ἐδηιώθη.  ἀλλὰ  τοῦτο  οὐ  διὰ  ταύτην  τὴν  αἰτίην  δοκέω  γενέσθαι.  τοῖσι  δὲ  ὦν  Λακεδαιμονίοισι  μῆνις  κατέσκηψε  Ταλθυβίου  τοῦ
̓Αγαμέμνονος  κήρυκος.  ἐν  γὰρ  Σπάρτῃ  ἐστὶ  Ταλθυβίου  ἱρόν,  εἰσὶ  δὲ  καὶ  ἀπόγονοι  Ταλθυβιάδαι  καλεόμενοι,  τοῖσι  αἱ  κηρυκηίαι  αἱ  ἐκ  Σπάρτης  πᾶσαι  γέρας  δέδονται.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  τοῖσι  Σπαρτιήτῃσι  καλλιερῆσαι  θυομένοισι  οὐκ  ἐδύνατο:  τοῦτο  δ'  ἐπὶ  χρόνον  συχνὸν  ἦν  σφι.  ἀχθομένων  δὲ  καὶ  συμφορῇ  χρεωμένων  Λακεδαιμονίων,  ἁλίης  τε  πολλάκις  συλλεγομένης  καὶ  κήρυγμα  τοιόνδε  ποιευμένων,  εἴ  τις
βούλοιτο  Λακεδαιμονίων  πρὸ  τῆς  Σπάρτης  ἀποθνήσκειν,  Σπερθίης  τε  ὁ  ̓Ανηρίστου  καὶ  Βοῦλις  ὁ  Νικόλεω,  ἄνδρες  Σπαρτιῆται  φύσι  τε  γεγονότες  εὖ  καὶ  χρήμασι  ἀνήκοντες  ἐς  τὰ  πρῶτα,  ἐθελονταὶ  ὑπέδυσαν  ποινὴν  τῖσαι  Ξέρξῃ  τῶν  Δαρείου  κηρύκων  τῶν  ἐν  Σπάρτῃ  ἀπολομένων.  οὕτω  Σπαρτιῆται  τούτους  ὡς  ἀποθανευμένους  ἐς  Μήδους  ἀπέπεμψαν.  αὕτη  τε  ἡ  τόλμα  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  θώματος  ἀξίη
καὶ  τάδε  πρὸς  τούτοισι  τὰ  ἔπεα.  πορευόμενοι  γὰρ  ἐς  Σοῦσα  ἀπικνέονται  παρὰ  ̔Υδάρνεα:  ὁ  δὲ  ̔Υδάρνης  ἦν  μὲν  γένος  Πέρσης,  στρατηγὸς  δὲ  τῶν  παραθαλασσίων  ἀνθρώπων  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ:  ὅς  σφεας  ξείνια  προθέμενος  ἱστία,  ξεινίζων  δὲ  εἴρετο  τάδε.  “ἄνδρες  Λακεδαιμόνιοι,  τί  δὴ  φεύγετε  βασιλέι  φίλοι  γενέσθαι;  ὁρᾶτε  γὰρ  ὡς  ἐπίσταται  βασιλεὺς  ἄνδρας  ἀγαθοὺς  τιμᾶν,  ἐς
ἐμέ  τε  καὶ  τὰ  ἐμὰ  πρήγματα  ἀποβλέποντες.  οὕτω  δὲ  καὶ  ὑμεῖς  εἰ  δοίητε  ὑμέας  αὐτοὺς  βασιλέι,  δεδόξωσθε  γὰρ  πρὸς  αὐτοῦ  ἄνδρες  εἶναι  ἀγαθοί,  ἕκαστος  ἂν  ὑμέων  ἄρχοι  γῆς  ̔Ελλάδος  δόντος  βασιλέος.”  πρὸς  ταῦτα  ὑπεκρίναντο  τάδε.  “̔́Υδαρνες,  οὐκ  ἐξ  ἴσου  γίνεται  ἡ  συμβουλίη  ἡ  ἐς  ἡμέας  τείνουσα.  τοῦ  μὲν  γὰρ  πεπειρημένος  συμβουλεύεις,  τοῦ  δὲ  ἄπειρος  ἐών:
τὸ  μὲν  γὰρ  δοῦλος  εἶναι  ἐξεπίστεαι,  ἐλευθερίης  δὲ  οὔκω  ἐπειρήθης,  οὔτ'  εἰ  ἔστι  γλυκὺ  οὔτ'  εἰ  μή.  εἰ  γὰρ  αὐτῆς  πειρήσαιο,  οὐκ  ἂν  δόρασι  συμβουλεύοις  ἡμῖν  περὶ  αὐτῆς  μάχεσθαι,  ἀλλὰ  καὶ  πελέκεσι.”  ταῦτα  μὲν  ̔Υδάρνεα  ἀμείψαντο.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὡς  ἀνέβησαν  ἐς  Σοῦσα  καὶ  βασιλέι  ἐς  ὄψιν  ἦλθον,  πρῶτα  μὲν  τῶν  δορυφόρων  κελευόντων  καὶ  ἀνάγκην  σφι
προσφερόντων  προσκυνέειν  βασιλέα  προσπίπτοντας,  οὐκ  ἔφασαν  ὠθεόμενοι  ὑπ'  αὐτῶν  ἐπὶ  κεφαλὴν  ποιήσειν  ταῦτα  οὐδαμά:  οὔτε  γὰρ  σφίσι  ἐν  νόμῳ  εἶναι  ἄνθρωπον  προσκυνέειν  οὔτε  κατὰ  ταῦτα  ἥκειν.  ὡς  δὲ  ἀπεμαχέσαντο  τοῦτο,  δεύτερά  σφι  λέγουσι  τάδε  καὶ  λόγου  τοιοῦδε  ἐχόμενα  “ὦ  βασιλεῦ  Μήδων,  ἔπεμψαν  ἡμέας  Λακεδαιμόνιοι  ἀντὶ  τῶν  ἐν  Σπάρτῃ  ἀπολομένων  κηρύκων  ποινὴν  ἐκείνων  τίσοντας,”  λέγουσι  δὲ
αὐτοῖσι  ταῦτα  Ξέρξης  ὑπὸ  μεγαλοφροσύνης  οὐκ  ἔφη  ὅμοιος  ἔσεσθαι  Λακεδαιμονίοισι:  κείνους  μὲν  γὰρ  συγχέαι  τὰ  πάντων  ἀνθρώπων  νόμιμα  ἀποκτείναντας  κήρυκας,  αὐτὸς  δὲ  τὰ  ἐκείνοισι  ἐπιπλήσσει  ταῦτα  οὐ  ποιήσειν,  οὐδὲ  ἀνταποκτείνας  ἐκείνους  ἀπολύσειν  Λακεδαιμονίους  τῆς  αἰτίης.  οὕτω  ἡ  Ταλθυβίου  μῆνις  καὶ  ταῦτα  ποιησάντων  Σπαρτιητέων  ἐπαύσατο  τὸ  παραυτίκα,  καίπερ  ἀπονοστησάντων  ἐς  Σπάρτην  Σπερθίεώ  τε  καὶ  Βούλιος.  χρόνῳ
δὲ  μετέπειτα  πολλῷ  ἐπηγέρθη  κατὰ  τὸν  Πελοποννησίων  καὶ  ̓Αθηναίων  πόλεμον,  ὡς  λέγουσι  Λακεδαιμόνιοι.  τοῦτο  μοι  ἐν  τοῖσι  θειότατον  φαίνεται  γενέσθαι.  ὅτι  μὲν  γὰρ  κατέσκηψε  ἐς  ἀγγέλους  ἡ  Ταλθυβίου  μῆνις  οὐδὲ  ἐπαύσατο  πρὶν  ἢ  ἐξῆλθε,  τὸ  δίκαιον  οὕτω  ἔφερε:  τὸ  δὲ  συμπεσεῖν  ἐς  τοὺς  παῖδας  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων  τῶν  ἀναβάντων  πρὸς  βασιλέα  διὰ  τὴν  μῆνιν,  ἐς
Νικόλαν  τε  τὸν  Βούλιος  καὶ  ἐς  ̓Ανήριστον  τὸν  Σπερθίεω,  ὃς  εἷλε  ̔Αλιέας  τοὺς  ἐκ  Τίρυνθος  ὁλκάδι  καταπλώσας  πλήρεϊ  ἀνδρῶν,  δῆλον  ὦν  μοι  ὅτι  θεῖον  ἐγένετο  τὸ  πρῆγμα  ἐκ  τῆς  μήνιος:  οἳ  γὰρ  πεμφθέντες  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων  ἄγγελοι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην,  προδοθέντες  δὲ  ὑπὸ  Σιτάλκεω  τοῦ  Τήρεω  Θρηίκων  βασιλέος  καὶ  Νυμφοδώρου  τοῦ  Πύθεω  ἀνδρὸς  ̓Αβδηρίτεω,  ἥλωσαν  κατὰ
Βισάνθην  τὴν  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ,  καὶ  ἀπαχθέντες  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  ἀπέθανον  ὑπὸ  ̓Αθηναίων,  μετὰ  δὲ  αὐτῶν  καὶ  ̓Αριστέας  ὁ  ̓Αδειμάντου  Κορίνθιος  ἀνήρ.  ταῦτα  μέν  νυν  πολλοῖσι  ἔτεσι  ὕστερον  ἐγένετο  τοῦ  βασιλέος  στόλου,  ἐπάνειμι  δὲ  ἐπὶ  τὸν  πρότερον  λόγον.  ἡ  δὲ  στρατηλασίη  ἡ  βασιλέος  οὔνομα  μὲν  εἶχε  ὡς  ἐπ'  ̓Αθήνας  ἐλαύνει,  κατίετο  δὲ  ἐς  πᾶσαν  τὴν  ̔Ελλάδα.
πυνθανόμενοι  δὲ  ταῦτα  πρὸ  πολλοῦ  οἱ  ̔́Ελληνες  οὐκ  ἐν  ὁμοίῳ  πάντες  ἐποιεῦντο.  οἱ  μὲν  γὰρ  αὐτῶν  δόντες  γῆν  καὶ  ὕδωρ  τῷ  Πέρσῃ  εἶχον  θάρσος  ὡς  οὐδὲν  πεισόμενοι  ἄχαρι  πρὸς  τοῦ  βαρβάρου:  οἱ  δὲ  οὐ  δόντες  ἐν  δείματι  μεγάλῳ  κατέστασαν,  ἅτε  οὔτε  νεῶν  ἐουσέων  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  ἀριθμὸν  ἀξιομάχων  δέκεσθαι  τὸν  ἐπιόντα,  οὔτε  βουλομένων  τῶν  πολλῶν
ἀντάπτεσθαι  τοῦ  πολέμου,  μηδιζόντων  δὲ  προθύμως.  ἐνθαῦτα  ἀναγκαίῃ  ἐξέργομαι  γνώμην  ἀποδέξασθαι  ἐπίφθονον  μὲν  πρὸς  τῶν  πλεόνων  ἀνθρώπων,  ὅμως  δὲ  τῇ  γέ  μοι  φαίνεται  εἶναι  ἀληθὲς  οὐκ  ἐπισχήσω.  εἰ  ̓Αθηναῖοι  καταρρωδήσαντες  τὸν  ἐπιόντα  κίνδυνον  ἐξέλιπον  τὴν  σφετέρην,  ἢ  καὶ  μὴ  ἐκλιπόντες  ἀλλὰ  μείναντες  ἔδοσαν  σφέας  αὐτοὺς  Ξέρξῃ,  κατὰ  τὴν  θάλασσαν  οὐδαμοὶ  ἂν  ἐπειρῶντο  ἀντιούμενοι  βασιλέι.  εἰ
τοίνυν  κατὰ  τὴν  θάλασσαν  μηδεὶς  ἠντιοῦτο  Ξέρξῃ,  κατά  γε  ἂν  τὴν  ἤπειρον  τοιάδε  ἐγίνετο:  εἰ  καὶ  πολλοὶ  τειχέων  κιθῶνες  ἦσαν  ἐληλαμένοι  διὰ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  Πελοποννησίοισι,  προδοθέντες  ἂν  Λακεδαιμόνιοι  ὑπὸ  τῶν  συμμάχων  οὐκ  ἑκόντων  ἀλλ'  ὑπ'  ἀναγκαίης,  κατὰ  πόλις  ἁλισκομένων  ὑπὸ  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατοῦ  τοῦ  βαρβάρου,  ἐμουνώθησαν,  μουνωθέντες  δὲ  ἂν  καὶ  ἀποδεξάμενοι  ἔργα  μεγάλα  ἀπέθανον  γενναίως.
ἢ  ταῦτα  ἂν  ἔπαθον,  ἢ  πρὸ  τοῦ  ὁρῶντες  ἂν  καὶ  τοὺς  ἄλλους  ̔́Ελληνας  μηδίζοντας  ὁμολογίῃ  ἂν  ἐχρήσαντο  πρὸς  Ξέρξην.  καὶ  οὕτω  ἂν  ἐπ'  ἀμφότερα  ἡ  ̔Ελλὰς  ἐγίνετο  ὑπὸ  Πέρσῃσι.  τὴν  γὰρ  ὠφελίην  τὴν  τῶν  τειχέων  τῶν  διὰ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  ἐληλαμένων  οὐ  δύναμαι  πυθέσθαι  ἥτις  ἂν  ἦν,  βασιλέος  ἐπικρατέοντος  τῆς  θαλάσσης.  νῦν  δὲ  ̓Αθηναίους  ἄν  τις
λέγων  σωτῆρας  γενέσθαι  τῆς  ̔Ελλάδος  οὐκ  ἂν  ἁμαρτάνοι  τὸ  ἀληθές.  οὗτοι  γὰρ  ἐπὶ  ὁκότερα  τῶν  πρηγμάτων  ἐτράποντο,  ταῦτα  ῥέψειν  ἔμελλε:  ἑλόμενοι  δὲ  τὴν  ̔Ελλάδα  περιεῖναι  ἐλευθέρην,  τοῦτο  τὸ  ̔Ελληνικὸν  πᾶν  τὸ  λοιπόν,  ὅσον  μὴ  ἐμήδισε,  αὐτοὶ  οὗτοι  ἦσαν  οἱ  ἐπεγείραντες  καὶ  βασιλέα  μετά  γε  θεοὺς  ἀνωσάμενοι.  οὐδὲ  σφέας  χρηστήρια  φοβερὰ  ἐλθόντα  ἐκ  Δελφῶν  καὶ  ἐς
δεῖμα  βαλόντα  ἔπεισε  ἐκλιπεῖν  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἀλλὰ  καταμείναντες  ἀνέσχοντο  τὸν  ἐπιόντα  ἐπὶ  τὴν  χώρην  δέξασθαι.  πέμψαντες  γὰρ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἐς  Δελφοὺς  θεοπρόπους  χρηστηριάζεσθαι  ἦσαν  ἕτοιμοι:  καί  σφι  ποιήσασι  περὶ  τὸ  ἱρὸν  τὰ  νομιζόμενα,  ὡς  ἐς  τὸ  μέγαρον  ἐσελθόντες  ἵζοντο,  χρᾷ  ἡ  Πυθίη,  τῇ  οὔνομα  ἦν  ̓Αριστονίκη,  τάδε.  ὦ  μέλεοι,  τί  κάθησθε;  λιπὼν  φεῦγ'  ἔσχατα  γαίης
δώματα  καὶ  πόλιος  τροχοειδέος  ἄκρα  κάρηνα.  οὔτε  γὰρ  ἡ  κεφαλὴ  μένει  ἔμπεδον  οὔτε  τὸ  σῶμα,  οὔτε  πόδες  νέατοι  οὔτ'  ὦν  χέρες,  οὔτε  τι  μέσσης  λείπεται,  ἀλλ'  ἄζηλα  πέλει:  κατὰ  γάρ  μιν  ἐρείπει  πῦρ  τε  καὶ  ὀξὺς  ̓́Αρης,  Συριηγενὲς  ἅρμα  διώκων.  πολλὰ  δὲ  κἆλλ'  ἀπολεῖ  πυργώματα  κοὐ  τὸ  σὸν  οἶον,  πολλοὺς  δ'  ἀθανάτων  νηοὺς  μαλερῷ  πυρὶ
δώσει,  οἵ  που  νῦν  ἱδρῶτι  ῥεούμενοι  ἑστήκασι,  δείματι  παλλόμενοι,  κατὰ  δ'  ἀκροτάτοις  ὀρόφοισι  αἷμα  μέλαν  κέχυται,  προϊδὸν  κακότητος  ἀνάγκας.  ἀλλ'  ἴτον  ἐξ  ἀδύτοιο,  κακοῖς  δ'  ἐπικίδνατε  θυμόν.  ταῦτα  ἀκούσαντες  οἱ  τῶν  ̓Αθηναίων  θεοπρόποι  συμφορῇ  τῇ  μεγίστῃ  ἐχρέωντο.  προβάλλουσι  δὲ  σφέας  αὐτοὺς  ὑπὸ  τοῦ  κακοῦ  τοῦ  κεχρησμένου,  Τίμων  ὁ  ̓Ανδροβούλου,  τῶν  Δελφῶν  ἀνὴρ  δόκιμος  ὅμοια  τῷ
μάλιστα,  συνεβούλευέ  σφι  ἱκετηρίην  λαβοῦσι  δεύτερα  αὖτις  ἐλθόντας  χρᾶσθαι  τῷ  χρηστηρίῳ  ὡς  ἱκέτας.  πειθομένοισι  δὲ  ταῦτα  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  καὶ  λέγουσι  “ὦναξ,  χρῆσον  ἡμῖν  ἄμεινόν  τι  περὶ  τῆς  πατρίδος,  αἰδεσθεὶς  τὰς  ἱκετηρίας  τάσδε  τάς  τοι  ἥκομεν  φέροντες,  ἢ  οὔ  τοι  ἄπιμεν  ἐκ  τοῦ  ἀδύτου,  ἀλλ'  αὐτοῦ  τῇδε  μενέομεν  ἔστ'  ἂν  καὶ  τελευτήσωμεν,”  ταῦτα  δὲ  λέγουσι  ἡ
πρόμαντις  χρᾷ  δεύτερα  τάδε.  οὐ  δύναται  Παλλὰς  Δί'  ̓Ολύμπιον  ἐξιλάσασθαι  λισσομένη  πολλοῖσι  λόγοις  καὶ  μήτιδι  πυκνῇ.  σοὶ  δὲ  τόδ'  αὖτις  ἔπος  ἐρέω  ἀδάμαντι  πελάσσας.  τῶν  ἄλλων  γὰρ  ἁλισκομένων  ὅσα  Κέκροπος  οὖρος  ἐντὸς  ἔχει  κευθμών  τε  Κιθαιρῶνος  ζαθέοιο,  τεῖχος  Τριτογενεῖ  ξύλινον  διδοῖ  εὐρύοπα  Ζεύς  μοῦνον  ἀπόρθητον  τελέθειν,  τὸ  σὲ  τέκνα  τ'  ὀνήσει.  μηδὲ  σύ  γ'  ἱπποσύνην
τε  μένειν  καὶ  πεζὸν  ἰόντα  πολλὸν  ἀπ'  ἠπείρου  στρατὸν  ἥσυχος,  ἀλλ'  ὑποχωρεῖν  νῶτον  ἐπιστρέψας:  ἔτι  τοι  ποτε  κἀντίος  ἔσσῃ.  ὦ  θείη  Σαλαμίς,  ἀπολεῖς  δὲ  σὺ  τέκνα  γυναικῶν  ἤ  που  σκιδναμένης  Δημήτερος  ἢ  συνιούσης.  ταῦτα  σφι  ἠπιώτερα  γὰρ  τῶν  προτέρων  καὶ  ἦν  καὶ  ἐδόκεε  εἶναι,  συγγραψάμενοι  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας.  ὡς  δὲ  ἀπελθόντες  οἱ  θεοπρόποι  ἀπήγγελλον
ἐς  τὸν  δῆμον,  γνῶμαι  καὶ  ἄλλαι  πολλαὶ  γίνονται  διζημένων  τὸ  μαντήιον  καὶ  αἵδε  συνεστηκυῖαι  μάλιστα.  τῶν  πρεσβυτέρων  ἔλεγον  μετεξέτεροι  δοκέειν  σφίσι  τὸν  θεὸν  τὴν  ἀκρόπολιν  χρῆσαι  περιέσεσθαι.  ἡ  γὰρ  ἀκρόπολις  τὸ  πάλαι  τῶν  ̓Αθηναίων  ῥηχῷ  ἐπέφρακτο.  οἳ  μὲν  δὴ  κατὰ  τὸν  φραγμὸν  συνεβάλλοντο  τοῦτο  τὸ  ξύλινον  τεῖχος  εἶναι,  οἳ  δ'  αὖ  ἔλεγον  τὰς  νέας  σημαίνειν
τὸν  θεόν,  καὶ  ταύτας  παραρτέεσθαι  ἐκέλευον  τὰ  ἄλλα  ἀπέντας.  τοὺς  ὦν  δὴ  τὰς  νέας  λέγοντας  εἶναι  τὸ  ξύλινον  τεῖχος  ἔσφαλλε  τὰ  δύο  τὰ  τελευταῖα  ῥηθέντα  ὑπὸ  τῆς  Πυθίης,  ὦ  θείη  Σαλαμίς,  ἀπολεῖς  δὲ  σὺ  τέκνα  γυναικῶν  ἤ  που  σκιδναμένης  Δημήτερος  ἢ  συνιούσης.  κατὰ  ταῦτα  τὰ  ἔπεα  συνεχέοντο  αἱ  γνῶμαι  τῶν  φαμένων  τὰς  νέας  τὸ  ξύλινον
τεῖχος  εἶναι:  οἱ  γὰρ  χρησμολόγοι  ταύτῃ  ταῦτα  ἐλάμβανον,  ὡς  ἀμφὶ  Σαλαμῖνα  δεῖ  σφεας  ἑσσωθῆναι  ναυμαχίην  παρασκευασαμένους.  ἦν  δὲ  τῶν  τις  ̓Αθηναίων  ἀνὴρ  ἐς  πρώτους  νεωστὶ  παριών,  τῷ  οὔνομα  μὲν  ἦν  Θεμιστοκλέης,  παῖς  δὲ  Νεοκλέος  ἐκαλέετο.  οὗτος  ὡνὴρ  οὐκ  ἔφη  πᾶν  ὀρθῶς  τοὺς  χρησμολόγους  συμβάλλεσθαι,  λέγων  τοιάδε:  εἰ  ἐς  ̓Αθηναίους  εἶχε  τὸ  ἔπος  εἰρημένον  ἐόντως,  οὐκ
ἂν  οὕτω  μιν  δοκέειν  ἠπίως  χρησθῆναι,  ἀλλὰ  ὧδε  “ὦ  σχετλίη  Σαλαμίς”  ἀντὶ  τοῦ  “ὦ  θείη  Σαλαμίς,”  εἴ  πέρ  γε  ἔμελλον  οἱ  οἰκήτορες  ἀμφ'  αὐτῇ  τελευτήσειν:  ἀλλὰ  γὰρ  ἐς  τοὺς  πολεμίους  τῷ  θεῷ  εἰρῆσθαι  τὸ  χρηστήριον  συλλαμβάνοντι  κατὰ  τὸ  ὀρθόν,  ἀλλ'  οὐκ  ἐς  ̓Αθηναίους:  παρασκευάζεσθαι  ὦν  αὐτοὺς  ὡς  ναυμαχήσοντας  συνεβούλευε,  ὡς  τούτου  ἐόντος  τοῦ  ξυλίνου  τείχεος.
ταύτῃ  Θεμιστοκλέος  ἀποφαινομένου  ̓Αθηναῖοι  ταῦτα  σφίσι  ἔγνωσαν  αἱρετώτερα  εἶναι  μᾶλλον  ἢ  τὰ  τῶν  χρησμολόγων,  οἳ  οὐκ  ἔων  ναυμαχίην  ἀρτέεσθαι,  τὸ  δὲ  σύμπαν  εἰπεῖν  οὐδὲ  χεῖρας  ἀνταείρεσθαι,  ἀλλὰ  ἐκλιπόντας  χώρην  τὴν  ̓Αττικὴν  ἄλλην  τινὰ  οἰκίζειν.  ἑτέρη  τε  Θεμιστοκλέι  γνώμη  ἔμπροσθε  ταύτης  ἐς  καιρὸν  ἠρίστευσε,  ὅτε  ̓Αθηναίοισι  γενομένων  χρημάτων  μεγάλων  ἐν  τῷ  κοινῷ,  τὰ  ἐκ  τῶν  μετάλλων
σφι  προσῆλθε  τῶν  ἀπὸ  Λαυρείου,  ἔμελλον  λάξεσθαι  ὀρχηδὸν  ἕκαστος  δέκα  δραχμάς:  τότε  Θεμιστοκλέης  ἀνέγνωσε  ̓Αθηναίους  τῆς  διαιρέσιος  ταύτης  παυσαμένους  νέας  τούτων  τῶν  χρημάτων  ποιήσασθαι  διηκοσίας  ἐς  τὸν  πόλεμον,  τὸν  πρὸς  Αἰγινήτας  λέγων.  οὗτος  γὰρ  ὁ  πόλεμος  συστὰς  ἔσωσε  ἐς  τὸ  τότε  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἀναγκάσας  θαλασσίους  γενέσθαι  ̓Αθηναίους.  αἳ  δὲ  ἐς  τὸ  μὲν  ἐποιήθησαν  οὐκ  ἐχρήσθησαν,
ἐς  δέον  δὲ  οὕτω  τῇ  ̔Ελλάδι  ἐγένοντο.  αὗταί  τε  δὴ  αἱ  νέες  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  προποιηθεῖσαι  ὑπῆρχον,  ἑτέρας  τε  ἔδεε  προσναυπηγέεσθαι.  ἔδοξέ  τέ  σφι  μετὰ  τὸ  χρηστήριον  βουλευομένοισι  ἐπιόντα  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  τὸν  βάρβαρον  δέκεσθαι  τῇσι  νηυσὶ  πανδημεί,  τῷ  θεῷ  πειθομένους,  ἅμα  ̔Ελλήνων  τοῖσι  βουλομένοισι.  τὰ  μὲν  δὴ  χρηστήρια  ταῦτα  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  ἐγεγόνεε.  συλλεγομένων  δὲ  ἐς
τὠυτὸ  τῶν  περὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  ̔Ελλήνων  τῶν  τὰ  ἀμείνω  φρονεόντων  καὶ  διδόντων  σφίσι  λόγον  καὶ  πίστιν,  ἐνθαῦτα  ἐδόκεε  βουλευομένοισι  αὐτοῖσι  πρῶτον  μὲν  χρημάτων  πάντων  καταλλάσσεσθαι  τάς  τε  ἔχθρας  καὶ  τοὺς  κατ'  ἀλλήλους  ἐόντας  πολέμους:  ἦσαν  δὲ  πρὸς  τινὰς  καὶ  ἄλλους  ἐγκεκρημένοι,ὁ  δὲ  ὦν  μέγιστος  ̓Αθηναίοισί  τε  καὶ  Αἰγινήτῃσι.  μετὰ  δὲ  πυνθανόμενοι  Ξέρξην  σὺν  τῷ  στρατῷ
εἶναι  ἐν  Σάρδισι,  ἐβουλεύσαντο  κατασκόπους  πέμπειν  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  τῶν  βασιλέος  πρηγμάτων,  ἐς  ̓́Αρος  τε  ἀγγέλους  ὁμαιχμίην  συνθησομένους  πρὸς  τὸν  Πέρσην,  καὶ  ἐς  Σικελίην  ἄλλους  πέμπειν  παρὰ  Γέλωνα  τὸν  Δεινομένεος  ἔς  τε  Κέρκυραν  κελεύσοντας  βοηθέειν  τῇ  ̔Ελλάδι  καὶ  ἐς  Κρήτην  ἄλλους,  φρονήσαντες  εἴ  κως  ἕν  τε  γένοιτο  τὸ  ̔Ελληνικὸν  καὶ  εἰ  συγκύψαντες  τὠυτὸ  πρήσσοιεν  πάντες,
ὡς  δεινῶν  ἐπιόντων  ὁμοίως  πᾶσι  ̔́Ελλησι.  τὰ  δὲ  Γέλωνος  πρήγματα  μεγάλα  ἐλέγετο  εἶναι,  οὐδαμῶν  ̔Ελληνικῶν  τῶν  οὐ  πολλὸν  μέζω.  ὡς  δὲ  ταῦτα  σφι  ἔδοξε,  καταλυσάμενοι  τὰς  ἔχθρας  πρῶτα  μὲν  κατασκόπους  πέμπουσι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην  ἄνδρας  τρεῖς.  οἳ  δὲ  ἀπικόμενοί  τε  ἐς  Ξάρδις  καὶ  καταμαθόντες  τὴν  βασιλέος  στρατιήν,  ὡς  ἐπάιστοι  ἐγένοντο,  βασανισθέντες  ὑπὸ  τῶν  στρατηγῶν  τοῦ
πεζοῦ  στρατοῦ  ἀπήγοντο  ὡς  ἀπολεόμενοι.  καὶ  τοῖσι  μὲν  κατεκέκριτο  θάνατος,  Ξέρξης  δὲ  ὡς  ἐπύθετο  ταῦτα,  μεμφθεὶς  τῶν  στρατηγῶν  τὴν  γνώμην  πέμπει  τῶν  τινας  δορυφόρων,  ἐντειλάμενος,  ἢν  καταλάβωσι  τοὺς  κατασκόπους  ζῶντας,  ἄγειν  παρ'  ἑωυτόν.  ὡς  δὲ  ἔτι  περιεόντας  αὐτοὺς  κατέλαβον  καὶ  ἦγον  ἐς  ὄψιν  τὴν  βασιλέος,  τὸ  ἐνθεῦτεν  πυθόμενος  ἐπ'  οἷσι  ἦλθον,  ἐκέλευε  σφέας  τοὺς  δορυφόρους
περιάγοντας  ἐπιδείκνυσθαι  πάντα  τε  τὸν  πεζὸν  στρατὸν  καὶ  τὴν  ἵππον,  ἐπεὰν  δὲ  ταῦτα  θηεύμενοι  ἔωσι  πλήρεες,  ἀποπέμπειν  ἐς  τὴν  ἂν  αὐτοὶ  ἐθέλωσι  χώρην  ἀσινέας.  ἐπιλέγων  δὲ  τὸν  λόγον  τόνδε  ταῦτα  ἐνετέλλετο,  ὡς  εἰ  μὲν  ἀπώλοντο  οἱ  κατάσκοποι,  οὔτ'  ἂν  τὰ  ἑωυτοῦ  πρήγματα  προεπύθοντο  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐόντα  λόγου  μέζω,  οὔτ'  ἄν  τι  τοὺς  πολεμίους  μέγα  ἐσίναντο,
ἄνδρας  τρεῖς  ἀπολέσαντες:  νοστησάντων  δὲ  τούτων  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  δοκέειν  ἔφη  ἀκούσαντας  τοὺς  ̔́Ελληνας  τὰ  ἑωυτοῦ  πρήγματα  πρὸ  τοῦ  στόλου  τοῦ  γινομένου  παραδώσειν  σφέας  τὴν  ἰδίην  ἐλευθερίην,  καὶ  οὕτω  οὐδὲ  δεήσειν  ἐπ'  αὐτοὺς  στρατηλατέοντας  πρήγματα  ἔχειν.  οἶκε  δὲ  αὐτοῦ  αὕτη  ἡ  γνώμη  τῇ  γε  ἄλλῃ.  ἐὼν  γὰρ  ἐν  ̓Αβύδῳ  ὁ  Ξέρξης  εἶδε  πλοῖα  ἐκ  τοῦ
Πόντου  σιταγωγὰ  διεκπλώοντα  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  ἔς  τε  Αἴγιναν  καὶ  Πελοπόννησον  κομιζόμενα.  οἱ  μὲν  δὴ  πάρεδροι  αὐτοῦ  ὡς  ἐπύθοντο  πολέμια  εἶναι  τὰ  πλοῖα,  ἕτοιμοι  ἦσαν  αἱρέειν  αὐτά,  ἐσβλέποντες  ἐς  τὸν  βασιλέα  ὁκότε  παραγγελέει.  ὁ  δὲ  Ξέρξης  εἴρετο  αὐτοὺς  ὅκῃ  πλέοιεν:  οἳ  δὲ  εἶπαν  “ἐς  τοὺς  σοὺς  πολεμίους,  ὦ  δέσποτα,  σῖτον  ἄγοντες.”  ὁ  δὲ  ὑπολαβὼν  ἔφη  “οὐκῶν
καὶ  ἡμεῖς  ἐκεῖ  πλέομεν  ἔνθα  περ  οὗτοι,  τοῖσί  τε  ἄλλοισι  ἐξηρτυμένοι  καὶ  σίτῳ;  τί  δῆτα  ἀδικέουσι  οὗτοι  ἡμῖν  σιτία  παρακομίζοντες;”  οἱ  μέν  νυν  κατάσκοποι  οὕτω  θεησάμενοί  τε  καὶ  ἀποπεμφθέντες  ἐνόστησαν  ἐς  τὴν  Εὐρώπην,  οἱ  δὲ  συνωμόται  ̔Ελλήνων  ἐπὶ  τῷ  Πέρσῃ  μετὰ  τὴν  ἀπόπεμψιν  τῶν  κατασκόπων  δεύτερα  ἔπεμπον  ἐς  ̓́Αργος  ἀγγέλους.  ̓Αργεῖοι  δὲ  λέγουσι  τὰ  κατ'
ἑωυτοὺς  γενέσθαι  ὧδε.  πυθέσθαι  γὰρ  αὐτίκα  κατ'  ἀρχὰς  τὰ  ἐκ  τοῦ  βαρβάρου  ἐγειρόμενα  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  πυθόμενοι  δέ,  καὶ  μαθόντες  ὡς  σφέας  οἱ  ̔́Ελληνες  πειρήσονται  παραλαμβάνοντες  ἐπὶ  τὸν  Πέρσην,  πέμψαι  θεοπρόπους  ἐς  Δελφοὺς  τὸν  θεὸν  ἐπειρησομένους  ὥς  σφι  μέλλει  ἄριστον  ποιέουσι  γενέσθαι:  νεωστὶ  γὰρ  σφέων  τεθνάναι  ἑξακισχιλίους  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων  καὶ  Κλεομένεος  τοῦ  ̓Αναξανδρίδεω:  τῶν  δὴ
εἵνεκα  πέμπειν.  τὴν  δὲ  Πυθίην  ἐπειρωτῶσι  αὐτοῖσι  ἀνελεῖν  τάδε.  ἐχθρὲ  περικτιόνεσσι,  φίλ'  ἀθανάτοισι  θεοῖσιν,  εἴσω  τὸν  προβόλαιον  ἔχων  πεφυλαγμένος  ἧσο  καὶ  κεφαλὴν  πεφύλαξο:  κάρη  δὲ  τὸ  σῶμα  σαώσει.  ταῦτα  μὲν  τὴν  Πυθίην  χρῆσαι  πρότερον:  μετὰ  δὲ  ὡς  ἐλθεῖν  τοὺς  ἀγγέλους  ἐς  δὴ  τὸ  ̓́Αργος,  ἐπελθεῖν  ἐπὶ  τὸ  βουλευτήριον  καὶ  λέγειν  τὰ  ἐντεταλμένα.  τοὺς  δὲ  πρὸς
τὰ  λεγόμενα  ὑποκρίνασθαι  ὡς  ἕτοιμοι  εἰσὶ  ̓Αργεῖοι  ποιέειν  ταῦτα,  τριήκοντα  ἔτεα  εἰρήνην  σπεισάμενοι  Λακεδαιμονίοισι  καὶ  ἡγεόμενοι  κατὰ  τὸ  ἥμισυ  πάσης  τῆς  συμμαχίης.  καίτοι  κατά  γε  τὸ  δίκαιον  γίνεσθαι  τὴν  ἡγεμονίην  ἑωυτῶν:  ἀλλ'  ὅμως  σφίσι  ἀποχρᾶν  κατὰ  τὸ  ἥμισυ  ἡγεομένοισι.  ταῦτα  μὲν  λέγουσι  τὴν  βουλὴν  ὑποκρίνασθαι,  καίπερ  ἀπαγορεύοντός  σφι  τοῦ  χρηστηρίου  μὴ  ποιέεσθαι  τὴν  πρὸς  τοὺς
̔́Ελληνας  συμμαχίην:  σπουδὴν  δὲ  ἔχειν  σπονδὰς  γενέσθαι  τριηκοντοέτιδας  καίπερ  τὸ  χρηστήριον  φοβεόμενοι,  ἵνα  δή  σφι  οἱ  παῖδες  ἀνδρωθέωσι  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  ἔτεσι:  μὴ  δὲ  σπονδέων  ἐουσέων  ἐπιλέγεσθαι,  ἢν  ἄρα  σφέας  καταλάβῃ  πρὸς  τῷ  γεγονότι  κακῷ  ἄλλο  πταῖσμα  πρὸς  τὸν  Πέρσην,  μὴ  τὸ  λοιπὸν  ἔωσι  Λακεδαιμονίων  ὑπήκοοι.  τῶν  δὲ  ἀγγέλων  τοὺς  ἀπὸ  τῆς  Σπάρτης  πρὸς  τὰ
ῥηθέντα  ἐκ  τῆς  βουλῆς  ἀμείψασθαι  τοῖσιδε:  περὶ  μὲν  σπονδέων  ἀνοίσειν  ἐς  τοὺς  πλεῦνας,  περὶ  δὲ  ἡγεμονίης  αὐτοῖσι  ἐντετάλθαι  ὑποκρίνασθαι,  καὶ  δὴ  λέγειν,  σφίσι  μὲν  εἶναι  δύο  βασιλέας,  ̓Αργείοισι  δὲ  ἕνα:  οὔκων  δυνατὸν  εἶναι  τῶν  ἐκ  Σπάρτης  οὐδέτερον  παῦσαι  τῆς  ἡγεμονίης,  μετὰ  δὲ  δύο  τῶν  σφετέρων  ὁμόψηφον  τὸν  ̓Αργεῖον  εἶναι  κωλύειν  οὐδέν.  οὕτω  δὴ  οἱ  ̓Αργεῖοι
φασὶ  οὐκ  ἀνασχέσθαι  τῶν  Σπαρτιητέων  τὴν  πλεονεξίην,  ἀλλ'  ἑλέσθαι  μᾶλλον  ὑπὸ  τῶν  βαρβάρων  ἄρχεσθαι  ἤ  τι  ὑπεῖξαι  Λακεδαιμονίοισι,  προειπεῖν  τε  τοῖσι  ἀγγέλοισι  πρὸ  δύντος  ἡλίου  ἀπαλλάσσεσθαι  ἐκ  τῆς  ̓Αργείων  χώρης,  εἰ  δὲ  μή,  περιέψεσθαι  ὡς  πολεμίους.  αὐτοὶ  μὲν  ̓Αργεῖοι  τοσαῦτα  τούτων  πέρι  λέγουσι:  ἔστι  δὲ  ἄλλος  λόγος  λεγόμενος  ἀνὰ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ὡς  Ξέρξης  ἔπεμψε  κήρυκα
ἐς  ̓́Αργος  πρότερον  ἤ  περ  ὁρμῆσαι  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα:  ἐλθόντα  δὲ  τοῦτον  λέγεται  εἰπεῖν  “ἄνδρες  ̓Αργεῖοι,  βασιλεὺς  Ξέρξης  τάδε  ὑμῖν  λέγει.  ἡμεῖς  νομίζομεν  Πέρσην  εἶναι  ἀπ'  οὗ  ἡμεῖς  γεγόναμεν  παῖδα  Περσέος  τοῦ  Δανάης,  γεγονότα  ἐκ  τῆς  Κηφέος  θυγατρὸς  ̓Ανδρομέδης.  οὕτω  ἂν  ὦν  εἴημεν  ὑμέτεροι  ἀπόγονοι.  οὔτε  ὦν  ἡμέας  οἰκὸς  ἐπὶ  τοὺς  ἡμετέρους  προγόνους  στρατεύεσθαι,
οὔτε  ὑμέας  ἄλλοισι  τιμωρέοντας  ἡμῖν  ἀντιξόους  γίνεσθαι,  ἀλλὰ  παρ'  ὑμῖν  αὐτοῖσι  ἡσυχίην  ἔχοντας  κατῆσθαι.  ἢν  γὰρ  ἐμοὶ  γένηται  κατὰ  νόον,  οὐδαμοὺς  μέζονας  ὑμέων  ἄξω.”  ταῦτα  ἀκούσαντας  ̓Αργείους  λέγεται  πρῆγμα  ποιήσασθαι,  καὶ  παραχρῆμα  μὲν  οὐδὲν  ἐπαγγελλομένους  μεταιτέειν,  ἐπεὶ  δὲ  σφέας  παραλαμβάνειν  τοὺς  ̔́Ελληνας,  οὕτω  δὴ  ἐπισταμένους  ὅτι  οὐ  μεταδώσουσι  τῆς  ἀρχῆς  Λακεδαιμόνιοι  μεταιτέειν,  ἵνα  ἐπὶ  προφάσιος
ἡσυχίην  ἄγωσι.  συμπεσεῖν  δὲ  τούτοισι  καὶ  τόνδε  τὸν  λόγον  λέγουσι  τινὲς  ̔Ελλήνων  πολλοῖσι  ἔτεσι  ὕστερον  γενόμενον  τούτων.  τυχεῖν  ἐν  Σούσοισι  τοῖσι  Μεμνονίοισι  ἐόντας  ἑτέρου  πρήγματος  εἵνεκα  ἀγγέλους  ̓Αθηναίων  Καλλίην  τε  τὸν  ̔Ιππονίκου  καὶ  τοὺς  μετὰ  τούτου  ἀναβάντας,  ̓Αργείους  δὲ  τὸν  αὐτὸν  τοῦτον  χρόνον  πέμψαντας  καὶ  τούτους  ἐς  Σοῦσα  ἀγγέλους  εἰρωτᾶν  ̓Αρτοξέρξεα  τὸν  Ξέρξεω  εἴ  σφι
ἔτι  ἐμμένει  ἐθέλουσι  τὴν  πρὸς  Ξέρξην  φιλίην  συνεκεράσαντο,  ἢ  νομιζοίατο  πρὸς  αὐτοῦ  εἶναι  πολέμιοι:  βασιλέα  δὲ  ̓Αρτοξέρξεα  μάλιστα  ἐμμένειν  φάναι,  καὶ  οὐδεμίαν  νομίζειν  πόλιν  ̓́Αργεος  φιλιωτέρην.  εἰ  μέν  νυν  Ξέρξης  τε  ἀπέπεμψε  ταῦτα  λέγοντα  κήρυκα  ἐς  ̓́Αργος  καὶ  ̓Αργείων  ἄγγελοι  ἀναβάντες  ἐς  Σοῦσα  ἐπειρώτων  ̓Αρτοξέρξεα  περὶ  φιλίης,  οὐκ  ἔχω  ἀτρεκέως  εἰπεῖν,  οὐδέ  τινα  γνώμην  περὶ
αὐτῶν  ἀποφαίνομαι  ἄλλην  γε  ἢ  τήν  περ  αὐτοὶ  ̓Αργεῖοι  λέγουσι:  ἐπίσταμαι  δὲ  τοσοῦτο  ὅτι  εἰ  πάντες  ἄνθρωποι  τὰ  οἰκήια  κακὰ  ἐς  μέσον  συνενείκαιεν  ἀλλάξασθαι  βουλόμενοι  τοῖσι  πλησίοισι,  ἐγκύψαντες  ἂν  ἐς  τὰ  τῶν  πέλας  κακὰ  ἀσπασίως  ἕκαστοι  αὐτῶν  ἀποφεροίατο  ὀπίσω  τὰ  ἐσενεικαίατο.  οὕτω  δὲ  οὐδ'  ̓Αργείοισι  αἴσχιστα  πεποίηται.  ἐγὼ  δὲ  ὀφείλω  λέγειν  τὰ  λεγόμενα,  πείθεσθαί  γε
μὲν  οὐ  παντάπασι  ὀφείλω,  καί  μοι  τοῦτο  τὸ  ἔπος  ἐχέτω  ἐς  πάντα  λόγον:  ἐπεὶ  καὶ  ταῦτα  λέγεται,  ὡς  ἄρα  ̓Αργεῖοι  ἦσαν  οἱ  ἐπικαλεσάμενοι  τὸν  Πέρσην  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἐπειδή  σφι  πρὸς  τοὺς  Λακεδαιμονίους  κακῶς  ἡ  αἰχμὴ  ἑστήκεε,  πᾶν  δὴ  βουλόμενοι  σφίσι  εἶναι  πρὸ  τῆς  παρεούσης  λύπης.  τὰ  μὲν  περὶ  ̓Αργείων  εἴρηται:  ἐς  δὲ  τὴν  Σικελίην
ἄλλοι  τε  ἀπίκατο  ἄγγελοι  ἀπὸ  τῶν  συμμάχων  συμμίξοντες  Γέλωνι  καὶ  δὴ  καὶ  ἀπὸ  Λακεδαιμονίων  Σύαγρος.  τοῦ  δὲ  Γέλωνος  τούτου  πρόγονος,  οἰκήτωρ  ὁ  ἐν  Γέλῃ,  ἦν  ἐκ  νήσου  Τήλου  τῆς  ἐπὶ  Τριοπίῳ  κειμένης:  ὃς  κτιζομένης  Γέλης  ὑπὸ  Λινδίων  τε  τῶν  ἐκ  ̔Ρόδου  καὶ  ̓Αντιφήμου  οὐκ  ἐλείφθη.  ἀνὰ  χρόνον  δὲ  αὐτοῦ  οἱ  ἀπόγονοι  γενόμενοι  ἱροφάνται  τῶν  χθονίων
θεῶν  διετέλεον  ἐόντες,  Τηλίνεω  ἑνός  τευ  τῶν  προγόνων  κτησαμένου  τρόπῳ  τοιῷδε.  ἐς  Μακτώριον  πόλιν  τὴν  ὑπὲρ  Γέλης  οἰκημένην  ἔφυγον  ἄνδρες  Γελῴων  στάσι  ἑσσωθέντες:  τούτους  ὦν  ὁ  Τηλίνης  κατήγαγε  ἐς  Γέλην,  ἔχων  οὐδεμίαν  ἀνδρῶν  δύναμιν  ἀλλὰ  ἱρὰ  τούτων  τῶν  θεῶν:  ὅθεν  δὲ  αὐτὰ  ἔλαβε  ἢ  αὐτὸς  ἐκτήσατο,  τοῦτο  δὲ  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν:  τούτοισι  δ'  ὦν  πίσυνος
ἐὼν  κατήγαγε,  ἐπ'  ᾧ  τε  οἱ  ἀπόγονοι  αὐτοῦ  ἱροφάνται  τῶν  θεῶν  ἔσονται.  θῶμά  μοι  ὦν  καὶ  τοῦτο  γέγονε  πρὸς  τὰ  πυνθάνομαι,  κατεργάσασθαι  Τηλίνην  ἔργον  τοσοῦτον:  τὰ  τοιαῦτα  γὰρ  ἔργα  οὐ  πρὸς  τοῦ  ἅπαντος  ἀνδρὸς  νενόμικα  γίνεσθαι,  ἀλλὰ  πρὸς  ψυχῆς  τε  ἀγαθῆς  καὶ  ῥώμης  ἀνδρηίης:  ὁ  δὲ  λέγεται  πρὸς  τῆς  Σικελίης  τῶν  οἰκητόρων  τὰ  ὑπεναντία  τούτων
πεφυκέναι  θηλυδρίης  τε  καὶ  μαλακώτερος  ἀνὴρ.  οὗτος  μέν  νυν  ἐκτήσατο  τοῦτο  τὸ  γέρας:  Κλεάνδρου  δὲ  τοῦ  Παντάρεος  τελευτήσαντος  τὸν  βίον,  ὃς  ἐτυράννευσε  μὲν  Γέλης  ἑπτὰ  ἔτεα,  ἀπέθανε  δὲ  ὑπὸ  Σαβύλλου  ἀνδρὸς  Γελῴου,  ἐνθαῦτα  ἀναλαμβάνει  τὴν  μουναρχίην  ̔Ιπποκράτης  Κλεάνδρου  ἐὼν  ἀδελφεός.  ἔχοντος  δὲ  ̔Ιπποκράτεος  τὴν  τυραννίδα,  ὁ  Γέλων  ἐὼν  Τηλίνεω  τοῦ  ἱροφάντεω  ἀπόγονος,  πολλῶν  μετ'  ἄλλων
καὶ  Αἰνησιδήμου  τοῦ  Παταίκου  ὃς  ἦν  δορυφόρος  ̔Ιπποκράτεος.  μετὰ  δὲ  οὐ  πολλὸν  χρόνον  δι'  ἀρετὴν  ἀπεδέχθη  πάσης  τῆς  ἵππου  εἶναι  ἵππαρχος:  πολιορκέοντος  γὰρ  ̔Ιπποκράτεος  Καλλιπολίτας  τε  καὶ  Ναξίους  καὶ  Ζαγκλαίους  τε  καὶ  Λεοντίνους  καὶ  πρὸς  Συρηκοσίους  τε  καὶ  τῶν  βαρβάρων  συχνούς,  ἀνὴρ  ἐφαίνετο  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  πολέμοισι  ἐὼν  ὁ  Γέλων  λαμπρότατος.  τῶν  δὲ  εἶπον  πολίων
τουτέων  πλὴν  Συρηκουσέων  οὐδεμία  διέφυγε  δουλοσύνην  πρὸς  ̔Ιπποκράτεος:  Συρηκοσίους  δὲ  Κορίνθιοί  τε  καὶ  Κερκυραῖοι  ἐρρύσαντο  μάχῃ  ἐσσωθέντας  ἐπὶ  ποταμῷ  ̓Ελώρῳ,  ἐρρύσαντο  δὲ  οὗτοι  ἐπὶ  τοῖσιδε  καταλλάξαντες,  ἐπ'  ᾧ  τε  ̔Ιπποκράτεϊ  Καμάριναν  Συρηκοσίους  παραδοῦναι.  Συρηκοσίων  δὲ  ἦν  Καμάρινα  τὸ  ἀρχαῖον.  ὡς  δὲ  καὶ  ̔Ιπποκράτεα  τυραννεύσαντα  ἴσα  ἔτεα  τῷ  ἀδελφεῷ  Κλεάνδρῳ  κατέλαβε  ἀποθανεῖν  πρὸς  πόλι  ̔́Υβλῃ  στρατευσάμενον
ἐπὶ  τοὺς  Σικελούς,  οὕτω  δὴ  ὁ  Γέλων  τῷ  λόγῳ  τιμωρέων  τοῖσι  ̔Ιπποκράτεος  παισὶ  Εὐκλείδῃ  τε  καὶ  Κλεάνδρῳ,  οὐ  βουλομένων  τῶν  πολιητέων  κατηκόων  ἔτι  εἶναι,  τῷ  ἔργῳ,  ὡς  ἐπεκράτησε  μάχῃ  τῶν  Γελῴων,  ἦρχε  αὐτὸς  ἀποστερήσας  τοὺς  ̔Ιπποκράτεος  παῖδας.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  τὸ  εὕρημα  τοὺς  γαμόρους  καλεομένους  τῶν  Συρηκοσίων  ἐκπεσόντας  ὑπό  τε  τοῦ  δήμου  καὶ  τῶν  σφετέρων
δούλων,  καλεομένων  δὲ  Κυλλυρίων,  ὁ  Γέλων  καταγαγὼν  τούτους  ἐκ  Κασμένης  πόλιος  ἐς  τὰς  Συρηκούσας  ἔσχε  καὶ  ταύτας:  ὁ  γὰρ  δῆμος  ὁ  τῶν  Συρηκοσίων  ἐπιόντι  Γέλωνι  παραδιδοῖ  τὴν  πόλιν  καὶ  ἑωυτόν.  ὁ  δὲ  ἐπείτε  παρέλαβε  τὰς  Συρηκούσας,  Γέλης  μὲν  ἐπικρατέων  λόγον  ἐλάσσω  ἐποιέετο,  ἐπιτρέψας  αὐτὴν  ̔Ιέρωνι  ἀδελφεῷ  ἑωυτοῦ,  ὁ  δὲ  τὰς  Συρηκούσας  ἐκράτυνε,  καὶ  ἦσάν  οἱ
πάντα  αἱ  Συρήκουσαι:  αἳ  δὲ  παραυτίκα  ἀνά  τ'  ἔδραμον  καὶ  ἔβλαστον.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  Καμαριναίους  ἅπαντας  ἐς  τὰς  Συρηκούσας  ἀγαγὼν  πολιήτας  ἐποίησε,  Καμαρίνης  δὲ  τὸ  ἄστυ  κατέσκαψε,  τοῦτο  δὲ  Γελῴων  ὑπερημίσεας  τῶν  ἀστῶν  τὠυτὸ  τοῖσι  Καμαριναίοισι  ἐποίησε:  Μεγαρέας  τε  τοὺς  ἐν  Σικελίῃ,  ὡς  πολιορκεόμενοι  ἐς  ὁμολογίην  προσεχώρησαν,  τοὺς  μὲν  αὐτῶν  παχέας,  ἀειραμένους  τε  πόλεμον  αὐτῷ
καὶ  προσδοκῶντας  ἀπολέεσθαι  διὰ  τοῦτο,  ἀγαγὼν  ἐς  τὰς  Συρηκούσας  πολιήτας  ἐποίησε:  τὸν  δὲ  δῆμον  τῶν  Μεγαρέων  οὐκ  ἐόντα  μεταίτιον  τοῦ  πολέμου  τούτου  οὐδὲ  προσδεκόμενον  κακὸν  οὐδὲν  πείσεσθαι,  ἀγαγὼν  καὶ  τούτους  ἐς  τὰς  Συρηκούσας  ἀπέδοτο  ἐπ'  ἐξαγωγῇ  ἐκ  Σικελίης.  τὠυτὸ  δὲ  τοῦτο  καὶ  Εὐβοέας  τοὺς  ἐν  Σικελίῃ  ἐποίησε  διακρίνας.  ἐποίεε  δὲ  ταῦτα  τούτους  ἀμφοτέρους  νομίσας  δῆμον
εἶναι  συνοίκημα  ἀχαριτώτατον.  τοιούτῳ  μὲν  τρόπῳ  τύραννος  ἐγεγόνεε  μέγας  ὁ  Γέλων:  τότε  δ'  ὡς  οἱ  ἄγγελοι  τῶν  ̔Ελλήνων  ἀπίκατο  ἐς  τὰς  Συρηκούσας,  ἐλθόντες  αὐτῷ  ἐς  λόγους  ἔλεγον  τάδε.  “ἔπεμψαν  ἡμέας  Λακεδαιμόνιοι  καὶ  οἱ  τούτων  σύμμαχοι  παραλαμψομένους  σε  πρὸς  τὸν  βάρβαρον:  τὸν  γὰρ  ἐπιόντα  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  πάντως  κου  πυνθάνεαι,  ὅτι  Πέρσης  ἀνὴρ  μέλλει,  ζεύξας  τὸν
̔Ελλήσποντον  καὶ  ἐπάγων  πάντα  τὸν  ἠῷον  στρατὸν  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης,  στρατηλατήσειν  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  πρόσχημα  μὲν  ποιεύμενος  ὡς  ἐπ'  ̓Αθήνας  ἐλαύνει,  ἐν  νόῳ  δὲ  ἔχων  πᾶσαν  τὴν  ̔Ελλάδα  ὑπ'  ἑωυτῷ  ποιήσασθαι.  σὺ  δὲ  δυνάμιός  τε  γὰρ  ἥκεις  μεγάλως  καὶ  μοῖρά  τοι  τῆς  ̔Ελλάδος  οὐκ  ἐλαχίστη  μέτα  ἄρχοντί  γε  Σικελίης,  βοήθεέ  τε  τοῖσι  ἐλευθεροῦσι  τὴν  ̔Ελλάδα
καὶ  συνελευθέρου.  ἁλὴς  μὲν  γὰρ  γενομένη  πᾶσα  ἡ  ̔Ελλὰς  χεὶρ  μεγάλη  συνάγεται,  καὶ  ἀξιόμαχοι  γινόμεθα  τοῖσι  ἐπιοῦσι:  ἢν  δὲ  οἳ  μὲν  ἡμέων  καταπροδιδῶσι  οἳ  δὲ  μὴ  θέλωσι  τιμωρέειν,  τὸ  δὲ  ὑγιαῖνον  τῆς  ̔Ελλάδος  ᾖ  ὀλίγον,  τοῦτο  δὲ  ἤδη  δεινὸν  γίνεται  μὴ  πέσῃ  πᾶσα  ἡ  ̔Ελλάς.  μὴ  γὰρ  ἐλπίσῃς,  ἢν  ἡμέας  καταστρέψηται  ὁ  Πέρσης  μάχῃ  κρατήσας,
ὡς  οὐκὶ  ἥξει  παρὰ  σέ  γε,  ἀλλὰ  πρὸ  τούτου  φύλαξαι:  βοηθέων  γὰρ  ἡμῖν  σεωυτῷ  τιμωρέεις.  τῷ  δὲ  εὖ  βουλευθέντι  πρήγματι  τελευτὴ  ὡς  τὸ  ἐπίπαν  χρηστὴ  ἐθέλει  ἐπιγίνεσθαι.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγον,  Γέλων  δὲ  πολλὸς  ἐνέκειτο  λέγων  τοιάδε.  “ἄνδρες  ̔́Ελληνες,  λόγον  ἔχοντες  πλεονέκτην  ἐτολμήσατε  ἐμὲ  σύμμαχον  ἐπὶ  τὸν  βάρβαρον  παρακαλέοντες  ἐλθεῖν:  αὐτοὶ  δὲ  ἐμεῦ  πρότερον  δεηθέντος
βαρβαρικοῦ  στρατοῦ  συνεπάψασθαι,  ὅτε  μοι  πρὸς  Καρχηδονίους  νεῖκος  συνῆπτο,  ἐπισκήπτοντός  τε  τὸν  Δωριέος  τοῦ  ̓Αναξανδρίδεω  πρὸς  ̓Εγεσταίων  φόνον  ἐκπρήξασθαι,  ὑποτείνοντός  τε  τὰ  ἐμπόρια  συνελευθεροῦν  ἀπ'  ὧν  ὑμῖν  μεγάλαι  ὠφελίαι  τε  καὶ  ἐπαυρέσιες  γεγόνασι,  οὔτε  ἐμεῦ  εἵνεκα  ἤλθετε  βοηθήσοντες  οὔτε  τὸν  Δωριέος  φόνον  ἐκπρηξόμενοι,  τό  τε  κατ'  ὑμέας  τάδε  ἅπαντα  ὑπὸ  βαρβάροισι  νέμεται.  ἀλλὰ  εὖ  γὰρ
ἡμῖν  καὶ  ἐπὶ  τὸ  ἄμεινον  κατέστη.  νῦν  δὲ  ἐπειδὴ  περιελήλυθε  ὁ  πόλεμος  καὶ  ἀπῖκται  ἐς  ὑμέας,  οὕτω  δὴ  Γέλωνος  μνῆστις  γέγονε.  ἀτιμίης  δὲ  πρὸς  ὑμέων  κυρήσας  οὐκ  ὁμοιώσομαι  ὑμῖν,  ἀλλ'  ἕτοιμος  εἰμὶ  βοηθέειν  παρεχόμενος  διηκοσίας  τε  τριήρεας  καὶ  δισμυρίους  ὁπλίτας  καὶ  δισχιλίην  ἵππον  καὶ  δισχιλίους  τοξότας  καὶ  δισχιλίους  σφενδονήτας  καὶ  δισχιλίους  ἱπποδρόμους  ψιλούς:  σῖτόν  τε
ἁπάσῃ  τῇ  ̔Ελλήνων  στρατιῇ,  ἔστ'  ἂν  διαπολεμήσωμεν,  ὑποδέκομαι  παρέξειν.  ἐπὶ  δὲ  λόγῳ  τοιῷδε  τάδε  ὑπίσχομαι,  ἐπ'  ᾧ  στρατηγός  τε  καὶ  ἡγεμὼν  τῶν  ̔Ελλήνων  ἔσομαι  πρὸς  τὸν  βάρβαρον.  ἐπ'  ἄλλῳ  δὲ  λόγῳ  οὔτ'  ἂν  αὐτὸς  ἔλθοιμι  οὔτ'  ἂν  ἄλλους  πέμψαιμι.”  ταῦτα  ἀκούσας  οὔτε  ἠνέσχετο  ὁ  Σύαγρος  εἶπέ  τε  τάδε.  “ἦ  κε  μέγ'  οἰμώξειε  ὁ  Πελοπίδης  ̓Αγαμέμνων
πυθόμενος  Σπαρτιήτας  τὴν  ἡγεμονίην  ἀπαραιρῆσθαι  ὑπὸ  Γέλωνός  τε  καὶ  Συρηκοσίων.  ἀλλὰ  τούτου  μὲν  τοῦ  λόγου  μηκέτι  μνησθῇς,  ὅκως  τὴν  ἡγεμονίην  τοι  παραδώσομεν,  ἀλλ'  εἰ  μὲν  βούλεαι  βοηθέειν  τῇ  ̔Ελλάδι,  ἴσθι  ἀρξόμενος  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων:  εἰ  δ'  ἄρα  μὴ  δικαιοῖς  ἄρχεσθαι,  σὺ  δὲ  μηδὲ  βοήθεε.”  πρὸς  ταῦτα  ὁ  Γέλων,  ἐπειδὴ  ὥρα  ἀπεστραμμένους  τοὺς  λόγους  τοῦ  Συάγρου,  τὸν
τελευταῖόν  σφι  τόνδε  ἐξέφαινε  λόγον.  “ὦ  ξεῖνε  Σπαρτιῆτα,  ὀνείδεα  κατιόντα  ἀνθρώπῳ  φιλέει  ἐπανάγειν  τὸν  θυμόν:  σὺ  μέντοι  ἀποδεξάμενος  ὑβρίσματα  ἐν  τῷ  λόγῳ  οὔ  με  πείσεις  ἀσχήμονα  ἐν  τῇ  ἀμοιβῇ  γενέσθαι.  ὅκου  δὲ  ὑμεῖς  οὕτω  περιέχεσθε  τῆς  ἡγεμονίης,  οἰκὸς  καὶ  ἐμὲ  μᾶλλον  ὑμέων  περιέχεσθαι,  στρατιῆς  τε  ἐόντα  πολλαπλησίης  ἡγεμόνα  καὶ  νεῶν  πολλὸν  πλεύνων.  ἀλλ'  ἐπείτε  ὑμῖν
ὁ  λόγος  οὕτω  προσάντης  κατίσταται,  ἡμεῖς  τι  ὑπείξομεν  τοῦ  ἀρχαίου  λόγου:  εἰ  τοῦ  μὲν  πεζοῦ  ὑμεῖς  ἡγέοισθε,  τοῦ  δὲ  ναυτικοῦ  ἐγώ.  εἰ  δὲ  ὑμῖν  ἡδονὴ  τοῦ  κατὰ  θάλασσαν  ἡγεμονεύειν,  τοῦ  πεζοῦ  ἐγὼ  θέλω.  καὶ  ἢ  τούτοισι  ὑμέας  χρεόν  ἐστι  ἀρέσκεσθαι  ἢ  ἀπιέναι  συμμάχων  τοιῶνδε  ἐρήμους.”  Γέλων  μὲν  δὴ  ταῦτα  προετείνετο,  φθάσας  δὲ  ὁ  ̓Αθηναίων  ἄγγελος
τὸν  Λακεδαιμονίων  ἀμείβετό  μιν  τοῖσιδε.  “ὦ  βασιλεῦ  Συρηκοσίων,  οὐκ  ἡγεμόνος  δεομένη  ἡ  ̔Ελλὰς  ἀπέπεμψε  ἡμέας  πρὸς  σέ,  ἀλλὰ  στρατιῆς.  σὺ  δὲ  ὅκως  μὲν  στρατιὴν  πέμψεις  μὴ  ἡγεύμενος  τῆς  ̔Ελλάδος  οὐ  προφαίνεις,  ὡς  δὲ  στρατηγήσεις  αὐτῆς  γλίχεαι.  ὅσον  μέν  νυν  παντὸς  τοῦ  ̔Ελλήνων  στρατοῦ  ἐδέεο  ἡγέεσθαι,  ἐξήρκεε  ἡμῖν  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  ἡσυχίην  ἄγειν,  ἐπισταμένοισι  ὡς  ὁ  Λάκων
ἱκανός  τοι  ἔμελλε  ἔσεσθαι  καὶ  ὑπὲρ  ἀμφοτέρων  ἀπολογεύμενος:  ἐπείτε  δὲ  ἁπάσης  ἀπελαυνόμενος  δέεαι  τῆς  ναυτικῆς  ἄρχειν,  οὕτω  ἔχει  τοι:  οὐδ'  ἢν  ὁ  Λάκων  ἐπιῇ  τοι  ἄρχειν  αὐτῆς,  ἡμεῖς  ἐπήσομεν:  ἡμετέρη  γὰρ  ἐστὶ  αὕτη  γε,  μὴ  αὐτῶν  βουλομένων  Λακεδαιμονίων.  τούτοισι  μὲν  ὦν  ἡγέεσθαι  βουλομένοισι  οὐκ  ἀντιτείνομεν,  ἄλλῳ  δὲ  παρήσομεν  οὐδενὶ  ναυαρχέειν.  μάτην  γὰρ  ἂν  ὧδε  πάραλον
̔Ελλήνων  στρατὸν  πλεῖστον  εἴημεν  ἐκτημένοι,  εἰ  Συρηκοσίοισι  ἐόντες  ̓Αθηναῖοι  συγχωρήσομεν  τῆς  ἡγεμονίης,  ἀρχαιότατον  μὲν  ἔθνος  παρεχόμενοι,  μοῦνοι  δὲ  ἐόντες  οὐ  μετανάσται  ̔Ελλήνων:  τῶν  καὶ  ̔́Ομηρος  ὁ  ἐποποιὸς  ἄνδρα  ἄριστον  ἔφησε  ἐς  ̓́Ιλιον  ἀπικέσθαι  τάξαι  τε  καὶ  διακοσμῆσαι  στρατόν.  οὕτω  οὐκ  ὄνειδος  οὐδὲν  ἡμῖν  ἐστι  λέγειν  ταῦτα.”  ἀμείβετο  Γέλων  τοῖσιδε.  “ξεῖνε  ̓Αθηναῖε,  ὑμεῖς  οἴκατε  τοὺς  μὲν
ἄρχοντας  ἔχειν,  τοὺς  δὲ  ἀρξομένους  οὐκ  ἕξειν.  ἐπεὶ  τοίνυν  οὐδὲν  ὑπιέντες  ἔχειν  τὸ  πᾶν  ἐθέλετε,  οὐκ  ἂν  φθάνοιτε  τὴν  ταχίστην  ὀπίσω  ἀπαλλασσόμενοι  καὶ  ἀγγέλλοντες  τῇ  ̔Ελλάδι  ὅτι  ἐκ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ  τὸ  ἔαρ  αὐτῇ  ἐξαραίρηται.”  οὗτος  δὲ  ὁ  νόος  τοῦ  ῥήματος  τὸ  ἐθέλει  λέγειν:  δῆλα  γὰρ  ὡς  ἐν  τῷ  ἐνιαυτῷ  ἐστὶ  τὸ  ἔαρ  δοκιμώτατον,  τῆς  δὲ
τῶν  ̔Ελλήνων  στρατιῆς  τὴν  ἑωυτοῦ  στρατιήν:  στερισκομένην  ὦν  τὴν  ̔Ελλάδα  τῆς  ἑωυτοῦ  συμμαχίης  εἴκαζε  ὡς  εἰ  τὸ  ἔαρ  ἐκ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ  ἐξαραιρημένον  εἴη.  οἱ  μὲν  δὴ  τῶν  ̔Ελλήνων  ἄγγελοι  τοιαῦτα  τῷ  Γέλωνι  χρηματισάμενοι  ἀπέπλεον:  Γέλων  δὲ  πρὸς  ταῦτα  δείσας  μὲν  περὶ  τοῖσι  ̔́Ελλησι  μὴ  οὐ  δύνωνται  τὸν  βάρβαρον  ὑπερβαλέσθαι,  δεινὸν  δὲ  καὶ  οὐκ  ἀνασχετὸν  ποιησάμενος
ἐλθὼν  ἐς  Πελοπόννησον  ἄρχεσθαι  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων  ἐὼν  Σικελίης  τύραννος,  ταύτην  μὲν  τὴν  ὁδὸν  ἠμέλησε,  ὁ  δὲ  ἄλλης  εἴχετο.  ἐπείτε  γὰρ  τάχιστα  ἐπύθετο  τὸν  Πέρσην  διαβεβηκότα  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  πέμπει  πεντηκοντέροισι  τρισὶ  Κάδμον  τὸν  Σκύθεω  ἄνδρα  Κῷον  ἐς  Δελφούς,  ἔχοντα  χρήματα  πολλὰ  καὶ  φιλίους  λόγους,  καραδοκήσοντα  τὴν  μάχην  τῇ  πεσέεται,  καὶ  ἢν  μὲν  ὁ  βάρβαρος  νικᾷ,  τά
τε  χρήματα  αὐτῷ  διδόναι  καὶ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  τῶν  ἄρχει  ὁ  Γέλων,  ἢν  δὲ  οἱ  ̔́Ελληνες,  ὀπίσω  ἀπάγειν.  ὁ  δὲ  Κάδυος  οὗτος  πρότερον  τούτων  παραδεξάμενος  παρὰ  πατρὸς  τυραννίδα  Κῴων  εὖ  βεβηκυῖαν,  ἑκών  τε  εἶναι  καὶ  δεινοῦ  ἐπιόντος  οὐδενὸς  ἀλλὰ  ὑπὸ  δικαιοσύνης  ἐς  μέσον  Κῴοισι  καταθεὶς  τὴν  ἀρχὴν  οἴχετο  ἐς  Σικελίην,  ἔνθα  παρὰ  Σαμίων  ἔσχε
τε  καὶ  κατοίκησε  πόλιν  Ζάγκλην  τὴν  ἐς  Μεσσήνην  μεταβαλοῦσαν  τὸ  οὔνομα.  τοῦτον  δὴ  ὁ  Γέλων  τὸν  Κάδμον  καὶ  τοιούτῳ  τρόπῳ  ἀπικόμενον  διὰ  δικαιοσύνην,  τήν  οἱ  αὐτὸς  ἄλλην  συνῄδεε  ἐοῦσαν,  ἔπεμπε:  ὃς  ἐπὶ  τοῖσι  ἄλλοισι  δικαίοισι  τοῖσι  ἐξ  ἑωυτοῦ  ἐργασμένοισι  καὶ  τόδε  οὐκ  ἐλάχιστον  τούτων  ἐλίπετο.  κρατήσας  γὰρ  μεγάλων  χρημάτων  τῶν  οἱ  Γέλων  ἐπετράπετο,  παρεὸν  κατασχέσθαι
οὐκ  ἠθέλησε,  ἀλλ'  ἐπεὶ  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐπεκράτησαν  τῇ  ναυμαχίῃ  καὶ  Ξέρξης  οἰχώκεε  ἀπελαύνων,  καὶ  δὴ  καὶ  ἐκεῖνος  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  Σικελίην  ἀπὸ  πάντα  τὰ  χρήματα  ἄγων.  λέγεται  δὲ  καὶ  τάδε  ὑπὸ  τῶν  ἐν  τῇ  Σικελίῃ  οἰκημένων,  ὡς  ὅμως  καὶ  μέλλων  ἄρχεσθαι  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων  ὁ  Γέλων  ἐβοήθησε  ἂν  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  εἰ  μὴ  ὑπὸ  Θήρωνος  τοῦ  Αἰνησιδήμου
̓Ακραγαντίνων  μουνάρχου  ἐξελασθεὶς  ἐξ  ̔Ιμέρης  Τήριλλος  ὁ  Κρινίππου  τύραννος  ἐὼν  ̔Ιμέρης  ἐπῆγε  ὑπ'  αὐτὸν  τὸν  χρόνον  τοῦτον  Φοινίκων  καὶ  Λιβύων  καὶ  ̓Ιβήρων  καὶ  Λιγύων  καὶ  ̓Ελισύκων  καὶ  Σαρδονίων  καὶ  Κυρνίων  τριήκοντα  μυριάδας  καὶ  στρατηγὸν  αὐτῶν  ̓Αμίλκαν  τὸν  ̓́Αννωνος,  Καρχηδονίων  ἐόντα  βασιλέα,  κατὰ  ξεινίην  τε  τὴν  ἑωυτοῦ  ὁ  Τήριλλος  ἀναγνώσας  καὶ  μάλιστα  διὰ  τὴν  ̓Αναξίλεω  τοῦ
Κρητίνεω  προθυμίην,  ὃς  ̔Ρηγίου  ἐὼν  τύραννος  τὰ  ἑωυτοῦ  τέκνα  δοὺς  ὁμήρους  ̓Αμίλκᾳ  ἐπῆγε  ἐπὶ  τὴν  Σικελίην  τιμωρέων  τῷ  πενθερῷ:  Τηρίλλου  γὰρ  εἶχε  θυγατέρα  ̓Αναξίλεως,  τῇ  οὔνομα  ἦν  Κυδίππη.  οὕτω  δὴ  οὐκ  οἷόν  τε  γενόμενον  βοηθέειν  τὸν  Γέλωνα  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἀποπέμπειν  ἐς  Δελφοὺς  τὰ  χρήματα.  πρὸς  δὲ  καὶ  τάδε  λέγουσι,  ὡς  συνέβη  τῆς  αὐτῆς  ἡμέρης  ἔν
τε  τῇ  Σικελίῃ  Γέλωνα  καὶ  Θήρωνα  νικᾶν  ̓Αμίλκαν  τὸν  Καρχηδόνιον  καὶ  ἐν  Σαλαμῖνι  τοὺς  ̔́Ελληνας  τὸν  Πέρσην.  τὸν  δὲ  ̓Αμίλκαν  Καρχηδόνιον  ἐόντα  πρὸς  πατρός,  μητρόθεν  δὲ  Συρηκόσιον,  βασιλεύσαντά  τε  κατ'  ἀνδραγαθίην  Καρχηδονίων,  ὡς  ἡ  συμβολή  τε  ἐγίνετο  καὶ  ὡς  ἑσσοῦτο  τῇ  μάχῃ,  ἀφανισθῆναι  πυνθάνομαι:  οὔτε  γὰρ  ζῶντα  οὔτε  ἀποθανόντα  φανῆναι  οὐδαμοῦ  γῆς:  τὸ  πᾶν  γὰρ
ἐπεξελθεῖν  διζήμενον  Γέλωνα.  ἔστι  δὲ  ὑπ'  αὐτῶν  Καρχηδονίων  ὅδε  λόγος  λεγόμενος,  οἰκότι  χρεωμένων,  ὡς  οἱ  μὲν  βάρβαροι  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἐν  τῇ  Σικελίῃ  ἐμάχοντο  ἐξ  ἠοῦς  ἀρξάμενοι  μέχρι  δείλης  ὀψίης  （ἐπὶ  τοσοῦτο  γὰρ  λέγεται  ἑλκύσαι  τὴν  σύστασιν）,  ὁ  δὲ  ̓Αμίλκας  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  μένων  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  ἐθύετο  καὶ  ἐκαλλιερέετο  ἐπὶ  πυρῆς  μεγάλης  σώματα  ὅλα
καταγίζων,  ἰδὼν  δὲ  τροπὴν  τῶν  ἑωυτοῦ  γινομένην,  ὡς  ἔτυχε  ἐπισπένδων  τοῖσι  ἱροῖσι,  ὦσε  ἑωυτὸν  ἐς  τὸ  πῦρ:  οὕτω  δὴ  κατακαυθέντα  ἀφανισθῆναι.  ἀφανισθέντι  δὲ  ̓Αμίλκᾳ  τρόπῳ  εἴτε  τοιούτῳ  ὡς  Φοίνικες  λέγουσι,  εἴτε  ἑτέρῳ  ὡς  Καρχηδόνιοι  καὶ  Συρηκόσιοι,τοῦτο  μέν  οἱ  θύουσι,  τοῦτο  δὲ  μνήματα  ἐποίησαν  ἐν  πάσῃσι  τῇσι  πόλισι  τῶν  ἀποικίδων,  ἐν  αὐτῇ  τε  μέγιστον  Καρχηδόνι.  τὰ
μὲν  ἀπὸ  Σικελίης  τοσαῦτα.  Κερκυραῖοι  δὲ  τάδε  ὑποκρινάμενοι  τοῖσι  ἀγγέλοισι  τοιάδε  ἐποίησαν:  καὶ  γὰρ  τούτους  παρελάμβανον  οἱ  αὐτοὶ  οἵ  περ  ἐς  Σικελίην  ἀπίκοντο,  λέγοντες  τοὺς  αὐτοὺς  λόγους  τοὺς  καὶ  πρὸς  Γέλωνα  ἔλεγον.  οἳ  δὲ  παραυτίκα  μὲν  ὑπίσχοντο  πέμψειν  τε  καὶ  ἀμυνέειν,  φράζοντες  ὡς  οὔ  σφι  περιοπτέη  ἐστὶ  ἡ  ̔Ελλὰς  ἀπολλυμένη:  ἢν  γὰρ  σφαλῇ,  σφεῖς  γε
οὐδὲν  ἄλλο  ἢ  δουλεύσουσι  τῇ  πρώτῃ  τῶν  ἡμερέων:  ἀλλὰ  τιμωρητέον  εἴη  ἐς  τὸ  δυνατώτατον.  ὑπεκρίναντο  μὲν  οὕτω  εὐπρόσωπα:  ἐπεὶ  δὲ  ἔδει  βοηθέειν,  ἄλλα  νοέοντες  ἐπλήρωσαν  νέας  ἑξήκοντα,  μόγις  δὲ  ἀναχθέντες  προσέμιξαν  τῇ  Πελοποννήσῳ,  καὶ  περὶ  Πύλον  καὶ  Ταίναρον  γῆς  τῆς  Λακεδαιμονίων  ἀνεκώχευον  τὰς  νέας,  καραδοκέοντες  καὶ  οὗτοι  τὸν  πόλεμον  τῇ  πεσέεται,  ἀελπτέοντες  μὲν  τοὺς  ̔́Ελληνας
ὑπερβαλέεσθαι,  δοκέοντες  δὲ  τὸν  Πέρσην  κατακρατήσαντα  πολλὸν  ἄρξειν  πάσης  τῆς  ̔Ελλάδος.  ἐποίευν  ὦν  ἐπίτηδες,  ἵνα  ἔχωσι  πρὸς  τὸν  Πέρσην  λέγειν  τοιάδε.  “ὦ  βασιλεῦ,  ἡμεῖς,  παραλαμβανόντων  τῶν  ̔Ελλήνων  ἡμέας  ἐς  τὸν  πόλεμον  τοῦτον,  ἔχοντες  δύναμιν  οὐκ  ἐλαχίστην  οὐδὲ  νέας  ἐλαχίστας  παρασχόντες  ἂν  ἀλλὰ  πλείστας  μετά  γε  ̓Αθηναίους,  οὐκ  ἠθελήσαμέν  τοι  ἐναντιοῦσθαι  οὐδέ  τι  ἀποθύμιον  ποιῆσαι.”  τοιαῦτα
λέγοντες  ἤλπιζον  πλέον  τι  τῶν  ἄλλων  οἴσεσθαι:  τά  περ  ἂν  καὶ  ἐγένετο,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέει.  πρὸς  δὲ  τοὺς  ̔́Ελληνάς  σφι  σκῆψις  ἐπεποίητο,  τῇ  περ  δὴ  καὶ  ἐχρήσαντο.  αἰτιωμένων  γὰρ  τῶν  ̔Ελλήνων  ὅτι  οὐκ  ἐβοήθεον,  ἔφασαν  πληρῶσαι  μὲν  ἑξήκοντα  τριήρεας,  ὑπὸ  δὲ  ἐτησιέων  ἀνέμων  ὑπερβαλεῖν  Μαλέην  οὐκ  οἷοί  τε  γενέσθαι:  οὕτω  οὐκ  ἀπικέσθαι  ἐς  Σαλαμῖνα,  καὶ
οὐδεμιῇ  κακότητι  λειφθῆναι  τῆς  ναυμαχίης.  οὗτοι  μὲν  οὕτω  διεκρούσαντο  τοὺς  ̔́Ελληνας.  Κρῆτες  δέ,  ἐπείτε  σφέας  παρελάμβανον  οἱ  ἐπὶ  τούτοισι  ταχθέντες  ̔Ελλήνων,  ἐποίησαν  τοιόνδε:  πέμψαντες  κοινῇ  θεοπρόπους  ἐς  Δελφοὺς  τὸν  θεὸν  ἐπειρώτων  εἴ  σφι  ἄμεινον  τιμωρέουσι  γίνεται  τῇ  ̔Ελλάδι.  ἡ  δὲ  Πυθίη  ὑπεκρίνατο  “ὦ  νήπιοι,  ἐπιμέμφεσθε  ὅσα  ὑμῖν  ἐκ  τῶν  Μενελάου  τιμωρημάτων  Μίνως  ἔπεμψε  μηνίων  δακρύματα,
ὅτι  οἳ  μὲν  οὐ  συνεξεπρήξαντο  αὐτῷ  τὸν  ἐν  Καμικῷ  θάνατον  γενόμενον,  ὑμεῖς  δὲ  ἐκείνοισι  τὴν  ἐκ  Σπάρτης  ἁρπασθεῖσαν  ὑπ'  ἀνδρὸς  βαρβάρου  γυναῖκα.”  ταῦτα  οἱ  Κρῆτες  ὡς  ἀπενειχθέντα  ἤκουσαν,  ἔσχοντο  τῆς  τιμωρίης.  λέγεται  γὰρ  Μίνων  κατὰ  ζήτησιν  Δαιδάλου  ἀπικόμενον  ἐς  Σικανίην  τὴν  νῦν  Σικελίην  καλευμένην  ἀποθανεῖν  βιαίῳ  θανάτῳ.  ἀνὰ  δὲ  χρόνον  Κρῆτας,  θεοῦ  σφι  ἐποτρύναντος,  πάντας
πλὴν  Πολιχνιτέων  τε  καὶ  Πραισίων  ἀπικομένους  στόλῳ  μεγάλῳ  ἐς  Σικανίην  πολιορκέειν  ἐπ'  ἔτεα  πέντε  πόλιν  Καμικόν,  τὴν  κατ'  ἐμὲ  ̓Ακραγαντῖνοι  ἐνέμοντο:  τέλος  δὲ  οὐ  δυναμένους  οὔτε  ἑλεῖν  οὔτε  παραμένειν  λιμῷ  συνεστεῶτας,  ἀπολιπόντας  οἴχεσθαι.  ὡς  δὲ  κατὰ  ̓Ιηπυγίην  γενέσθαι  πλέοντας,  ὑπολαβόντα  σφέας  χειμῶνα  μέγαν  ἐκβαλεῖν  ἐς  τὴν  γῆν:  συναραχθέντων  δὲ  τῶν  πλοίων,  οὐδεμίαν  γάρ  σφι  ἔτι
κομιδὴν  ἐς  Κρήτην  φαίνεσθαι,  ἐνθαῦτα  ̔Υρίην  πόλιν  κτίσαντας  καταμεῖναί  τε  καὶ  μεταβαλόντας  ἀντὶ  μὲν  Κρητῶν  γενέσθαι  ̓Ιήπυγας  Μεσσαπίους,  ἀντὶ  δὲ  εἶναι  νησιώτας  ἠπειρώτας.  ἀπὸ  δὲ  ̔Υρίης  πόλιος  τὰς  ἄλλας  οἰκίσαι,  τὰς  δὴ  Ταραντῖνοι  χρόνῳ  ὕστερον  πολλῷ  ἐξανιστάντες  προσέπταισαν  μεγάλως,  ὥστε  φόνος  ̔Ελληνικὸς  μέγιστος  οὗτος  δὴ  ἐγένετο  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν,  αὐτῶν  τε  Ταραντίνων  καὶ  ̔Ρηγίνων,
οἳ  ὑπὸ  Μικύθου  τοῦ  Χοίρου  ἀναγκαζόμενοι  τῶν  ἀστῶν  καὶ  ἀπικόμενοι  τιμωροὶ  Ταραντίνοισι  ἀπέθανον  τρισχίλιοι  οὕτω:  αὐτῶν  δὲ  Ταραντίνων  οὐκ  ἐπῆν  ἀριθμός.  ὁ  δὲ  Μίκυθος  οἰκέτης  ἐὼν  ̓Αναξίλεω  ἐπίτροπος  ̔Ρηγίου  καταλέλειπτο,  οὗτος  ὅς  περ  ἐκπεσὼν  ἐκ  ̔Ρηγίου  καὶ  Τεγέην  τὴν  ̓Αρκάδων  οἰκήσας  ἀνέθηκε  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  τοὺς  πολλοὺς  ἀνδριάντας.  ἀλλὰ  τὰ  μὲν  κατὰ  ̔Ρηγίνους  τε  καὶ  Ταραντίνους
τοῦ  λόγου  μοι  παρενθήκη  γέγονε:  ἐς  δὲ  τὴν  Κρήτην  ἐρημωθεῖσαν,  ὡς  λέγουσι  Πραίσιοι,  ἐσοικίζεσθαι  ἄλλους  τε  ἀνθρώπους  καὶ  μάλιστα  ̔́Ελληνας,  τρίτῃ  δὲ  γενεῇ  μετὰ  Μίνων  τελευτήσαντα  γενέσθαι  τὰ  Τρωικά,  ἐν  τοῖσι  οὐ  φλαυροτάτους  φαίνεσθαι  ἐόντας  Κρῆτας  τιμωροὺς  Μενέλεῳ.  ἀπὸ  τούτων  δέ  σφι  ἀπονοστήσασι  ἐκ  Τροίης  λιμόν  τε  καὶ  λοιμὸν  γενέσθαι  καὶ  αὐτοῖσι  καὶ  τοῖσι  προβάτοισι,
ἔστε  τὸ  δεύτερον  ἐρημωθείσης  Κρήτης  μετὰ  τῶν  ὑπολοίπων  τρίτους  αὐτὴν  νῦν  νέμεσθαι  Κρῆτας.  ἡ  μὲν  δὴ  Πυθίη  ὑπομνήσασα  ταῦτα  ἔσχε  βουλομένους  τιμωρέειν  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  Θεσσαλοὶ  δὲ  ὑπὸ  ἀναγκαίης  τὸ  πρῶτον  ἐμήδισαν,  ὡς  διέδεξαν,  ὅτι  οὔ  σφι  ἥνδανε  τὰ  οἱ  ̓Αλευάδαι  ἐμηχανῶντο.  ἐπείτε  γὰρ  ἐπύθοντο  τάχιστα  μέλλοντα  διαβαίνειν  τὸν  Πέρσην  ἐς  τὴν  Εὐρώπην,  πέμπουσι  ἐς  τὸν
̓Ισθμὸν  ἀγγέλους:  ἐν  δὲ  τῷ  ̓Ισθμῷ  ἦσαν  ἁλισμένοι  πρόβουλοι  τῆς  ̔Ελλάδος  ἀραιρημένοι  ἀπὸ  τῶν  πολίων  τῶν  τὰ  ἀμείνω  φρονεουσέων  περὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐπὶ  τούτους  τῶν  Θεσσαλῶν  οἱ  ἄγγελοι  ἔλεγον:  “̓́Ανδρες  ̔́Ελληνες,  δεῖ  φυλάσσεσθαι  τὴν  ἐσβολὴν  τὴν  ̓Ολυμπικήν,  ἵνα  Θεσσαλίη  τε  καὶ  ἡ  σύμπασα  ᾖ  ̔Ελλὰς  ἐν  σκέπῃ  τοῦ  πολέμου.  ἡμεῖς  μέν  νυν  ἕτοιμοι
εἰμὲν  συμφυλάσσειν,  πέμπειν  δὲ  χρὴ  καὶ  ὑμέας  στρατιὴν  πολλήν,  ὡς,  εἰ  μὴ  πέμψετε,  ἐπίστασθε  ἡμέας  ὁμολογήσειν  τῷ  Πέρσῃ:  οὐ  γάρ  τι  προκατημένους  τοσοῦτο  πρὸ  τῆς  ἄλλης  ̔Ελλάδος  μούνους  πρὸ  ὑμέων  δεῖ  ἀπολέσθαι.  βοηθέειν  δὲ  οὐ  βουλόμενοι  ἀναγκαίην  ἡμῖν  οὐδεμίαν  οἷοί  τε  ἐστὲ  προσφέρειν:  οὐδαμὰ  γὰρ  ἀδυνασίης  ἀνάγκη  κρέσσων  ἔφυ.  ἡμεῖς  δὲ  πειρησόμεθα  αὐτοί  τινα  σωτηρίην
μηχανώμενοι.”  ταῦτα  ἔλεγον  οἱ  Θεσσαλοί.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  πρὸς  ταῦτα  ἐβουλεύσαντο  ἐς  Θεσσαλίην  πέμπειν  κατὰ  θάλασσαν  πεζὸν  στρατὸν  φυλάξοντα  τὴν  ἐσβολήν.  ὡς  δὲ  συνελέχθη  ὁ  στρατός,  ἔπλεε  δι'  Εὐρίπου:  ἀπικόμενος  δὲ  τῆς  ̓Αχαιίης  ἐς  ̓́Αλον,  ἀποβὰς  ἐπορεύετο  ἐς  Θεσσαλίην,  τὰς  νέας  αὐτοῦ  καταλιπών,  καὶ  ἀπίκετο  ἐς  τὰ  Τέμπεα  ἐς  τὴν  ἐσβολὴν  ἥ  περ  ἀπὸ  Μακεδονίης
τῆς  κάτω  ἐς  Θεσσαλίην  φέρει  παρὰ  ποταμὸν  Πηνειόν,  μεταξὺ  δὲ  ̓Ολύμπου  τε  ὄρεος  ἐόντα  καὶ  τῆς  ̓́Οσσης.  ἐνθαῦτα  ἐστρατοπεδεύοντο  τῶν  ̔Ελλήνων  κατὰ  μυρίους  ὁπλίτας  συλλεγέντες,  καί  σφι  προσῆν  ἡ  Θεσσαλῶν  ἵππος:  ἐστρατήγεε  δὲ  Λακεδαιμονίων  μὲν  Εὐαίνετος  ὁ  Καρήνου  ἐκ  τῶν  πολεμάρχων  ἀραιρημένος,  γένεος  μέντοι  ἐὼν  οὐ  τοῦ  βασιληίου,  ̓Αθηναίων  δὲ  Θεμιστοκλέης  ὁ  Νεοκλέος.  ἔμειναν  δὲ
ὀλίγας  ἡμέρας  ἐνθαῦτα:  ἀπικόμενοι  γὰρ  ἄγγελοι  παρὰ  ̓Αλεξάνδρου  τοῦ  ̓Αμύντεω  ἀνδρὸς  Μακεδόνος  συνεβούλευόν  σφι  ἀπαλλάσσεσθαι  μηδὲ  μένοντας  ἐν  τῇ  ἐσβολῇ  καταπατηθῆναι  ὑπὸ  τοῦ  στρατοῦ  τοῦ  ἐπιόντος,  σημαίνοντες  τὸ  πλῆθός  τε  τῆς  στρατιῆς  καὶ  τὰς  νέας.  ὡς  δὲ  οὗτοί  σφι  ταῦτα  συνεβούλευον,  χρηστὰ  γὰρ  ἐδόκεον  συμβουλεύειν  καί  σφι  εὔνοος  ἐφαίνετο  ἐὼν  ὁ  Μακεδών,  ἐπείθοντο.  δοκέειν  δὲ
μοι,  ἀρρωδίη  ἦν  τὸ  πεῖθον,  ὡς  ἐπύθοντο  καὶ  ἄλλην  ἐοῦσαν  ἐσβολὴν  ἐς  Θεσσαλοὺς  κατὰ  τὴν  ἄνω  Μακεδονίην  διὰ  Περραιβῶν  κατὰ  Γόννον  πόλιν,  τῇ  περ  δὴ  καὶ  ἐσέβαλε  ἡ  στρατιὴ  ἡ  Ξέρξεω.  καταβάντες  δὲ  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐπὶ  τὰς  νέας  ὀπίσω  ἐπορεύοντο  ἐς  τὸν  ̓Ισθμόν.  αὕτη  ἐγένετο  ἡ  ἐς  Θεσσαλίην  στρατηίη,  βασιλέος  τε  μέλλοντος  διαβαίνειν  ἐς  τὴν
Εὐρώπην  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  καὶ  ἐόντος  ἤδη  ἐν  ̓Αβύδῳ.  Θεσσαλοὶ  δὲ  ἐρημωθέντες  συμμάχων  οὕτω  δὴ  ἐμήδισαν  προθύμως  οὐδ'  ἔτι  ἐνδοιαστῶς,  ὥστε  ἐν  τοῖσι  πρήγμασι  ἐφαίνοντο  βασιλέι  ἄνδρες  ἐόντες  χρησιμώτατοι.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ἐπείτε  ἀπίκατο  ἐς  τὸν  ̓Ισθμόν,  ἐβουλεύοντο  πρὸς  τὰ  λεχθέντα  ἐξ  ̓Αλεξάνδρου  τῇ  τε  στήσονται  τὸν  πόλεμον  καὶ  ἐν  οἵοισι  χώροισι.  ἡ  νικῶσα  δὲ
γνώμη  ἐγίνετο  τὴν  ἐν  Θερμοπύλῃσι  ἐσβολὴν  φυλάξαι:  στεινοτέρη  γὰρ  ἐφαίνετο  ἐοῦσα  τῆς  ἐς  Θεσσαλίην  καὶ  ἅμα  ἀγχοτέρη  τῆς  ἑωυτῶν:  τὴν  δὲ  ἀτραπόν,  δι'  ἣλωσαν  οἱ  ἁλόντες  ̔Ελλήνων  ἐν  Θερμοπύλῃσι,  οὐδὲ  ᾔδεσαν  ἐοῦσαν  πρότερον  ἤ  περ  ἀπικόμενοι  ἐς  Θερμοπύλας  ἐπύθοντο  Τρηχινίων.  ταύτην  ὦν  ἐβουλεύσαντο  φυλάσσοντες  τὴν  ἐσβολὴν  μὴ  παριέναι  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  τὸν  βάρβαρον,  τὸν  δὲ
ναυτικὸν  στρατὸν  πλέειν  γῆς  τῆς  ̔Ιστιαιώτιδος  ἐπὶ  ̓Αρτεμίσιον.  ταῦτα  γὰρ  ἀγχοῦ  τε  ἀλλήλων  ἐστὶ  ὥστε  πυνθάνεσθαι  τὰ  κατὰ  ἑκατέρους  ἐόντα,  οἵ  τε  χῶροι  οὕτω  ἔχουσι.  τοῦτο  μὲν  τὸ  ̓Αρτεμίσιον:  ἐκ  τοῦ  πελάγεος  τοῦ  Θρηικίου  ἐξ  εὐρέος  συνάγεται  ἐς  στεινὸν  ἐόντα  τὸν  πόρον  τὸν  μεταξὺ  νήσου  τε  Σκιάθου  καὶ  ἠπείρου  Μαγνησίης:  ἐκ  δὲ  τοῦ  στεινοῦ  τῆς
Εὐβοίης  ἤδη  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  δέκεται  αἰγιαλός,  ἐν  δὲ  ̓Αρτέμιδος  ἱρόν.  ἡ  δὲ  αὖ  διὰ  Τρηχῖνος  ἔσοδος  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  ἐστὶ  τῇ  στεινοτάτη  ἡμίπλεθρον.  οὐ  μέντοι  κατὰ  τοῦτό  γε  ἐστὶ  τὸ  στεινότατον  τῆς  χώρης  τῆς  ἄλλης,  ἀλλ'  ἔμπροσθέ  τε  Θερμοπυλέων  καὶ  ὄπισθε,  κατὰ  τε  ̓Αλπηνοὺς  ὄπισθε  ἐόντας  ἐοῦσα  ἁμαξιτὸς  μούνη,  καὶ  ἔμπροσθε  κατὰ  Φοίνικα  ποταμὸν  ἀγχοῦ
̓Ανθήλης  πόλιος  ἄλλη  ἁμαξιτὸς  μούνη.  τῶν  δὲ  Θερμοπυλέων  τὸ  μὲν  πρὸς  ἑσπέρης  ὄρος  ἄβατόν  τε  καὶ  ἀπόκρημνον,  ὑψηλόν,  ἀνατεῖνον  ἐς  τὴν  Οἴτην:  τὸ  δὲ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  τῆς  ὁδοῦ  θάλασσα  ὑποδέκεται  καὶ  τενάγεα.  ἔστι  δὲ  ἐν  τῇ  ἐσόδῳ  ταύτῃ  θερμὰ  λουτρά,  τὰ  Χύτρους  καλέουσι  οἱ  ἐπιχώριοι,  καὶ  βωμὸς  ἵδρυται  ̔Ηρακλέος  ἐπ'  αὐτοῖσι.  ἐδέδμητο  δὲ  τεῖχος
κατὰ  ταύτας  τὰς  ἐσβολάς,  καὶ  τό  γε  παλαιὸν  πύλαι  ἐπῆσαν.  ἔδειμαν  δὲ  Φωκέες  τὸ  τεῖχος  δείσαντες,  ἐπεὶ  Θεσσαλοὶ  ἦλθον  ἐκ  Θεσπρωτῶν  οἰκήσοντες  γῆν  τὴν  Αἰολίδα  τήν  νῦν  ἐκτέαται.  ἅτε  δὴ  πειρωμένων  τῶν  Θεσσαλῶν  καταστρέφεσθαι  σφέας,  τοῦτο  προεφυλάξαντο  οἱ  Φωκέες,  καὶ  τὸ  ὕδωρ  τὸ  θερμὸν  τότε  ἐπῆκαν  ἐπὶ  τὴν  ἔσοδον,  ὡς  ἂν  χαραδρωθείη  ὁ  χῶρος,  πᾶν
μηχανώμενοι  ὅκως  μή  σφι  ἐσβάλοιεν  οἱ  Θεσσαλοὶ  ἐπὶ  τὴν  χώρην.  τὸ  μέν  νυν  τεῖχος  τὸ  ἀρχαῖον  ἐκ  παλαιοῦ  τε  ἐδέδμητο  καὶ  τὸ  πλέον  αὐτοῦ  ἤδη  ὑπὸ  χρόνου  ἔκειτο:  τοῖσι  δὲ  αὖτις  ὀρθώσασι  ἔδοξε  ταύτῃ  ἀπαμύνειν  ἀπὸ  τῆς  ̔Ελλάδος  τὸν  βάρβαρον.  κώμη  δὲ  ἐστὶ  ἀγχοτάτω  τῆς  ὁδοῦ  ̓Αλπηνοὶ  οὔνομα:  ἐκ  ταύτης  δὲ  ἐπισιτιεῖσθαι  ἐλογίζοντο  οἱ  ̔́Ελληνες.
οἱ  μέν  νυν  χῶροι  οὗτοι  τοῖσι  ̔́Ελλησι  εἶναι  ἐφαίνοντο  ἐπιτήδεοι:  πάντα  γὰρ  προσκεψάμενοι  καὶ  ἐπιλογισθέντες  ὅτι  οὔτε  πλήθεϊ  ἕξουσι  χρᾶσθαι  οἱ  βάρβαροι  οὔτε  ἵππῳ,  ταύτῃ  σφι  ἔδοξε  δέκεσθαι  τὸν  ἐπιόντα  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  ὡς  δὲ  ἐπύθοντο  τὸν  Πέρσην  ἐόντα  ἐν  Πιερίῃ,  διαλυθέντες  ἐκ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  ἐστρατεύοντο  αὐτῶν  οἳ  μὲν  ἐς  Θερμοπύλας  πεζῇ,  ἄλλοι  δὲ  κατὰ
θάλασσαν  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον.  οἱ  μὲν  δὴ  ̔́Ελληνες  κατὰ  τάχος  ἐβοήθεον  διαταχθέντες,  Δελφοὶ  δ'  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  ἐχρηστηριάζοντο  τῷ  θεῷ  ὑπὲρ  ἑωυτῶν  καὶ  τῆς  ̔Ελλάδος  καταρρωδηκότες,  καί  σφι  ἐχρήσθη  ἀνέμοισι  εὔχεσθαι:  μεγάλους  γὰρ  τούτους  ἔσεσθαι  τῇ  ̔Ελλάδι  συμμάχους.  Δελφοὶ  δὲ  δεξάμενοι  τὸ  μαντήιον  πρῶτα  μὲν  ̔Ελλήνων  τοῖσι  βουλομένοισι  εἶναι  ἐλευθέροισι  ἐξήγγειλαν  τὰ  χρησθέντα  αὐτοῖσι,  καί
σφι  δεινῶς  καταρρωδέουσι  τὸν  βάρβαρον  ἐξαγγείλαντες  χάριν  ἀθάνατον  κατέθεντο.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  οἱ  Δελφοὶ  τοῖσι  ἀνέμοισι  βωμόν  τε  ἀπέδεξαν  ἐν  Θυίῃ,  τῇ  περ  τῆς  Κηφισοῦ  θυγατρὸς  Θυίης  τὸ  τέμενος  ἐστί,  ἐπ'  ἧς  καὶ  ὁ  χῶρος  οὗτος  τὴν  ἐπωνυμίην  ἔχει,  καὶ  θυσίῃσι  σφέας  μετήισαν.  Δελφοὶ  μὲν  δὴ  κατὰ  τὸ  χρηστήριον  ἔτι  καὶ  νῦν  τοὺς  ἀνέμους  ἱλάσκονται.
ὁ  δὲ  ναυτικὸς  Ξέρξεω  στρατὸς  ὁρμώμενος  ἐκ  Θέρμης  πόλιος  παρέβαλε  νηυσὶ  τῇσι  ἄριστα  πλεούσῃσι  δέκα  ἰθὺ  Σκιάθου,  ἔνθα  ἦσαν  προφυλάσσουσαι  νέες  τρεῖς  ̔Ελληνίδες,  Τροιζηνίη  τε  καὶ  Αἰγιναίη  καὶ  ̓Αττική.  προϊδόντες  δὲ  οὗτοι  τὰς  νέας  τῶν  βαρβάρων  ἐς  φυγὴν  ὅρμησαν.  τὴν  μὲν  δὴ  Τροιζηνίην,  τῆς  ἦρχε  Πρηξῖνος,  αὐτίκα  αἱρέουσι  ἐπισπόμενοι  οἱ  βάρβαροι,  καὶ  ἔπειτα  τῶν  ἐπιβατέων
αὐτῆς  τὸν  καλλιστεύοντα  ἀγαγόντες  ἐπὶ  τῆς  πρῴρης  τῆς  νεὸς  ἔσφαξαν,  διαδέξιον  ποιεύμενοι  τὸν  εἷλον  τῶν  ̔Ελλήνων  πρῶτον  καὶ  κάλλιστον.  τῷ  δὲ  σφαγιασθέντι  τούτῳ  οὔνομα  ἦν  Λέων:  τάχα  δ'  ἄν  τι  καὶ  τοῦ  οὐνόματος  ἐπαύροιτο.  ἡ  δὲ  Αἰγιναίη,  τῆς  ἐτριηράρχεε  ̓Ασωνίδης,  καὶ  τινά  σφι  θόρυβον  παρέσχε,  Πυθέω  τοῦ  ̓Ισχενόου  ἐπιβατεύοντος,  ἀνδρὸς  ἀρίστου  γενομένου  ταύτην  τὴν  ἡμέρην:
ὃς  ἐπειδὴ  ἡ  νηῦς  ἡλίσκετο  ἐς  τοῦτο  ἀντεῖχε  μαχόμενος  ἐς  ὃ  κατεκρεουργήθη  ἅπας.  ὡς  δὲ  πεσὼν  οὐκ  ἀπέθανε  ἀλλ'  ἦν  ἔμπνοος,  οἱ  Πέρσαι,  οἵ  περ  ἐπεβάτευον  ἐπὶ  τῶν  νεῶν,  δι'  ἀρετὴν  τὴν  ἐκείνου  περιποιῆσαί  μιν  περὶ  πλείστου  ἐποιήσαντο,  σμύρνῃσί  τε  ἰώμενοι  τὰ  ἕλκεα  καὶ  σινδόνος  βυσσίνης  τελαμῶσι  κατειλίσσοντες:  καί  μιν,  ὡς  ὀπίσω  ἀπίκοντο  ἐς  τὸ
ἑωυτῶν  στρατόπεδον,  ἐπεδείκνυσαν  ἐκπαγλεόμενοι  πάσῃ  τῇ  στρατιῇ  περιέποντες  εὖ.  τοὺς  δὲ  ἄλλους  τοὺς  ἔλαβον  ἐν  τῇ  νηὶ  ταύτῃ  περιεῖπον  ὡς  ἀνδράποδα.  αἱ  μὲν  δὴ  δύο  τῶν  νεῶν  οὕτω  ἐχειρώθησαν:  ἡ  δὲ  τρίτη,  τῆς  ἐτριηράρχεε  Φόρμος  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖοις,  φεύγουσα  ἐξοκέλλει  ἐς  τὰς  ἐκβολὰς  τοῦ  Πηνειοῦ,  καὶ  τοῦ  μὲν  σκάφεος  ἐκράτησαν  οἱ  βάρβαροι,  τῶν  δὲ  ἀνδρῶν  οὔ:
ὡς  γὰρ  δὴ  τάχιστα  ἐπώκειλαν  τὴν  νέα  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  ἀποθορόντες  κατὰ  Θεσσαλίην  πορευόμενοι  ἐκομίσθησαν  ἐς  ̓Αθήνας.  ταῦτα  οἱ  ̔́Ελληνες  οἱ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  στρατοπεδευόμενοι  πυνθάνονται  παρὰ  πυρσῶν  ἐκ  Σκιάθου:  πυθόμενοι  δὲ  καὶ  καταρρωδήσαντες  ἀπὸ  τοῦ  ̓Αρτεμισίου  μετορμίζοντο  ἐς  Χαλκίδα,  φυλάξοντες  μὲν  τὸν  Εὔριπον,  λείποντες  δὲ  ἡμεροσκόπους  περὶ  τὰ  ὑψηλὰ  τῆς  Εὐβοίης.  τῶν  δὲ  δέκα  νεῶν  τῶν
βαρβάρων  τρεῖς  ἐπήλασαν  περὶ  τὸ  ἕρμα  τὸ  μεταξὺ  ἐὸν  Σκιάθου  τε  καὶ  Μαγνησίης,  καλεόμενον  δὲ  Μύρμηκα.  ἐνθαῦτα  οἱ  βάρβαροι  ἐπειδὴ  στήλην  λίθου  ἐπέθηκαν  κομίσαντες  ἐπὶ  τὸ  ἕρμα,  ὁρμηθέντες  αὐτοὶ  ἐκ  Θέρμης,  ὥς  σφι  τὸ  ἐμποδὼν  ἐγεγόνεε  καθαρόν,  ἐπέπλεον  πάσῃσι  τῇσι  νηυσί,  ἕνδεκα  ἡμέρας  παρέντες  μετὰ  τὴν  βασιλέος  ἐξέλασιν  ἐκ  Θέρμης.  τὸ  δὲ  ἕρμα  σφι  κατηγήσατο
ἐὸν  ἐν  πόρῳ  μάλιστα  Πάμμων  Σκύριος.  πανημερὸν  δὲ  πλέοντες  οἱ  βάρβαροι  ἐξανύουσι  τῆς  Μαγνησίης  χώρης  ἐπὶ  Σηπιάδα  τε  καὶ  τὸν  αἰγιαλὸν  τὸν  μεταξὺ  Κασθαναίης  τε  πόλιος  ἐόντα  καὶ  Σηπιάδος  ἀκτῆς.  μέχρι  μέν  νυν  τούτου  τοῦ  χώρου  καὶ  Θερμοπυλέων  ἀπαθής  τε  κακῶν  ἦν  ὁ  στρατός,  καὶ  πλῆθος  ἦν  τηνικαῦτα  ἔτι,  ὡς  ἐγὼ  συμβαλλόμενος  εὑρίσκω,  τῶν  μὲν
ἐκ  τῶν  νεῶν  τῶν  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης,  ἐουσέων  ἑπτὰ  καὶ  διηκοσιέων  καὶ  χιλιέων,  τὸν  μὲν  ἀρχαῖον  ἑκάστων  τῶν  ἐθνέων  ἐόντα  ὅμιλον  τέσσερας  καὶ  εἴκοσι  μυριάδας  καὶ  πρὸς  χιλιάδα  τε  καὶ  τετρακοσίους,  ὡς  ἀνὰ  διηκοσίους  ἄνδρας  λογιζομένοισι  ἐν  ἑκάστῃ  νηί.  ἐπεβάτευον  δὲ  ἐπὶ  τουτέων  τῶν  νεῶν,  χωρὶς  ἑκάστων  τῶν  ἐπιχωρίων  ἐπιβατέων,  Περσέων  τε  καὶ  Μήδων  καὶ
Σακέων  τριήκοντα  ἄνδρες.  οὗτος  ἄλλος  ὅμιλος  γίνεται  τρισμύριοι  καὶ  ἑξακισχίλιοι  καὶ  πρὸς  διηκόσιοί  τε  καὶ  δέκα.  προσθήσω  δ'  ἔτι  τούτῳ  καὶ  τῷ  προτέρῳ  ἀριθμῷ  τοὺς  ἐκ  τῶν  πεντηκοντέρων,  ποιήσας,  ὅ  τι  πλέον  ἦν  αὐτῶν  ἢ  ἔλασσον,  ἀν'  ὀγδώκοντα  ἄνδρας  ἐνεῖναι.  συνελέχθη  δὲ  ταῦτα  τὰ  πλοῖα,  ὡς  καὶ  πρότερον  εἰρέθη,  τρισχίλια.  ἤδη  ὦν  ἄνδρες  ἂν  εἶεν
ἐν  αὐτοῖσι  τέσσερες  μυριάδες  καὶ  εἴκοσι.  τοῦτο  μὲν  δὴ  τό  ἐκ  τῆς  ̓Ασίης  ναυτικὸν  ἦν,  σύμπαν  ἐὸν  πεντήκοντα  μυριάδες  καὶ  μία,  χιλιάδες  δὲ  ἔπεισι  ἐπὶ  ταύτῃσι  ἑπτὰ  καὶ  πρὸς  ἑκατοντάδες  ἓξ  καὶ  δεκάς.  τοῦ  δὲ  πεζοῦ  ἑβδομήκοντα  καὶ  ἑκατὸν  μυριάδες  ἐγένοντο,  τῶν  δὲ  ἱππέων  ὀκτὼ  μυριάδες.  προσθήσω  δ'  ἔτι  τούτοισι  τὰς  καμήλους  τοὺς  ἐλαύνοντας  ̓Αραβίους
καὶ  τοὺς  τὰ  ἅρματα  Λίβυας,  πλῆθος  ποιήσας  δισμυρίους  ἄνδρας.  καὶ  δὴ  τό  τε  ἐκ  τῶν  νεῶν  καὶ  τοῦ  πεζοῦ  πλῆθος  συντιθέμενον  γίνεται  διηκόσιαί  τε  μυριάδες  καὶ  τριήκοντα  καὶ  μία,  καὶ  πρὸς  χιλιάδες  ἑπτὰ  καὶ  ἑκατοντάδες  ἓξ  καὶ  δεκάς.  τοῦτο  μὲν  τὸ  ἐξ  αὐτῆς  τῆς  ̓Ασίης  στράτευμα  ἐξαναχθὲν  εἴρηται,  ἄνευ  τε  τῆς  θεραπηίης  τῆς  ἑπομένης  καὶ
τῶν  σιταγωγῶν  πλοίων  καὶ  ὅσοι  ἐνέπλεον  τούτοισι.  τὸ  δὲ  δὴ  ἐκ  τῆς  Εὐρώπης  ἀγόμενον  στράτευμα  ἔτι  προσλογιστέα  τούτῳ  παντὶ  τῷ  ἐξηριθμημένῳ:  δόκησιν  δὲ  δεῖ  λέγειν.  νέας  μέν  νυν  οἱ  ἀπὸ  Θρηίκης  ̔́Ελληνες  καὶ  οἱ  ἐκ  τῶν  νήσων  τῶν  ἐπικειμενέων  τῇ  Θρηίκῃ  παρείχοντο  εἴκοσι  καὶ  ἑκατόν:  ἐκ  μέν  νυν  τουτέων  τῶν  νεῶν  ἄνδρες  τετρακισχίλιοι  καὶ  δισμύριοι
γίνονται.  πεζοῦ  δὲ  τὸν  Θρήικες  παρείχοντο  καὶ  Παίονες  καὶ  ̓Εορδοὶ  καὶ  Βοττιαῖοι  καὶ  τὸ  Χαλκιδικὸν  γένος  καὶ  Βρύγοι  καὶ  Πίερες  καὶ  Μακεδόνες  καὶ  Περραιβοὶ  καὶ  ̓Ενιῆνες  καὶ  Δόλοπες  καὶ  Μάγνητες  καὶ  ̓Αχαιοὶ  καὶ  ὅσοι  τῆς  Θρηίκης  τὴν  παραλίην  νέμονται,  τούτων  τῶν  ἐθνέων  τριήκοντα  μυριάδας  δοκέω  γενέσθαι.  αὗται  ὦν  αἱ  μυριάδες  ἐκείνῃσι  προστεθεῖσαι  τῇσι  ἐκ  τῆς
̓Ασίης,  γίνονται  αἱ  πᾶσαι  ἀνδρῶν  αἱ  μάχιμοι  μυριάδες  διηκόσιαι  καὶ  ἑξήκοντα  καὶ  τέσσερες,  ἔπεισι  δὲ  ταύτῃσι  ἑκατοντάδες  ἑκκαίδεκα  καὶ  δεκάς.  τοῦ  μαχίμου  δὲ  τούτου  ἐόντος  ἀριθμὸν  τοσούτου,  τὴν  θεραπηίην  τὴν  ἑπομένην  τούτοισι  καὶ  τοὺς  ἐν  τοῖσι  σιταγωγοῖσι  ἀκάτοισι  ἐόντας  καὶ  μάλα  ἐν  τοῖσι  ἄλλοισι  πλοίοισι  τοῖσι  ἅμα  πλέουσι  τῇ  στρατιῇ,  τούτους  τῶν  μαχίμων  ἀνδρῶν  οὐ
δοκέω  εἶναι  ἐλάσσονας  ἀλλὰ  πλεῦνας.  καὶ  δή  σφεας  ποιέω  ἴσους  ἐκείνοισι  εἶναι  καὶ  οὔτε  πλεῦνας  οὔτε  ἐλάσσονας  οὐδέν:  ἐξισούμενοι  δὲ  οὗτοι  τῷ  μαχίμῳ  ἐκπληροῦσι  τὰς  ἴσας  μυριάδας  ἐκείνοισι.  οὕτω  πεντακοσίας  τε  μυριάδας  καὶ  εἴκοσι  καὶ  ὀκτὼ  καὶ  χιλιάδας  τρεῖς  καὶ  ἑκατοντάδας  δύο  καὶ  δεκάδας  δύο  ἀνδρῶν  ἤγαγε  Ξέρξης  ὁ  Δαρείου  μέχρι  Σηπιάδος  καὶ  Θερμοπυλέων.  οὗτος
μὲν  δὴ  τοῦ  συνάπαντος  τοῦ  Ξέρξεω  στρατεύματος  ἀριθμός,  γυναικῶν  δὲ  σιτοποιῶν  καὶ  παλλακέων  καὶ  εὐνούχων  οὐδεὶς  ἂν  εἴποι  ἀτρεκέα  ἀριθμόν:  οὐδ'  αὖ  ὑποζυγίων  τε  καὶ  τῶν  ἄλλων  κτηνέων  τῶν  ἀχθοφόρων  καὶ  κυνῶν  ̓Ινδικῶν  τῶν  ἑπομένων,  οὐδ'  ἂν  τούτων  ὑπὸ  πλήθεος  οὐδεὶς  ἂν  εἴποι  ἀριθμόν.  ὥστε  οὐδέν  μοι  θῶμα  παρίσταται  προδοῦναι  τὰ  ῥέεθρα  τῶν  ποταμῶν  ἔστι
ὧν,  ἀλλὰ  μᾶλλον  ὅκως  τὰ  σιτία  ἀντέχρησε  θῶμά  μοι  μυριάσι  τοσαύτῃσι.  εὑρίσκω  γὰρ  συμβαλλόμενος,  εἰ  χοίνικα  πυρῶν  ἕκαστος  τῆς  ἡμέρης  ἐλάμβανε  καὶ  μηδὲν  πλέον,  ἕνδεκα  μυριάδας  μεδίμνων  τελεομένας  ἐπ'  ἡμέρῃ  ἑκάστῃ  καὶ  πρὸς  τριηκοσίους  τε  ἄλλους  μεδίμνους  καὶ  τεσσεράκοντα:  γυναιξὶ  δὲ  καὶ  εὐνούχοισι  καὶ  ὑποζυγίοισι  καὶ  κυσὶ  οὐ  λογίζομαι.  ἀνδρῶν  δὲ  ἐουσέων  τοσουτέων  μυριάδων,  κάλλεός
τε  εἵνεκα  καὶ  μεγάθεος  οὐδεὶς  αὐτῶν  ἀξιονικότερος  ἦν  αὐτοῦ  Ξέρξεω  ἔχειν  τοῦτο  τὸ  κράτος.  ὁ  δὲ  δὴ  ναυτικὸς  στρατὸς  ἐπείτε  ὁρμηθεὶς  ἔπλεε  καὶ  κατέσχε  τῆς  Μαγνησίης  χώρης  ἐς  τὸν  αἰγιαλὸν  τὸν  μεταξὺ  Κασθαναίης  τε  πόλιος  ἐόντα  καὶ  Σηπιάδος  ἀκτῆς,  αἱ  μὲν  δὴ  πρῶται  τῶν  νεῶν  ὅρμεον  πρὸς  γῇ,  ἄλλαι  δ'  ἐπ'  ἐκείνῃσι  ἐπ'  ἀγκυρέων:  ἅτε
γὰρ  τοῦ  αἰγιαλοῦ  ἐόντος  οὐ  μεγάλου,  πρόκροσσαι  ὁρμέοντο  ἐς  πόντον  καὶ  ἐπὶ  ὀκτὼ  νέας.  ταύτην  μὲν  τὴν  εὐφρόνην  οὕτω,  ἅμα  δὲ  ὄρθρῳ  ἐξ  αἰθρίης  τε  καὶ  νηνεμίης  τῆς  θαλάσσης  ζεσάσης  ἐπέπεσέ  σφι  χειμών  τε  μέγας  καὶ  πολλὸς  ἄνεμος  ἀπηλιώτης,  τὸν  δὴ  ̔Ελλησποντίην  καλέουσι  οἱ  περὶ  ταῦτα  τὰ  χωρία  οἰκημένοι.  ὅσοι  μέν  νυν  αὐτῶν  αὐξόμενον  ἔμαθον
τὸν  ἄνεμον  καὶ  τοῖσι  οὕτω  εἶχε  ὅρμου,  οἳ  δ'  ἔφθησαν  τὸν  χειμῶνα  ἀνασπάσαντες  τὰς  νέας,  καὶ  αὐτοί  τε  περιῆσαν  καὶ  αἱ  νέες  αὐτῶν:  ὅσας  δὲ  τῶν  νεῶν  μεταρσίας  ἔλαβε,  τὰς  μὲν  ἐξέφερε  πρὸς  ̓́Ιπνους  καλεομένους  τοὺς  ἐν  Πηλίῳ,  τὰς  δὲ  ἐς  τὸν  αἰγιαλόν:  αἳ  δὲ  περὶ  αὐτὴν  τὴν  Σηπιάδα  περιέπιπτον,  αἳ  δὲ  ἐς  Μελίβοιαν  πόλιν,
αἳ  δὲ  ἐς  Κασθαναίην  ἐξεβράσσοντο:  ἦν  τε  τοῦ  χειμῶνος  χρῆμα  ἀφόρητον.  λέγεται  δὲ  λόγος  ὡς  ̓Αθηναῖοι  τὸν  Βορέην  ἐκ  θεοπροπίου  ἐπεκαλέσαντο,  ἐλθόντος  σφι  ἄλλου  χρηστηρίου  τὸν  γαμβρὸν  ἐπίκουρον  καλέσασθαι.  Βορέης  δὲ  κατὰ  τὸν  ̔Ελλήνων  λόγον  ἔχει  γυναῖκα  ̓Αττικήν,  ̓Ωρειθυίην  τὴν  ̓Ερεχθέος.  κατὰ  δὴ  τὸ  κῆδος  τοῦτο  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  ὡς  φάτις  ὅρμηται,  συμβαλλόμενοι  σφίσι  τὸν  Βορέην
γαμβρὸν  εἶναι,  ναυλοχέοντες  τῆς  Εὐβοίης  ἐν  Χαλκίδι  ὡς  ἔμαθον  αὐξόμενον  τὸν  χειμῶνα  ἢ  καὶ  πρὸ  τούτου,  ἐθύοντό  τε  καὶ  ἐπεκαλέοντο  τόν  τε  Βορέην  καὶ  τὴν  ̓Ωρειθυίην  τιμωρῆσαι  σφίσι  καὶ  διαφθεῖραι  τῶν  βαρβάρων  τὰς  νέας,  ὡς  καὶ  πρότερον  περὶ  ̓́Αθων.  εἰ  μέν  νυν  διὰ  ταῦτα  τοῖσι  βαρβάροισι  ὁρμέουσι  Βορέης  ἐπέπεσε,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν:  οἱ  δ'  ὦν
̓Αθηναῖοι  σφίσι  λέγουσι  βοηθήσαντα  τὸν  Βορέην  πρότερον  καὶ  τότε  ἐκεῖνα  κατεργάσασθαι,  καὶ  ἱρὸν  ἀπελθόντες  Βορέω  ἱδρύσαντο  παρὰ  ποταμὸν  ̓Ιλισσόν.  ἐν  τούτῳ  τῷ  πόνῳ  νέας  οἳ  ἐλαχίστας  λέγουσι  διαφθαρῆναι  τετρακοσιέων  οὐκ  ἐλάσσονας,  ἄνδρας  τε  ἀναριθμήτους  χρημάτων  τε  πλῆθος  ἄφθονον.  ὥστε  ̓Αμεινοκλέι  τῷ  Κρητίνεω  ἀνδρὶ  Μάγνητι  γηοχέοντι  περὶ  Σηπιάδα  μεγάλως  ἡ  ναυηγίη  αὕτη  ἐγένετο  χρηστή:  ὃς  πολλὰ
μὲν  χρύσεα  ποτήρια  ὑστέρῳ  χρόνῳ  ἐκβρασσόμενα  ἀνείλετο  πολλὰ  δὲ  ἀργύρεα,  θησαυρούς  τε  τῶν  Περσέων  εὗρε,  ἄλλα  τε  ἄφατα  χρήματα  περιεβάλετο.  ἀλλ'  ὃ  μὲν  τἆλλα  οὐκ  εὐτυχέων  εὑρήμασι  μέγα  πλούσιος  ἐγένετο:  ἦν  γάρ  τις  καὶ  τοῦτον  ἄχαρις  συμφορὴ  λυπεῦσα  παιδοφόνος.  σιταγωγῶν  δὲ  ὁλκάδων  καὶ  τῶν  ἄλλων  πλοίων  διαφθειρομένων  οὐκ  ἐπῆν  ἀριθμός.  ὥστε  δείσαντες  οἱ  στρατηγοὶ  τοῦ
ναυτικοῦ  στρατοῦ  μή  σφι  κεκακωμένοισι  ἐπιθέωνται  οἱ  Θεσσαλοί,  ἕρκος  ὑψηλὸν  ἐκ  τῶν  ναυηγίων  περιεβάλοντο:  ἡμέρας  γὰρ  δὴ  ἐχείμαζε  τρεῖς.  τέλος  δὲ  ἔντομά  τε  ποιεῦντες  καὶ  καταείδοντες  γόησι  οἱ  Μάγοι  τῷ  ἀνέμῳ,  πρός  τε  τούτοισι  καὶ  τῇ  Θέτι  καὶ  τῇσι  Νηρηίσι  θύοντες,  ἔπαυσαν  τετάρτῃ  ἡμέρῃ,  ἢ  ἄλλως  κως  αὐτὸς  ἐθέλων  ἐκόπασε.  τῇ  δὲ  Θέτι  ἔθυον  πυθόμενοι
παρὰ  τῶν  ̓Ιώνων  τὸν  λόγον.  ὡς  ἐκ  τοῦ  χώρου  τούτου  ἁρπασθείη  ὑπὸ  Πηλέος,  εἴη  τε  ἅπασα  ἡ  ἀκτὴ  ἡ  Σηπιὰς  ἐκείνης  τε  καὶ  τῶν  ἀλλέων  Νηρηίδων.  ὃ  μὲν  δὴ  τετάρτῃ  ἡμέρῃ  ἐπέπαυτο:  τοῖσι  δὲ  ̔́Ελλησι  οἱ  ἡμεροσκόποι  ἀπὸ  τῶν  ἄκρων  τῶν  Εὐβοϊκῶν  καταδραμόντες  δευτέρῃ  ἡμέρῃ  ἀπ'  ἧς  ὁ  χειμὼν  ὁ  πρῶτος  ἐγένετο,  ἐσήμαινον  πάντα  τὰ
γενόμενα  περὶ  τὴν  ναυηγίην.  οἳ  δὲ  ὡς  ἐπύθοντο,  Ποσειδέωνι  σωτῆρι  εὐξάμενοι  καὶ  σπονδὰς  προχέαντες  τὴν  ταχίστην  ὀπίσω  ἠπείγοντο  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον,  ἐλπίσαντες  ὀλίγας  τινάς  σφι  ἀντιξόους  ἔσεσθαι  νέας.  οἳ  μὲν  δὴ  τὸ  δεύτερον  ἐλθόντες  περὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  ἐναυλόχεον,  Ποσειδέωνος  σωτῆρος  ἐπωνυμίην  ἀπὸ  τούτου  ἔτι  καὶ  ἐς  τόδε  νομίζοντες.  οἱ  δὲ  βάρβαροι,  ὡς  ἐπαύσατό  τε  ὁ
ἄνεμος  καὶ  τὸ  κῦμα  ἔστρωτο,  κατασπάσαντες  τὰς  νέας  ἔπλεον  παρὰ  τὴν  ἤπειρον,  κάμψαντες  δὲ  τὴν  ἄκρην  τῆς  Μαγνησίης  ἰθέαν  ἔπλεον  ἐς  τὸν  κόλπον  τὸν  ἐπὶ  Παγασέων  φέροντα.  ἔστι  δὲ  χῶρος  ἐν  τῷ  κόλπῳ  τούτῳ  τῆς  Μαγνησίης,  ἔνθα  λέγεται  τὸν  ̔Ηρακλέα  καταλειφθῆναι  ὑπὸ  ̓Ιήσονος  τε  καὶ  τῶν  συνεταίρων  ἐκ  τῆς  ̓Αργοῦς  ἐπ'  ὕδωρ  πεμφθέντα,  εὖτ'  ἐπὶ
τὸ  κῶας  ἔπλεον  ἐς  Αἶαν  τὴν  Κολχίδα:  ἐνθεῦτεν  γὰρ  ἔμελλον  ὑδρευσάμενοι  ἐς  τὸ  πέλαγος  ἀφήσειν.  ἐπὶ  τούτου  δὲ  τῷ  χώρῳ  οὔνομα  γέγονε  ̓Αφέται.  ἐν  τούτῳ  ὦν  ὅρμον  οἱ  Ξέρξεω  ἐποιεῦντο.  πεντεκαίδεκα  δὲ  τῶν  νεῶν  τουτέων  ἔτυχόν  τε  ὕσταται  πολλὸν  ἐξαναχθεῖσαι  καί  κως  κατεῖδον  τὰς  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  τῶν  ̔Ελλήνων  νέας.  ἔδοξάν  τε  δὴ  τὰς  σφετέρας  εἶναι
οἱ  βάρβαροι  καὶ  πλέοντες  ἐσέπεσον  ἐς  τοὺς  πολεμίους:  τῶν  ἐστρατήγεε  ὁ  ἀπὸ  Κύμης  τῆς  Αἰολίδος  ὕπαρχος  Σανδώκης  ὁ  Θαμασίου  τὸν  δὴ  πρότερον  τούτων  βασιλεὺς  Δαρεῖος  ἐπ'  αἰτίῃ  τοιῇδε  λαβὼν  ἀνεσταύρωσε  ἐόντα  τῶν  βασιληίων  δικαστέων.  ὁ  Σανδώκης  ἐπὶ  χρήμασι  ἄδικον  δίκην  ἐδίκασε.  ἀνακρεμασθέντος  ὦν  αὐτοῦ,  λογιζόμενος  ὁ  Δαρεῖος  εὗρέ  οἱ  πλέω  ἀγαθὰ  τῶν  ἁμαρτημάτων  πεποιημένα  ἐς
οἶκον  τὸν  βασιλήιον:  εὑρὼν  δὲ  τοῦτο  ὁ  Δαρεῖος,  καὶ  γνοὺς  ὡς  ταχύτερα  αὐτὸς  ἢ  σοφώτερα  ἐργασμένος  εἴη,  ἔλυσε.  βασιλέα  μὲν  δὴ  Δαρεῖον  οὕτω  διαφυγὼν  μὴ  ἀπολέσθαι  περιῆν,  τότε  δὲ  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας  καταπλώσας  ἔμελλε  οὐ  τὸ  δεύτερον  διαφυγὼν  ἔσεσθαι:  ὡς  γὰρ  σφέας  εἶδον  προσπλέοντας  οἱ  ̔́Ελληνες,  μαθόντες  αὐτῶν  τὴν  γινομένην  ἁμαρτάδα,  ἐπαναχθέντες  εὐπετέως  σφέας  εἷλον.
ἐν  τουτέων  μιῇ  ̓Αρίδωλις  πλέων  ἥλω,  τύραννος  ̓Αλαβάνδων  τῶν  ἐν  Καρίῃ,  ἐν  ἑτέρῃ  δὲ  ὁ  Πάφιος  στρατηγὸς  Πενθύλος  ὁ  Δημονόου,  ὃς  ἦγε  μὲν  δυώδεκα  νέας  ἐκ  Πάφου,  ἀποβαλὼν  δὲ  σφέων  τὰς  ἕνδεκα  τῷ  χειμῶνι  τῷ  γενομένῳ  κατὰ  Σηπιάδα,  μιῇ  τῇ  περιγενομένῃ  καταπλέων  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον  ἥλω.  τούτους  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐξιστορήσαντες  τὰ  ἐβούλοντο  πυθέσθαι  ἀπὸ  τῆς  Ξέρξεω
στρατιῆς,  ἀποπέμπουσι  δεδεμένους  ἐς  τὸν  Κορινθίων  ἰσθμόν.  ὁ  μὲν  δὴ  ναυτικὸς  ὁ  τῶν  βαρβάρων  στρατός,  πάρεξ  τῶν  πεντεκαίδεκα  νεῶν  τῶν  εἶπον  Σανδώκεα  στρατηγέειν,  ἀπίκοντο  ἐς  ̓Αφέτας.  Ξέρξης  δὲ  καὶ  ὁ  πεζὸς  πορευθεὶς  διὰ  Θεσσαλίης  καὶ  ̓Αχαιίης  ἐσβεβληκὼς  ἦν  καὶ  δὴ  τριταῖος  ἐς  Μηλιέας,  ἐν  Θεσσαλίῃ  μὲν  ἅμιλλαν  ποιησάμενος  ἵππων  τῶν  τε  ἑωυτοῦ  ἀποπειρώμενος  καὶ  τῆς
Θεσσαλίης  ἵππου,  πυθόμενος  ὡς  ἀρίστη  εἴη  τῶν  ἐν  ̔́Ελλησι:  ἔνθα  δὴ  αἱ  ̔Ελληνίδες  ἵπποι  ἐλείποντο  πολλόν.  τῶν  μέν  νυν  ἐν  Θεσσαλίῃ  ποταμῶν  ̓Ονόχωνος  μοῦνος  οὐκ  ἀπέχρησε  τῇ  στρατιῇ  τὸ  ῥέεθρον  πινόμενος:  τῶν  δὲ  ἐν  ̓Αχαιίῃ  ποταμῶν  ῥεόντων  οὐδὲ  ὅστις  μέγιστος  αὐτῶν  ἐστι  ̓Ηπιδανός,  οὐδὲ  οὗτος  ἀντέσχε  εἰ  μὴ  φλαύρως.  ἐς  ̓́Αλον  δὲ  τῆς  ̓Αχαιίης  ἀπικομένῳ
Ξέρξῃ  οἱ  κατηγεμόνες  τῆς  ὁδοῦ  βουλόμενοι  τὸ  πᾶν  ἐξηγέεσθαι  ἔλεγόν  οἱ  ἐπιχώριον  λόγον,  τὰ  περὶ  τὸ  ἱρὸν  τοῦ  Λαφυστίου  Διός,  ὡς  ̓Αθάμας  ὁ  Αἰόλου  ἐμηχανήσατο  Φρίξῳ  μόρον  σὺν  ̓Ινοῖ  βουλεύσας,  μετέπειτα  δὲ  ὡς  ἐκ  θεοπροπίου  ̓Αχαιοὶ  προτιθεῖσι  τοῖσι  ἐκείνου  ἀπογόνοισι  ἀέθλους  τοιούσδε:  ὃς  ἂν  ᾖ  τοῦ  γένεος  τούτου  πρεσβύτατος,  τούτῳ  ἐπιτάξαντες  ἔργεσθαι  τοῦ  ληίτου  αὐτοὶ
φυλακὰς  ἔχουσι.  λήιτον  δὲ  καλέουσι  τὸ  πρυτανήιον  οἱ  ̓Αχαιοί.  ἢν  δὲ  ἐσέλθῃ,  οὐκ  ἔστι  ὅκως  ἔξεισι  πρὶν  ἢ  θύσεσθαι  μέλλῃ:  ὥς  τ'  ἔτι  πρὸς  τούτοισι  πολλοὶ  ἤδη  τούτων  τῶν  μελλόντων  θύσεσθαι  δείσαντες  οἴχοντο  ἀποδράντες  ἐς  ἄλλην  χώρην,  χρόνου  δὲ  προϊόντος  ὀπίσω  κατελθόντες  ἢν  ἁλίσκωνται  ἐστέλλοντο  ἐς  τὸ  πρυτανήιον:  ὡς  θύεταί  τε  ἐξηγέοντο  στέμμασι  πᾶς  πυκασθεὶς
καὶ  ὡς  σὺν  πομπῇ  ἐξαχθείς.  ταῦτα  δὲ  πάσχουσι  οἱ  Κυτισσώρου  τοῦ  Φρίξου  παιδὸς  ἀπόγονοι,  διότι  καθαρμὸν  τῆς  χώρης  ποιευμένων  ̓Αχαιῶν  ἐκ  θεοπροπίου  ̓Αθάμαντα  τὸν  Αἰόλου  καὶ  μελλόντων  μιν  θύειν  ἀπικόμενος  οὗτος  ὁ  Κυτίσσωρος  ἐξ  Αἴης  τῆς  Κολχίδος  ἐρρύσατο,  ποιήσας  δὲ  τοῦτο  τοῖσι  ἐπιγενομένοισι  ἐξ  ἑωυτοῦ  μῆνιν  τοῦ  θεοῦ  ἐνέβαλε.  Ξέρξης  δὲ  ταῦτα  ἀκούσας  ὡς  κατὰ
τὸ  ἄλσος  ἐγίνετο,  αὐτός  τε  ἔργετο  αὐτοῦ  καὶ  τῇ  στρατιῇ  πάσῃ  παρήγγειλε,  τῶν  τε  ̓Αθάμαντος  ἀπογόνων  τὴν  οἰκίην  ὁμοίως  καὶ  τὸ  τέμενος  ἐσέβετο.  ταῦτα  μὲν  τὰ  ἐν  Θεσσαλίῃ  καὶ  τὰ  ἐν  ̓Αχαιίῃ:  ἀπὸ  δὲ  τούτων  τῶν  χώρων  ἤιε  ἐς  τὴν  Μηλίδα  παρὰ  κόλπον  θαλάσσης,  ἐν  τῷ  ἄμπωτίς  τε  καὶ  ῥηχίη  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην  γίνεται.  περὶ
δὲ  τὸν  κόλπον  τοῦτον  ἐστὶ  χῶρος  πεδινός,  τῇ  μὲν  εὐρὺς  τῇ  δὲ  καὶ  κάρτα  στεινός:  περὶ  δὲ  τὸν  χῶρον  ὄρεα  ὑψηλὰ  καὶ  ἄβατα  περικληίει  πᾶσαν  τὴν  Μηλίδα  γῆν,  Τρηχίνιαι  πέτραι  καλεόμεναι.  πρώτη  μέν  νυν  πόλις  ἐστὶ  ἐν  τῷ  κόλπῳ  ἰόντι  ἀπὸ  ̓Αχαιίης  ̓Αντικύρη,  παρ'  ἣν  Σπερχειὸς  ποταμὸς  ῥέων  ἐξ  ̓Ενιήνων  ἐς  θάλασσαν  ἐκδιδοῖ.  ἀπὸ  δὲ
τούτου  διὰ  εἴκοσί  κου  σταδίων  ἄλλος  ποταμὸς  τῷ  οὔνομα  κεῖται  Δύρας,  τὸν  βοηθέοντα  τῷ  ̔Ηρακλέι  καιομένῳ  λόγος  ἐστὶ  ἀναφανῆναι.  ἀπὸ  δὲ  τούτου  δι'  ἄλλων  εἴκοσι  σταδίων  ἄλλος  ποταμός  ἐστι  ὃς  καλέεται  Μέλας.  Τρηχὶς  δὲ  πόλις  ἀπὸ  τοῦ  Μέλανος  τούτου  ποταμοῦ  πέντε  στάδια  ἀπέχει.  ταύτῃ  δὲ  καὶ  εὐρύτατον  ἐστὶ  πάσης  τῆς  χώρης  ταύτης  ἐκ  τῶν  ὀρέων
ἐς  θάλασσαν,  κατ'  ἃ  Τρηχὶς  πεπόλισται:  δισχίλιά  τε  γὰρ  καὶ  δισμύρια  πλέθρα  τοῦ  πεδίου  ἐστί.  τοῦ  δὲ  ὄρεος  τὸ  περικληίει  τὴν  γῆν  τὴν  Τρηχινίην  ἐστὶ  διασφὰξ  πρὸς  μεσαμβρίην  Τρηχῖνος,  διὰ  δὲ  τῆς  διασφάγος  ̓Ασωπὸς  ποταμὸς  ῥέει  παρὰ  τὴν  ὑπωρείαν  τοῦ  ὄρεος.  ἔστι  δὲ  ἄλλος  Φοῖνιξ  ποταμὸς  οὐ  μέγας  πρὸς  μεσαμβρίην  τοῦ  ̓Ασωποῦ,  ὃς  ἐκ  τῶν
ὀρέων  τούτων  ῥέων  ἐς  τὸν  ̓Ασωπὸν  ἐκδιδοῖ.  κατὰ  δὲ  τὸν  Φοίνικα  ποταμὸν  στεινότατον  ἐστί:  ἁμαξιτὸς  γὰρ  μούνη  δέδμηται.  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  Φοίνικος  ποταμοῦ  πεντεκαίδεκα  στάδια  ἐστὶ  ἐς  Θερμοπύλας.  ἐν  δὲ  τῷ  μεταξὺ  Φοίνικος  ποταμοῦ  καὶ  Θερμοπυλέων  κώμη  τε  ἐστὶ  τῇ  οὔνομα  ̓Ανθήλη  κεῖται,  παρ'  ἣν  δὴ  παραρρέων  ὁ  ̓Ασωπὸς  ἐς  θάλασσαν  ἐκδιδοῖ,  καὶ  χῶρος  περὶ
αὐτὴν  εὐρύς,  ἐν  τῷ  Δήμητρός  τε  ἱρὸν  ̓Αμφικτυονίδος  ἵδρυται  καὶ  ἕδραι  εἰσὶ  ̓Αμφικτύοσι  καὶ  αὐτοῦ  τοῦ  ̓Αμφικτύονος  ἱρόν.  βασιλεὺς  μὲν  δὴ  Ξέρξης  ἐστρατοπεδεύετο  τῆς  Μηλίδος  ἐν  τῇ  Τρηχινίῃ,  οἱ  δὲ  δὴ  ̔́Ελληνες  ἐν  τῇ  διόδῳ.  καλέεται  δὲ  ὁ  χῶρος  οὗτος  ὑπὸ  μὲν  τῶν  πλεόνων  ̔Ελλήνων  Θερμοπύλαι,  ὑπὸ  δὲ  τῶν  ἐπιχωρίων  καὶ  περιοίκων  Πύλαι.  ἐστρατοπεδεύοντο  μέν
νυν  ἑκάτεροι  ἐν  τούτοισι  τοῖσι  χωρίοισι,  ἐπεκράτεε  δὲ  ὃ  μὲν  τῶν  πρὸς  βορέην  ἄνεμον  ἐχόντων  πάντων  μέχρι  Τρηχῖνος,  οἳ  δὲ  τῶν  πρὸς  νότον  καὶ  μεσαμβρίην  φερόντων  τὸ  ἐπὶ  ταύτης  τῆς  ἠπείρου.  ἦσαν  δὲ  οἵδε  ̔Ελλήνων  οἱ  ὑπομένοντες  τὸν  Πέρσην  ἐν  τούτῳ  τῷ  χώρῳ,  Σπαρτιητέων  τε  τριηκόσιοι  ὁπλῖται  καὶ  Τεγεητέων  καὶ  Μαντινέων  χίλιοι,  ἡμίσεες  ἑκατέρων,  ἐξ
̓Ορχομενοῦ  τε  τῆς  ̓Αρκαδίης  εἴκοσι  καὶ  ἑκατόν,  καὶ  ἐκ  τῆς  λοιπῆς  ̓Αρκαδίης  χίλιοι:  τοσοῦτοι  μὲν  ̓Αρκάδων,  ἀπὸ  δὲ  Κορίνθου  τετρακόσιοι  καὶ  ἀπὸ  Φλειοῦντος  διηκόσιοι  καὶ  Μυκηναίων  ὀγδώκοντα.  οὗτοι  μὲν  ἀπὸ  Πελοποννήσου  παρῆσαν,  ἀπὸ  δὲ  Βοιωτῶν  Θεσπιέων  τε  ἑπτακόσιοι  καὶ  Θηβαίων  τετρακόσιοι.  πρὸς  τούτοισι  ἐπίκλητοι  ἐγένοντο  Λοκροί  τε  οἱ  ̓Οπούντιοι  πανστρατιῇ  καὶ  Φωκέων  χίλιοι.  αὐτοὶ  γὰρ
σφέας  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐπεκαλέσαντο,  λέγοντες  δι'  ἀγγέλων  ὡς  αὐτοὶ  μὲν  ἥκοιεν  πρόδρομοι  τῶν  ἄλλων,  οἱ  δὲ  λοιποὶ  τῶν  συμμάχων  προσδόκιμοι  πᾶσαν  εἶεν  ἡμέρην,  ἡ  θάλασσά  τέ  σφι  εἴη  ἐν  φυλακῇ  ὑπ'  ̓Αθηναίων  τε  φρουρεομένη  καὶ  Αἰγινητέων  καὶ  τῶν  ἐς  τὸν  ναυτικὸν  στρατὸν  ταχθέντων,  καί  σφι  εἴη  δεινὸν  οὐδέν:  οὐ  γὰρ  θεὸν  εἶναι  τὸν  ἐπιόντα  ἐπὶ
τὴν  ̔Ελλάδα  ἀλλ'  ἄνθρωπον,  εἶναι  δὲ  θνητὸν  οὐδένα  οὐδὲ  ἔσεσθαι  τῷ  κακὸν  ἐξ  ἀρχῆς  γινομένῳ  οὐ  συνεμίχθη,  τοῖσι  δὲ  μεγίστοισι  αὐτῶν  μέγιστα.  ὀφείλειν  ὦν  καὶ  τὸν  ἐπελαύνοντα,  ὡς  ἐόντα  θνητόν,  ἀπὸ  τῆς  δόξης  πεσεῖν  ἄν.  οἳ  δὲ  ταῦτα  πυνθανόμενοι  ἐβοήθεον  ἐς  τὴν  Τρηχῖνα.  τούτοισι  ἦσαν  μέν  νυν  καὶ  ἄλλοι  στρατηγοὶ  κατὰ  πόλιας  ἑκάστων,  ὁ  δὲ
θωμαζόμενος  μάλιστα  καὶ  παντὸς  τοῦ  στρατεύματος  ἡγεόμενος  Λακεδαιμόνιος  ἦν  Λεωνίδης  ὁ  ̓Αναξανδρίδεω  τοῦ  Λέοντος  τοῦ  Εὐρυκρατίδεω  τοῦ  ̓Αναξάνδρου  τοῦ  Εὐρυκράτεος  τοῦ  Πολυδώρου  τοῦ  ̓Αλκαμένεος  τοῦ  Τηλέκλου  τοῦ  ̓Αρχέλεω  τοῦ  ̔Ηγησίλεω  τοῦ  Δορύσσου  τοῦ  Λεωβώτεω  τοῦ  ̓Εχεστράτου  τοῦ  ̓́Ηγιος  τοῦ  Εὐρυσθένεος  τοῦ  ̓Αριστοδήμου  τοῦ  ̓Αριστομάχου  τοῦ  Κλεοδαίου  τοῦ  ̔́Υλλου  τοῦ  ̔Ηρακλέος,  κτησάμενος  τὴν  βασιληίην  ἐν  Σπάρτῃ
ἐξ  ἀπροσδοκήτου.  διξῶν  γάρ  οἱ  ἐόντων  πρεσβυτέρων  ἀδελφεῶν,  Κλεομένεός  τε  καὶ  Δωριέος,  ἀπελήλατο  τῆς  φροντίδος  περὶ  τῆς  βασιληίης.  ἀποθανόντος  δὲ  Κλεομένεος  ἄπαιδος  ἔρσενος  γόνου,  Δωριέος  τε  οὐκέτι  ἐόντος  ἀλλὰ  τελευτήσαντος  καὶ  τούτου  ἐν  Σικελίῃ,  οὕτω  δὴ  ἐς  Λεωνίδην  ἀνέβαινε  ἡ  βασιληίη,  καὶ  διότι  πρότερος  ἐγεγόνεε  Κλεομβρότου:  οὗτος  γὰρ  ἦν  νεώτατος  ̓Αναξανδρίδεω  παῖς  καὶ  δὴ  καὶ
εἶχε  Κλεομένεος  θυγατέρα.  ὃς  τότε  ἤιε  ἐς  Θερμοπύλας  ἐπιλεξάμενος  ἄνδρας  τε  τοὺς  κατεστεῶτας  τριηκοσίους  καὶ  τοῖσι  ἐτύγχανον  παῖδες  ἐόντες:  παραλαβὼν  δὲ  ἀπίκετο  καὶ  Θηβαίων  τοὺς  ἐς  τὸν  ἀριθμὸν  λογισάμενος  εἶπον,  τῶν  ἐστρατήγεε  Λεοντιάδης  ὁ  Εὐρυμάχου.  τοῦδε  δὲ  εἵνεκα  τούτους  σπουδὴν  ἐποιήσατο  Λεωνίδης  μούνους  ̔Ελλήνωι  παραλαβεῖν,  ὅτι  σφέων  μεγάλως  κατηγόρητο  μηδίζειν:  παρεκάλεε  ὦν  ἐς  τὸν  πόλεμον,
θέλων  εἰδέναι  εἴτε  συμπέμψουσι  εἴτε  καὶ  ἀπερέουσι  ἐκ  τοῦ  ἐμφανέος  τὴν  ̔Ελλήνων  συμμαχίην.  οἳ  δὲ  ἀλλοφρονέοντες  ἔπεμπον.  τούτους  μὲν  τοὺς  ἀμφὶ  Λεωνίδην  πρώτους  ἀπέπεμψαν  Σπαρτιῆται,  ἵνα  τούτους  ὁρῶντες  οἱ  ἄλλοι  σύμμαχοι  στρατεύωνται  μηδὲ  καὶ  οὗτοι  μηδίσωσι,  ἢν  αὐτοὺς  πυνθάνωνται  ὑπερβαλλομένους:  μετὰ  δέ,  Κάρνεια  γάρ  σφι  ἦν  ἐμποδών,  ἔμελλον  ὁρτάσαντες  καὶ  φυλακὰς  λιπόντες  ἐν  τῇ  Σπάρτῃ
κατὰ  τάχος  βοηθέειν  πανδημεί.  ὣς  δὲ  καὶ  οἱ  λοιποὶ  τῶν  συμμάχων  ἐνένωντο  καὶ  αὐτοὶ  ἕτερα  τοιαῦτα  ποιήσειν:  ἦν  γὰρ  κατὰ  τὠυτὸ  ̓Ολυμπιὰς  τούτοισι  τοῖσι  πρήγμασι  συμπεσοῦσα:  οὔκων  δοκέοντες  κατὰ  τάχος  οὕτω  διακριθήσεσθαι  τὸν  ἐν  Θερμοπύλῃσι  πόλεμον  ἔπεμπον  τοὺς  προδρόμους.  οὗτοι  μὲν  δὴ  οὕτω  διενένωντο  ποιήσειν:  οἱ  δὲ  ἐν  Θερμοπύλῃσι  ̔́Ελληνες,  ἐπειδὴ  πέλας  ἐγένετο  τῆς  ἐσβολῆς
ὁ  Πέρσης,  καταρρωδέοντες  ἐβουλεύοντο  περὶ  ἀπαλλαγῆς.  τοῖσι  μέν  νυν  ἄλλοισι  Πελοποννησίοισι  ἐδόκεε  ἐλθοῦσι  ἐς  Πελοπόννησον  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἔχειν  ἐν  φυλακῇ:  Λεωνίδης  δέ,  Φωκέων  καὶ  Λοκρῶν  περισπερχεόντων  τῇ  γνώμῃ  ταύτῃ,  αὐτοῦ  τε  μένειν  ἐψηφίζετο  πέμπειν  τε  ἀγγέλους  ἐς  τὰς  πόλιας  κελεύοντάς  σφι  ἐπιβοηθέειν,  ὡς  ἐόντων  αὐτῶν  ὀλίγων  στρατὸν  τὸν  Μήδων  ἀλέξασθαι.  ταῦτα  βουλευομένων  σφέων,  ἔπεμπε  Ξέρξης
κατάσκοπον  ἱππέα  ἰδέσθαι  ὁκόσοι  εἰσὶ  καὶ  ὅ  τι  ποιέοιεν.  ἀκηκόεε  δὲ  ἔτι  ἐὼν  ἐν  Θεσσαλίῃ  ὡς  ἁλισμένη  εἴη  ταύτῃ  στρατιὴ  ὀλίγη,  καὶ  τοὺς  ἡγεμόνας  ὡς  εἴησαν  Λακεδαιμόνιοί  τε  καὶ  Λεωνίδης  ἐὼν  γένος  ̔Ηρακλείδης.  ὡς  δὲ  προσήλασε  ὁ  ἱππεὺς  πρὸς  τὸ  στρατόπεδον,  ἐθηεῖτό  τε  καὶ  κατώρα  πᾶν  μὲν  οὒ  τὸ  στρατόπεδον:  τοὺς  γὰρ  ἔσω  τεταγμένους  τοῦ
τείχεος,  τὸ  ἀνορθώσαντες  εἶχον  ἐν  φυλακῇ,  οὐκ  οἷά  τε  ἦν  κατιδέσθαι:  ὁ  δὲ  τοὺς  ἔξω  ἐμάνθανε,  τοῖσι  πρὸ  τοῦ  τείχεος  τὰ  ὅπλα  ἔκειτο:  ἔτυχον  δὲ  τοῦτον  τὸν  χρόνον  Λακεδαιμόνιοι  ἔξω  τεταγμένοι.  τοὺς  μὲν  δὴ  ὥρα  γυμναζομένους  τῶν  ἀνδρῶν,  τοὺς  δὲ  τὰς  κόμας  κτενιζομένους.  ταῦτα  δὴ  θεώμενος  ἐθώμαζε  καὶ  τὸ  πλῆθος  ἐμάνθανε.  μαθὼν  δὲ  πάντα  ἀτρεκέως
ἀπήλαυνε  ὀπίσω  κατ'  ἡσυχίην:  οὔτε  γάρ  τις  ἐδίωκε  ἀλογίης  τε  ἐνεκύρησε  πολλῆς:  ἀπελθών  τε  ἔλεγε  πρὸς  Ξέρξην  τά  περ  ὀπώπεε  πάντα.  ἀκούων  δὲ  Ξέρξης  οὐκ  εἶχε  συμβαλέσθαι  τὸ  ἐόν,  ὅτι  παρασκευάζοιντο  ὡς  ἀπολεόμενοί  τε  καὶ  ἀπολέοντες  κατὰ  δύναμιν:  ἀλλ'  αὐτῷ  γελοῖα  γὰρ  ἐφαίνοντο  ποιέειν,  μετεπέμψατο  Δημάρητον  τὸν  ̓Αρίστωνος  ἐόντα  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ:  ἀπικόμενον  δέ  μιν
εἰρώτα  Ξέρξης  ἕκαστα  τούτων,  ἐθέλων  μαθεῖν  τὸ  ποιεύμενον  πρὸς  τῶν  Λακεδαιμονίων.  ὁ  δὲ  εἶπε  “̓́Ηκουσας  μὲν  καὶ  πρότερόν  μευ,  εὖτε  ὁρμῶμεν  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  περὶ  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων,  ἀκούσας  δὲ  γέλωτά  με  ἔθευ  λέγοντα  τῇ  περ  ὥρων  ἐκβησόμενα  πρήγματα  ταῦτα:  ἐμοὶ  γὰρ  τὴν  ἀληθείην  ἀσκέειν  ἀντία  σεῦ  βασιλεῦ  ἀγὼν  μέγιστος  ἐστί.  ἄκουσον  δὲ  καὶ  νῦν:
οἱ  ἄνδρες  οὗτοι  ἀπίκαται  μαχησόμενοι  ἡμῖν  περὶ  τῆς  ἐσόδου,  καὶ  ταῦτα  παρασκευάζονται.  νόμος  γάρ  σφι  ἔχων  οὕτω  ἐστί:  ἐπεὰν  μέλλωσι  κινδυνεύειν  τῇ  ψυχῇ,  τότε  τὰς  κεφαλὰς  κοσμέονται.  ἐπίστασο  δέ,  εἰ  τούτους  γε  καὶ  τὸ  ὑπομένον  ἐν  Σπάρτῃ  καταστρέψεαι,  ἔστι  οὐδὲν  ἄλλο  ἔθνος  ἀνθρώπων  τὸ  σὲ  βασιλεῦ  ὑπομενέει  χεῖρας  ἀνταειρόμενον:  νῦν  γὰρ  πρὸς  βασιληίην  τε  καὶ
καλλίστην  πόλιν  τῶν  ἐν  ̔́Ελλησι  προσφέρεαι  καὶ  ἄνδρας  ἀρίστους.”  κάρτα  τε  δὴ  Ξέρξῃ  ἄπιστα  ἐφαίνετο  τὰ  λεγόμενα  εἶναι,  καὶ  δεύτερα  ἐπειρώτα  ὅντινα  τρόπον  τοσοῦτοι  ἐόντες  τῇ  ἑωυτοῦ  στρατιῇ  μαχήσονται.  ὁ  δὲ  εἶπε  “ὦ  βασιλεῦ,  ἐμοὶ  χρᾶσθαι  ὡς  ἀνδρὶ  ψεύστῃ,  ἢν  μὴ  ταῦτά  τοι  ταύτῃ  ἐκβῇ  τῇ  ἐγὼ  λέγω.”  ταῦτα  λέγων  οὐκ  ἔπειθε  τὸν  Ξέρξην  τέσσερας
μὲν  δὴ  παρεξῆκε  ἡμέρας,  ἐλπίζων  αἰεί  σφεας  ἀποδρήσεσθαι:  πέμπτῃ  δέ,  ὡς  οὐκ  ἀπαλλάσσοντο  ἀλλά  οἱ  ἐφαίνοντο  ἀναιδείῃ  τε  καὶ  ἀβουλίῃ  διαχρεώμενοι  μένειν,  πέμπει  ἐπ'  αὐτοὺς  Μήδους  τε  καὶ  Κισσίους  θυμωθείς,  ἐντειλάμενος  σφέας  ζωγρήσαντας  ἄγειν  ἐς  ὄψιν  τὴν  ἑωυτοῦ.  ὡς  δ'  ἐσέπεσον  φερόμενοι  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας  οἱ  Μῆδοι,  ἔπιπτον  πολλοί,  ἄλλοι  δ'  ἐπεσήισαν,  καὶ  οὐκ  ἀπηλαύνοντο,
καίπερ  μεγάλως  προσπταίοντες.  δῆλον  δ'  ἐποίευν  παντί  τεῳ  καὶ  οὐκ  ἥκιστα  αὐτῷ  βασιλέι,  ὅτι  πολλοὶ  μὲν  ἄνθρωποι  εἶεν,  ὀλίγοι  δὲ  ἄνδρες.  ἐγίνετο  δὲ  ἡ  συμβολὴ  δι'  ἡμέρης.  ἐπείτε  δὲ  οἱ  Μῆδοι  τρηχέως  περιείποντο,  ἐνθαῦτα  οὗτοι  μὲν  ὑπεξήισαν,  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἐκδεξάμενοι  ἐπήισαν,  τοὺς  ἀθανάτους  ἐκάλεε  βασιλεύς,  τῶν  ἦρχε  ̔Υδάρνης,  ὡς  δὴ  οὗτοί  γε  εὐπετέως  κατεργασόμενοι.
ὡς  δὲ  καὶ  οὗτοι  συνέμισγον  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  οὐδὲν  πλέον  ἐφέροντο  τῆς  στρατιῆς  τῆς  Μηδικῆς  ἀλλὰ  τὰ  αὐτά,  ἅτε  ἐν  στεινοπόρῳ  τε  χώρῳ  μαχόμενοι  καὶ  δόρασι  βραχυτέροισι  χρεώμενοι  ἤ  περ  οἱ  ̔́Ελληνες,  καὶ  οὐκ  ἔχοντες  πλήθεϊ  χρήσασθαι.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ἐμάχοντο  ἀξίως  λόγου,  ἄλλα  τε  ἀποδεικνύμενοι  ἐν  οὐκ  ἐπισταμένοισι  μάχεσθαι  ἐξεπιστάμενοι,  καὶ  ὅκως  ἐντρέψειαν  τὰ  νῶτα,  ἁλέες
φεύγεσκον  δῆθεν,  οἱ  δὲ  βάρβαροι  ὁρῶντες  φεύγοντας  βοῇ  τε  καὶ  πατάγῳ  ἐπήισαν,  οἳ  δ'  ἂν  καταλαμβανόμενοι  ὑπέστρεφον  ἀντίοι  εἶναι  τοῖσι  βαρβάροισι,  μεταστρεφόμενοι  δὲ  κατέβαλλον  πλήθεϊ  ἀναριθμήτους  τῶν  Περσέων:  ἔπιπτον  δὲ  καὶ  αὐτῶν  τῶν  Σπαρτιητέων  ἐνθαῦτα  ὀλίγοι.  ἐπεὶ  δὲ  οὐδὲν  ἐδυνέατο  παραλαβεῖν  οἱ  Πέρσαι  τῆς  ἐσόδου  πειρώμενοι  καὶ  κατὰ  τέλεα  καὶ  παντοίως  προσβάλλοντες,  ἀπήλαυνον  ὀπίσω.  ἐν
ταύτῃσι  τῇσι  προσόδοισι  τῆς  μάχης  λέγεται  βασιλέα  θηεύμενον  τρὶς  ἀναδραμεῖν  ἐκ  τοῦ  θρόνου  δείσαντα  περὶ  τῇ  στρατιῇ.  τότε  μὲν  οὕτω  ἠγωνίσαντο,  τῇ  δ'  ὑστεραίῃ  οἱ  βάρβαροι  οὐδὲν  ἄμεινον  ἀέθλεον.  ἅτε  γὰρ  ὀλίγων  ἐόντων,  ἐλπίσαντες  σφέας  κατατετρωματίσθαι  τε  καὶ  οὐκ  οἵους  τε  ἔσεσθαι  ἔτι  χεῖρας  ἀνταείρασθαι  συνέβαλλον.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  κατὰ  τάξις  τε  καὶ  κατὰ  ἔθνεα
κεκοσμημένοι  ἦσαν,  καὶ  ἐν  μέρεϊ  ἕκαστοι  ἐμάχοντο,  πλὴν  Φωκέων:  οὗτοι  δὲ  ἐς  τὸ  ὄρος  ἐτάχθησαν  φυλάξοντες  τὴν  ἀτραπόν.  ὡς  δὲ  οὐδὲν  εὕρισκον  ἀλλοιότερον  οἱ  Πέρσαι  ἢ  τῇ  προτεραίῃ  ἐνώρων,  ἀπήλαυνον.  ἀπορέοντος  δὲ  βασιλέος  ὅ  τι  χρήσηται  τῷ  παρεόντι  πρήγματι,  ̓Επιάλτης  ὁ  Εὐρυδήμου  ἀνὴρ  Μηλιεὺς  ἦλθέ  οἱ  ἐς  λόγους:  ὃς  μέγα  τι  παρὰ  βασιλέος  δοκέων  οἴσεσθαι
ἔφρασέ  τε  τὴν  ἀτραπὸν  τὴν  διὰ  τοῦ  ὄρεος  φέρουσαν  ἐς  Θερμοπύλας,  καὶ  διέφθειρε  τοὺς  ταύτῃ  ὑπομείναντας  ̔Ελλήνων.  ὕστερον  δὲ  δείσας  Λακεδαιμονίους  ἔφυγε  ἐς  Θεσσαλίην,  καί  οἱ  φυγόντι  ὑπὸ  τῶν  Πυλαγόρων  τῶν  ̓Αμφικτυόνων  ἐς  τὴν  Πυλαίην  συλλεγομένων  ἀργύριον  ἐπεκηρύχθη.  χρόνῳ  δὲ  ὕστερον,  κατῆλθε  γὰρ  ἐς  ̓Αντικύρην,  ἀπέθανε  ὑπὸ  ̓Αθηνάδεω  ἀνδρὸς  Τρηχινίου.  ὁ  δὲ  ̓Αθηνάδης  οὗτος  ἀπέκτεινε
μὲν  ̓Επιάλτεα  δι'  ἄλλην  αἰτίην,  τὴν  ἐγὼ  ἐν  τοῖσι  ὄπισθε  λόγοισι  σημανέω,  ἐτιμήθη  μέντοι  ὑπὸ  Λακεδαιμονίων  οὐδὲν  ἧσσον.  ̓Επιάλτης  μὲν  οὕτω  ὕστερον  τούτων  ἀπέθανε,  ἔστι  δὲ  ἕτερος  λεγόμενος  λόγος,  ὡς  ̓Ονήτης  τε  ὁ  Φαναγόρεω  ἀνὴρ  Καρύστιος  καὶ  Κορυδαλλὸς  ̓Αντικυρεὺς  εἰσὶ  οἱ  εἴπαντες  πρὸς  βασιλέα  τούτους  τοὺς  λόγους  καὶ  περιηγησάμενοι  τὸ  ὄρος  τοῖσι  Πέρσῃσι,  οὐδαμῶς  ἔμοιγε
πιστός.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  τῷδε  χρὴ  σταθμώσασθαι,  ὅτι  οἱ  τῶν  ̔Ελλήνων  Πυλαγόροι  ἐπεκήρυξαν  οὐκ  ἐπὶ  ̓Ονήτῃ  τε  καὶ  Κορυδαλλῷ  ἀργύριον  ἀλλ'  ἐπὶ  ̓Επιάλτῃ  τῷ  Τρηχινίῳ,  πάντως  κου  τὸ  ἀτρεκέστατον  πυθόμενοι:  τοῦτο  δὲ  φεύγοντα  ̓Επιάλτην  ταύτην  τὴν  αἰτίην  οἴδαμεν.  εἰδείη  μὲν  γὰρ  ἂν  καὶ  ἐὼν  μὴ  Μηλιεὺς  ταύτην  τὴν  ἀτραπὸν  ̓Ονήτης,  εἰ  τῇ  χώρῃ  πολλὰ  ὡμιληκὼς
εἴη:  ἀλλ'  ̓Επιάλτης  γὰρ  ἐστὶ  ὁ  περιηγησάμενος  τὸ  ὄρος  κατὰ  τὴν  ἀτραπόν,  τοῦτον  αἴτιον  γράφω.  Ξέρξης  δέ,  ἐπεὶ  ἤρεσε  τὰ  ὑπέσχετο  ὁ  ̓Επιάλτης  κατεργάσασθαι,  αὐτίκα  περιχαρὴς  γενόμενος  ἔπεμπε  ̔Υδάρνεα  καὶ  τῶν  ἐστρατήγεε  ̔Υδάρνης:  ὁρμέατο  δὲ  περὶ  λύχνων  ἁφὰς  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου.  τὴν  δὲ  ἀτραπὸν  ταύτην  ἐξεῦρον  μὲν  οἱ  ἐπιχώριοι  Μηλιέες,  ἐξευρόντες  δὲ  Θεσσαλοῖσι  κατηγήσαντο  ἐπὶ
Φωκέας,  τότε  ὅτε  οἱ  Φωκέες  φράξαντες  τείχεϊ  τὴν  ἐσβολὴν  ἦσαν  ἐν  σκέπῃ  τοῦ  πολέμου:  ἔκ  τε  τόσου  δὴ  κατεδέδεκτο  ἐοῦσα  οὐδὲν  χρηστὴ  Μηλιεῦσι.  ἔχει  δὲ  ὧδε  ἡ  ἀτραπὸς  αὕτη:  ἄρχεται  μὲν  ἀπὸ  τοῦ  ̓Ασωποῦ  ποταμοῦ  τοῦ  διὰ  τῆς  διασφάγος  ῥέοντος,  οὔνομα  δὲ  τῷ  ὄρεϊ  τούτῳ  καὶ  τῇ  ἀτραπῷ  τὠυτὸ  κεῖται,  ̓Ανόπαια:  τείνει  δὲ  ἡ  ̓Ανόπαια
αὕτη  κατὰ  ῥάχιν  τοῦ  ὄρεος,  λήγει  δὲ  κατά  τε  ̓Αλπηνὸν  πόλιν,  πρώτην  ἐοῦσαν  τῶν  Λοκρίδων  πρὸς  τῶν  Μηλιέων,  καὶ  κατὰ  Μελαμπύγου  τε  καλεόμενον  λίθον  καὶ  κατὰ  Κερκώπων  ἕδρας,  τῇ  καὶ  τὸ  στεινότατον  ἐστί.  κατὰ  ταύτην  δὴ  τὴν  ἀτραπὸν  καὶ  οὕτω  ἔχουσαν  οἱ  Πέρσαι,  τὸν  ̓Ασωπὸν  διαβάντες,  ἐπορεύοντο  πᾶσαν  τὴν  νύκτα,  ἐν  δεξιῇ  μὲν  ἔχοντες  ὄρεα
τὰ  Οἰταίων,  ἐν  ἀριστερῇ  δὲ  τὰ  Τρηχινίων.  ἠώς  τε  δὴ  διέφαινε  καὶ  οἳ  ἐγένοντο  ἐπ'  ἀκρωτηρίῳ  τοῦ  ὄρεος.  κατὰ  δὲ  τοῦτο  τοῦ  ὄρεος  ἐφύλασσον,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  εἴρηται,  Φωκέων  χίλιοι  ὁπλῖται,  ῥυόμενοί  τε  τὴν  σφετέρην  χώρην  καὶ  φρουρέοντες  τὴν  ἀτραπόν.  ἡ  μὲν  γὰρ  κάτω  ἐσβολὴ  ἐφυλάσσετο  ὑπὸ  τῶν  εἴρηται:  τὴν  δὲ  διὰ  τοῦ  ὄρεος
ἀτραπὸν  ἐθελονταὶ  Φωκέες  ὑποδεξάμενοι  Λεωνίδῃ  ἐφύλασσον.  ἔμαθον  δὲ  σφέας  οἱ  Φωκέες  ὧδε  ἀναβεβηκότας:  ἀναβαίνοντες  γὰρ  ἐλάνθανον  οἱ  Πέρσαι  τὸ  ὄρος  πᾶν  ἐὸν  δρυῶν  ἐπίπλεον.  ἦν  μὲν  δὴ  νηνεμίη,  ψόφου  δὲ  γινομένου  πολλοῦ,  ὡς  οἰκὸς  ἦν  φύλλων  ὑποκεχυμένων  ὑπὸ  τοῖσι  ποσί,  ἀνά  τε  ἔδραμον  οἱ  Φωκέες  καὶ  ἐνέδυνον  τὰ  ὅπλα,  καὶ  αὐτίκα  οἱ  βάρβαροι  παρῆσαν.  ὡς
δὲ  εἶδον  ἄνδρας  ἐνδυομένους  ὅπλα,  ἐν  θώματι  ἐγένοντο:  ἐλπόμενοι  γὰρ  οὐδένα  σφι  φανήσεσθαι  ἀντίξοον  ἐνεκύρησαν  στρατῷ.  ἐνθαῦτα  ̔Υδάρνης  καταρρωδήσας  μὴ  οἱ  Φωκέες  ἔωσι  Λακεδαιμόνιοι,  εἴρετο  ̓Επιάλτην  ὁποδαπὸς  εἴη  ὁ  στρατός,  πυθόμενος  δὲ  ἀτρεκέως  διέτασσε  τοὺς  Πέρσας  ὡς  ἐς  μάχην.  οἱ  δὲ  Φωκέες  ὡς  ἐβάλλοντο  τοῖσι  τοξεύμασι  πολλοῖσί  τε  καὶ  πυκνοῖσι,  οἴχοντο  φεύγοντες  ἐπὶ  τοῦ  ὄρεος
τὸν  κόρυμβον,  ἐπιστάμενοι  ὡς  ἐπὶ  σφέας  ὁρμήθησαν  ἀρχήν,  καὶ  παρεσκευάδατο  ὡς  ἀπολεόμενοι.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐφρόνεον,  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  ̓Επιάλτην  καὶ  ̔Υδάρνεα  Πέρσαι  Φωκέων  μὲν  οὐδένα  λόγον  ἐποιεῦντο,  οἳ  δὲ  κατέβαινον  τὸ  ὄρος  κατὰ  τάχος.  τοῖσι  δὲ  ἐν  Θερμοπύλῃσι  ̔Ελλήνων  πρῶτον  μὲν  ὁ  μάντις  Μεγιστίης  ἐσιδὼν  ἐς  τὰ  ἱρὰ  ἔφρασε  τὸν  μέλλοντα  ἔσεσθαι  ἅμα
ἠοῖ  σφι  θάνατον,  ἐπὶ  δὲ  καὶ  αὐτόμολοι  ἦσαν  οἱ  ἐξαγγείλαντες  τῶν  Περσέων  τὴν  περίοδον.  οὗτοι  μὲν  ἔτι  νυκτὸς  ἐσήμηναν,  τρίτοι  δὲ  οἱ  ἡμεροσκόποι  καταδραμόντες  ἀπὸ  τῶν  ἄκρων  ἤδη  διαφαινούσης  ἡμέρης.  ἐνθαῦτα  ἐβουλεύοντο  οἱ  ̔́Ελληνες,  καί  σφεων  ἐσχίζοντο  αἱ  γνῶμαι:  οἳ  μὲν  γὰρ  οὐκ  ἔων  τὴν  τάξιν  ἐκλιπεῖν,  οἳ  δὲ  ἀντέτεινον.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  διακριθέντες  οἳ
μὲν  ἀπαλλάσσοντο  καὶ  διασκεδασθέντες  κατὰ  πόλις  ἕκαστοι  ἐτράποντο,  οἳ  δὲ  αὐτῶν  ἅμα  Λεωνίδῃ  μένειν  αὐτοῦ  παρεσκευάδατο.  λέγεται  δὲ  καὶ  ὡς  αὐτός  σφεας  ἀπέπεμψε  Λεωνίδης,  μὴ  ἀπόλωνται  κηδόμενος:  αὐτῷ  δὲ  καὶ  Σπαρτιητέων  τοῖσι  παρεοῦσι  οὐκ  ἔχειν  εὐπρεπέως  ἐκλιπεῖν  τὴν  τάξιν  ἐς  τὴν  ἦλθον  φυλάξοντες  ἀρχήν.  ταύτῃ  καὶ  μᾶλλον  τὴν  γνώμην  πλεῖστος  εἰμί,  Λεωνίδην,  ἐπείτε  ᾔσθετο  τοὺς
συμμάχους  ἐόντας  ἀπροθύμους  καὶ  οὐκ  ἐθέλοντας  συνδιακινδυνεύειν,  κελεῦσαι  σφέας  ἀπαλλάσσεσθαι,  αὐτῷ  δὲ  ἀπιέναι  οὐ  καλῶς  ἔχειν:  μένοντι  δὲ  αὐτοῦ  κλέος  μέγα  ἐλείπετο,  καὶ  ἡ  Σπάρτης  εὐδαιμονίη  οὐκ  ἐξηλείφετο.  ἐκέχρηστο  γὰρ  ὑπὸ  τῆς  Πυθίης  τοῖσι  Σπαρτιήτῃσι  χρεωμένοισι  περὶ  τοῦ  πολέμου  τούτου  αὐτίκα  κατ'  ἀρχὰς  ἐγειρομένου,  ἢ  Λακεδαίμονα  ἀνάστατον  γενέσθαι  ὑπὸ  τῶν  βαρβάρων  ἢ  τὴν  βασιλέα  σφέων
ἀπολέσθαι.  ταῦτα  δέ  σφι  ἐν  ἔπεσι  ἑξαμέτροισι  χρᾷ  λέγοντα  ὧδε.  ὑμῖν  δ',  ὦ  Σπάρτης  οἰκήτορες  εὐρυχόροιο,  ἢ  μέγα  ἄστυ  ἐρικυδὲς  ὑπ'  ἀνδράσι  Περσεί̈δῃσι  πέρθεται,  ἢ  τὸ  μὲν  οὐχί,  ἀφ'  ̔Ηρακλέους  δὲ  γενέθλης  πενθήσει  βασιλῆ  φθίμενον  Λακεδαίμονος  οὖρος.  οὐ  γὰρ  τὸν  ταύρων  σχήσει  μένος  οὐδὲ  λεόντων  ἀντιβίην:  Ζηνὸς  γὰρ  ἔχει  μένος:  οὐδέ  ἑ  φημί  σχήσεσθαι,  πρὶν
τῶνδ'  ἕτερον  διὰ  πάντα  δάσηται.  ταῦτά  τε  δὴ  ἐπιλεγόμενον  Λεωνίδην,  καὶ  βουλόμενον  κλέος  καταθέσθαι  μούνωνΣπαρτιητέων,  ἀποπέμψαι  τοὺς  συμμάχους  μᾶλλον  ἢ  γνώμῃ  διενειχθέντας  οὕτω  ἀκόσμως  οἴχεσθαι  τοὺς  οἰχομένους.  μαρτύριον  δέ  μοι  καὶ  τόδε  οὐκ  ἐλάχιστον  τούτου  πέρι  γέγονε,  ὅτι  καὶ  τὸν  μάντιν  ὃς  εἵπετο  τῇ  στρατιῇ  ταύτῃ,  Μεγιστίην  τὸν  ̓Ακαρνῆνα,  λεγόμενον  εἶναι  τὰ  ἀνέκαθεν  ἀπὸ  Μελάμποδος,
τοῦτον  εἴπαντα  ἐκ  τῶν  ἱρῶν  τὰ  μέλλοντά  σφι  ἐκβαίνειν,  φανερός  ἐστι  Λεωνίδης  ἀποπέμπων,  ἵνα  μὴ  συναπόληταί  σφι.  ὁ  δὲ  ἀποπεμπόμενος  αὐτὸς  μὲν  οὐκ  ἀπέλιπε,  τὸν  δὲ  παῖδα  συστρατευόμενον,  ἐόντα  οἱ  μουνογενέα,  ἀπέπεμψε.  οἱ  μέν  νυν  σύμμαχοι  οἱ  ἀποπεμπόμενοι  οἴχοντό  τε  ἀπιόντες  καὶ  ἐπείθοντο  Λεωνίδῃ,  Θεσπιέες  δὲ  καὶ  Θηβαῖοι  κατέμειναν  μοῦνοι  παρὰ  Λακεδαιμονίοισι.  τούτων  δὲ  Θηβαῖοι
μὲν  ἀέκοντες  ἔμενον  καὶ  οὐ  βουλόμενοι:  κατεῖχε  γὰρ  σφέας  Λεωνίδης  ἐν  ὁμήρων  λόγῳ  ποιεύμενος:  Θεσπιέες  δὲ  ἑκόντες  μάλιστα,  οἳ  οὐκ  ἔφασαν  ἀπολιπόντες  Λεωνίδην  καὶ  τοὺς  μετ'  αὐτοῦ  ἀπαλλάξεσθαι,  ἀλλὰ  καταμείναντες  συναπέθανον.  ἐστρατήγεε  δὲ  αὐτῶν  Δημόφιλος  Διαδρόμεω.  Ξέρξης  δὲ  ἐπεὶ  ἡλίου  ἀνατείλαντος  σπονδὰς  ἐποιήσατο,  ἐπισχὼν  χρόνον  ἐς  ἀγορῆς  κου  μάλιστα  πληθώρην  πρόσοδον  ἐποιέετο:  καὶ  γὰρ  ἐπέσταλτο
ἐξ  ̓Επιάλτεω  οὕτω:  ἀπὸ  γὰρ  τοῦ  ὄρεος  ἡ  κατάβασις  συντομωτέρη  τε  ἐστὶ  καὶ  βραχύτερος  ὁ  χῶρος  πολλὸν  ἤ  περ  ἡ  περίοδός  τε  καὶ  ἀνάβασις.  οἵ  τε  δὴ  βάρβαροι  οἱ  ἀμφὶ  Ξέρξην  προσήισαν,  καὶ  οἱ  ἀμφὶ  Λεωνίδην  ̔́Ελληνες,  ὡς  τὴν  ἐπὶ  θανάτῳ  ἔξοδον  ποιεύμενοι,  ἤδη  πολλῶ  μᾶλλον  ἢ  κατ'  ἀρχὰς  ἐπεξήισαν  ἐς  τὸ  εὐρύτερον  τοῦ  αὐχένος.
τὸ  μὲν  γὰρ  ἔρυμα  τοῦ  τείχεος  ἐφυλάσσετο,  οἳ  δὲ  ἀνὰ  τὰς  προτέρας  ἡμέρας  ὑπεξιόντες  ἐς  τὰ  στεινόπορα  ἐμάχοντο.  τότε  δὲ  συμμίσγοντες  ἔξω  τῶν  στεινῶν  ἔπιπτον  πλήθεϊ  πολλοὶ  τῶν  βαρβάρων:  ὄπισθε  γὰρ  οἱ  ἡγεμόνες  τῶν  τελέων  ἔχοντες  μάστιγας  ἐρράπιζον  πάντα  ἄνδρα,  αἰεὶ  ἐς  τὸ  πρόσω  ἐποτρύνοντες.  πολλοὶ  μὲν  δὴ  ἐσέπιπτον  αὐτῶν  ἐς  τὴν  θάλασσαν  καὶ  διεφθείροντο,
πολλῷ  δ'  ἔτι  πλεῦνες  κατεπατέοντο  ζωοὶ  ὑπ'  ἀλλήλων:  ἦν  δὲ  λόγος  οὐδεὶς  τοῦ  ἀπολλυμένου.  ἅτε  γὰρ  ἐπιστάμενοι  τὸν  μέλλοντα  σφίσι  ἔσεσθαι  θάνατον  ἐκ  τῶν  περιιόντων  τὸ  ὄρος,  ἀπεδείκνυντο  ῥώμης  ὅσον  εἶχον  μέγιστον  ἐς  τοὺς  βαρβάρους,  παραχρεώμενοί  τε  καὶ  ἀτέοντες.  δόρατα  μέν  νυν  τοῖσι  πλέοσι  αὐτῶν  τηνικαῦτα  ἤδη  ἐτύγχανε  κατεηγότα,  οἳ  δὲ  τοῖσι  ξίφεσι  διεργάζοντο  τοὺς
Πέρσας.  καὶ  Λεωνίδης  τε  ἐν  τούτῳ  τῷ  πόνῳ  πίπτει  ἀνὴρ  γενόμενος  ἄριστος  καὶ  ἕτεροι  μετ'  αὐτοῦ  ὀνομαστοὶ  Σπαρτιητέων,  τῶν  ἐγὼ  ὡς  ἀνδρῶν  ἀξίων  γενομένων  ἐπυθόμην  τὰ  οὐνόματα,  ἐπυθόμην  δὲ  καὶ  ἁπάντων  τῶν  τριηκοσίων.  καὶ  δὴ  Περσέων  πίπτουσι  ἐνθαῦτα  ἄλλοι  τε  πολλοὶ  καὶ  ὀνομαστοί,  ἐν  δὲ  δὴ  καὶ  Δαρείου  δύο  παῖδες  ̓Αβροκόμης  τε  καὶ  ̔Υπεράνθης,  ἐκ
τῆς  ̓Αρτάνεω  θυγατρὸς  Φραταγούνης  γεγονότες  Δαρείῳ.  ὁ  δὲ  ̓Αρτάνης  Δαρείου  μὲν  τοῦ  βασιλέος  ἦν  ἀδελφεός,  ̔Υστάσπεος  δὲ  τοῦ  ̓Αρσάμεος  παῖς:  ὃς  καὶ  ἐκδιδοὺς  τὴν  θυγατέρα  Δαρείῳ  τὸν  οἶκον  πάντα  τὸν  ἑωυτοῦ  ἐπέδωκε,  ὡς  μούνης  οἱ  ἐούσης  ταύτης  τέκνου.  Ξέρξεώ  τε  δὴ  δύο  ἀδελφεοὶ  ἐνθαῦτα  πίπτουσι  μαχόμενοι,  καὶ  ὑπὲρ  τοῦ  νεκροῦ  τοῦ  Λεωνίδεω  Περσέων  τε  καὶ
Λακεδαιμονίων  ὠθισμὸς  ἐγίνετο  πολλός,  ἐς  ὃ  τοῦτόν  τε  ἀρετῇ  οἱ  ̔́Ελληνες  ὑπεξείρυσαν  καὶ  ἐτρέψαντο  τοὺς  ἐναντίους  τετράκις.  τοῦτο  δὲ  συνεστήκεε  μέχρι  οὗ  οἱ  σὺν  ̓Επιάλτῃ  παρεγένοντο.  ὡς  δὲ  τούτους  ἥκειν  ἐπύθοντο  οἱ  ̔́Ελληνες,  ἐνθεῦτεν  ἤδη  ἑτεροιοῦτο  τὸ  νεῖκος:  ἔς  τε  γὰρ  τὸ  στεινὸν  τῆς  ὁδοῦ  ἀνεχώρεον  ὀπίσω,  καὶ  παραμειψάμενοι  τὸ  τεῖχος  ἐλθόντες  ἵζοντο  ἐπὶ  τὸν
κολωνὸν  πάντες  ἁλέες  οἱ  ἄλλοι  πλὴν  Θηβαίων.  ὁ  δὲ  κολωνὸς  ἐστὶ  ἐν  τῇ  ἐσόδῳ,  ὅκου  νῦν  ὁ  λίθινος  λέων  ἕστηκε  ἐπὶ  Λεωνίδῃ.  ἐν  τούτῳ  σφέας  τῷ  χώρῳ  ἀλεξομένους  μαχαίρῃσι,  τοῖσι  αὐτῶν  ἐτύγχανον  ἔτι  περιεοῦσαι,  καὶ  χερσὶ  καὶ  στόμασι  κατέχωσαν  οἱ  βάρβαροι  βάλλοντες,  οἳ  μὲν  ἐξ  ἐναντίης  ἐπισπόμενοι  καὶ  τὸ  ἔρυμα  τοῦ  τείχεος  συγχώσαντες,  οἳ  δὲ
περιελθόντες  πάντοθεν  περισταδόν.  Λακεδαιμονίων  δὲ  καὶ  Θεσπιέων  τοιούτων  γενομένων  ὅμως  λέγεται  ἀνὴρ  ἄριστος  γενέσθαι  Σπαρτιήτης  Διηνέκης:  τὸν  τόδε  φασὶ  εἰπεῖν  τὸ  ἔπος  πρὶν  ἢ  συμμῖξαι  σφέας  τοῖσι  Μήδοισι,  πυθόμενον  πρός  τευ  τῶν  Τρηχινίων  ὡς  ἐπεὰν  οἱ  βάρβαροι  ἀπίωσι  τὰ  τοξεύματα,  τὸν  ἥλιον  ὑπὸ  τοῦ  πλήθεος  τῶν  ὀιστῶν  ἀποκρύπτουσι:  τοσοῦτο  πλῆθος  αὐτῶν  εἶναι.  τὸν  δὲ  οὐκ
ἐκπλαγέντα  τούτοισι  εἰπεῖν  ἐν  ἀλογίῃ  ποιεύμενον  τὸ  Μήδων  πλῆθος,  ὡς  πάντα  σφι  ἀγαθὰ  ὁ  Τρηχίνιος  ξεῖνος  ἀγγέλλοι,  εἰ  ἀποκρυπτόντων  τῶν  Μήδων  τὸν  ἥλιον  ὑπὸ  σκιῇ  ἔσοιτο  πρὸς  αὐτοὺς  ἡ  μάχη  καὶ  οὐκ  ἐν  ἡλίῳ.  ταῦτα  μὲν  καὶ  ἄλλα  τοιουτότροπα  ἔπεα  φασὶ  Διηνέκεα  τὸν  Λακεδαιμόνιον  λιπέσθαι  μνημόσυνα:  μετὰ  δὲ  τοῦτον  ἀριστεῦσαι  λέγονται  Λακεδαιμόνιοι  δύο  ἀδελφεοί,  ̓Αλφεός
τε  καὶ  Μάρων  ̓Ορσιφάντου  παῖδες.  Θεσπιέων  δὲ  εὐδοκίμεε  μάλιστα  τῷ  οὔνομα  ἦν  Διθύραμβος  ̔Αρματίδεω.  θαφθεῖσι  δέ  σφι  αὐτοῦ  ταύτῃ  τῇ  περ  ἔπεσον,  καὶ  τοῖσι  πρότερον  τελευτήσασι  ἢ  ὑπὸ  Λεωνίδεω  ἀποπεμφθέντας  οἴχεσθαι,  ἐπιγέγραπται  γράμματα  λέγοντα  τάδε.  μυριάσιν  ποτὲ  τῇδε  τριηκοσίαις  ἐμάχοντο  ἐκ  Πελοποννάσου  χιλιάδες  τέτορες.  ταῦτα  μὲν  δὴ  τοῖσι  πᾶσι  ἐπιγέγραπται,  τοῖσι  δὲ  Σπαρτιήτῃσι  ἰδίῃ.  ὦ
ξεῖν',  ἀγγέλλειν  Λακεδαιμονίοις  ὅτι  τῇδε  κείμεθα  τοῖς  κείνων  ῥήμασι  πειθόμενοι.  Λακεδαιμονίοισι  μὲν  δὴ  τοῦτο,  τῷ  δὲ  μάντι  τόδε.  μνῆμα  τόδε  κλεινοῖο  Μεγιστία,  ὅν  ποτε  Μῆδοι  Σπερχειὸν  ποταμὸν  κτεῖναν  ἀμειψάμενοι,  μάντιος,  ὃς  τότε  κῆρας  ἐπερχομένας  σάφα  εἰδώς  οὐκ  ἔτλη  Σπάρτης  ἡγεμόνα  προλιπεῖν.  ἐπιγράμμασι  μέν  νυν  καὶ  στήλῃσι,  ἔξω  ἢ  τὸ  τοῦ  μάντιος  ἐπίγραμμα,  ̓Αμφικτύονες  εἰσὶ  σφέας
οἱ  ἐπικοσμήσαντες:  τὸ  δὲ  τοῦ  μάντιος  Μεγιστίεω  Σιμωνίδης  ὁ  Λεωπρέπεος  ἐστὶ  κατὰ  ξεινίην  ὁ  ἐπιγράψας.  δύο  δὲ  τούτων  τῶν  τριηκοσίων  λέγεται  Εὔρυτόν  τε  καὶ  ̓Αριστόδημον,  παρεὸν  αὐτοῖσι  ἀμφοτέροισι  κοινῷ  λόγῳ  χρησαμένοισι  ἢ  ἀποσωθῆναι  ὁμοῦ  ἐς  Σπάρτην,  ὡς  μεμετιμένοι  γε  ἦσαν  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου  ὑπὸ  Λεωνίδεω  καὶ  κατεκέατο  ἐν  ̓Αλπηνοῖσι  ὀφθαλμιῶντες  ἐς  τὸ  ἔσχατον,  ἢ  εἴ
γε  μὴ  ἐβούλοντο  νοστῆσαι,  ἀποθανεῖν  ἅμα  τοῖσι  ἄλλοισι,  παρεόν  σφι  τούτων  τὰ  ἕτερα  ποιέειν  οὐκ  ἐθελῆσαι  ὁμοφρονέειν,  ἀλλὰ  γνώμῃ  διενειχθέντας  Εὔρυτον  μέν,  πυθόμενον  τῶν  Περσέων  τὴν  περίοδον,  αἰτήσαντά  τε  τὰ  ὅπλα  καὶ  ἐνδύντα  ἄγειν  ἑωυτὸν  κελεῦσαι  τὸν  εἵλωτα  ἐς  τοὺς  μαχομένους,  ὅκως  δὲ  αὐτὸν  ἤγαγε,  τὸν  μὲν  ἀγαγόντα  οἴχεσθαι  φεύγοντα,  τὸν  δὲ  ἐσπεσόντα  ἐς  τὸν
ὅμιλον  διαφθαρῆναι,  ̓Αριστόδημον  δὲ  λιποψυχέοντα  λειφθῆναι.  εἰ  μέν  νυν  ἢ  μοῦνον  ̓Αριστόδημον  ἀλγήσαντα  ἀπονοστῆσαι  ἐς  Σπάρτην  ἢ  καὶ  ὁμοῦ  σφεων  ἀμφοτέρων  τὴν  κομιδὴν  γενέσθαι,  δοκέειν  ἐμοί,  οὐκ  ἄν  σφι  Σπαρτιήτας  μῆνιν  οὐδεμίαν  προσθέσθαι:  νυνὶ  δὲ  τοῦ  μὲν  αὐτῶν  ἀπολομένου,  τοῦ  δὲ  τῆς  μὲν  αὐτῆς  ἐχομένου  προφάσιος  οὐκ  ἐθελήσαντος  δὲ  ἀποθνήσκειν,  ἀναγκαίως  σφι  ἔχειν  μηνῖσαι  μεγάλως
̓Αριστοδήμῳ.  οἳ  μέν  νυν  οὕτω  σωθῆναι  λέγουσι  ̓Αριστόδημον  ἐς  Σπάρτην  καὶ  διὰ  πρόφασιν  τοιήνδε,  οἳ  δὲ  ἄγγελον  πεμφθέντα  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου,  ἐξεὸν  αὐτῷ  καταλαβεῖν  τὴν  μάχην  γινομένην  οὐκ  ἐθελῆσαι,  ἀλλ'  ὑπομείναντα  ἐν  τῇ  ὁδῷ  περιγενέσθαι,  τὸν  δὲ  συνάγγελον  αὐτοῦ  ἀπικόμενον  ἐς  τὴν  μάχην  ἀποθανεῖν.  ἀπονοστήσας  δὲ  ἐς  Λακεδαίμονα  ὁ  ̓Αριστόδημος  εἶχε  ὄνειδός  τε  καὶ  ἀτιμίην:
πάσχων  δὲ  τοιάδε  ἠτίμωτο:  οὔτε  οἱ  πῦρ  οὐδεὶς  ἔναυε  Σπαρτιητέων  οὔτε  διελέγετο.  ὄνειδος  δὲ  εἶχε  ὁ  τρέσας  ̓Αριστόδημος  καλεόμενος.  ἀλλ'  ὃ  μὲν  ἐν  τῇ  ἐν  Πλαταιῇσι  μάχῃ  ἀνέλαβε  πᾶσαν  τὴν  ἐπενειχθεῖσαν  αἰτίην:  λέγεται  δὲ  καὶ  ἄλλον  ἀποπεμφθέντα  ἄγγελον  ἐς  Θεσσαλίην  τῶν  τριηκοσίων  τούτων  περιγενέσθαι,  τῷ  οὔνομα  εἶναι  Παντίτην:  νοστήσαντα  δὲ  τοῦτον  ἐς  Σπάρτην,  ὡς  ἠτίμωτο,
ἀπάγξασθαι.  οἱ  δὲ  Θηβαῖοι,  τῶν  ὁ  Λεοντιάδης  ἐστρατήγεε,  τέως  μὲν  μετὰ  τῶν  ̔Ελλήνων  ἐόντες  ἐμάχοντο  ὑπ'  ἀναγκαίης  ἐχόμενοι  πρὸς  τὴν  βασιλέος  στρατιήν:  ὡς  δὲ  εἶδον  κατυπέρτερα  τῶν  Περσέων  γινόμενα  τὰ  πρήγματα,  οὕτω  δή,  τῶν  σὺν  Λεωνίδῃ  ̔Ελλήνων  ἐπειγομένων  ἐπὶ  τὸν  κολωνόν,  ἀποσχισθέντες  τούτων  χεῖράς  τε  προέτεινον  καὶ  ἤισαν  ἆσσον  τῶν  βαρβάρων,  λέγοντες  τὸν  ἀληθέστατον  τῶν
λόγων,  ὡς  καὶ  μηδίζουσι  καὶ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ  ἐν  πρώτοισι  ἔδοσαν  βασιλέι,  ὑπὸ  δὲ  ἀναγκαίης  ἐχόμενοι  ἐς  Θερμοπύλας  ἀπικοίατο  καὶ  ἀναίτιοι  εἶεν  τοῦ  τρώματος  τοῦ  γεγονότος  βασιλέι.  ὥστε  ταῦτα  λέγοντες  περιεγίνοντο:  εἶχον  γὰρ  καὶ  Θεσσαλοὺς  τούτων  τῶν  λόγων  μάρτυρας:  οὐ  μέντοι  τά  γε  πάντα  εὐτύχησαν:  ὡς  γὰρ  αὐτοὺς  ἔλαβον  οἱ  βάρβαροι  ἐλθόντας,  τοὺς  μὲν
τινὰς  καὶ  ἀπέκτειναν  προσιόντας,  τοὺς  δὲ  πλεῦνας  αὐτῶν  κελεύσαντος  Ξέρξεω  ἔστιζον  στίγματα  βασιλήια,  ἀρξάμενοι  ἀπὸ  τοῦ  στρατηγοῦ  Λεοντιάδεω:  τοῦ  τὸν  παῖδα  Εὐρύμαχον  χρόνῳ  μετέπειτα  ἐφόνευσαν  Πλαταιέες  στρατηγήσαντα  ἀνδρῶν  Θηβαίων  τετρακοσίων  καὶ  σχόντα  τὸ  ἄστυ  τὸ  Πλαταιέων.  οἱ  μὲν  δὴ  περὶ  Θερμοπύλας  ̔́Ελληνες  οὕτω  ἠγωνίσαντο,  Ξέρξης  δὲ  καλέσας  Δημάρητον  εἰρώτα  ἀρξάμενος  ἐνθένδε.  “Δημάρητε,  ἀνὴρ  εἶς  ἀγαθός.
τεκμαίρομαι  δὲ  τῇ  ἀληθείῃ:  ὅσα  γὰρ  εἶπας,  ἅπαντα  ἀπέβη  οὕτω.  νῦν  δέ  μοι  εἰπέ,  κόσοι  τινὲς  εἰσὶ  οἱ  λοιποὶ  Λακεδαιμόνιοι,  καὶ  τούτων  ὁκόσοι  τοιοῦτοι  τὰ  πολέμια  εἴτε  καὶ  ἅπαντες.”  ὃ  δ'  εἶπε  “ὦ  βασιλεῦ,  πλῆθος  μὲν  πολλὸν  πάντων  τῶν  Λακεδαιμονίων  καὶ  πόλιες  πολλαί:  τὸ  δὲ  θέλεις  ἐκμαθεῖν,  εἰδήσεις.  ἔστι  ἐν  τῇ  Λακεδαίμονι  Σπάρτη  πόλις  ἀνδρῶν
ὀκτακισχιλίων  μάλιστα,  καὶ  οὗτοι  πάντες  εἰσὶ  ὅμοιοι  τοῖσι  ἐνθάδε  μαχεσαμένοισι:  οἵ  γε  μὲν  ἄλλοι  Λακεδαιμόνιοι  τούτοισι  μὲν  οὐκ  ὅμοιοι,  ἀγαθοὶ  δέ.”  εἶπε  πρὸς  ταῦτα  Ξέρξης  “Δημάρητε,  τέῳ  τρόπῳ  ἀπονητότατα  τῶν  ἀνδρῶν  τούτων  ἐπικρατήσομεν;  ἴθι  ἐξηγέο:  σὺ  γὰρ  ἔχεις  αὐτῶν  τὰς  διεξόδους  τῶν  βουλευμάτων  οἷα  βασιλεὺς  γενόμενος.  ”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  “ὦ  βασιλεῦ,  εἰ  μὲν  δὴ
συμβουλεύεαί  μοι  προθύμως,  δίκαιόν  με  σοί  ἐστι  φράζειν  τὸ  ἄριστον:  εἰ  τῆς  ναυτικῆς  στρατιῆς  νέας  τριηκοσίας  ἀποστείλειας  ἐπὶ  τὴν  Λάκαιναν  χώρην.  ἔστι  δὲ  ἐπ'  αὐτῇ  νῆσος  ἐπικειμένη  τῇ  οὔνομα  ἐστὶ  Κύθηρα,  τὴν  Χίλων  ἀνὴρ  παρ'  ἡμῖν  σοφώτατος  γενόμενος  κέρδος  μέζον  ἂν  ἔφη  εἶναι  Σπαρτιήτῃσι  κατὰ  τῆς  θαλάσσης  καταδεδυκέναι  μᾶλλον  ἢ  ὑπερέχειν,  αἰεί  τι  προσδοκῶν  ἀπ'
αὐτῆς  τοιοῦτο  ἔσεσθαι  οἷόν  τοι  ἐγὼ  ἐξηγέομαι,  οὔτι  τὸν  σὸν  στόλον  προειδώς,  ἀλλὰ  πάντα  ὁμοίως  φοβεόμενος  ἀνδρῶν  στόλον.  ἐκ  ταύτης  τῆς  νήσου  ὁρμώμενοι  φοβεόντων  τοὺς  Λακεδαιμονίους.  παροίκου  δὲ  πολέμου  σφι  ἐόντος  οἰκηίου,  οὐδὲν  δεινοὶ  ἔσονταί  τοι  μὴ  τῆς  ἄλλης  ̔Ελλάδος  ἁλισκομένης  ὑπὸ  τοῦ  πεζοῦ  βοηθέωσι  ταύτῃ.  καταδουλωθείσης  δὲ  τῆς  ἄλλης  ̔Ελλάδος  ἀσθενὲς  ἤδη  τὸ  Λακωνικὸν
μοῦνον  λείπεται.  ἢν  δὲ  ταῦτα  μὴ  ποιέῃς,  τάδε  τοι  προσδόκα  ἔσεσθαι.  ἔστι  τῆς  Πελοποννήσου  ἰσθμὸς  στεινός:  ἐν  τούτῳ  τῷ  χώρῳ  πάντων  Πελοποννησίων  συνομοσάντων  ἐπὶ  σοὶ  μάχας  ἰσχυροτέρας  ἄλλας  τῶν  γενομενέων  προσδέκεο  ἔσεσθαί  τοι.  ἐκεῖνο  δὲ  ποιήσαντι  ἀμαχητὶ  ὅ  τε  ἰσθμὸς  οὗτος  καὶ  αἱ  πόλιες  προσχωρήσουσι.”;  λέγει  μετὰ  τοῦτον  ̓Αχαιμένης,  ἀδελφεός  τε  ἐὼν  Ξέρξεω  καὶ  τοῦ
ναυτικοῦ  στρατοῦ  στρατηγός,  παρατυχών  τε  τῷ  λόγῳ  καὶ  δείσας  μὴ  ἀναγνωσθῇ  Ξέρξης  ποιέειν  ταῦτα,  “ὦ  βασιλεῦ,  ὁρῶ  σε  ἀνδρὸς  ἐνδεκόμενον  λόγους  ὃς  φθονέει  τοι  εὖ  πρήσσοντι  ἢ  καὶ  προδιδοῖ  πρήγματα  τὰ  σά.  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  τρόποισι  τοιούτοισι  χρεώμενοι  ̔́Ελληνες  χαίρουσι:  τοῦ  τε  εὐτυχέειν  φθονέουσι  καὶ  τὸ  κρέσσον  στυγέουσι.  εἰ  δ'  ἐπὶ  τῇσι  παρεούσῃσι  τύχῃσι,
τῶν  νέες  νεναυηγήκασι  τετρακόσιαι,  ἄλλας  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου  τριηκοσίας  ἀποπέμψεις  περιπλέειν  Πελοπόννησον,  ἀξιόμαχοί  τοι  γίνονται  οἱ  ἀντίπαλοι:  ἁλὴς  δὲ  ἐὼν  ὁ  ναυτικὸς  στρατὸς  δυσμεταχείριστός  τε  αὐτοῖσι  γίνεται,  καὶ  ἀρχὴν  οὐκ  ἀξιόμαχοί  τοι  ἔσονται,  καὶ  πᾶς  ὁ  ναυτικὸς  τῷ  πεζῷ  ἀρήξει  καὶ  ὁ  πεζὸς  τῷ  ναυτικῷ  ὁμοῦ  πορευόμενος:  εἰ  δὲ  διασπάσεις,  οὔτε  σὺ  ἔσεαι  ἐκείνοισι  χρήσιμος
οὔτε  ἐκεῖνοι  σοί.  τὰ  σεωτοῦ  δὲ  τιθέμενον  εὖ  γνώμην  ἔχω  τὰ  τῶν  ἀντιπολέμων  μὴ  ἐπιλέγεσθαι  πρήγματα,  τῇ  τε  στήσονται  τὸν  πόλεμον  τά  τε  ποιήσουσι  ὅσοι  τε  πλῆθος  εἰσί.  ἱκανοὶ  γὰρ  ἐκεῖνοί  γε  αὐτοὶ  ἑωυτῶν  πέρι  φροντίζειν  εἰσί,  ἡμεῖς  δὲ  ἡμέων  ὡσαύτως.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ἢν  ἴωσι  ἀντία  Πέρσῃσι  ἐς  μάχην,  οὐδὲν  τὸ  παρεὸν  τρῶμα  ἀκεῦνται.  ”
ἀμείβεται  Ξέρξης  τοῖσιδε.  “̓Αχαίμενες,  εὖ  τε  μοι  δοκέεις  λέγειν  καὶ  ποιήσω  ταῦτα.  Δημάρητος  δὲ  λέγει  μὲν  τὰ  ἄριστα  ἔλπεται  εἶναι  ἐμοί,  γνώμῃ  μέντοι  ἑσσοῦται  ὑπὸ  σεῦ.  οὐ  γὰρ  δὴ  κεῖνό  γε  ἐνδέξομαι  ὅκως  οὐκ  εὐνοέει  τοῖσι  ἐμοῖσι  πρήγμασι,  τοῖσί  τε  λεγομένοισι  πρότερον  ἐκ  τούτου  σταθμώμενος  καὶ  τῷ  ἐόντι,  ὅτι  πολιήτης  μὲν  πολιήτῃ  εὖ  πρήσσοντι  φθονέει
καὶ  ἔστι  δυσμενὴς  τῇ  σιγῇ,  οὐδ'  ἂν  συμβουλευομένου  τοῦ  ἀστοῦ  πολιήτης  ἀνὴρ  τὰ  ἄριστά  οἱ  δοκέοντα  εἶναι  ὑποθέοιτο,  εἰ  μὴ  πρόσω  ἀρετῆς  ἀνήκοι:  σπάνιοι  δὲ  εἰσὶ  οἱ  τοιοῦτοι:  ξεῖνος  δὲ  ξείνῳ  εὖ  πρήσσοντι  ἐστὶ  εὐμενέστατον  πάντων,  συμβουλευομένου  τε  ἂν  συμβουλεύσειε  τὰ  ἄριστα.  οὕτω  ὦν  κακολογίης  τῆς  ἐς  Δημάρητον,  ἐόντος  ἐμοὶ  ξείνου  πέρι,  ἔχεσθαι  τινὰ  τοῦ
λοιποῦ  κελεύω.  ”  ταῦτα  εἴπας  Ξέρξης  διεξήιε  διὰ  τῶν  νεκρῶν,  καὶ  Λεωνίδεω,  ἀκηκοὼς  ὅτι  βασιλεύς  τε  ἦν  καὶ  στρατηγὸς  Λακεδαιμονίων,  ἐκέλευσε  ἀποταμόντας  τὴν  κεφαλὴν  ἀνασταυρῶσαι.  δῆλά  μοι  πολλοῖσι  μὲν  καὶ  ἄλλοισι  τεκμηρίοισι,  ἐν  δὲ  καὶ  τῷδε  οὐκ  ἥκιστα  γέγονε,  ὅτι  βασιλεὺς  Ξέρξης  πάντων  δὴ  μάλιστα  ἀνδρῶν  ἐθυμώθη  ζῶντι  Λεωνίδῃ:  οὐ  γὰρ  ἄν  κοτε  ἐς  τὸν
νεκρὸν  ταῦτα  παρενόμησε,  ἐπεὶ  τιμᾶν  μάλιστα  νομίζουσι  τῶν  ἐγὼ  οἶδα  ἀνθρώπων  Πέρσαι  ἄνδρας  ἀγαθοὺς  τὰ  πολέμια.  οἳ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἐποίευν,  τοῖσι  ἐπετέτακτο  ποιέειν.  ἄνειμι  δὲ  ἐκεῖσε  τοῦ  λόγου  τῇ  μοι  τὸ  πρότερον  ἐξέλιπε.  ἐπύθοντο  Λακεδαιμόνιοι  ὅτι  βασιλεὺς  στέλλοιτο  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  πρῶτοι,  καὶ  οὕτω  δὴ  ἐς  τὸ  χρηστήριον  τὸ  ἐς  Δελφοὺς  ἀπέπεμψαν,  ἔνθα  δή
σφι  ἐχρήσθη  τὰ  ὀλίγῳ  πρότερον  εἶπον:  ἐπύθοντο  δὲ  τρόπῳ  θωμασίῳ.  Δημάρητος  γὰρ  ὁ  ̓Αρίστωνος  φυγὼν  ἐς  Μήδους,  ὡς  μὲν  ἐγὼ  δοκέω  καὶ  τὸ  οἰκὸς  ἐμοὶ  συμμάχεται,  οὐκ  ἦν  εὔνοος  Λακεδαιμονίοισι,  πάρεστι  δὲ  εἰκάζειν  εἴτε  εὐνοίῃ  ταῦτα  ἐποίησε  εἴτε  καὶ  καταχαίρων.  ἐπείτε  γὰρ  Ξέρξῃ  ἔδοξε  στρατηλατέειν  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  ἐὼν  ἐν  Σούσοισι  ὁ  Δημάρητος  καὶ  πυθόμενος
ταῦτα  ἠθέλησε  Λακεδαιμονίοισι  ἐξαγγεῖλαι.  ἄλλως  μὲν  δὴ  οὐκ  εἶχε  σημῆναι:  ἐπικίνδυνον  γὰρ  ἦν  μὴ  λαμφθείη:  ὁ  δὲ  μηχανᾶται  τοιάδε:  δελτίον  δίπτυχον  λαβὼν  τὸν  κηρὸν  αὐτοῦ  ἐξέκνησε,  καὶ  ἔπειτα  ἐν  τῷ  ξύλῳ  τοῦ  δελτίου  ἔγραψε  τὴν  βασιλέος  γνώμην,  ποιήσας  δὲ  ταῦτα  ὀπίσω  ἐπέτηξε  τὸν  κηρὸν  ἐπὶ  τὰ  γράμματα,  ἵνα  φερόμενον  κεινὸν  τὸ  δελτίον  μηδὲν  πρῆγμα  παρέχοι
πρὸς  τῶν  ὁδοφυλάκων.  ἐπεὶ  δὲ  καὶ  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  Λακεδαίμονα,  οὐκ  εἶχον  συμβαλέσθαι  οἱ  Λακεδαιμόνιοι,  πρίν  γε  δή  σφι,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  Κλεομένεος  μὲν  θυγάτηρ  Λεωνίδεω  δὲ  γυνὴ  Γοργὼ  ὑπέθετο  ἐπιφρασθεῖσα  αὐτή,  τὸν  κηρὸν  κνᾶν  κελεύουσα,  καὶ  εὑρήσειν  σφέας  γράμματα  ἐν  τῷ  ξύλῳ.  πειθόμενοι  δὲ  εὗρον  καὶ  ἐπελέξαντο,  ἔπειτα  δὲ  τοῖσι  ἄλλοισι  ̔́Ελλησι  ἐπέστειλαν.  ταῦτα
μὲν  δὴ  οὕτω  λέγεται  γενέσθαι.

======== Histories — Book 8 (Urania) ========

οἱ  δὲ  ̔Ελλήνων  ἐς  τὸν  ναυτικὸν  στρατὸν  ταχθέντες  ἦσαν  οἵδε,  ̓Αθηναῖοι  μὲν  νέας  παρεχόμενοι  ἑκατὸν  καὶ  εἴκοσι  καὶ  ἑπτά:  ὑπὸ  δὲ  ἀρετῆς  τε  καὶ  προθυμίης  Πλαταιέες  ἄπειροι  τῆς  ναυτικῆς  ἐόντες  συνεπλήρουν  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  τὰς  νέας.  Κορίνθιοι  δὲ  τεσσεράκοντα  νέας  παρείχοντο,  Μεγαρέες  δὲ  εἴκοσι.  καὶ  Χαλκιδέες  ἐπλήρουν  εἴκοσι,  ̓Αθηναίων  σφι  παρεχόντων  τὰς  νέας,  Αἰγινῆται  δὲ  ὀκτωκαίδεκα,
Σικυώνιοι  δὲ  δυοκαίδεκα,  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  δέκα,  ̓Επιδαύριοι  δὲ  ὀκτώ,  ̓Ερετριέες  δὲ  ἑπτά,  Τροιζήνιοι  δὲ  πέντε,  Στυρέες  δὲ  δύο,  καὶ  Κήιοι  δύο  τε  νέας  καὶ  πεντηκοντέρους  δύο:  Λοκροὶ  δέ  σφι  οἱ  ̓Οπούντιοι  ἐπεβοήθεον  πεντηκοντέρους  ἔχοντες  ἑπτά.  ἦσαν  μὲν  ὦν  οὗτοι  οἱ  στρατευόμενοι  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον,  εἴρηται  δέ  μοι  καὶ  ὡς  τὸ  πλῆθος  ἕκαστοι  τῶν  νεῶν  παρείχοντο.  ἀριθμὸς
δὲ  τῶν  συλλεχθεισέων  νεῶν  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον  ἦν,  πάρεξ  τῶν  πεντηκοντέρων,  διηκόσιαι  καὶ  ἑβδομήκοντα  καὶ  μία.  τὸν  δὲ  στρατηγὸν  τὸν  τὸ  μέγιστον  κράτος  ἔχοντα  παρείχοντο  Σπαρτιῆται  Εὐρυβιάδην  Εὐρυκλείδεω:  οἱ  γὰρ  σύμμαχοι  οὐκ  ἔφασαν,  ἢν  μὴ  ὁ  Λάκων  ἡγεμονεύῃ,  ̓Αθηναίοισι  ἕψεσθαι  ἡγεομένοισι,  ἀλλὰ  λύσειν  τὸ  μέλλον  ἔσεσθαι  στράτευμα.  ἐγένετο  γὰρ  κατ'  ἀρχὰς  λόγος,  πρὶν  ἢ  καὶ  ἐς
Σικελίην  πέμπειν  ἐπὶ  συμμαχίην,  ὡς  τὸ  ναυτικὸν  ̓Αθηναίοισι  χρεὸν  εἴη  ἐπιτρέπειν.  ἀντιβάντων  δὲ  τῶν  συμμάχων  εἶκον  οἱ  ̓Αθηναῖοι  μέγα  πεποιημένοι  περιεῖναι  τὴν  ̔Ελλάδα  καὶ  γνόντες,  εἰ  στασιάσουσι  περὶ  τῆς  ἡγεμονίης,  ὡς  ἀπολέεται  ἡ  ̔Ελλάς,  ὀρθὰ  νοεῦντες:  στάσις  γὰρ  ἔμφυλος  πολέμου  ὁμοφρονέοντος  τοσούτῳ  κάκιον  ἐστὶ  ὅσῳ  πόλεμος  εἰρήνης.  ἐπιστάμενοι  ὦν  αὐτὸ  τοῦτο  οὐκ  ἀντέτεινον  ἀλλ'  εἶκον,
μέχρι  ὅσου  κάρτα  ἐδέοντο  αὐτῶν,  ὡς  διέδεξαν:  ὡς  γὰρ  δὴ  ὠσάμενοι  τὸν  Πέρσην  περὶ  τῆς  ἐκείνου  ἤδη  τὸν  ἀγῶνα  ἐποιεῦντο,  πρόφασιν  τὴν  Παυσανίεω  ὕβριν  προϊσχόμενοι  ἀπείλοντο  τὴν  ἡγεμονίην  τοὺς  Λακεδαιμονίους.  ἀλλὰ  ταῦτα  μὲν  ὕστερον  ἐγένετο.  τότε  δὲ  οὗτοι  οἱ  καὶ  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον  ̔Ελλήνων  ἀπικόμενοι  ὡς  εἶδον  νέας  τε  πολλὰς  καταχθείσας  ἐς  τὰς  ̓Αφέτας  καὶ  στρατιῆς
ἅπαντα  πλέα,  ἐπεὶ  αὐτοῖσι  παρὰ  δόξαν  τὰ  πρήγματα  τῶν  βαρβάρων  ἀπέβαινε  ἤ  ὡς  αὐτοὶ  κατεδόκεον,  καταρρωδήσαντες  δρησμὸν  ἐβουλεύοντο  ἀπὸ  τοῦ  ̓Αρτεμισίου  ἔσω  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα.  γνόντες  δὲ  σφέας  οἱ  Εὐβοέες  ταῦτα  βουλευομένους  ἐδέοντο  Εὐρυβιάδεω  προσμεῖναι  χρόνον  ὀλίγον,  ἔστ'  ἂν  αὐτοὶ  τέκνα  τε  καὶ  τοὺς  οἰκέτας  ὑπεκθέωνται.  ὡς  δ'  οὐκ  ἔπειθον,  μεταβάντες  τὸν  ̓Αθηναίων  στρατηγὸν  πείθουσι
Θεμιστοκλέα  ἐπὶ  μισθῷ  τριήκοντα  ταλάντοισι,  ἐπ'  ᾧ  τε  καταμείναντες  πρὸ  τῆς  Εὐβοίης  ποιήσονται  τὴν  ναυμαχίην.  ὁ  δὲ  Θεμιστοκλέης  τοὺς  ̔́Ελληνας  ἐπισχεῖν  ὧδε  ποιέει:  Εὐρυβιάδῃ  τούτων  τῶν  χρημάτων  μεταδιδοῖ  πέντε  τάλαντα  ὡς  παρ'  ἑωυτοῦ  δῆθεν  διδούς.  ὡς  δέ  οἱ  οὗτος  ἀνεπέπειστο,  ̓Αδείμαντος  γὰρ  ὁ  ̓Ωκύτου  ὁ  Κορίνθιος  στρατηγὸς  τῶν  λοιπῶν  ἤσπαιρε  μοῦνος,  φάμενος  ἀποπλεύσεσθαί  τε  ἀπὸ
τοῦ  ̓Αρτεμισίου  καὶ  οὐ  παραμενέειν,  πρὸς  δὴ  τοῦτον  εἶπε  ὁ  Θεμιστοκλέης  ἐπομόσας  “οὐ  σύ  γε  ἡμέας  ἀπολείψεις,  ἐπεί  τοι  ἐγὼ  μέζω  δῶρα  δώσω  ἢ  βασιλεὺς  ἄν  τοι  ὁ  Μήδων  πέμψειε  ἀπολιπόντι  τοὺς  συμμάχους.  ”  ταῦτά  τε  ἅμα  ἠγόρευε  καὶ  πέμπει  ἐπὶ  τὴν  νέα  τὴν  ̓Αδειμάντου  τάλαντα  ἀργυρίου  τρία:  οὗτοί  τε  δὴ  πάντες  δώροισι  ἀναπεπεισμένοι  ἦσαν
καὶ  τοῖσι  Εὐβοεῦσι  ἐκεχάριστο,  αὐτός  τε  ὁ  Θεμιστοκλέης  ἐκέρδηνε,  ἐλάνθανε  δὲ  τὰ  λοιπὰ  ἔχων,  ἀλλ'  ἠπιστέατο  οἱ  μεταλαβόντες  τούτων  τῶν  χρημάτων  ἐκ  τῶν  ̓Αθηνέων  ἐλθεῖν  ἐπὶ  τῷ  λόγῳ  τούτῳ  τὰ  χρήματα.  οὕτω  δὴ  κατέμεινάν  τε  ἐν  τῇ  Εὐβοίῃ  καὶ  ἐναυμάχησαν,  ἐγένετο  δὲ  ὧδε.  ἐπείτε  δὴ  ἐς  τὰς  ̓Αφέτας  περὶ  δείλην  πρωίην  γινομένην  ἀπίκατο  οἱ  βάρβαροι,
πυθόμενοι  μὲν  ἔτι  καὶ  πρότερον  περὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  ναυλοχέειν  νέας  ̔Ελληνίδας  ὀλίγας,  τότε  δὲ  αὐτοὶ  ἰδόντες,  πρόθυμοι  ἦσαν  ἐπιχειρέειν,  εἴ  κως  ἕλοιεν  αὐτάς.  ἐκ  μὲν  δὴ  τῆς  ἀντίης  προσπλέειν  οὔ  κώ  σφι  ἐδόκεε  τῶνδε  εἵνεκα,  μή  κως  ἰδόντες  οἱ  ̔́Ελληνες  προσπλέοντας  ἐς  φυγὴν  ὁρμήσειαν  φεύγοντάς  τε  εὐφρόνη  καταλαμβάνῃ:  καὶ  ἔμελλον  δῆθεν  ἐκφεύξεσθαι,  ἔδει  δὲ  μηδὲ
πυρφόρον  τῷ  ἐκείνων  λόγῳ  ἐκφυγόντα  περιγενέσθαι.  πρὸς  ταῦτα  ὦν  τάδε  ἐμηχανῶντο:  τῶν  νεῶν  ἁπασέων  ἀποκρίναντες  διηκοσίας  περιέπεμπον  ἔξωθεν  Σκιάθου,  ὡς  ἂν  μὴ  ὀφθείησαν  ὑπὸ  τῶν  πολεμίων  περιπλέουσαι  Εὔβοιαν  κατά  τε  Καφηρέα  καὶ  περὶ  Γεραιστὸν  ἐς  τὸν  Εὔριπον,  ἵνα  δὴ  περιλάβοιεν  οἳ  μὲν  ταύτῃ  ἀπικόμενοι  καὶ  φράξαντες  αὐτῶν  τὴν  ὀπίσω  φέρουσαν  ὁδόν,  σφεῖς  δὲ  ἐπισπόμενοι  ἐξ
ἐναντίης.  ταῦτα  βουλευσάμενοι  ἀπέπεμπον  τῶν  νεῶν  τὰς  ταχθείσας,  αὐτοὶ  οὐκ  ἐν  νόῳ  ἔχοντες  ταύτης  τῆς  ἡμέρης  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἐπιθήσεσθαι,  οὐδὲ  πρότερον  ἢ  τὸ  σύνθημά  σφι  ἔμελλε  φανήσεσθαι  παρὰ  τῶν  περιπλεόντων  ὡς  ἡκόντων.  ταύτας  μὲν  δὴ  περιέπεμπον,  τῶν  δὲ  λοιπέων  νεῶν  ἐν  τῇσι  ̓Αφέτῃσι  ἐποιεῦντο  ἀριθμόν.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  ἐν  ᾧ  οὗτοι  ἀριθμὸν  ἐποιεῦντο
τῶν  νεῶν,  ἦν  γὰρ  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  τούτῳ  Σκυλλίης  Σκιωναῖος  δύτης  τῶν  τότε  ἀνθρώπων  ἄριστος,  ὃς  καὶ  ἐν  τῇ  ναυηγίῃ  τῇ  κατὰ  Πήλιον  γενομένῃ  πολλὰ  μὲν  ἔσωσε  τῶν  χρημάτων  τοῖσι  Πέρσῃσι,  πολλὰ  δὲ  καὶ  αὐτὸς  περιεβάλετο:  οὗτος  ὁ  Σκυλλίης  ἐν  νόῳ  μὲν  εἶχε  ἄρα  καὶ  πρότερον  αὐτομολήσειν  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας,  ἀλλ'  οὐ  γάρ  οἱ  παρέσχε
ὡς  τότε.  ὅτεῳ  μὲν  δὴ  τρόπῳ  τὸ  ἐνθεῦτεν  ἔτι  ἀπίκετο  ἐς  τοὺς  ̔̀Ελληνας,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  ἀτρεκέως,  θωμάζω  δὲ  εἰ  τὰ  λεγόμενα  ἐστὶ  ἀληθέα:  λέγεται  γὰρ  ὡς  ἐξ  ̓Αφετέων  δὺς  ἐς  τὴν  θάλασσαν  οὐ  πρότερον  ἀνέσχε  πρὶν  ἢ  ἀπίκετο  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον,  σταδίους  μάλιστά  κῃ  τούτους  ἐς  ὀγδώκοντα  διὰ  τῆς  θαλάσσης  διεξελθών.  λέγεται  μέν  νυν
καὶ  ἄλλα  ψευδέσι  εἴκελα  περὶ  τοῦ  ἀνδρὸς  τούτου,  τὰ  δὲ  μετεξέτερα  ἀληθέα:  περὶ  μέντοι  τούτου  γνώμη  μοι  ἀποδεδέχθω  πλοίῳ  μιν  ἀπικέσθαι  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον.  ὡς  δὲ  ἀπίκετο,  αὐτίκα  ἐσήμηνε  τοῖσι  στρατηγοῖσι  τήν  τε  ναυηγίην  ὡς  γένοιτο,  καὶ  τὰς  περιπεμφθείσας  τῶν  νεῶν  περὶ  Εὔβοιαν.  τοῦτο  δὲ  ἀκούσαντες  οἱ  ̔́Ελληνες  λόγον  σφίσι  αὐτοῖσι  ἐδίδοσαν.  πολλῶν  δὲ  λεχθέντων
ἐνίκα  τὴν  ἡμέρην  ἐκείνην  αὐτοῦ  μείναντάς  τε  καὶ  αὐλισθέντας,  μετέπειτα  νύκτα  μέσην  παρέντας  πορεύεσθαι  καὶ  ἀπαντᾶν  τῇσι  περιπλεούσῃσι  τῶν  νεῶν.  μετὰ  δὲ  τοῦτο,  ὡς  οὐδείς  σφι  ἐπέπλεε,  δείλην  ὀψίην  γινομένην  τῆς  ἡμέρης  φυλάξαντες  αὐτοὶ  ἐπανέπλεον  ἐπὶ  τοὺς  βαρβάρους,  ἀπόπειραν  αὐτῶν  ποιήσασθαι  βουλόμενοι  τῆς  τε  μάχης  καὶ  τοῦ  διεκπλόου.  ὁρῶντες  δὲ  σφέας  οἵ  τε  ἄλλοι  στρατιῶται
οἱ  Ξέρξεω  καὶ  οἱ  στρατηγοὶ  ἐπιπλέοντας  νηυσὶ  ὀλίγῃσι,  πάγχυ  σφι  μανίην  ἐπενείκαντες  ἀνῆγον  καὶ  αὐτοὶ  τὰς  νέας,  ἐλπίσαντες  σφέας  εὐπετέως  αἱρήσειν,  οἰκότα  κάρτα  ἐλπίσαντες,  τὰς  μέν  γε  τῶν  ̔Ελλήνων  ὁρῶντες  ὀλίγας  νέας,  τὰς  δὲ  ἑωυτῶν  πλήθεί̈  τε  πολλαπλησίας  καὶ  ἄμεινον  πλεούσας.  καταφρονήσαντες  ταῦτα  ἐκυκλοῦντο  αὐτοὺς  ἐς  μέσον.  ὅσοι  μέν  νυν  τῶν  ̓Ιώνων  ἦσαν  εὔνοοι  τοῖσι
̔́Ελλησι,  ἀέκοντές  τε  ἐστρατεύοντο  συμφορήν  τε  ἐποιεῦντο  μεγάλην  ὁρῶντες  περιεχομένους  αὐτοὺς  καὶ  ἐπιστάμενοι  ὡς  οὐδεὶς  αὐτῶν  ἀπονοστήσει:  οὕτω  ἀσθενέα  σφι  ἐφαίνετο  εἶναι  τὰ  τῶν  ̔Ελλήνων  πρήγματα.  ὅσοισι  δὲ  καὶ  ἡδομένοισι  ἦν  τὸ  γινόμενον,  ἅμιλλαν  ἐποιεῦντο  ὅκως  αὐτὸς  ἕκαστος  πρῶτος  νέα  ̓Αττικὴν  ἑλὼν  παρὰ  βασιλέος  δῶρα  λάμψεται:  ̓Αθηναίων  γὰρ  αὐτοῖσι  λόγος  ἦν  πλεῖστος  ἀνὰ  τὰ  στρατόπεδα.
τοῖσι  δὲ  ̔́Ελλησι  ὡς  ἐσήμηνε,  πρῶτα  μὲν  ἀντίπρῳροι  τοῖσι  βαρβάροισι  γενόμενοι  ἐς  τὸ  μέσον  τὰς  πρύμνας  συνήγαγον,  δεύτερα  δὲ  σημήναντος  ἔργου  εἴχοντο  ἐν  ὀλίγῳ  περ  ἀπολαμφθέντες  καὶ  κατὰ  στόμα.  ἐνθαῦτα  τριήκοντα  νέας  αἱρέουσι  τῶν  βαρβάρων  καὶ  τὸν  Γόργου  τοῦ  Σαλαμινίων  βασιλέος  ἀδελφεὸν  Φιλάονα  τὸν  Χέρσιος,  λόγιμον  ἐόντα  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  ἄνδρα.  πρῶτος  δὲ  ̔Ελλήνων  νέα
τῶν  πολεμίων  εἷλε  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  Λυκομήδης  Αἰσχραίου,  καὶ  τὸ  ἀριστήιον  ἔλαβε  οὗτος.  τοὺς  δ'  ἐν  τῇ  ναυμαχίῃ  ταύτῃ  ἑτεραλκέως  ἀγωνιζομένους  νὺξ  ἐπελθοῦσα  διέλυσε.  οἱ  μὲν  δὴ  ̔́Ελληνες  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  ἀπέπλεον,  οἱ  δὲ  βάρβαροι  ἐς  τὰς  ̓Αφέτας,  πολλὸν  παρὰ  δόξαν  ἀγωνισάμενοι.  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ναυμαχίῃ  ̓Αντίδωρος  Λήμνιος  μοῦνος  τῶν  σὺν  βασιλέι  ̔Ελλήνων  ἐόντων  αὐτομολέει  ἐς
τοὺς  ̔́Ελληνας,  καὶ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  διὰ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  ἔδοσαν  αὐτῷ  χῶρον  ἐν  Σαλαμῖνι.  ὡς  δὲ  εὐφρόνη  ἐγεγόνεε,  ἦν  μὲν  τῆς  ὥρης  μέσον  θέρος,  ἐγίνετο  δὲ  ὕδωρ  τε  ἄπλετον  διὰ  πάσης  τῆς  νυκτὸς  καὶ  σκληραὶ  βρονταὶ  ἀπὸ  τοῦ  Πηλίου:  οἱ  δὲ  νεκροὶ  καὶ  τὰ  ναυήγια  ἐξεφέποντο  ἐς  τὰς  ̓Αφέτας,  καὶ  περί  τε  τὰς  πρῴρας  τῶν
νεῶν  εἱλέοντο  καὶ  ἐτάρασσον  τοὺς  ταρσοὺς  τῶν  κωπέων.  οἱ  δὲ  στρατιῶται  οἱ  ταύτῃ  ἀκούοντες  ταῦτα  ἐς  φόβον  κατιστέατο,  ἐλπίζοντες  πάγχυ  ἀπολέεσθαι  ἐς  οἷα  κακὰ  ἧκον.  πρὶν  γὰρ  ἢ  καὶ  ἀναπνεῦσαι  σφέας  ἔκ  τε  τῆς  ναυηγίης  καὶ  τοῦ  χειμῶνος  τοῦ  γενομένου  κατὰ  Πήλιον,  ὑπέλαβε  ναυμαχίη  καρτερή,  ἐκ  δὲ  τῆς  ναυμαχίης  ὄμβρος  τε  λάβρος  καὶ  ῥεύματα  ἰσχυρὰ
ἐς  θάλασσαν  ὁρμημένα  βρονταί  τε  σκληραί.  καὶ  τούτοισι  μὲν  τοιαύτη  ἡ  νὺξ  ἐγίνετο,  τοῖσι  δὲ  ταχθεῖσι  αὐτῶν  περιπλέειν  Εὔβοιαν  ἡ  αὐτή  περ  ἐοῦσα  νὺξ  πολλὸν  ἦν  ἔτι  ἀγριωτέρη,  τοσούτω  ὅσῳ  ἐν  πελάγεϊ  φερομένοισι  ἐπέπιπτε,  καὶ  τὸ  τέλος  σφι  ἐγίνετο  ἄχαρι.  ὡς  γὰρ  δὴ  πλέουσι  αὐτοῖσι  χειμών  τε  καὶ  τὸ  ὕδωρ  ἐπεγίνετο  ἐοῦσι  κατὰ  τὰ  Κοῖλα
τῆς  Εὐβοίης,  φερόμενοι  τῷ  πνεύματι  καὶ  οὐκ  εἰδότες  τῇ  ἐφέροντο  ἐξέπιπτον  πρὸς  τὰς  πέτρας:  ἐποιέετό  τε  πᾶν  ὑπὸ  τοῦ  θεοῦ  ὅκως  ἂν  ἐξισωθείη  τῷ  ̔Ελληνικῷ  τὸ  Περσικὸν  μηδὲ  πολλῷ  πλέον  εἴη.  οὗτοι  μέν  νυν  περὶ  τὰ  Κοῖλα  τῆς  Εὐβοίης  διεφθείροντο:  οἱ  δ'  ἐν  ̓Αφέτῃσι  βάρβαροι,  ὥς  σφι  ἀσμένοισι  ἡμέρη  ἐπέλαμψε,  ἀτρέμας  τε  εἶχον  τὰς  νέας
καί  σφι  ἀπεχρᾶτο  κακῶς  πρήσουσι  ἡσυχίην  ἄγειν  ἐν  τῷ  παρεόντι.  τοῖσι  δε  ̔́Ελλησι  ἐπεβοήθεον  νέες  τρεῖς  καὶ  πεντήκοντα  ̓Αττικαί.  αὗταί  τε  δή  σφεας  ἐπέρρωσαν  ἀπικόμεναι  καὶ  ἅμα  ἀγγελίη  ἐλθοῦσα,  ὡς  τῶν  βαρβάρων  οἱ  περιπλέοντες  τὴν  Εὔβοιαν  πάντες  εἴησαν  διεφθαρμένοι  ὑπὸ  τοῦ  γενομένου  χειμῶνος.  φυλάξαντες  δὴ  τὴν  αὐτὴν  ὥρην,  πλέοντες  ἐπέπεσον  νηυσὶ  Κιλίσσῃσι:  ταύτας  δὲ  διαφθείραντες,
ὡς  εὐφρόνη  ἐγίνετο,  ἀπέπλεον  ὀπίσω  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον.  τρίτῃ  δὲ  ἡμέρῃ  δεινόν  τι  ποιησάμενοι  οἱ  στρατηγοὶ  τῶν  βαρβάρων  νέας  οὕτω  σφι  ὀλίγας  λυμαίνεσθαι,  καὶ  τὸ  ἀπὸ  Ξέρξεω  δειμαίνοντες,  οὐκ  ἀνέμειναν  ἔτι  τοὺς  ̔́Ελληνας  μάχης  ἄρξαι,  ἀλλὰ  παρακελευσάμενοι  κατὰ  μέσον  ἡμέρης  ἀνῆγον  τὰς  νέας.  συνέπιπτε  δὲ  ὥστε  τὰς  αὐτὰς  ἡμέρας  τάς  τε  ναυμαχίας  γίνεσθαι  ταύτας  καὶ
τὰς  πεζομαχίας  τὰς  ἐν  Θερμοπύλῃσι.  ἦν  δὲ  πᾶς  ὁ  ἀγὼν  τοῖσι  κατὰ  θάλασσαν  περὶ  τοῦ  Εὐρίπου,  ὥσπερ  τοῖσι  ἀμφὶ  Λεωνίδην  τὴν  ἐσβολὴν  φυλάσσειν.  οἳ  μὲν  δὴ  παρεκελεύοντο  ὅκως  μὴ  παρήσουσι  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  τοὺς  βαρβάρους,  οἳ  δ'  ὅκως  τὸ  ̔Ελληνικὸν  στράτευμα  διαφθείραντες  τοῦ  πόρου  κρατήσουσι.  ὡς  δὲ  ταξάμενοι  οἱ  Ξέρξεω  ἐπέπλεον,  οἱ  ̔́Ελληνες  ἀτρέμας  εἶχον
πρὸς  τῷ  ̓Αρτεμισίῳ.  οἱ  δὲ  βάρβαροι  μηνοειδὲς  ποιήσαντες  τῶν  νεῶν  ἐκυκλοῦντο,  ὡς  περιλάβοιεν  αὐτούς.  ἐνθεῦτεν  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐπανέπλεόν  τε  καὶ  συνέμισγον.  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ναυμαχίῃ  παραπλήσιοι  ἀλλήλοισι  ἐγίνοντο.  ὁ  γὰρ  Ξέρξεω  στρατὸς  ὑπὸ  μεγάθεός  τε  καὶ  πλήθεος  αὐτὸς  ὑπ'  ἑωυτοῦ  ἔπιπτε,  ταρασσομενέων  τε  τῶν  νεῶν  καὶ  περιπιπτουσέων  περὶ  ἀλλήλας:  ὅμως  μέντοι  ἀντεῖχε  καὶ  οὐκ  εἶκε:
δεινὸν  γὰρ  χρῆμα  ἐποιεῦντο  ὑπὸ  νεῶν  ὀλιγέων  ἐς  φυγὴν  τρέπεσθαι.  πολλαὶ  μὲν  δὴ  τῶν  ̔Ελλήνων  νέες  διεφθείροντο  πολλοὶ  δὲ  ἄνδρες,  πολλῷ  δ'  ἔτι  πλεῦνες  νέες  τε  τῶν  βαρβάρων  καὶ  ἄνδρες,  οὕτω  δὲ  ἀγωνιζόμενοι  διέστησαν  χωρὶς  ἑκάτεροι.  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ναυμαχίῃ  Αἰγύπτιοι  μὲν  τῶν  Ξέρξεω  στρατιωτέων  ἠρίστευσαν,  οἳ  ἄλλα  τε  μεγάλα  ἔργα  ἀπεδέξαντο  καὶ  νέας  αὐτοῖσι
ἀνδράσι  εἷλον  ̔Ελληνίδας  πέντε.  τῶν  δὲ  ̔Ελλήνων  κατὰ  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  ἠρίστευσαν  ̓Αθηναῖοι  καὶ  ̓Αθηναίων  Κλεινίης  ὁ  ̓Αλκιβιάδεω,  ὃς  δαπάνην  οἰκηίην  παρεχόμενος  ἐστρατεύετο  ἀνδράσι  τε  διηκοσίοισι  καὶ  οἰκηίῃ  νηί.  ὡς  δὲ  διέστησαν,  ἄσμενοι  ἑκάτεροι  ἐς  ὅρμον  ἠπείγοντο.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ὡς  διακριθέντες  ἐκ  τῆς  ναυμαχίης  ἀπηλλάχθησαν,  τῶν  μὲν  νεκρῶν  καὶ  τῶν  ναυηγίων  ἐπεκράτεον,  τρηχέως  δὲ
περιεφθέντες,  καὶ  οὐκ  ἥκιστα  ̓Αθηναῖοι  τῶν  αἱ  ἡμίσεαι  τῶν  νεῶν  τετρωμέναι  ἦσαν,  δρησμὸν  δὴ  ἐβούλευον  ἔσω  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα.  νόῳ  δὲ  λαβὼν  ὁ  Θεμιστοκλέης  ὡς  εἰ  ἀπορραγείη  ἀπὸ  τοῦ  βαρβάρου  τό  τε  ̓Ιωνικὸν  φῦλον  καὶ  τὸ  Καρικόν,  οἷοί  τε  εἴησαν  ἂν  τῶν  λοιπῶν  κατύπερθε  γενέσθαι,  ἐλαυνόντων  τῶν  Εὐβοέων  πρόβατα  ἐπὶ  τὴν  θάλασσαν  ταύτην,  συλλέξας  τοὺς
στρατηγοὺς  ἔλεγέ  σφι  ὡς  δοκέοι  ἔχειν  τινὰ  παλάμην,  τῇ  ἐλπίζοι  τῶν  βασιλέος  συμμάχων  ἀποστήσειν  τοὺς  ἀρίστους.  ταῦτα  μέν  νυν  ἐς  τοσοῦτο  παρεγύμνου,  ἐπὶ  δὲ  τοῖσι  κατήκουσι  πρήγμασι  τάδε  ποιητέα  σφι  εἶναι  ἔλεγε,  τῶν  τε  προβάτων  τῶν  Εὐβοϊκῶν  καταθύειν  ὅσα  τις  ἐθέλοι:  κρέσσον  γὰρ  εἶναι  τὴν  στρατιὴν  ἔχειν  ἢ  τοὺς  πολεμίους:  παραίνεέ  τε  προειπεῖν  τοῖσι  ἑωυτῶν
ἑκάστους  πῦρ  ἀνακαίειν:  κομιδῆς  δὲ  πέρι  τὴν  ὥρην  αὐτῷ  μελήσειν,  ὥστε  ἀσινέας  ἀπικέσθαι  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα.  ταῦτα  ἤρεσέ  σφι  ποιέειν,  καὶ  αὐτίκα  πῦρ  ἀνακαυσάμενοι  ἐτράποντο  πρὸς  τὰ  πρόβατα.  οἱ  γὰρ  Εὐβοέες,  παραχρησάμενοι  τὸν  Βάκιδος  χρησμὸν  ὡς  οὐδὲν  λέγοντα,  οὔτε  τι  ἐξεκομίσαντο  οὐδὲν  οὔτε  προσεσάξαντο  ὡς  παρεσομένου  σφι  πολέμου,  περιπετέα  τε  ἐποιήσαντο  σφίσι  αὐτοῖσι  τὰ  πρήγματα.
Βάκιδι  γὰρ  ὧδε  ἔχει  περὶ  τούτων  ὁ  χρησμός.  φράζεο,  βαρβαρόφωνος  ὅταν  ζυγὸν  εἰς  ἅλα  βάλλῃ  βύβλινον,  Εὐβοίης  ἀπέχειν  πολυμηκάδας  αἶγας.  τούτοισι  οὐδὲν  τοῖσι  ἔπεσι  χρησαμένοισι  ἐν  τοῖσι  τότε  παρεοῦσί  τε  καὶ  προσδοκίμοισι  κακοῖσι  παρῆν  σφι  συμφορῇ  χρᾶσθαι  πρὸς  τὰ  μέγιστα.  οἳ  μὲν  δὴ  ταῦτα  ἔπρησσον,  παρῆν  δὲ  ὁ  ἐκ  Τρηχῖνος  κατάσκοπος.  ἦν  μὲν  γὰρ  ἐπ'
̓Αρτεμισίῳ  κατάσκοπος  Πολύας,  γένος  ̓Αντικυρεύς,  τῷ  προσετέτακτο,  καὶ  εἶχε  πλοῖον  κατῆρες  ἕτοιμον,  εἰ  παλήσειε  ὁ  ναυτικὸς  στρατός,  σημαίνειν  τοῖσι  ἐν  Θερμοπύλῃσι  ἐοῦσι:  ὣς  δ'  αὕτως  ἦν  ̓Αβρώνιχος  ὁ  Λυσικλέος  ̓Αθηναῖος  καὶ  παρὰ  Λεωνίδῃ  ἕτοιμος  τοῖσι  ἐπ'  ̓Αρτεμισίω  ἐοῦσι  ἀγγέλλειν  τριηκοντέρῳ,  ἤν  τι  καταλαμβάνῃ  νεώτερον  τὸν  πεζόν.  οὗτος  ὦν  ὁ  ̓Αβρώνιχος  ἀπικόμενός  σφι  ἐσήμαινε  τὰ  γεγονότα
περὶ  Λεωνίδην  καὶ  τὸν  στρατὸν  αὐτοῦ.  οἳ  δὲ  ὡς  ἐπύθοντο  ταῦτα,  οὐκέτι  ἐς  ἀναβολὰς  ἐποιεῦντο  τὴν  ἀποχώρησιν,  ἐκομίζοντο  δὲ  ὡς  ἕκαστοι  ἐτάχθησαν,  Κορίνθιοι  πρῶτοι,  ὕστατοι  δὲ  ̓Αθηναῖοι.  ̓Αθηναίων  δὲ  νέας  τὰς  ἄριστα  πλεούσας  ἐπιλεξάμενος  Θεμιστοκλέης  ἐπορεύετο  περὶ  τὰ  πότιμα  ὕδατα,  ἐντάμνων  ἐν  τοῖσι  λίθοισι  γράμματα.  τὰ  ̓́Ιωνες  ἐπελθόντες  τῇ  ὑστεραίῃ  ἡμέρῃ  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον  ἐπελέξαντο.
τὰ  δὲ  γράμματα  τάδε  ἔλεγε.  “ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  οὐ  ποιέετε  δίκαια  ἐπὶ  τοὺς  πατέρας  στρατευόμενοι  καὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  καταδουλούμενοι.  ἀλλὰ  μάλιστα  μὲν  πρὸς  ἡμέων  γίνεσθε:  εἰ  δὲ  ὑμῖν  ἐστι  τοῦτο  μὴ  δυνατὸν  ποιῆσαι,  ὑμεῖς  δὲ  ἔτι  καὶ  νῦν  ἐκ  τοῦ  μέσου  ἡμῖν  ἕζεσθε  καὶ  αὐτοὶ  καὶ  τῶν  Καρῶν  δέεσθε  τὰ  αὐτὰ  ὑμῖν  ποιέειν.  εἰ  δὲ  μηδέτερον
τούτων  οἷόν  τε  γίνεσθαι,  ἀλλ'  ὑπ'  ἀναγκαίης  μέζονος  κατέζευχθε  ἢ  ὥστε  ἀπίστασθαι,  ὑμεῖς  δὲ  ἐν  τῷ  ἔργῳ,  ἐπεὰν  συμμίσγωμεν,  ἐθελοκακέετε  μεμνημένοι  ὅτι  ἀπ'  ἡμέων  γεγόνατε  καὶ  ὅτι  ἀρχῆθεν  ἡ  ἔχθρη  πρὸς  τὸν  βάρβαρον  ἀπ'  ὑμέων  ἡμῖν  γέγονε.”  Θεμιστοκλέης  δὲ  ταῦτα  ἔγραφε,  δοκέειν  ἐμοί,  ἐπ'  ἀμφότερα  νοέων,  ἵνα  ἢ  λαθόντα  τὰ  γράμματα  βασιλέα  ̓́Ιωνας  ποιήσῃ  μεταβαλεῖν
καὶ  γενέσθαι  πρὸς  ἑωυτῶν,  ἢ  ἐπείτε  ἀνενειχθῇ  καὶ  διαβληθῇ  πρὸς  Ξέρξην,  ἀπίστους  ποιήσῃ  τοὺς  ̓́Ιωνας  καὶ  τῶν  ναυμαχιέων  αὐτοὺς  ἀπόσχῃ.  Θεμιστοκλέης  μὲν  ταῦτα  ἐνέγραψε:  τοῖσι  δὲ  βαρβάροισι  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  πλοίῳ  ἦλθε  ἀνὴρ  ̔Ιστιαιεὺς  ἀγγέλλων  τὸν  δρησμὸν  τὸν  ἀπ'  ̓Αρτεμισίου  τῶν  ̔Ελλήνων.  οἳ  δ'  ὑπ'  ἀπιστίης  τὸν  μὲν  ἀγγέλλοντα  εἶχον  ἐν  φυλακῇ,  νέας  δὲ  ταχέας
ἀπέστειλαν  προκατοψομένας:  ἀπαγγειλάντων  δὲ  τούτων  τὰ  ἦν,  οὕτω  δὴ  ἅμα  ἡλίῳ  σκιδναμένῳ  πᾶσα  ἡ  στρατιὴ  ἐπέπλεε  ἁλὴς  ἐπὶ  τὸ  ̓Αρτεμίσιον.  ἐπισχόντες  δὲ  ἐν  τούτῳ  τῷ  χώρῳ  μέχρι  μέσου  ἡμέρης,  τὸ  ἀπὸ  τούτου  ἔπλεον  ἐς  ̔Ιστιαίην:  ἀπικόμενοι  δὲ  τὴν  πόλιν  ἔσχον  τῶν  ̔Ιστιαιέων,  καὶ  τῆς  ̓Ελλοπίης  μοίρης  γῆς  δὲ  τῆς  ̔Ιστιαιώτιδος  τὰς  παραθαλασσίας  χώρας  πάσας  ἐπέδραμον.
ἐνθαῦτα  δὲ  τούτων  ἐόντων,  Ξέρξης  ἑτοιμασάμενος  τὰ  περὶ  τοὺς  νεκροὺς  ἔπεμπε  ἐς  τὸν  ναυτικὸν  στρατὸν  κήρυκα,  προετοιμάσατο  δὲ  τάδε:  ὅσοι  τοῦ  στρατοῦ  τοῦ  ἑωυτοῦ  ἦσαν  νεκροὶ  ἐν  Θερμοπύλῃσι  （ἦσαν  δὲ  καὶ  δύο  μυριάδες）,  ὑπολιπόμενος  τούτων  ὡς  χιλίους,  τοὺς  λοιποὺς  τάφρους  ὀρυξάμενος  ἔθαψε,  φυλλάδα  τε  ἐπιβαλὼν  καὶ  γῆν  ἐπαμησάμενος,  ἵνα  μὴ  ὀφθείησαν  ὑπὸ  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατοῦ.
ὡς  δὲ  διέβη  ἐς  τὴν  ̔Ιστιαίην  ὁ  κῆρυξ,  σύλλογον  ποιησάμενος  παντὸς  τοῦ  στρατοπέδου  ἔλεγε  τάδε.  “ἄνδρες  σύμμαχοι,  βασιλεὺς  Ξέρξης  τῷ  βουλομένῳ  ὑμέων  παραδίδωσι  ἐκλιπόντα  τὴν  τάξιν  καὶ  ἐλθόντα  θεήσασθαι  ὅκως  μάχεται  πρὸς  τοὺς  ἀνοήτους  τῶν  ἀνθρώπων,  οἳ  ἤλπισαν  τὴν  βασιλέος  δύναμιν  ὑπερβαλέεσθαι.”  ταῦτα  ἐπαγγειλαμένου,  μετὰ  ταῦτα  οὐδὲν  ἐγίνετο  πλοίων  σπανιώτερον:  οὕτω  πολλοὶ  ἤθελον  θεήσασθαι.  διαπεραιωθέντες
δὲ  ἐθηεῦντο  διεξιόντες  τοὺς  νεκρούς:  πάντες  δὲ  ἠπιστέατο  τοὺς  κειμένους  εἶναι  πάντας  Λακεδαιμονίους  καὶ  Θεσπιέας,  ὁρῶντες  καὶ  τοὺς  εἵλωτας.  οὐ  μὲν  οὐδ'  ἐλάνθανε  τοὺς  διαβεβηκότας  Ξέρξης  ταῦτα  πρήξας  περὶ  τοὺς  νεκροὺς  τοὺς  ἑωυτοῦ:  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  γελοῖον  ἦν:  τῶν  μὲν  χίλιοι  ἐφαίνοντο  νεκροὶ  κείμενοι,  οἳ  δὲ  πάντες  ἐκέατο  ἁλέες  συγκεκομισμένοι  ἐς  τὠυτὸ  χωρίον,  τέσσερες
χιλιάδες.  ταύτην  μὲν  τὴν  ἡμέρην  πρὸς  θέην  ἐτράποντο,  τῇ  δ'  ὑστεραίῃ  οἳ  μὲν  ἀπέπλεον  ἐς  ̔Ιστιαίην  ἐπὶ  τὰς  νέας,  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  Ξέρξην  ἐς  ὁδὸν  ὁρμέατο.  ἧκον  δέ  σφι  αὐτόμολοι  ἄνδρες  ἀπ'  ̓Αρκαδίης  ὀλίγοι  τινές,  βίου  τε  δεόμενοι  καὶ  ἐνεργοὶ  βουλόμενοι  εἶναι.  ἄγοντες  δὲ  τούτους  ἐς  ὄψιν  τὴν  βασιλέος  ἐπυνθάνοντο  οἱ  Πέρσαι  περὶ  τῶν  ̔Ελλήνων
τί  ποιέοιεν:  εἷς  δέ  τις  πρὸ  πάντων  ἦν  ὁ  εἰρωτῶν  αὐτοὺς  ταῦτα.  οἳ  δέ  σφι  ἔλεγον  ὡς  ̓Ολύμπια  ἄγουσι  καὶ  θεωρέοιεν  ἀγῶνα  γυμνικὸν  καὶ  ἱππικόν.  ὁ  δὲ  ἐπείρετο  ὅ  τι  τὸ  ἄεθλον  εἴη  σφι  κείμενον  περὶ  ὅτευ  ἀγωνίζονται:  οἳ  δ'  εἶπον  τῆς  ἐλαίης  τὸν  διδόμενον  στέφανον.  ἐνθαῦτα  εἴπας  γνώμην  γενναιοτάτην  Τιγράνης  ὁ  ̓Αρταβάνου  δειλίην  ὦφλε
πρὸς  βασιλέος.  πυνθανόμενος  γὰρ  τὸ  ἄεθλον  ἐὸν  στέφανον  ἀλλ'  οὐ  χρήματα,  οὔτε  ἠνέσχετο  σιγῶν  εἶπέ  τε  ἐς  πάντας  τάδε.  “παπαῖ  Μαρδόνιε,  κοίους  ἐπ'  ἄνδρας  ἤγαγες  μαχησομένους  ἡμέας,  οἳ  οὐ  περὶ  χρημάτων  τὸν  ἀγῶνα  ποιεῦνται  ἀλλὰ  περὶ  ἀρετῆς.”  τούτῳ  μὲν  δὴ  ταῦτα  εἴρητο.  ἐν  δὲ  τῷ  διὰ  μέσου  χρόνῳ,  ἐπείτε  τὸ  ἐν  Θερμοπύλῃσι  τρῶμα  ἐγεγόνεε,  αὐτίκα
Θεσσαλοὶ  πέμπουσι  κήρυκα  ἐς  Φωκέας,  ἅτε  σφι  ἔχοντες  αἰεὶ  χόλον,  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  ὑστάτου  τρώματος  καὶ  τὸ  κάρτα.  ἐσβαλόντες  γὰρ  πανστρατιῇ  αὐτοί  τε  οἱ  Θεσσαλοὶ  καὶ  οἱ  σύμμαχοι  αὐτῶν  ἐς  τοὺς  Φωκέας,  οὐ  πολλοῖσι  ἔτεσι  πρότερον  ταύτης  τῆς  βασιλέος  στρατηλασίης,  ἑσσώθησαν  ὑπὸ  τῶν  Φωκέων  καὶ  περιέφθησαν  τρηχέως.  ἐπείτε  γὰρ  κατειλήθησαν  ἐς  τὸν  Παρνησὸν  οἱ  Φωκέες
ἔχοντες  μάντιν  Τελλίην  τὸν  ̓Ηλεῖον,  ἐνθαῦτα  ὁ  Τελλίης  οὗτος  σοφίζεται  αὐτοῖσι  τοιόνδε.  γυψώσας  ἄνδρας  ἑξακοσίους  τῶν  φωκέων  τοὺς,  ἀρίστους,  αὐτούς  τε  τούτους  καὶ  τὰ  ὅπλα  αὐτῶν,  νυκτὸς  ἐπεθήκατο  τοῖσι  Θεσσαλοῖσι,  προείπας  αὐτοῖσι,  τὸν  ἂν  μὴ  λευκανθίζοντα  ἴδωνται,  τοῦτον  κτείνειν.  τούτους  ὦν  αἵ  τε  φυλακαὶ  τῶν  Θεσσαλῶν  πρῶται  ἰδοῦσαι  ἐφοβήθησαν,  δόξασαι  ἄλλο  τι  εἶναι  τέρας,  καὶ
μετὰ  τὰς  φυλακὰς  αὐτὴ  ἡ  στρατιὴ  οὕτω  ὥστε  τετρακισχιλίων  κρατῆσαι  νεκρῶν  καὶ  ἀσπίδων  Φωκέας,  τῶν  τὰς  μὲν  ἡμισέας  ἐς  ̓́Αβας  ἀνέθεσαν  τὰς  δὲ  ἐς  Δελφούς:  ἡ  δὲ  δεκάτη  ἐγένετο  τῶν  χρημάτων  ἐκ  ταύτης  τῆς  μάχης  οἱ  μεγάλοι  ἀνδριάντες  οἱ  περὶ  τὸν  τρίποδα  συνεστεῶτες  ἔμπροσθε  τοῦ  νηοῦ  τοῦ  ἐν  Δελφοῖσι,  καὶ  ἕτεροι  τοιοῦτοι  ἐν  ̓́Αβῃσι  ἀνακέαται.
ταῦτα  μέν  νυν  τὸν  πεζὸν  ἐργάσαντο  τῶν  Θεσσαλῶν  οἱ  Φωκέες  πολιορκέοντας  ἑωυτούς:  ἐσβαλοῦσαν  δὲ  ἐς  τὴν  χώρην  τὴν  ἵππον  αὐτῶν  ἐλυμήναντο  ἀνηκέστως.  ἐν  γὰρ  τῇ  ἐσβολῇ  ἣ  ἐστὶ  κατὰ  ̔Υάμπολιν,  ἐν  ταύτῃ  τάφρον  μεγάλην  ὀρύξαντες  ἀμφορέας  κενεοὺς  ἐς  αὐτὴν  κατέθηκαν,  χοῦν  δὲ  ἐπιφορήσαντες  καὶ  ὁμοιώσαντες  τῷ  ἄλλῳ  χώρῳ  ἐδέκοντο  τοὺς  Θεσσαλοὺς  ἐσβάλλοντας.  οἳ  δὲ  ὡς
ἀναρπασόμενοι  τοὺς  Φωκέας  φερόμενοι  ἐσέπεσον  ἐς  τοὺς  ἀμφορέας.  ἐνθαῦτα  οἱ  ἵπποι  τὰ  σκέλεα  διεφθάρησαν.  τούτων  δή  σφι  ἀμφοτέρων  ἔχοντες  ἔγκοτον  οἱ  Θεσσαλοὶ  πέμψαντες  κήρυκα  ἠγόρευον  τάδε.  “ὦ  Φωκέες,  ἤδη  τι  μᾶλλον  γνωσιμαχέετε  μὴ  εἶναι  ὅμοιοι  ἡμῖν.  πρόσθε  τε  γὰρ  ἐν  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  ὅσον  χρόνον  ἐκεῖνα  ἡμῖν  ἥνδανε,  πλέον  αἰεί  κοτε  ὑμέων  ἐφερόμεθα:  νῦν  τε  παρὰ
τῷ  βαρβάρῳ  τοσοῦτο  δυνάμεθα  ὥστε  ἐπ'  ἡμῖν  ἐστι  τῆς  γῆς  ἐστερῆσθαι  καὶ  πρὸς  ἠνδραποδίσθαι  ὑμέας.  ἡμεῖς  μέντοι  τὸ  πᾶν  ἔχοντες  οὐ  μνησικακέομεν,  ἀλλ'  ἡμῖν  γενέσθω  ἀντ'  αὐτῶν  πεντήκοντα  τάλαντα  ἀργυρίου,  καὶ  ὑμῖν  ὑποδεκόμεθα  τὰ  ἐπιόντα  ἐπὶ  τὴν  χώρην  ἀποτρέψειν.  ”  ταῦτά  σφι  ἐπαγγέλλοντο  οἱ  Θεσσαλοί.  οἱ  γὰρ  Φωκέες  μοῦνοι  τῶν  ταύτῃ  ἀνθρώπων  οὐκ  ἐμήδιζον,  κατ'
ἄλλο  μὲν  οὐδέν,  ὡς  ἐγὼ  συμβαλλόμενος  εὑρίσκω,  κατὰ  δὲ  τὸ  ἔχθος  τὸ  Θεσσαλῶν:  εἰ  δὲ  Θεσσαλοὶ  τὰ  ̔Ελλήνων  ηὖξον,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέειν,  ἐμήδιζον  ἂν  οἱ  Φωκέες.  ταῦτα  ἐπαγγελλομένων  Θεσσαλῶν,  οὔτε  δώσειν  ἔφασαν  χρήματα,  παρέχειν  τε  σφίσι  Θεσσαλοῖσι  ὁμοίως  μηδίζειν,  εἰ  ἄλλως  βουλοίατο:  ἀλλ'  οὐκ  ἔσεσθαι  ἑκόντες  εἶναι  προδόται  τῆς  ̔Ελλάδος.  ἐπειδὴ  δὲ  ἀνηνείχθησαν  οὗτοι  οἱ
λόγοι,  οὕτω  δὴ  οἱ  Θεσσαλοὶ  κεχολωμένοι  τοῖσι  Φωκεῦσι  ἐγένοντο  ἡγεμόνες  τῷ  βαρβάρῳ  τῆς  ὁδοῦ.  ἐκ  μὲν  δὴ  τῆς  Τρηχινίης  ἐς  τὴν  Δωρίδα  ἐσέβαλον:  τῆς  γὰρ  Δωρίδος  χώρης  ποδεὼν  στεινὸς  ταύτῃ  κατατείνει,  ὡς  τριήκοντα  σταδίων  μάλιστά  κῃ  εὖρος,  κείμενος  μεταξὺ  τῆς  τε  Μηλίδος  καὶ  Φωκίδος  χώρης,  ἥ  περ  ἦν  τὸ  παλαιὸν  Δρυοπίς:  ἡ  δὲ  χώρη  αὕτη
ἐστὶ  μητρόπολις  Δωριέων  τῶν  ἐν  Πελοποννήσῳ.  ταύτην  ὦν  τὴν  Δωρίδα  γῆν  οὐκ  ἐσίναντο  ἐσβαλόντες  οἱ  βάρβαροι:  ἐμήδιζόν  τε  γὰρ  καὶ  οὐκ  ἐδόκεε  Θεσσαλοῖσι.  ὡς  δὲ  ἐκ  τῆς  Δωρίδος  ἐς  τὴν  Φωκίδα  ἐσέβαλον,  αὐτοὺς  μὲν  τοὺς  Φωκέας  οὐκ  αἱρέουσι.  οἳ  μὲν  γὰρ  τῶν  Φωκέων  ἐς  τὰ  ἄκρα  τοῦ  Παρνησοῦ  ἀνέβησαν.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἐπιτηδέη  δέξασθαι  ὅμιλον
τοῦ  Παρνησοῦ  ἡ  κορυφή,  κατὰ  Νέωνα  πόλιν  κειμένη  ἐπ'  ἑωυτῆς:  Τιθορέα  οὔνομα  αὐτῇ:  ἐς  τὴν  δὴ  ἀνηνείκαντο  καὶ  αὐτοὶ  ἀνέβησαν.  οἳ  δὲ  πλεῦνες  αὐτῶν  ἐς  τοὺς  ̓Οζόλας  Λοκροὺς  ἐξεκομίσαντο,  ἐς  ̓́Αμφισσαν  πόλιν  τὴν  ὑπὲρ  τοῦ  Κρισαίου  πεδίου  οἰκημένην.  οἱ  δὲ  βάρβαροι  τὴν  χώρην  πᾶσαν  ἐπέδραμον  τὴν  Φωκίδα:  Θεσσαλοὶ  γὰρ  οὕτω  ἦγον  τὸν  στρατόν:  ὁκόσα  δὲ
ἐπέσχον,  πάντα  ἐπέφλεγον  καὶ  ἔκειρον,  καὶ  ἐς  τὰς  πόλις  ἐνιέντες  πῦρ  καὶ  ἐς  τὰ  ἱρά.  πορευόμενοι  γὰρ  ταύτῃ  παρὰ  τὸν  Κηφισὸν  ποταμὸν  ἐδηίουν  πάντα,  καὶ  κατὰ  μὲν  ἔκαυσαν  Δρυμὸν  πόλιν  κατὰ  δὲ  Χαράδραν  καὶ  ̓́Ερωχον  καὶ  Τεθρώνιον  καὶ  ̓Αμφίκαιαν  καὶ  Νέωνα  καὶ  Πεδιέας  καὶ  Τριτέας  καὶ  ̓Ελάτειαν  καὶ  ̔Υάμπολιν  καὶ  Παραποταμίους  καὶ  ̓́Αβας,  ἔνθα  ἦν
ἱρὸν  ̓Απόλλωνος  πλούσιον,  θησαυροῖσί  τε  καὶ  ἀναθήμασι  πολλοῖσι  κατεσκευασμένον:  ἦν  δὲ  καὶ  τότε  καὶ  νῦν  ἔτι  χρηστήριον  αὐτόθι.  καὶ  τοῦτο  τὸ  ἱρὸν  συλήσαντες  ἐνέπρησαν.  καί  τινας  διώκοντες  εἷλον  τῶν  Φωκέων  πρὸς  τοῖσι  ὄρεσι,  καὶ  γυναῖκας  τινὰς  διέφθειραν  μισγόμενοι  ὑπὸ  πλήθεος.  παραποταμίους  δὲ  παραμειβόμενοι  οἱ  βάρβαροι  ἀπίκοντο  ἐς  Πανοπέας.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἤδη  διακρινομένη  ἡ  στρατιὴ  αὐτῶν
ἐσχίζετο.  τὸ  μὲν  πλεῖστον  καὶ  δυνατώτατον  τοῦ  στρατοῦ  ἅμα  αὐτῷ  Ξέρξῃ  πορευόμενον  ἐπ'  ̓Αθήνας  ἐσέβαλε  ἐς  Βοιωτούς,  ἐς  γῆν  τὴν  ̓Ορχομενίων.  Βοιωτῶν  δὲ  πᾶν  τὸ  πλῆθος  ἐμήδιζε,  τὰς  δὲ  πόλις  αὐτῶν  ἄνδρες  Μακεδόνες  διατεταγμένοι  ἔσωζον,  ὑπὸ  ̓Αλεξάνδρου  ἀποπεμφθέντες:  ἔσωζον  δὲ  τῇδε,  δῆλον  βουλόμενοι  ποιέειν  Ξέρξῃ  ὅτι  τὰ  Μήδων  Βοιωτοὶ  φρονέοιεν.  οὗτοι  μὲν  δὴ  τῶν  βαρβάρων
ταύτῃ  ἐτράποντο,  ἄλλοι  δὲ  αὐτῶν  ἡγεμόνας  ἔχοντες  ὁρμέατο  ἐπὶ  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι,  ἐν  δεξιῇ  τὸν  Παρνησὸν  ἀπέργοντες.  ὅσα  δὲ  καὶ  οὗτοι  ἐπέσχον  τῆς  Φωκίδος,  πάντα  ἐσιναμώρεον:  καὶ  γὰρ  τῶν  Πανοπέων  τὴν  πόλιν  ἐνέπρησαν  καὶ  Δαυλίων  καὶ  Αἰολιδέων.  ἐπορεύοντο  δὲ  ταύτῃ  ἀποσχισθέντες  τῆς  ἄλλης  στρατιῆς  τῶνδε  εἵνεκα,  ὅκως  συλήσαντες  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι
βασιλέι  Ξέρξῃ  ἀποδέξαιεν  τὰ  χρήματα.  πάντα  δ'  ἠπίστατο  τὰ  ἐν  τῷ  ἱρῷ  ὅσα  λόγου  ἦν  ἄξια  Ξέρξης,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  ἄμεινον  ἢ  τὰ  ἐν  τοῖσι  οἰκίοισι  ἔλιπε,  πολλῶν  αἰεὶ  λεγόντων,  καὶ  μάλιστα  τὰ  Κροίσου  τοῦ  ̓Αλυάττεω  ἀναθήματα.  οἱ  Δελφοὶ  δὲ  πυνθανόμενοι  ταῦτα  ἐς  πᾶσαν  ἀρρωδίην  ἀπίκατο,  ἐν  δείματι  δὲ  μεγάλῳ  κατεστεῶτες  ἐμαντεύοντο  περὶ  τῶν  ἱρῶν
χρημάτων,  εἴτε  σφέα  κατὰ  γῆς  κατορύξωσι  εἴτε  ἐκκομίσωσι  ἐς  ἄλλην  χώρην.  ὁ  δὲ  θεός  σφεας  οὐκ  ἔα  κινέειν,  φὰς  αὐτὸς  ἱκανὸς  εἶναι  τῶν  ἑωυτοῦ  προκατῆσθαι.  Δελφοὶ  δὲ  ταῦτα  ἀκούσαντες  σφέων  αὐτῶν  πέρι  ἐφρόντιζον.  τέκνα  μέν  νυν  καὶ  γυναῖκας  πέρην  ἐς  τὴν  ̓Αχαιίην  διέπεμψαν,  αὐτῶν  δὲ  οἱ  μὲν  πλεῖστοι  ἀνέβησαν  ἐς  τοῦ  Παρνησοῦ  τὰς  κορυφὰς  καὶ
ἐς  τὸ  Κωρύκιον  ἄντρον  ἀνηνείκαντο,  οἳ  δὲ  ἐς  ̓́Αμφισσαν  τὴν  Λοκρίδα  ὑπεξῆλθον.  πάντες  δὲ  ὦν  οἱ  Δελφοὶ  ἐξέλιπον  τὴν  πόλιν,  πλὴν  ἑξήκοντα  ἀνδρῶν  καὶ  τοῦ  προφήτεω.  ἐπεὶ  δὲ  ἀγχοῦ  ἦσαν  οἱ  βάρβαροι  ἐπιόντες  καὶ  ἀπώρων  τὸ  ἱρόν,  ἐν  τούτῳ  ὁ  προφήτης,  τῷ  οὔνομα  ἦν  ̓Ακήρατος,  ὁρᾷ  πρὸ  τοῦ  νηοῦ  ὅπλα  προκείμενα  ἔσωθεν  ἐκ  τοῦ  μεγάρου
ἐξενηνειγμένα  ἱρά,  τῶν  οὐκ  ὅσιον  ἦν  ἅπτεσθαι  ἀνθρώπων  οὐδενί.  ὃ  μὲν  δὴ  ἤιε  Δελφῶν  τοῖσι  παρεοῦσι  σημανέων  τὸ  τέρας:  οἱ  δὲ  βάρβαροι  ἐπειδὴ  ἐγίνοντο  ἐπειγόμενοι  κατὰ  τὸ  ἱρὸν  τῆς  Προναίης  ̓Αθηναίης,  ἐπιγίνεταί  σφι  τέρεα  ἔτι  μέζονα  τοῦ  πρὶν  γενομένου  τέρεος.  θῶμα  μὲν  γὰρ  καὶ  τοῦτο  κάρτα  ἐστί,  ὅπλα  ἀρήια  αὐτόματα  φανῆναι  ἔξω  προκείμενα  τοῦ  νηοῦ:
τὰ  δὲ  δὴ  ἐπὶ  τούτῳ  δεύτερα  ἐπιγενόμενα  καὶ  διὰ  πάντων  φασμάτων  ἄξια  θωμάσαι  μάλιστα.  ἐπεὶ  γὰρ  δὴ  ἦσαν  ἐπιόντες  οἱ  βάρβαροι  κατὰ  τὸ  ἱρὸν  τῆς  Προναίης  ̓Αθηναίης,  ἐν  τούτῳ  ἐκ  μὲν  τοῦ  οὐρανοῦ  κεραυνοὶ  αὐτοῖσι  ἐνέπιπτον,  ἀπὸ  δὲ  τοῦ  Παρνησοῦ  ἀπορραγεῖσαι  δύο  κορυφαὶ  ἐφέροντο  πολλῷ  πατάγῳ  ἐς  αὐτοὺς  καὶ  κατέβαλον  συχνούς  σφεων,  ἐκ  δὲ  τοῦ
ἱροῦ  τῆς  Προναίης  βοή  τε  καὶ  ἀλαλαγμὸς  ἐγίνετο.  συμμιγέντων  δὲ  τούτων  πάντων,  φόβος  τοῖσι  βαρβάροισι  ἐνεπεπτώκεε.  μαθόντες  δὲ  οἱ  Δελφοὶ  φεύγοντας  σφέας,  ἐπικαταβάντες  ἀπέκτειναν  πλῆθός  τι  αὐτῶν.  οἱ  δὲ  περιεόντες  ἰθὺ  Βοιωτῶν  ἔφευγον.  ἔλεγον  δὲ  οἱ  ἀπονοστήσαντες  οὗτοι  τῶν  βαρβάρων,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  ὡς  πρὸς  τούτοισι  καὶ  ἄλλα  ὥρων  θεῖα:  δύο  γὰρ  ὁπλίτας  μέζονας  ἢ
κατ'  ἀνθρώπων  φύσιν  ἔχοντας  ἕπεσθαί  σφι  κτείνοντας  καὶ  διώκοντας.  τούτους  δὲ  τοὺς  δύο  Δελφοὶ  λέγουσι  εἶναι  ἐπιχωρίους  ἥρωας,  Φύλακόν  τε  καὶ  Αὐτόνοον,  τῶν  τὰ  τεμένεα  ἐστὶ  περὶ  τὸ  ἱρόν,  Φυλάκου  μὲν  παρ'  αὐτὴν  τὴν  ὁδὸν  κατύπερθε  τοῦ  ἱροῦ  τῆς  Προναίης,  Αὐτονόου  δὲ  πέλας  τῆς  Κασταλίης  ὑπὸ  τῇ  ̔Υαμπείῃ  κορυφῇ.  οἱ  δὲ  πεσόντες  ἀπὸ  τοῦ  Παρνησοῦ
λίθοι  ἔτι  καὶ  ἐς  ἡμέας  ἦσαν  σόοι,  ἐν  τῷ  τεμένεϊ  τῆς  Προναίης  ̓Αθηναίης  κείμενοι,  ἐς  τὸ  ἐνέσκηψαν  διὰ  τῶν  βαρβάρων  φερόμενοι.  τούτων  μέν  νυν  τῶν  ἀνδρῶν  αὕτη  ἀπὸ  τοῦ  ἱροῦ  ἀπαλλαγὴ  γίνεται.  ὁ  δὲ  ̔Ελλήνων  ναυτικὸς  στρατὸς  ἀπὸ  τοῦ  ̓Αρτεμισίου  ̓Αθηναίων  δεηθέντων  ἐς  Σαλαμῖνα  κατίσχει  τὰς  νέας.  τῶνδε  δὲ  εἵνεκα  προσεδεήθησαν  αὐτῶν  σχεῖν  πρὸς  Σαλαμῖνα
̓Αθηναῖοι,  ἵνα  αὐτοὶ  παῖδάς  τε  καὶ  γυναῖκας  ὑπεξαγάγωνται  ἐκ  τῆς  ̓Αττικῆς,  πρὸς  δὲ  καὶ  βουλεύσωνται  τὸ  ποιητέον  αὐτοῖσι  ἔσται.  ἐπὶ  γὰρ  τοῖσι  κατήκουσι  πρήγμασι  βουλὴν  ἔμελλον  ποιήσασθαι  ὡς  ἐψευσμένοι  γνώμης.  δοκέοντες  γὰρ  εὑρήσειν  Πελοποννησίους  πανδημεὶ  ἐν  τῇ  Βοιωτίῃ  ὑποκατημένους  τὸν  βάρβαρον,  τῶν  μὲν  εὗρον  οὐδὲν  ἐόν,  οἳ  δὲ  ἐπυνθάνοντο  τὸν  ̓Ισθμὸν  αὐτοὺς  τειχέοντας,  ὡς  τὴν
Πελοπόννησον  περὶ  πλείστου  τε  ποιευμένους  περιεῖναι  καὶ  ταύτην  ἔχοντας  ἐν  φυλακῇ,  τὰ  ἄλλα  δὲ  ἀπιέναι.  ταῦτα  πυνθανόμενοι  οὕτω  δὴ  προσεδεήθησαν  σφέων  σχεῖν  πρὸς  τὴν  Σαλαμῖνα.  οἱ  μὲν  δὴ  ἄλλοι  κατέσχον  ἐς  τὴν  Σαλαμῖνα,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν.  μετὰ  δὲ  τὴν  ἄπιξιν  κήρυγμα  ἐποιήσαντο,  ̓Αθηναίων  τῇ  τις  δύναται  σώζειν  τέκνα  τε  καὶ  τοὺς  οἰκέτας.  ἐνθαῦτα
οἱ  μὲν  πλεῖστοι  ἐς  Τροίζηνα  ἀπέστειλαν,  οἳ  δὲ  ἐς  Αἴγιναν,  οἳ  δὲ  ἐς  Σαλαμῖνα.  ἔσπευσαν  δὲ  ταῦτα  ὑπεκθέσθαι  τῷ  χρηστηρίῳ  τε  βουλόμενοι  ὑπηρετέειν  καὶ  δὴ  καὶ  τοῦδε  εἵνεκα  οὐκ  ἥκιστα.  λέγουσι  ̓Αθηναῖοι  ὄφιν  μέγαν  φύλακα  τῆς  ἀκροπόλιος  ἐνδιαιτᾶσθαι  ἐν  τῷ  ἱρῷ:  λέγουσί  τε  ταῦτα  καὶ  δὴ  ὡς  ἐόντι  ἐπιμήνια  ἐπιτελέουσι  προτιθέντες:  τὰ  δ'  ἐπιμήνια  μελιτόεσσα
ἐστί.  αὕτη  δὴ  ἡ  μελιτόεσσα  ἐν  τῷ  πρόσθε  αἰεὶ  χρόνῳ  ἀναισιμουμένη  τότε  ἦν  ἄψαυστος.  σημηνάσης  δὲ  ταῦτα  τῆς  ἱρείης,  μᾶλλόν  τι  οἱ  ̓Αθηναῖοι  καὶ  προθυμότερον  ἐξέλιπον  τὴν  πόλιν,  ὡς  καὶ  τῆς  θεοῦ  ἀπολελοιπυίης  τὴν  ἀκρόπολιν.  ὡς  δέ  σφι  πάντα  ὑπεξέκειτο,  ἔπλεον  ἐς  τὸ  στρατόπεδον.  ἐπεὶ  δὲ  οἱ  ἀπ'  ̓Αρτεμισίου  ἐς  Σαλαμῖνα  κατέσχον  τὰς  νέας,  συνέρρεε
καὶ  ὁ  λοιπὸς  πυνθανόμενος  ὁ  τῶν  ̔Ελλήνων  ναυτικὸς  στρατὸς  ἐκ  Τροίζηνος:  ἐς  γὰρ  Πώγωνα  τὸν  Τροιζηνίων  λιμένα  προείρητο  συλλέγεσθαι.  συνελέχθησάν  τε  δὴ  πολλῷ  πλεῦνες  νέες  ἢ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  ἐναυμάχεον  καὶ  ἀπὸ  πολίων  πλεύνων.  ναύαρχος  μέν  νυν  ἐπῆν  ὡυτὸς  ὅς  περ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ,  Εὐρυβιάδης  ὁ  Εὐρυκλείδεω  ἀνὴρ  Σπαρτιήτης,  οὐ  μέντοι  γένεος  τοῦ  βασιληίου  ἐών:  νέας  δὲ
πολλῷ  πλείστας  τε  καὶ  ἄριστα  πλεούσας  παρείχοντο  ̓Αθηναῖοι.  ἐστρατεύοντο  δὲ  οἵδε:  ἐκ  μὲν  Πελοποννήσου  Λακεδαιμόνιοι  ἑκκαίδεκα  νέας  παρεχόμενοι,  Κορίνθιοι  δὲ  τὸ  αὐτὸ  πλήρωμα  παρεχόμενοι  καὶ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ:  Σικυώνιοι  δὲ  πεντεκαίδεκα  παρείχοντο  νέας,  ̓Επιδαύριοι  δὲ  δέκα,  Τροιζήνιοι  δὲ  πέντε,  ̔Ερμιονέες  δὲ  τρεῖς,  ἐόντες  οὗτοι  πλὴν  ̔Ερμιονέων  Δωρικόν  τε  καὶ  Μακεδνὸν  ἔθνος,  ἐξ  ̓Ερινεοῦ  τε  καὶ  Πίνδου
καὶ  τῆς  Δρυοπίδος  ὕστατα  ὁρμηθέντες.  οἱ  δὲ  ̔Ερμιονέες  εἰσὶ  Δρύοπες,  ὑπὸ  ̔Ηρακλέος  τε  καὶ  Μηλιέων  ἐκ  τῆς  νῦν  Δωρίδος  καλεομένης  χώρης  ἐξαναστάντες.  οὗτοι  μέν  νυν  Πελοποννησίων  ἐστρατεύοντο,  οἱ  δὲ  ἐκ  τῆς  ἔξω  ἠπείρου,  ̓Αθηναῖοι  μὲν  πρὸς  πάντας  τοὺς  ἄλλους  παρεχόμενοι  νέας  ὀγδώκοντα  καὶ  ἑκατόν,  μοῦνοι:  ἐν  Σαλαμῖνι  γὰρ  οὐ  συνεναυμάχησαν  Πλαταιέες  ̓Αθηναίοισι  διὰ  τοιόνδε  τι
πρῆγμα:  ἀπαλλασσομένων  τῶν  ̔Ελλήνων  ἀπὸ  τοῦ  ̓Αρτεμισίου,  ὡς  ἐγίνοντο  κατὰ  Χαλκίδα,  οἱ  Πλαταιέες  ἀποβάντες  ἐς  τὴν  περαίην  τῆς  Βοιωτίης  χώρης  πρὸς  ἐκκομιδὴν  ἐτράποντο  τῶν  οἰκετέων.  οὗτοι  μέν  νυν  τούτους  σώζοντες  ἐλείφθησαν.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐπὶ  μὲν  Πελασγῶν  ἐχόντων  τὴν  νῦν  ̔Ελλάδα  καλεομένην  ἦσαν  Πελασγοί,  ὀνομαζόμενοι  Κραναοί,  ἐπὶ  δὲ  Κέκροπος  βασιλέος  ἐκλήθησαν  Κεκροπίδαι,  ἐκδεξαμένου  δὲ  ̓Ερεχθέος  τὴν
ἀρχὴν  ̓Αθηναῖοι  μετωνομάσθησαν,  ̓́Ιωνος  δὲ  τοῦ  Ξούθου  στρατάρχεω  γενομένου  ̓Αθηναίοισι  ἐκλήθησαν  ἀπὸ  τούτου  ̓́Ιωνες.  Μεγαρέες  δὲ  τὠυτὸ  πλήρωμα  παρείχοντο  καὶ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ,  ̓Αμπρακιῶται  δὲ  ἑπτὰ  νέας  ἔχοντες  ἐπεβοήθησαν,  Λευκάδιοι  δὲ  τρεῖς,  ἔθνος  ἐόντες  οὗτοι  Δωρικὸν  ἀπὸ  Κορίνθου.  νησιωτέων  δὲ  Αἰγινῆται  τριήκοντα  παρείχοντο.  ἦσαν  μέν  σφι  καὶ  ἄλλαι  πεπληρωμέναι  νέες,  ἀλλὰ  τῇσι  μὲν  τὴν  ἑωυτῶν  ἐφύλασσον,
τριήκοντα  δὲ  τῇσι  ἄριστα  πλεούσῃσι  ἐν  Σαλαμῖνι  ἐναυμάχησαν.  Αἰγινῆται  δὲ  εἰσὶ  Δωριέες  ἀπὸ  ̓Επιδαύρου:  τῇ  δὲ  νήσῳ  πρότερον  οὔνομα  ἦν  Οἰνώνη.  μετὰ  δὲ  Αἰγινήτας  Χαλκιδέες  τὰς  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  εἴκοσι  παρεχόμενοι  καὶ  ̓Ερετριέες  τὰς  ἑπτά:  οὗτοι  δὲ  ̓́Ιωνες  εἰσί.  μετὰ  δὲ  Κήιοι  τὰς  αὐτὰς  παρεχόμενοι,  ἔθνος  ἐὸν  ̓Ιωνικὸν  ἀπὸ  ̓Αθηνέων.  Νάξιοι  δὲ  παρείχοντο  τέσσερας,  ἀποπεμφθέντες  μὲν
ἐς  τοὺς  Μήδους  ὑπὸ  τῶν  πολιητέων  κατά  περ  οἱ  ἄλλοι  νησιῶται,  ἀλογήσαντες  δὲ  τῶν  ἐντολέων  ἀπίκατο  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας  Δημοκρίτου  σπεύσαντος,  ἀνδρὸς  τῶν  ἀστῶν  δοκίμου  καὶ  τότε  τριηραρχέοντος.  Νάξιοι  δὲ  εἰσὶ  ̓́Ιωνες  ἀπὸ  ̓Αθηνέων  γεγονότες.  Στυρέες  δὲ  τὰς  αὐτὰς  παρείχοντο  νέας  τάς  περ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ,  Κύθνιοι  δὲ  μίαν  καὶ  πεντηκόντερον,  ἐόντες  συναμφότεροι  οὗτοι  Δρύοπες.  καὶ
Σερίφιοί  τε  καὶ  Σίφνιοι  καὶ  Μήλιοι  ἐστρατεύοντο:  οὗτοι  γὰρ  οὐκ  ἔδοσαν  μοῦνοι  νησιωτέων  τῷ  βαρβάρῳ  γῆν  τε  καὶ  ὕδωρ.  οὗτοι  μὲν  ἅπαντες  ἐντὸς  οἰκημένοι  Θεσπρωτῶν  καὶ  ̓Αχέροντος  ποταμοῦ  ἐστρατεύοντο:  Θεσπρωτοὶ  γὰρ  εἰσὶ  ὁμουρέοντες  ̓Αμπρακιώτῃσι  καὶ  Λευκαδίοισι,  οἳ  ἐξ  ἐσχατέων  χωρέων  ἐστρατεύοντο.  τῶν  δὲ  ἐκτὸς  τούτων  οἰκημένων  Κροτωνιῆται  μοῦνοι  ἦσαν  οἳ  ἐβοήθησαν  τῇ  ̔Ελλάδι  κινδυνευούσῃ  μιῇ
νηί,  τῆς  ἦρχε  ἀνὴρ  τρὶς  πυθιονίκης  Φάυλλος:  Κροτωνιῆται  δὲ  γένος  εἰσὶ  ̓Αχαιοί.  οἱ  μέν  νυν  ἄλλοι  τριήρεας  παρεχόμενοι  ἐστρατεύοντο,  Μήλιοι  δὲ  καὶ  Σίφνιοι  καὶ  Σερίφιοι  πεντηκοντέρους:  Μήλιοι  μὲν  γένος  ἐόντες  ἀπὸ  Λακεδαίμονος  δύο  παρείχοντο,  Σίφνιοι  δὲ  καὶ  Σερίφιοι  ̓́Ιωνες  ἐόντες  ἀπ'  ̓Αθηνέων  μίαν  ἑκάτεροι.  ἀριθμὸς  δὲ  ἐγένετο  ὁ  πᾶς  τῶν  νεῶν,  πάρεξ  τῶν  πεντηκοντέρων,  τριηκόσιαι
καὶ  ἑβδομήκοντα  καὶ  ὀκτώ.  ὡς  δὲ  ἐς  τὴν  Σαλαμῖνα  συνῆλθον  οἱ  στρατηγοὶ  ἀπὸ  τῶν  εἰρημενέων  πολίων,  ἐβουλεύοντο,  προθέντος  Εὐρυβιάδεω  γνώμην  ἀποφαίνεσθαι  τὸν  βουλόμενον,  ὅκου  δοκέοι  ἐπιτηδεότατον  εἶναι  ναυμαχίην  ποιέεσθαι  τῶν  αὐτοὶ  χωρέων  ἐγκρατέες  εἰσί:  ἡ  γὰρ  ̓Αττικὴ  ἀπεῖτο  ἤδη,  τῶν  δὲ  λοιπέων  πέρι  προετίθεε.  αἱ  γνῶμαι  δὲ  τῶν  λεγόντων  αἱ  πλεῖσται  συνεξέπιπτον  πρὸς  τὸν  ̓Ισθμὸν
πλώσαντας  ναυμαχέειν  πρὸ  τῆς  Πελοποννήσου,  ἐπιλέγοντες  τὸν  λόγον  τόνδε,  ὡς  εἰ  νικηθέωσι  τῇ  ναυμαχίῃ,  ἐν  Σαλαμῖνι  μὲν  ἐόντες  πολιορκήσονται  ἐν  νήσῳ,  ἵνα  σφι  τιμωρίη  οὐδεμία  ἐπιφανήσεται,  πρὸς  δὲ  τῷ  ̓Ισθμῷ  ἐς  τοὺς  ἑωυτῶν  ἐξοίσονται.  ταῦτα  τῶν  ἀπὸ  Πελοποννήσου  στρατηγῶν  ἐπιλεγομένων,  ἐληλύθεε  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  ἀγγέλλων  ἥκειν  τὸν  βάρβαρον  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  καὶ  πᾶσαν  αὐτὴν  πυρπολέεσθαι.  ὁ
γὰρ  διὰ  Βοιωτῶν  τραπόμενος  στρατὸς  ἅμα  Ξέρξῃ,  ἐμπρήσας  Θεσπιέων  τὴν  πόλιν,  αὐτῶν  ἐκλελοιπότων  ἐς  Πελοπόννησον,  καὶ  τὴν  Πλαταιέων  ὡσαύτως,  ἧκέ  τε  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  καὶ  πάντα  ἐκεῖνα  ἐδηίου.  ἐνέπρησε  δὲ  Θέσπειάν  τε  καὶ  Πλάταιαν  πυθόμενος  Θηβαίων  ὅτι  οὐκ  ἐμήδιζον.  ἀπὸ  δὲ  τῆς  διαβάσιος  τοῦ  ̔Ελλησπόντου,  ἔνθεν  πορεύεσθαι  ἤρξαντο  οἱ  βάρβαροι,  ἕνα  αὐτοῦ  διατρίψαντες  μῆνα  ἐν
τῷ  διέβαινον  ἐς  τὴν  Εὐρώπην,  ἐν  τρισὶ  ἑτέροισι  μησὶ  ἐγένοντο  ἐν  τῇ  ̓Αττικῇ,  Καλλιάδεω  ἄρχοντος  ̓Αθηναίοισι.  καὶ  αἱρέουσι  ἔρημον  τὸ  ἄστυ,  καί  τινας  ὀλίγους  εὑρίσκουσι  τῶν  ̓Αθηναίων  ἐν  τῷ  ἱρῷ  ἐόντας,  ταμίας  τε  τοῦ  ἱροῦ  καὶ  πένητας  ἀνθρώπους,  οἳ  φραξάμενοι  τὴν  ἀκρόπολιν  θύρῃσί  τε  καὶ  ξύλοισι  ἠμύνοντο  τοὺς  ἐπιόντας,  ἅμα  μὲν  ὑπ'  ἀσθενείης  βίου  οὐκ
ἐκχωρήσαντες  ἐς  Σαλαμῖνα,  πρὸς  δὲ  αὐτοὶ  δοκέοντες  ἐξευρηκέναι  τὸ  μαντήιον  τὸ  ἡ  Πυθίη  σφι  ἔχρησε,  τὸ  ξύλινον  τεῖχος  ἀνάλωτον  ἔσεσθαι:  αὐτὸ  δὴ  τοῦτο  εἶναι  τὸ  κρησφύγετον  κατὰ  τὸ  μαντήιον  καὶ  οὐ  τὰς  νέας.  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ἱζόμενοι  ἐπὶ  τὸν  καταντίον  τῆς  ἀκροπόλιος  ὄχθον,  τὸν  ̓Αθηναῖοι  καλέουσι  ̓Αρήιον  πάγον,  ἐπολιόρκεον  τρόπον  τοιόνδε:  ὅκως  στυππεῖον  περὶ  τοὺς
ὀιστοὺς  περιθέντες  ἅψειαν,  ἐτόξευον  ἐς  τὸ  φράγμα.  ἐνθαῦτα  ̓Αθηναίων  οἱ  πολιορκεόμενοι  ὅμως  ἠμύνοντο,  καίπερ  ἐς  τὸ  ἔσχατον  κακοῦ  ἀπιγμένοι  καὶ  τοῦ  φράγματος  προδεδωκότος:  οὐδὲ  λόγους  τῶν  Πεισιστρατιδέων  προσφερόντων  περὶ  ὁμολογίης  ἐνεδέκοντο,  ἀμυνόμενοι  δὲ  ἄλλα  τε  ἀντεμηχανῶντο  καὶ  δὴ  καὶ  προσιόντων  τῶν  βαρβάρων  πρὸς  τὰς  πύλας  ὀλοιτρόχους  ἀπίεσαν,  ὥστε  Ξέρξην  ἐπὶ  χρόνον  συχνὸν  ἀπορίῃσι  ἐνέχεσθαι  οὐ
δυνάμενον  σφέας  ἑλεῖν.  χρόνῳ  δ'  ἐκ  τῶν  ἀπόρων  ἐφάνη  δή  τις  ἔξοδος  τοῖσι  βαρβάροισι:  ἔδεε  γὰρ  κατὰ  τὸ  θεοπρόπιον  πᾶσαν  τὴν  ̓Αττικὴν  τὴν  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  γενέσθαι  ὑπὸ  Πέρσῃσι.  ἔμπροσθε  ὦν  πρὸ  τῆς  ἀκροπόλιος,  ὄπισθε  δὲ  τῶν  πυλέων  καὶ  τῆς  ἀνόδου,  τῇ  δὴ  οὔτε  τις  ἐφύλασσε  οὔτ'  ἂν  ἤλπισε  μή  κοτέ  τις  κατὰ  ταῦτα  ἀναβαίη
ἀνθρώπων,  ταύτῃ  ἀνέβησαν  τινὲς  κατὰ  τὸ  ἱρὸν  τῆς  Κέκροπος  θυγατρὸς  ̓Αγλαύρου,  καίτοι  περ  ἀποκρήμνου  ἐόντος  τοῦ  χώρου.  ὡς  δὲ  εἶδον  αὐτοὺς  ἀναβεβηκότας  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἐπὶ  τὴν  ἀκρόπολιν,  οἳ  μὲν  ἐρρίπτεον  ἑωυτοὺς  κατὰ  τοῦ  τείχεος  κάτω  καὶ  διεφθείροντο,  οἳ  δὲ  ἐς  τὸ  μέγαρον  κατέφευγον.  τῶν  δὲ  Περσέων  οἱ  ἀναβεβηκότες  πρῶτον  μὲν  ἐτράποντο  πρὸς  τὰς  πύλας,  ταύτας
δὲ  ἀνοίξαντες  τοὺς  ἱκέτας  ἐφόνευον:  ἐπεὶ  δέ  σφι  πάντες  κατέστρωντο,  τὸ  ἱρὸν  συλήσαντες  ἐνέπρησαν  πᾶσαν  τὴν  ἀκρόπολιν.  σχὼν  δὲ  παντελέως  τὰς  ̓Αθήνας  Ξέρξης  ἀπέπεμψε  ἐς  Σοῦσα  ἄγγελον  ἱππέα  ̓Αρταβάνῳ  ἀγγελέοντα  τὴν  παρεοῦσάν  σφι  εὐπρηξίην.  ἀπὸ  δὲ  τῆς  πέμψιος  τοῦ  κήρυκος  δευτέρῃ  ἡμέρῃ  συγκαλέσας  ̓Αθηναίων  τοὺς  φυγάδας,  ἑωυτῷ  δὲ  ἑπομένους,  ἐκέλευε  τρόπῳ  τῷ  σφετέρῳ  θῦσαι  τὰ
ἱρὰ  ἀναβάντας  ἐς  τὴν  ἀκρόπολιν,  εἴτε  δὴ  ὦν  ὄψιν  τινὰ  ἰδὼν  ἐνυπνίου  ἐνετέλλετο  ταῦτα,  εἴτε  καὶ  ἐνθύμιόν  οἱ  ἐγένετο  ἐμπρήσαντι  τὸ  ἱρόν.  οἱ  δὲ  φυγάδες  τῶν  ̓Αθηναίων  ἐποίησαν  τὰ  ἐντεταλμένα.  τοῦ  δὲ  εἵνεκεν  τούτων  ἐπεμνήσθην,  φράσω.  ἔστι  ἐν  τῇ  ἀκροπόλι  ταύτῃ  ̓Ερεχθέος  τοῦ  γηγενέος  λεγομένου  εἶναι  νηός,  ἐν  τῷ  ἐλαίη  τε  καὶ  θάλασσα  ἔνι,  τὰ
λόγος  παρὰ  ̓Αθηναίων  Ποσειδέωνά  τε  καὶ  ̓Αθηναίην  ἐρίσαντας  περὶ  τῆς  χώρης  μαρτύρια  θέσθαι.  ταύτην  ὦν  τὴν  ἐλαίην  ἅμα  τῷ  ἄλλῳ  ἱρῷ  κατέλαβε  ἐμπρησθῆναι  ὑπὸ  τῶν  βαρβάρων:  δευτέρῃ  δὲ  ἡμέρῃ  ἀπὸ  τῆς  ἐμπρήσιος  ̓Αθηναίων  οἱ  θύειν  ὑπὸ  βασιλέος  κελευόμενοι  ὡς  ἀνέβησαν  ἐς  τὸ  ἱρόν,  ὥρων  βλαστὸν  ἐκ  τοῦ  στελέχεος  ὅσον  τε  πηχυαῖον  ἀναδεδραμηκότα.  οὗτοι  μέν  νυν
ταῦτα  ἔφρασαν.  οἱ  δὲ  ἐν  Σαλαμῖνι  ̔́Ελληνες,  ὥς  σφι  ἐξηγγέλθη  ὡς  ἔσχε  τὰ  περὶ  τὴν  ̓Αθηναίων  ἀκρόπολιν,  ἐς  τοσοῦτον  θόρυβον  ἀπίκοντο  ὡς  ἔνιοι  τῶν  στρατηγῶν  οὐδὲ  κυρωθῆναι  ἔμενον  τὸ  προκείμενον  πρῆγμα,  ἀλλ'  ἔς  τε  τὰς  νέας  ἐσέπιπτον  καὶ  ἱστία  ἀείροντο  ὡς  ἀποθευσόμενοι:  τοῖσί  τε  ὑπολειπομένοισι  αὐτῶν  ἐκυρώθη  πρὸ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  ναυμαχέειν.  νύξ  τε  ἐγίνετο  καὶ
οἳ  διαλυθέντες  ἐκ  τοῦ  συνεδρίου  ἐσέβαινον  ἐς  τὰς  νέας.  ἐνθαῦτα  δὴ  Θεμιστοκλέα  ἀπικόμενον  ἐπὶ  τὴν  νέα  εἴρετο  Μνησίφιλος  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  ὅ  τι  σφι  εἴη  βεβουλευμένον.  πυθόμενος  δὲ  πρὸς  αὐτοῦ  ὡς  εἴη  δεδογμένον  ἀνάγειν  τὰς  νέας  πρὸς  τὸν  ̓Ισθμὸν  καὶ  πρὸ  τῆς  Πελοποννήσου  ναυμαχέειν,  εἶπε  “οὔτ'  ἄρα,  ἤν  ἀπαείρωσι  τὰς  νέας  ἀπὸ  Σαλαμῖνος,  περὶ  οὐδεμιῆς  ἔτι
πατρίδος  ναυμαχήσεις:  κατὰ  γὰρ  πόλις  ἕκαστοι  τρέψονται,  καὶ  οὔτε  σφέας  Εὐρυβιάδης  κατέχειν  δυνήσεται  οὔτε  τις  ἀνθρώπων  ἄλλος  ὥστε  μὴ  οὐ  διασκεδασθῆναι  τὴν  στρατιήν:  ἀπολέεταί  τε  ἡ  ̔Ελλὰς  ἀβουλίῃσι.  ἀλλ'  εἴ  τις  ἐστὶ  μηχανή,  ἴθι  καὶ  πειρῶ  διαχέαι  τὰ  βεβουλευμένα,  ἤν  κως  δύνῃ  ἀναγνῶσαι  Εὐρυβιάδην  μεταβουλεύσασθαι  ὥστε  αὐτοῦ  μένειν.”  κάρτα  τε  τῷ  Θεμιστοκλέι  ἤρεσε  ἡ  ὑποθήκη,
καὶ  οὐδὲν  πρὸς  ταῦτα  ἀμειψάμενος  ἤιε  ἐπὶ  τὴν  νέα  τὴν  Εὐρυβιάδεω.  ἀπικόμενος  δὲ  ἔφη  ἐθέλειν  οἱ  κοινόν  τι  πρῆγμα  συμμῖξαι:  ὃ  δ'  αὐτὸν  ἐς  τὴν  νέα  ἐκέλευε  ἐσβάντα  λέγειν,  εἴ  τι  θέλει.  ἐνθαῦτα  ὁ  Θεμιστοκλέης  παριζόμενός  οἱ  καταλέγει  ἐκεῖνά  τε  πάντα  τὰ  ἤκουσε  Μνησιφίλου,  ἑωυτοῦ  ποιεύμενος,  καὶ  ἄλλα  πολλὰ  προστιθείς,  ἐς  ὃ  ἀνέγνωσε  χρηίζων  ἔκ
τε  τῆς  νεὸς  ἐκβῆναι  συλλέξαι  τε  τοὺς  στρατηγοὺς  ἐς  τὸ  συνέδριον.  ὡς  δὲ  ἄρα  συνελέχθησαν,  πρὶν  ἢ  τὸν  Εὐρυβιάδην  προθεῖναι  τὸν  λόγον  τῶν  εἵνεκα  συνήγαγε  τοὺς  στρατηγούς,  πολλὸς  ἦν  ὁ  Θεμιστοκλέης  ἐν  τοῖσι  λόγοισι  οἷα  κάρτα  δεόμενος:  λέγοντος  δὲ  αὐτοῦ,  ὁ  Κορίνθιος  στρατηγὸς  ̓Αδείμαντος  ὁ  ̓Ωκύτου  εἶπε  “ὦ  Θεμιστόκλεες,  ἐν  τοῖσι  ἀγῶσι  οἱ  προεξανιστάμενοι  ῥαπίζονται.”
ὁ  δὲ  ἀπολυόμενος  ἔφη  “οἱ  δέ  γε  ἐγκαταλειπόμενοι  οὐ  στεφανοῦνται.”  τότε  μὲν  ἠπίως  πρὸς  τὸν  Κορίνθιον  ἀμείψατο,  πρὸς  δὲ  τὸν  Εὐρυβιάδην  ἔλεγε  ἐκείνων  μὲν  ἔτι  οὐδὲν  τῶν  πρότερον  λεχθέντων,  ὡς  ἐπεὰν  ἀπαείρωσι  ἀπὸ  Σαλαμῖνος  διαδρήσονται:  παρεόντων  γὰρ  τῶν  συμμάχων  οὐκ  ἔφερέ  οἱ  κόσμον  οὐδένα  κατηγορέειν:  ὁ  δὲ  ἄλλου  λόγου  εἴχετο,  λέγων  τάδε.  ταῦτα  λέγοντος  Θεμιστοκλέος
αὖτις  ὁ  Κορίνθιος  ̓Αδείμαντος  ἐπεφέρετο,  σιγᾶν  τε  κελεύων  τῷ  μὴ  ἐστὶ  πατρὶς  καὶ  Εὐρυβιάδην  οὐκ  ἐῶν  ἐπιψηφίζειν  ἀπόλι  ἀνδρί:  πόλιν  γὰρ  τὸν  Θεμιστοκλέα  παρεχόμενον  οὕτω  ἐκέλευε  γνώμας  συμβάλλεσθαι.  ταῦτα  δέ  οἱ  προέφερε  ὅτι  ἡλώκεσάν  τε  καὶ  κατείχοντο  αἱ  ̓Αθῆναι.  τότε  δὴ  ὁ  Θεμιστοκλέης  κεῖνόν  τε  καὶ  τοὺς  Κορινθίους  πολλά  τε  καὶ  κακὰ  ἔλεγε,  ἑωυτοῖσι  τε
ἐδήλου  λόγῳ  ὡς  εἴη  καὶ  πόλις  καὶ  γῆ  μέζων  ἤ  περ  ἐκείνοισι,  ἔστ'  ἂν  διηκόσιαι  νέες  σφι  ἔωσι  πεπληρωμέναι:  οὐδαμοὺς  γὰρ  ̔Ελλήνων  αὐτοὺς  ἐπιόντας  ἀποκρούσεσθαι.  σημαίνων  δὲ  ταῦτα  τῷ  λόγῳ  διέβαινε  ἐς  Εὐρυβιάδην,  λέγων  μᾶλλον  ἐπεστραμμένα.  “σὺ  εἰ  μενέεις  αὐτοῦ  καὶ  μένων  ἔσεαι  ἀνὴρ  ἀγαθός:  εἰ  δὲ  μή,  ἀνατρέψεις  τὴν  ̔Ελλάδα:  τὸ  πᾶν  γὰρ  ἡμῖν
τοῦ  πολέμου  φέρουσι  αἱ  νέες.  ἀλλ'  ἐμοὶ  πείθεο.  εἰ  δὲ  ταῦτα  μὴ  ποιήσῃς,  ἡμεῖς  μὲν  ὡς  ἔχομεν  ἀναλαβόντες  τοὺς  οἰκέτας  κομιεύμεθα  ἐς  Σῖριν  τὴν  ἐν  ̓Ιταλίῃ,  ἥ  περ  ἡμετέρη  τε  ἐστὶ  ἐκ  παλαιοῦ  ἔτι,  καὶ  τὰ  λόγια  λέγει  ὑπ'  ἡμέων  αὐτὴν  δέειν  κτισθῆναι:  ὑμεῖς  δὲ  συμμάχων  τοιῶνδε  μουνωθέντες  μεμνήσεσθε  τῶν  ἐμῶν  λόγων.”  ταῦτα  δὲ  Θεμιστοκλέος
λέγοντος  ἀνεδιδάσκετο  Εὐρυβιάδης:  δοκέειν  δέ  μοι,  ἀρρωδήσας  μάλιστα  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἀνεδιδάσκετο,  μή  σφεας  ἀπολίπωσι,  ἢν  πρὸς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἀγάγῃ  τὰς  νέας:  ἀπολιπόντων  γὰρ  ̓Αθηναίων  οὐκέτι  ἐγίνοντο  ἀξιόμαχοι  οἱ  λοιποί.  ταύτην  δὲ  αἱρέεται  τὴν  γνώμην,  αὐτοῦ  μένοντας  διαναυμαχέειν.  οὕτω  μὲν  οἱ  περὶ  Σαλαμῖνα  ἔπεσι  ἀκροβολισάμενοι,  ἐπείτε  Εὐρυβιάδῃ  ἔδοξε,  αὐτοῦ  παρεσκευάζοντο  ὡς  ναυμαχήσοντες.  ἡμέρη  τε  ἐγίνετο  καὶ
ἅμα  τῷ  ἡλίῳ  ἀνιόντι  σεισμὸς  ἐγένετο  ἔν  τε  τῇ  γῇ  καὶ  τῇ  θαλάσσῃ.  ἔδοξε  δέ  σφι  εὔξασθαι  τοῖσι  θεοῖσι  καὶ  ἐπικαλέσασθαι  τοὺς  Αἰακίδας  συμμάχους.  ὡς  δέ  σφι  ἔδοξε,  καὶ  ἐποίευν  ταῦτα:  εὐξάμενοι  γὰρ  πᾶσι  τοῖσι  θεοῖσι,  αὐτόθεν  μὲν  ἐκ  Σαλαμῖνος  Αἴαντά  τε  καὶ  Τελαμῶνα  ἐπεκαλέοντο,  ἐπὶ  δὲ  Αἰακὸν  καὶ  τοὺς  ἄλλους  Αἰακίδας  νέα  ἀπέστελλον  ἐς
Αἴγιναν.  ἔφη  δὲ  Δίκαιος  ὁ  Θεοκύδεος,  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  φυγάς  τε  καὶ  παρὰ  Μήδοισι  λόγιμος  γενόμενος  τοῦτον  τὸν  χρόνον,  ἐπείτε  ἐκείρετο  ἡ  ̓Αττικὴ  χώρη  ὑπὸ  τοῦ  πεζοῦ  στρατοῦ  τοῦ  Ξέρξεω  ἐοῦσα  ἔρημος  ̓Αθηναίων,  τυχεῖν  τότε  ἐὼν  ἅμα  Δημαρήτῳ  τῷ  Λακεδαιμονίῳ  ἐν  τῷ  Θριασίῳ  πεδίῳ,  ἰδεῖν  δὲ  κονιορτὸν  χωρέοντα  ἀπ'  ̓Ελευσῖνος  ὡς  ἀνδρῶν  μάλιστά  κῃ  τρισμυρίων,  ἀποθωμάζειν
τε  σφέας  τὸν  κονιορτὸν  ὅτεων  κοτὲ  εἴη  ἀνθρώπων,  καὶ  πρόκατε  φωνῆς  ἀκούειν,  καί  οἱ  φαίνεσθαι  τὴν  φωνὴν  εἶναι  τὸν  μυστικὸν  ἴακχον.  εἶναι  δ'  ἀδαήμονα  τῶν  ἱρῶν  τῶν  ἐν  ̓Ελευσῖνι  γινομένων  τὸν  Δημάρητον,  εἰρέσθαί  τε  αὐτὸν  ὅ  τι  τὸ  φθεγγόμενον  εἴη  τοῦτο.  αὐτὸς  δὲ  εἰπεῖν  “Δημάρητε,  οὐκ  ἔστι  ὅκως  οὐ  μέγα  τι  σίνος  ἔσται  τῇ  βασιλέος
στρατιῇ:  τάδε  γὰρ  ἀρίδηλα,  ἐρήμου  ἐούσης  τῆς  ̓Αττικῆς,  ὅτι  θεῖον  τὸ  φθεγγόμενον,  ἀπ'  ̓Ελευσῖνος  ἰὸν  ἐς  τιμωρίην  ̓Αθηναίοισί  τε  καὶ  τοῖσι  συμμάχοισι.  καὶ  ἢν  μέν  γε  κατασκήψῃ  ἐς  τὴν  Πελοπόννησον,  κίνδυνος  αὐτῷ  τε  βασιλέι  καὶ  τῇ  στρατιῇ  τῇ  ἐν  τῇ  ἠπείρῳ  ἔσται,  ἢν  δὲ  ἐπὶ  τὰς  νέας  τράπηται  τὰς  ἐν  Σαλαμῖνι,  τὸν  ναυτικὸν  στρατὸν  κινδυνεύσει
βασιλεὺς  ἀποβαλεῖν.  τὴν  δὲ  ὁρτὴν  ταύτην  ἄγουσι  ̓Αθηναῖοι  ἀνὰ  πάντα  ἔτεα  τῇ  Μητρὶ  καὶ  τῇ  Κούρῃ,  καὶ  αὐτῶν  τε  ὁ  βουλόμενος  καὶ  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων  μυεῖται:  καὶ  τὴν  φωνὴν  τῆς  ἀκούεις  ἐν  ταύτῃ  τῇ  ὁρτῇ  ἰακχάζουσι.  ”  πρὸς  ταῦτα  εἰπεῖν  Δημάρητον  “σίγα  τε  καὶ  μηδενὶ  ἄλλῳ  τὸν  λόγον  τοῦτον  εἴπῃς:  ἢν  γάρ  τοι  ἐς  βασιλέα
ἀνενειχθῇ  τὰ  ἔπεα  ταῦτα,  ἀποβαλέεις  τὴν  κεφαλήν,  καὶ  σε  οὔτε  ἐγὼ  δυνήσομαι  ῥύσασθαι  οὔτ'  ἄλλος  ἀνθρώπων  οὐδὲ  εἶς.  ἀλλ'  ἔχ'  ἥσυχος,  περὶ  δὲ  στρατιῆς  τῆσδε  θεοῖσι  μελήσει.  ”  τὸν  μὲν  δὴ  ταῦτα  παραινέειν,  ἐκ  δὲ  τοῦ  κονιορτοῦ  καὶ  τῆς  φωνῆς  γενέσθαι  νέφος  καὶ  μεταρσιωθὲν  φέρεσθαι  ἐπὶ  Σαλαμῖνος  ἐπὶ  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  τῶν  ̔Ελλήνων.  οὕτω  δὴ
αὐτοὺς  μαθεῖν  ὅτι  τὸ  ναυτικὸν  τὸ  Ξέρξεω  ἀπολέεσθαι  μέλλοι.  ταῦτα  μὲν  Δίκαιος  ὁ  Θεοκύδεος  ἔλεγε,  Δημαρήτου  τε  καὶ  ἄλλων  μαρτύρων  καταπτόμενος.  οἱ  δὲ  ἐς  τὸν  Ξέρξεω  ναυτικὸν  στρατὸν  ταχθέντες,  ἐπειδὴ  ἐκ  Τρηχῖνος  θεησάμενοι  τὸ  τρῶμα  τὸ  Λακωνικὸν  διέβησαν  ἐς  τὴν  ̔Ιστιαίην,  ἐπισχόντες  ἡμέρας  τρεῖς  ἔπλεον  δι'  Εὐρίπου,  καὶ  ἐν  ἑτέρῃσι  τρισὶ  ἡμέρῃσι  ἐγένοντο  ἐν  Φαλήρῳ.
ὡς  μὲν  ἐμοὶ  δοκέειν,  οὐκ  ἐλάσσονες  ἐόντες  ἀριθμὸν  ἐσέβαλον  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας,  κατά  τε  ἤπειρον  καὶ  τῇσι  νηυσὶ  ἀπικόμενοι,  ἢ  ἐπί  τε  Σηπιάδα  ἀπίκοντο  καὶ  ἐς  Θερμοπύλας:  ἀντιθήσω  γὰρ  τοῖσί  τε  ὑπὸ  τοῦ  χειμῶνος  αὐτῶν  ἀπολομένοισι  καὶ  τοῖσι  ἐν  Θερμοπύλῃσι  καὶ  τῇσι  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  ναυμαχίῃσι  τούσδε  τοὺς  τότε  οὔκω  ἑπομένους  βασιλέι,  Μηλιέας  καὶ  Δωριέας  καὶ
Λοκροὺς  καὶ  Βοιωτοὺς  πανστρατιῇ  ἑπομένους  πλὴν  Θεσπιέων  καὶ  Πλαταιέων,  καὶ  μάλα  Καρυστίους  τε  καὶ  ̓Ανδρίους  καὶ  Τηνίους  τε  καὶ  τοὺς  λοιποὺς  νησιώτας  πάντας,  πλὴν  τῶν  πέντε  πολίων  τῶν  ἐπεμνήσθημεν  πρότερον  τὰ  οὐνόματα.  ὅσῳ  γὰρ  δὴ  προέβαινε  ἐσωτέρω  τῆς  ̔Ελλάδος  ὁ  Πέρσης,  τοσούτῳ  πλέω  ἔθνεά  οἱ  εἵπετο.  ἐπεὶ  ὦν  ἀπίκατο  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  πάντες  οὗτοι  πλὴν
Παρίων  （Πάριοι  δὲ  ὑπολειφθέντες  ἐν  Κύθνῳ  ἐκαραδόκεον  τὸν  πόλεμον  κῇ  ἀποβήσεται）,  οἱ  δὲ  λοιποὶ  ὡς  ἀπίκοντο  ἐς  τὸ  Φάληρον,  ἐνθαῦτα  κατέβη  αὐτὸς  Ξέρξης  ἐπὶ  τὰς  νέας,  ἐθέλων  σφι  συμμῖξαί  τε  καὶ  πυθέσθαι  τῶν  ἐπιπλεόντων  τὰς  γνώμας.  ἐπεὶ  δὲ  ἀπικόμενος  προί̈ζετο,  παρῆσαν  μετάπεμπτοι  οἱ  τῶν  ἐθνέων  τῶν  σφετέρων  τύραννοι  καὶ  ταξίαρχοι  ἀπὸ  τῶν  νεῶν,  καὶ  ἵζοντο
ὥς  σφι  βασιλεὺς  ἑκάστῳ  τιμὴν  ἐδεδώκεε,  πρῶτος  μὲν  ὁ  Σιδώνιος  βασιλεύς,  μετὰ  δὲ  ὁ  Τύριος,  ἐπὶ  δὲ  ὧλλοι.  ὡς  δὲ  κόσμῳ  ἐπεξῆς  ἵζοντο,  πέμψας  Ξέρξης  Μαρδόνιον  εἰρώτα  ἀποπειρώμενος  ἑκάστου  εἰ  ναυμαχίην  ποιέοιτο.  ἐπεὶ  δὲ  περιιὼν  εἰρώτα  ὁ  Μαρδόνιος  ἀρξάμενος  ἀπὸ  τοῦ  Σιδωνίου,  οἱ  μὲν  ἄλλοι  κατὰ  τὠυτὸ  γνώμην  ἐξεφέροντο  κελεύοντες  ναυμαχίην  ποιέεσθαι,  ̓Αρτεμισίη  δὲ  τάδε
ἔφη.  ταῦτα  λεγούσης  πρὸς  Μαρδόνιον,  ὅσοι  μὲν  ἦσαν  εὔνοοι  τῇ  ̓Αρτεμισίῃ,  συμφορὴν  ἐποιεῦντο  τοὺς  λόγους  ὡς  κακόν  τι  πεισομένης  πρὸς  βασιλέος,  ὅτι  οὐκ  ἔα  ναυμαχίην  ποιέεσθαι:  οἳ  δὲ  ἀγαιόμενοί  τε  καὶ  φθονέοντες  αὐτῇ,  ἅτε  ἐν  πρώτοισι  τετιμημένης  διὰ  πάντων  τῶν  συμμάχων,  ἐτέρποντο  τῇ  ἀνακρίσι  ὡς  ἀπολεομένης  αὐτῆς.  ἐπεὶ  δὲ  ἀνηνείχθησαν  αἱ  γνῶμαι  ἐς  Ξέρξην,  κάρτα
τε  ἥσθη  τῇ  γνώμῃ  τῇ  ̓Αρτεμισίης,  καὶ  νομίζων  ἔτι  πρότερον  σπουδαίην  εἶναι  τότε  πολλῷ  μᾶλλον  αἴνεε.  ὅμως  δὲ  τοῖσι  πλέοσι  πείθεσθαι  ἐκέλευε,  τάδε  καταδόξας,  πρὸς  μὲν  Εὐβοίῃ  σφέας  ἐθελοκακέειν  ὡς  οὐ  παρεόντος  αὐτοῦ,  τότε  δὲ  αὐτὸς  παρεσκεύαστο  θεήσασθαι  ναυμαχέοντας.  ἐπεὶ  δὲ  παρήγγελλον  ἀναπλέειν,  ἀνῆγον  τὰς  νέας  ἐπὶ  τὴν  Σαλαμῖνα  καὶ  παρεκρίθησαν  διαταχθέντες  κατ'  ἡσυχίην.  τότε
μέν  νυν  οὐκ  ἐξέχρησέ  σφι  ἡ  ἡμέρη  ναυμαχίην  ποιήσασθαι:  νὺξ  γὰρ  ἐπεγένετο:  οἳ  δὲ  παρεσκευάζοντο  ἐς  τὴν  ὑστεραίην.  τοὺς  δὲ  ̔́Ελληνας  εἶχε  δέος  τε  καὶ  ἀρρωδίη,  οὐκ  ἥκιστα  δὲ  τοὺς  ἀπὸ  Πελοποννήσου:  ἀρρώδεον  δὲ  ὅτι  αὐτοὶ  μὲν  ἐν  Σαλαμῖνι  κατήμενοι  ὑπὲρ  γῆς  τῆς  ̓Αθηναίων  ναυμαχέειν  μέλλοιεν,  νικηθέντες  τε  ἐν  νήσῳ  ἀπολαμφθέντες  πολιορκήσονται,  ἀπέντες  τὴν  ἑωυτῶν
ἀφύλακτον:  τῶν  δὲ  βαρβάρων  ὁ  πεζὸς  ὑπὸ  τὴν  παρεοῦσαν  νύκτα  ἐπορεύετο  ἐπὶ  τὴν  Πελοπόννησον.  καίτοι  τὰ  δυνατὰ  πάντα  ἐμεμηχάνητο  ὅκως  κατ'  ἤπειρον  μὴ  ἐσβάλοιεν  οἱ  βάρβαροι.  ὡς  γὰρ  ἐπύθοντο  τάχιστα  Πελοποννήσιοι  τοὺς  ἀμφὶ  Λεωνίδην  ἐν  Θερμοπύλῃσι  τετελευτηκέναι,  συνδραμόντες  ἐκ  τῶν  πολίων  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἵζοντο,  καί  σφι  ἐπῆν  στρατηγὸς  Κλεόμβροτος  ὁ  ̓Αναξανδρίδεω,  Λεωνίδεω  δὲ  ἀδελφεός.
ἱζόμενοι  δὲ  ἐν  τῷ  ̓Ισθμῷ  καὶ  συγχώσαντες  τὴν  Σκιρωνίδα  ὁδόν,  μετὰ  τοῦτο  ὥς  σφι  ἔδοξε  βουλευομένοισι,  οἰκοδόμεον  διὰ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  τεῖχος.  ἅτε  δὲ  ἐουσέων  μυριάδων  πολλέων  καὶ  παντὸς  ἀνδρὸς  ἐργαζομένου,  ἤνετο  τὸ  ἔργον:  καὶ  γὰρ  λίθοι  καὶ  πλίνθοι  καὶ  ξύλα  καὶ  φορμοὶ  ψάμμου  πλήρεες  ἐσεφέροντο,  καὶ  ἐλίνυον  οὐδένα  χρόνον  οἱ  βοηθήσαντες  ἐργαζόμενοι,  οὔτε  νυκτὸς  οὔτε
ἡμέρης.  οἱ  δὲ  βοηθήσαντες  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  πανδημεὶ  οἵδε  ἦσαν  ̔Ελλήνων,  Λακεδαιμόνιοί  τε  καὶ  ̓Αρκάδες  πάντες  καὶ  ̓Ηλεῖοι  καὶ  Κορίνθιοι  καὶ  ̓Επιδαύριοι  καὶ  Φλιάσιοι  καὶ  Τροιζήνιοι  καὶ  ̔Ερμιονέες.  οὗτοι  μὲν  ἦσαν  οἱ  βοηθήσαντες  καὶ  ὑπεραρρωδέοντες  τῇ  ̔Ελλάδι  κινδυνευούσῃ:  τοῖσι  δὲ  ἄλλοισι  Πελοποννησίοισι  ἔμελε  οὐδέν.  ̓Ολύμπια  δὲ  καὶ  Κάρνεια  παροιχώκεε  ἤδη.  οἰκέει  δὲ  τὴν  Πελοπόννησον  ἔθνεα
ἑπτά.  τούτων  δὲ  τὰ  μὲν  δύο  αὐτόχθονα  ἐόντα  κατὰ  χώρην  ἵδρυται  νῦν  τε  καὶ  τὸ  πάλαι  οἴκεον,  ̓Αρκάδες  τε  καὶ  Κυνούριοι:  ἓν  δὲ  ἔθνος  τὸ  ̓Αχαιϊκὸν  ἐκ  μὲν  Πελοποννήσου  οὐκ  ἐξεχώρησε,  ἐκ  μέντοι  τῆς  ἑωυτῶν,  οἰκέει  δὲ  τὴν  ἀλλοτρίην.  τὰ  δὲ  λοιπὰ  ἔθνεα  τῶν  ἑπτὰ  τέσσερα  ἐπήλυδα  ἐστί,  Δωριέες  τε  καὶ  Αἰτωλοὶ  καὶ  Δρύοπες  καὶ
Λήμνιοι.  Δωριέων  μὲν  πολλαί  τε  καὶ  δόκιμοι  πόλιες,  Αἰτωλῶν  δὲ  ̓͂Ηλις  μούνη,  Δρυόπων  δὲ  ̔Ερμιών  τε  καὶ  ̓Ασίνη  ἡ  πρὸς  Καρδαμύλῃ  τῇ  Λακωνικῇ,  Λημνίων  δὲ  Παρωρεῆται  πάντες.  οἱ  δὲ  Κυνούριοι  αὐτόχθονες  ἐόντες  δοκέουσι  μοῦνοι  εἶναι  ̓́Ιωνες,  ἐκδεδωρίευνται  δὲ  ὑπό  τε  ̓Αργείων  ἀρχόμενοι  καὶ  τοῦ  χρόνου,  ἐόντες  ̓Ορνεῆται  καὶ  οἱ  περίοικοι.  τούτων  ὦν  τῶν  ἑπτὰ  ἐθνέων
αἱ  λοιπαὶ  πόλιες,  πάρεξ  τῶν  κατέλεξα,  ἐκ  τοῦ  μέσου  κατέατο:  εἰ  δὲ  ἐλευθέρως  ἔξεστι  εἰπεῖν,  ἐκ  τοῦ  κατήμενοι  ἐμήδιζον.  οἳ  μὲν  δὴ  ἐν  τῷ  ̓Ισθμῷ  τοιούτῳ  πόνῳ  συνέστασαν,  ἅτε  περὶ  τοῦ  παντὸς  ἤδη  δρόμου  θέοντες  καὶ  τῇσι  νηυσὶ  οὐκ  ἐλπίζοντες  ἐλλάμψεσθαι:  οἳ  δὲ  ἐν  Σαλαμῖνι  ὅμως  ταῦτα  πυνθανόμενοι  ἀρρώδεον,  οὐκ  οὕτω  περὶ  σφίσι  αὐτοῖσι  δειμαίνοντες
ὡς  περὶ  τῇ  Πελοποννήσῳ.  τέως  μὲν  δὴ  αὐτῶν  ἀνὴρ  ἀνδρὶ  παραστὰς  σιγῇ  λόγον  ἐποιέετο,  θῶμα  ποιεύμενοι  τὴν  Εὐρυβιάδεω  ἀβουλίην:  τέλος  δὲ  ἐξερράγη  ἐς  τὸ  μέσον.  σύλλογός  τε  δὴ  ἐγίνετο  καὶ  πολλὰ  ἐλέγετο  τῶν  αὐτῶν,  οἳ  μὲν  ὡς  ἐς  τὴν  Πελοπόννησον  χρεὸν  εἴη  ἀποπλέειν  καὶ  περὶ  ἐκείνης  κινδυνεύειν  μηδὲ  πρὸ  χώρης  δοριαλώτου  μένοντας  μάχεσθαι,  ̓Αθηναῖοι  δὲ
καὶ  Αἰγινῆται  καὶ  Μεγαρέες  αὐτοῦ  μένοντας  ἀμύνεσθαι.  ἐνθαῦτα  Θεμιστοκλέης  ὡς  ἑσσοῦτο  τῇ  γνώμῃ  ὑπὸ  τῶν  Πελοποννησίων,  λαθὼν  ἐξέρχεται  ἐκ  τοῦ  συνεδρίου,  ἐξελθὼν  δὲ  πέμπει  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  Μήδων  ἄνδρα  πλοίῳ  ἐντειλάμενος  τὰ  λέγειν  χρεόν,  τῷ  οὔνομα  μὲν  ἦν  Σίκιννος,  οἰκέτης  δὲ  καὶ  παιδαγωγὸς  ἦν  τῶν  Θεμιστοκλέος  παίδων:  τὸν  δὴ  ὕστερον  τούτων  τῶν  πρηγμάτων  Θεμιστοκλέης
Θεσπιέα  τε  ἐποίησε,  ὡς  ἐπεδέκοντο  οἱ  Θεσπιέες  πολιήτας,  καὶ  χρήμασι  ὄλβιον.  ὃς  τότε  πλοίῳ  ἀπικόμενος  ἔλεγε  πρὸς  τοὺς  στρατηγοὺς  τῶν  βαρβάρων  τάδε.  “ἔπεμψέ  με  στρατηγὸς  ὁ  ̓Αθηναίων  λάθρῃ  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων  （τυγχάνει  γὰρ  φρονέων  τὰ  βασιλέος  καὶ  βουλόμενος  μᾶλλον  τὰ  ὑμέτερα  κατύπερθε  γίνεσθαι  ἢ  τὰ  τῶν  ̔Ελλήνων  πρήγματα）  φράσοντα  ὅτι  οἱ  ̔́Ελληνες  δρησμὸν  βουλεύονται  καταρρωδηκότες,
καὶ  νῦν  παρέχει  κάλλιστον  ὑμέας  ἔργων  ἁπάντων  ἐξεργάσασθαι,  ἢν  μὴ  περιίδητε  διαδράντας  αὐτούς.  οὔτε  γὰρ  ἀλλήλοισι  ὁμοφρονέουσι  οὔτε  ἀντιστήσονται  ὑμῖν,  πρὸς  ἑωυτούς  τε  σφέας  ὄψεσθε  ναυμαχέοντας  τοὺς  τὰ  ὑμέτερα  φρονέοντας  καὶ  τοὺς  μή.”  ὃ  μὲν  ταῦτά  σφι  σημήνας  ἐκποδὼν  ἀπαλλάσσετο:  τοῖσι  δὲ  ὡς  πιστὰ  ἐγίνετο  τὰ  ἀγγελθέντα,  τοῦτο  μὲν  ἐς  τὴν  νησῖδα  τὴν  Ψυττάλειαν,  μεταξὺ
Σαλαμῖνός  τε  κειμένην  καὶ  τῆς  ἠπείρου,  πολλοὺς  τῶν  Περσέων  ἀπεβιβάσαντο:  τοῦτο  δέ,  ἐπειδὴ  ἐγίνοντο  μέσαι  νύκτες,  ἀνῆγον  μὲν  τὸ  ἀπ'  ἑσπέρης  κέρας  κυκλούμενοι  πρὸς  τὴν  Σαλαμῖνα,  ἀνῆγον  δὲ  οἱ  ἀμφὶ  τὴν  Κέον  τε  καὶ  τὴν  Κυνόσουραν  τεταγμένοι,  κατεῖχόν  τε  μέχρι  Μουνυχίης  πάντα  τὸν  πορθμὸν  τῇσι  νηυσί.  τῶνδε  δὲ  εἵνεκα  ἀνῆγον  τὰς  νέας,  ἵνα  δὴ  τοῖσι
̔́Ελλησι  μηδὲ  φυγεῖν  ἐξῇ,  ἀλλ'  ἀπολαμφθέντες  ἐν  τῇ  Σαλαμῖνι  δοῖεν  τίσιν  τῶν  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ  ἀγωνισμάτων.  ἐς  δὲ  τὴν  νησῖδα  τὴν  Ψυττάλειαν  καλεομένην  ἀπεβίβαζον  τῶν  Περσέων  τῶνδε  εἵνεκεν,  ὡς  ἐπεὰν  γίνηται  ναυμαχίη,  ἐνθαῦτα  μάλιστα  ἐξοισομένων  τῶν  τε  ἀνδρῶν  καὶ  τῶν  ναυηγίων  （ἐν  γὰρ  δὴ  πόρῳ  τῆς  ναυμαχίης  τῆς  μελλούσης  ἔσεσθαι  ἔκειτο  ἡ  νῆσος）,  ἵνα  τοὺς  μὲν
περιποιέωσι  τοὺς  δὲ  διαφθείρωσι.  ἐποίευν  δὲ  σιγῇ  ταῦτα,  ὡς  μὴ  πυνθανοίατο  οἱ  ἐναντίοι.  οἱ  μὲν  δὴ  ταῦτα  τῆς  νυκτὸς  οὐδὲν  ἀποκοιμηθέντες  παραρτέοντο.  χρησμοῖσι  δὲ  οὐκ  ἔχω  ἀντιλέγειν  ὡς  οὐκ  εἰσὶ  ἀληθέες,  οὐ  βουλόμενος  ἐναργέως  λέγοντας  πειρᾶσθαι  καταβάλλειν,  ἐς  τοιάδε  πρήγματα  ἐσβλέψας.  ἀλλ'  ὅταν  ̓Αρτέμιδος  χρυσαόρου  ἱερὸν  ἀκτήν  νηυσὶ  γεφυρώσωσι  καὶ  εἰναλίην  Κυνόσουραν  ἐλπίδι  μαινομένῃ,  λιπαρὰς
πέρσαντες  ̓Αθήνας,  δῖα  δίκη  σβέσσει  κρατερὸν  κόρον,  ὕβριος  υἱόν,  δεινὸν  μαιμώοντα,  δοκεῦντ'  ἀνὰ  πάντα  πίεσθαι.  χαλκὸς  γὰρ  χαλκῷ  συμμίξεται,  αἵματι  δ'  ̓́Αρης  πόντον  φοινίξει.  τότ'  ἐλεύθερον  ̔Ελλάδος  ἦμαρ  εὐρύοπα  Κρονίδης  ἐπάγει  καὶ  πότνια  Νίκη.  ἐς  τοιαῦτα  μὲν  καὶ  οὕτω  ἐναργέως  λέγοντι  Βάκιδι  ἀντιλογίης  χρησμῶν  πέρι  οὔτε  αὐτὸς  λέγειν  τολμέω  οὔτε  παρ'  ἄλλων  ἐνδέκομαι.  τῶν  δὲ
ἐν  Σαλαμῖνι  στρατηγῶν  ἐγίνετο  ὠθισμὸς  λόγων  πολλός:  ᾔδεσαν  δὲ  οὔκω  ὅτι  σφέας  περιεκυκλοῦντο  τῇσι  νηυσὶ  οἱ  βάρβαροι,  ἀλλ'  ὥσπερ  τῆς  ἡμέρης  ὥρων  αὐτοὺς  τεταγμένους,  ἐδόκεον  κατὰ  χώρην  εἶναι.  συνεστηκότων  δὲ  τῶν  στρατηγῶν,  ἐξ  Αἰγίνης  διέβη  ̓Αριστείδης  ὁ  Λυσιμάχου,  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  μὲν  ἐξωστρακισμένος  δὲ  ὑπὸ  τοῦ  δήμου:  τὸν  ἐγὼ  νενόμικα,  πυνθανόμενος  αὐτοῦ  τὸν  τρόπον,  ἄριστον  ἄνδρα
γενέσθαι  ἐν  ̓Αθήνῃσι  καὶ  δικαιότατον.  οὗτος  ὡνὴρ  στὰς  ἐπὶ  τὸ  συνέδριον  ἐξεκαλέετο  Θεμιστοκλέα,  ἐόντα  μὲν  ἑωυτῷ  οὐ  φίλον  ἐχθρὸν  δὲ  τὰ  μάλιστα:  ὑπὸ  δὲ  μεγάθεος  τῶν  παρεόντων  κακῶν  λήθην  ἐκείνων  ποιεύμενος  ἐξεκαλέετο,  θέλων  αὐτῷ  συμμῖξαι:  προακηκόεε  δὲ  ὅτι  σπεύδοιεν  οἱ  ἀπὸ  Πελοποννήσου  ἀνάγειν  τὰς  νέας  πρὸς  τὸν  ̓Ισθμόν.  ὡς  δὲ  ἐξῆλθέ  οἱ  Θεμιστοκλέης,  ἔλεγε  ̓Αριστείδης
τάδε.  “ἡμέας  στασιάζειν  χρεόν  ἐστι  ἔν  τε  τῷ  ἄλλῳ  καιρῷ  καὶ  δὴ  καὶ  ἐν  τῷδε  περὶ  τοῦ  ὁκότερος  ἡμέων  πλέω  ἀγαθὰ  τὴν  πατρίδα  ἐργάσεται.  λέγω  δέ  τοι  ὅτι  ἴσον  ἐστὶ  πολλά  τε  καὶ  ὀλίγα  λέγειν  περὶ  ἀποπλόου  τοῦ  ἐνθεῦτεν  Πελοποννησίοισι.  ἐγὼ  γὰρ  αὐτόπτης  τοι  λέγω  γενόμενος  ὅτι  νῦν  οὐδ'  ἢν  θέλωσι  Κορίνθιοί  τε  καὶ  αὐτὸς
Εὐρυβιάδης  οἷοί  τε  ἔσονται  ἐκπλῶσαι:  περιεχόμεθα  γὰρ  ὑπὸ  τῶν  πολεμίων  κύκλῳ.  ἀλλ'  ἐσελθών  σφι  ταῦτα  σήμηνον.”  ὃ  δ'  ἀμείβετο  τοῖσιδε.  “κάρτα  τε  χρηστὰ  διακελεύεαι  καὶ  εὖ  ἤγγειλας:  τὰ  γὰρ  ἐγὼ  ἐδεόμην  γενέσθαι,  αὐτὸς  αὐτόπτης  γενόμενος  ἥκεις.  ἴσθι  γὰρ  ἐξ  ἐμέο  τὰ  ποιεύμενα  ὑπὸ  Μήδων:  ἔδεε  γάρ,  ὅτε  οὐκ  ἑκόντες  ἤθελον  ἐς  μάχην  κατίστασθαι  οἱ  ̔́Ελληνες,
ἀέκοντας  παραστήσασθαι.  σὺ  δὲ  ἐπεί  περ  ἥκεις  χρηστὰ  ἀπαγγέλλων,  αὐτός  σφι  ἄγγειλον.  ἢν  γὰρ  ἐγὼ  αὐτὰ  λέγω,  δόξω  πλάσας  λέγειν  καὶ  οὐ  πείσω,  ὡς  οὐ  ποιεύντων  τῶν  βαρβάρων  ταῦτα.  ἀλλά  σφι  σήμηνον  αὐτὸς  παρελθὼν  ὡς  ἔχει.  ἐπεὰν  δὲ  σημήνῃς,  ἢν  μὲν  πείθωνται,  ταῦτα  δὴ  τὰ  κάλλιστα,  ἢν  δὲ  αὐτοῖσι  μὴ  πιστὰ  γένηται,  ὅμοιον  ἡμῖν  ἔσται:
οὐ  γὰρ  ἔτι  διαδρήσονται,  εἴ  περ  περιεχόμεθα  πανταχόθεν,  ὡς  σὺ  λέγεις.”  ἐνθαῦτα  ἔλεγε  παρελθὼν  ὁ  ̓Αριστείδης,  φάμενος  ἐξ  Αἰγίνης  τε  ἥκειν  καὶ  μόγις  ἐκπλῶσαι  λαθὼν  τοὺς  ἐπορμέοντας:  περιέχεσθαι  γὰρ  πᾶν  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  ̔Ελληνικὸν  ὑπὸ  τῶν  νεῶν  τῶν  Ξέρξεω:  παραρτέεσθαι  τε  συνεβούλευε  ὡς  ἀλεξησομένους.  καὶ  ὃ  μὲν  ταῦτα  εἴπας  μετεστήκεε,  τῶν  δὲ  αὖτις  ἐγίνετο  λόγων
ἀμφισβασίη:  οἱ  γὰρ  πλεῦνες  τῶν  στρατηγῶν  οὐκ  ἐπείθοντο  τὰ  ἐσαγγελθέντα.  ἀπιστεόντων  δὲ  τούτων  ἧκε  τριήρης  ἀνδρῶν  Τηνίων  αὐτομολέουσα,  τῆς  ἦρχε  ἀνὴρ  Παναίτιος  ὁ  Σωσιμένεος,  ἥ  περ  δὴ  ἔφερε  τὴν  ἀληθείην  πᾶσαν.  διὰ  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  ἐνεγράφησαν  Τήνιοι  ἐν  Δελφοῖσι  ἐς  τὸν  τρίποδα  ἐν  τοῖσι  τὸν  βάρβαρον  κατελοῦσι.  σὺν  δὲ  ὦν  ταύτῃ  τῇ  νηὶ  τῇ
αὐτομολησάσῃ  ἐς  Σαλαμῖνα  καὶ  τῇ  πρότερον  ἐπ'  ̓Αρτεμίσιον  τῇ  Λημνίῃ  ἐξεπληροῦτο  τὸ  ναυτικὸν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἐς  τὰς  ὀγδώκοντα  καὶ  τριηκοσίας  νέας:  δύο  γὰρ  δὴ  νεῶν  τότε  κατέδεε  ἐς  τὸν  ἀριθμόν.  τοῖσι  δὲ  ̔́Ελλησι  ὡς  πιστὰ  δὴ  τὰ  λεγόμενα  ἦν  τῶν  Τηνίων  ῥήματα,  παρεσκευάζοντο  ὡς  ναυμαχήσοντες.  ἠώς  τε  διέφαινε  καὶ  οἳ  σύλλογον  τῶν  ἐπιβατέων  ποιησάμενοι,  προηγόρευε
εὖ  ἔχοντα  μὲν  ἐκ  πάντων  Θεμιστοκλέης,  τὰ  δὲ  ἔπεα  ἦν  πάντα  κρέσσω  τοῖσι  ἥσσοσι  ἀντιτιθέμενα,  ὅσα  δὴ  ἐν  ἀνθρώπου  φύσι  καὶ  καταστάσι  ἐγγίνεται:  παραινέσας  δὲ  τούτων  τὰ  κρέσσω  αἱρέεσθαι  καὶ  καταπλέξας  τὴν  ῥῆσιν,  ἐσβαίνειν  ἐκέλευε  ἐς  τὰς  νέας.  καὶ  οὗτοι  μὲν  δὴ  ἐσέβαινον,  καὶ  ἧκε  ἡ  ἀπ'  Αἰγίνης  τριήρης,  ἣ  κατὰ  τοὺς  Αἰακίδας  ἀπεδήμησε.  ἐνθαῦτα
ἀνῆγον  τὰς  νέας  ἁπάσας  ̔́Ελληνες,  ἀναγομένοισι  δέ  σφι  αὐτίκα  ἐπεκέατο  οἱ  βάρβαροι.  οἱ  μὲν  δὴ  ἄλλοι  ̔́Ελληνες  ἐπὶ  πρύμνην  ἀνεκρούοντο  καὶ  ὤκελλον  τὰς  νέας,  ̓Αμεινίης  δὲ  Παλληνεὺς  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος  ἐξαναχθεὶς  νηὶ  ἐμβάλλει:  συμπλακείσης  δὲ  τῆς  νεὸς  καὶ  οὐ  δυναμένων  ἀπαλλαγῆναι,  οὕτω  δὴ  οἱ  ἄλλοι  ̓Αμεινίῃ  βοηθέοντες  συνέμισγον.  ̓Αθηναῖοι  μὲν  οὕτω  λέγουσι  τῆς  ναυμαχίης  γενέσθαι  τὴν
ἀρχήν,  Αἰγινῆται  δὲ  τὴν  κατὰ  τοὺς  Αἰακίδας  ἀποδημήσασαν  ἐς  Αἴγιναν,  ταύτην  εἶναι  τὴν  ἄρξασαν.  λέγεται  δὲ  καὶ  τάδε,  ὡς  φάσμα  σφι  γυναικὸς  ἐφάνη,  φανεῖσαν  δὲ  διακελεύσασθαι  ὥστε  καὶ  ἅπαν  ἀκοῦσαι  τὸ  τῶν  ̔Ελλήνων  στρατόπεδον,  ὀνειδίσασαν  πρότερον  τάδε,  “ὦ  δαιμόνιοι,  μέχρι  κόσου  ἔτι  πρύμνην  ἀνακρούεσθε  ;”  κατὰ  μὲν  δὴ  ̓Αθηναίους  ἐτετάχατο  Φοίνικες  （οὗτοι  γὰρ  εἶχον  τὸ
πρὸς  ̓Ελευσῖνός  τε  καὶ  ἑσπέρης  κέρας）,  κατὰ  δὲ  Λακεδαιμονίους  ̓́Ιωνες:  οὗτοι  δ'  εἶχον  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  τε  καὶ  τὸν  Πειραιέα.  ἐθελοκάκεον  μέντοι  αὐτῶν  κατὰ  τὰς  Θεμιστοκλέος  ἐντολὰς  ὀλίγοι,  οἱ  δὲ  πλεῦνες  οὔ.  ἔχω  μέν  νυν  συχνῶν  οὐνόματα  τριηράρχων  καταλέξαι  τῶν  νέας  ̔Ελληνίδας  ἑλόντων,  χρήσομαι  δὲ  αὐτοῖσι  οὐδὲν  πλὴν  Θεομήστορός  τε  τοῦ  ̓Ανδροδάμαντος  καὶ  Φυλάκου
τοῦ  ̔Ιστιαίου,  Σαμίων  ἀμφοτέρων.  τοῦδε  δὲ  εἵνεκα  μέμνημαι  τούτων  μούνων,  ὅτι  Θεομήστωρ  μὲν  διὰ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  Σάμου  ἐτυράννευσε  καταστησάντων  τῶν  Περσέων,  Φύλακος  δὲ  εὐεργέτης  βασιλέος  ἀνεγράφη  καὶ  χώρῃ  ἐδωρήθη  πολλῇ.  οἱ  δ'  εὐεργέται  βασιλέος  ὀροσάγγαι  καλέονται  Περσιστί.  περὶ  μέν  νυν  τούτους  οὕτω  εἶχε:  τὸ  δὲ  πλῆθος  τῶν  νεῶν  ἐν  τῇ  Σαλαμῖνι  ἐκεραί̈ζετο,  αἳ  μὲν
ὑπ'  ̓Αθηναίων  διαφθειρόμεναι  αἳ  δὲ  ὑπ'  Αἰγινητέων.  ἅτε  γὰρ  τῶν  μὲν  ̔Ελλήνων  σὺν  κόσμῳ  ναυμαχεόντων  καὶ  κατὰ  τάξιν,  τῶν  δὲ  βαρβάρων  οὔτε  τεταγμένων  ἔτι  οὔτε  σὺν  νόῳ  ποιεόντων  οὐδέν,  ἔμελλε  τοιοῦτό  σφι  συνοίσεσθαι  οἷόν  περ  ἀπέβη.  καίτοι  ἦσάν  γε  καὶ  ἐγένοντο  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  μακρῷ  ἀμείνονες  αὐτοὶ  ἑωυτῶν  ἢ  πρὸς  Εὐβοίῃ,  πᾶς  τις  προθυμεόμενος  καὶ
δειμαίνων  Ξέρξην,  ἐδόκεέ  τε  ἕκαστος  ἑωυτὸν  θεήσασθαι  βασιλέα.  κατὰ  μὲν  δὴ  τοὺς  ἄλλους  οὐκ  ἔχω  μετεξετέρους  εἰπεῖν  ἀτρεκέως  ὡς  ἕκαστοι  τῶν  βαρβάρων  ἢ  τῶν  ̔Ελλήνων  ἠγωνίζοντο:  κατὰ  δὲ  ̓Αρτεμισίην  τάδε  ἐγένετο,  ἀπ'  ὧν  εὐδοκίμησε  μᾶλλον  ἔτι  παρὰ  βασιλέι.  ἐπειδὴ  γὰρ  ἐς  θόρυβον  πολλὸν  ἀπίκετο  τὰ  βασιλέος  πρήγματα,  ἐν  τούτῳ  τῷ  καιρῷ  ἡ  νηῦς  ἡ  ̓Αρτεμισίης
ἐδιώκετο  ὑπὸ  νεὸς  ̓Αττικῆς:  καὶ  ἣ  οὐκ  ἔχουσα  διαφυγεῖν,  ἔμπροσθε  γὰρ  αὐτῆς  ἦσαν  ἄλλαι  νέες  φίλιαι,  ἡ  δὲ  αὐτῆς  πρὸς  τῶν  πολεμίων  μάλιστα  ἐτύγχανε  ἐοῦσα,  ἔδοξέ  οἱ  τόδε  ποιῆσαι,  τὸ  καὶ  συνήνεικε  ποιησάσῃ.  διωκομένη  γὰρ  ὑπὸ  τῆς  ̓Αττικῆς  φέρουσα  ἐνέβαλε  νηὶ  φιλίῃ  ἀνδρῶν  τε  Καλυνδέων  καὶ  αὐτοῦ  ἐπιπλέοντος  τοῦ  Καλυνδέων  βασιλέος  Δαμασιθύμου.  εἰ  μὲν  καί
τι  νεῖκος  πρὸς  αὐτὸν  ἐγεγόνεε  ἔτι  περὶ  ̔Ελλήσποντον  ἐόντων,  οὐ  μέντοι  ἔχω  γε  εἰπεῖν  οὔτε  εἰ  ἐκ  προνοίης  αὐτὰ  ἐποίησε,  οὔτε  εἰ  συνεκύρησε  ἡ  τῶν  Καλυνδέων  κατὰ  τύχην  παραπεσοῦσα  νηῦς.  ὡς  δὲ  ἐνέβαλέ  τε  καὶ  κατέδυσε,  εὐτυχίῃ  χρησαμένη  διπλᾶ  ἑωυτὴν  ἀγαθὰ  ἐργάσατο.  ὅ  τε  γὰρ  τῆς  ̓Αττικῆς  νεὸς  τριήραρχος  ὡς  εἶδέ  μιν  ἐμβάλλουσαν  νηὶ  ἀνδρῶν
βαρβάρων,  νομίσας  τὴν  νέα  τὴν  ̓Αρτεμισίης  ἢ  ̔Ελληνίδα  εἶναι  ἢ  αὐτομολέειν  ἐκ  τῶν  βαρβάρων  καὶ  αὐτοῖσι  ἀμύνειν,  ἀποστρέψας  πρὸς  ἄλλας  ἐτράπετο.  τοῦτο  μὲν  τοιοῦτο  αὐτῇ  συνήνεικε  γενέσθαι  διαφυγεῖν  τε  καὶ  μὴ  ἀπολέσθαι,  τοῦτο  δὲ  συνέβη  ὥστε  κακὸν  ἐργασαμένην  ἀπὸ  τούτων  αὐτὴν  μάλιστα  εὐδοκιμῆσαι  παρὰ  Ξέρξῃ.  λέγεται  γὰρ  βασιλέα  θηεύμενον  μαθεῖν  τὴν  νέα  ἐμβαλοῦσαν,  καὶ  δή
τινα  εἰπεῖν  τῶν  παρεόντων  “δέσποτα,  ὁρᾷς  ̓Αρτεμισίην  ὡς  εὖ  ἀγωνίζεται  καὶ  νέα  τῶν  πολεμίων  κατέδυσε;”  καὶ  τὸν  ἐπειρέσθαι  εἰ  ἀληθέως  ἐστὶ  ̓Αρτεμισίης  τὸ  ἔργον,  καὶ  τοὺς  φάναι,  σαφέως  τὸ  ἐπίσημον  τῆς  νεὸς  ἐπισταμένους:  τὴν  δὲ  διαφθαρεῖσαν  ἠπιστέατο  εἶναι  πολεμίην.  τά  τε  γὰρ  ἄλλα,  ὡς  εἴρηται,  αὐτῇ  συνήνεικε  ἐς  εὐτυχίην  γενόμενα,  καὶ  τὸ  τῶν  ἐκ  τῆς
Καλυνδικῆς  νεὸς  μηδένα  ἀποσωθέντα  κατήγορον  γενέσθαι.  Ξέρξην  δὲ  εἰπεῖν  λέγεται  πρὸς  τὰ  φραζόμενα  “οἱ  μὲν  ἄνδρες  γεγόνασί  μοι  γυναῖκες,  αἱ  δὲ  γυναῖκες  ἄνδρες.”  ταῦτα  μὲν  Ξέρξην  φασὶ  εἰπεῖν.  ἐν  δὲ  τῷ  πόνῳ  τούτῳ  ἀπὸ  μὲν  ἔθανε  ὁ  στρατηγὸς  ̓Αριαβίγνης  ὁ  Δαρείου,  Ξέρξεω  ἐὼν  ἀδελφεός,  ἀπὸ  δὲ  ἄλλοι  πολλοί  τε  καὶ  ὀνομαστοὶ  Περσέων  καὶ  Μήδων  καὶ
τῶν  ἄλλων  συμμάχων,  ὀλίγοι  δὲ  τινὲς  καὶ  ̔Ελλήνων:  ἅτε  γὰρ  νέειν  ἐπιστάμενοι,  τοῖσι  αἱ  νέες  διεφθείροντο,  καὶ  μὴ  ἐν  χειρῶν  νόμῳ  ἀπολλύμενοι,  ἐς  τὴν  Σαλαμῖνα  διένεον.  τῶν  δὲ  βαρβάρων  οἱ  πολλοὶ  ἐν  τῇ  θαλάσσῃ  διεφθάρησαν  νέειν  οὐκ  ἐπιστάμενοι.  ἐπεὶ  δὲ  αἱ  πρῶται  ἐς  φυγὴν  ἐτράποντο,  ἐνθαῦτα  αἱ  πλεῖσται  διεφθείροντο:  οἱ  γὰρ  ὄπισθε  τεταγμένοι,  ἐς  τὸ
πρόσθε  τῇσι  νηυσὶ  παριέναι  πειρώμενοι  ὡς  ἀποδεξόμενοί  τι  καὶ  αὐτοὶ  ἔργον  βασιλέι,  τῇσι  σφετέρῃσι  νηυσὶ  φευγούσῃσι  περιέπιπτον.  ἐγένετο  δὲ  καὶ  τόδε  ἐν  τῷ  θορύβῳ  τούτῳ.  τῶν  τινες  Φοινίκων,  τῶν  αἱ  νέες  διεφθάρατο,  ἐλθόντες  παρὰ  βασιλέα  διέβαλλον  τοὺς  ̓́Ιωνας,  ὡς  δι'  ἐκείνους  ἀπολοίατο  αἱ  νέες,  ὡς  προδόντων.  συνήνεικε  ὦν  οὕτω  ὥστε  ̓Ιώνων  τε  τοὺς  στρατηγοὺς  μὴ
ἀπολέσθαι  Φοινίκων  τε  τοὺς  διαβάλλοντας  λαβεῖν  τοιόνδε  μισθόν.  ἔτι  τούτων  ταῦτα  λεγόντων  ἐνέβαλε  νηὶ  ̓Αττικῇ  Σαμοθρηικίη  νηῦς.  ἥ  τε  δὴ  ̓Αττικὴ  κατεδύετο  καὶ  ἐπιφερομένη  Αἰγιναίη  νηῦς  κατέδυσε  τῶν  Σαμοθρηίκων  τὴν  νέα.  ἅτε  δὲ  ἐόντες  ἀκοντισταὶ  οἱ  Σαμοθρήικες  τοὺς  ἐπιβάτας  ἀπὸ  τῆς  καταδυσάσης  νεὸς  βάλλοντες  ἀπήραξαν  καὶ  ἐπέβησάν  τε  καὶ  ἔσχον  αὐτήν.  ταῦτα  γενόμενα  τοὺς  ̓́Ιωνας
ἐρρύσατο:  ὡς  γὰρ  εἶδε  σφέας  Ξέρξης  ἔργον  μέγα  ἐργασαμένους,  ἐτράπετο  πρὸς  τοὺς  Φοίνικας  οἷα  ὑπερλυπεόμενός  τε  καὶ  πάντας  αἰτιώμενος,  καὶ  σφεων  ἐκέλευσε  τὰς  κεφαλὰς  ἀποταμεῖν,  ἵνα  μὴ  αὐτοὶ  κακοὶ  γενόμενοι  τοὺς  ἀμείνονας  διαβάλλωσι.  ὅκως  γάρ  τινα  ἴδοι  Ξέρξης  τῶν  ἑωυτοῦ  ἔργον  τι  ἀποδεικνύμενον  ἐν  τῇ  ναυμαχίῃ,  κατήμενος  ὑπὸ  τῷ  ὄρεϊ  τῷ  ἀντίον  Σαλαμῖνος  τὸ  καλέεται
Αἰγάλεως,  ἀνεπυνθάνετο  τὸν  ποιήσαντα,  καὶ  οἱ  γραμματισταὶ  ἀνέγραφον  πατρόθεν  τὸν  τριήραρχον  καὶ  τὴν  πόλιν.  πρὸς  δέ  τι  καὶ  προσεβάλετο  φίλος  ἐὼν  ̓Αριαράμνης  ἀνὴρ  Πέρσης  παρεὼν  τούτου  τοῦ  Φοινικηίου  πάθεος.  οἳ  μὲν  δὴ  πρὸς  τοὺς  Φοίνικας  ἐτράποντο.  τῶν  δὲ  βαρβάρων  ἐς  φυγὴν  τραπομένων  καὶ  ἐκπλεόντων  πρὸς  τὸ  Φάληρον,  Αἰγινῆται  ὑποστάντες  ἐν  τῷ  πορθμῷ  ἔργα  ἀπεδέξαντο  λόγου
ἄξια.  οἱ  μὲν  γὰρ  ̓Αθηναῖοι  ἐν  τῷ  θορύβῳ  ἐκεράιζον  τάς  τε  ἀντισταμένας  καὶ  τὰς  φευγούσας  τῶν  νεῶν,  οἱ  δὲ  Αἰγινῆται  τὰς  ἐκπλεούσας:  ὅκως  δὲ  τινὲς  τοὺς  ̓Αθηναίους  διαφύγοιεν,  φερόμενοι  ἐσέπιπτον  ἐς  τοὺς  Αἰγινήτας.  ἐνθαῦτα  συνεκύρεον  νέες  ἥ  τε  Θεμιστοκλέος  διώκουσα  νέα  καὶ  ἡ  Πολυκρίτου  τοῦ  Κριοῦ  ἀνδρὸς  Αἰγινήτεω  νηὶ  ἐμβαλοῦσα  Σιδωνίῃ,  ἥ  περ  εἷλε  τὴν
προφυλάσσουσαν  ἐπὶ  Σκιάθῳ  τὴν  Αἰγιναίην,  ἐπ'  ἧς  ἔπλεε  Πυθέης  ὁ  ̓Ισχενόου,  τὸν  οἱ  Πέρσαι  κατακοπέντα  ἀρετῆς  εἵνεκα  εἶχον  ἐν  τῇ  νηὶ  ἐκπαγλεόμενοι:  τὸν  δὴ  περιάγουσα  ἅμα  τοῖσι  Πέρσῃσι  ἥλω  ἡ  νηῦς  ἡ  Σιδωνίη,  ὥστε  Πυθέην  οὕτω  σωθῆναι  ἐς  Αἴγιναν.  ὡς  δὲ  ἐσεῖδε  τὴν  νέα  τὴν  ̓Αττικὴν  ὁ  Πολύκριτος,  ἔγνω  τὸ  σημήιον  ἰδὼν  τῆς  στρατηγίδος,  καὶ
βώσας  τὸν  Θεμιστοκλέα  ἐπεκερτόμησε  ἐς  τῶν  Αἰγινητέων  τὸν  μηδισμὸν  ὀνειδίζων.  ταῦτα  μέν  νυν  νηὶ  ἐμβαλὼν  ὁ  Πολύκριτος  ἀπέρριψε  ἐς  Θεμιστοκλέα:  οἱ  δὲ  βάρβαροι  τῶν  αἱ  νέες  περιεγένοντο,  φεύγοντες  ἀπίκοντο  ἐς  Φάληρον  ὑπὸ  τὸν  πεζὸν  στρατόν.  ἐν  δὲ  τῇ  ναυμαχίῃ  ταύτῃ  ἤκουσαν  ̔Ελλήνων  ἄριστα  Αἰγινῆται,  ἐπὶ  δὲ  ̓Αθηναῖοι,  ἀνδρῶν  δὲ  Πολύκριτός  τε  ὁ  Αἰγινήτης  καὶ  ̓Αθηναῖοι
Εὐμένης  τε  ὁ  ̓Αναγυράσιος  καὶ  ̓Αμεινίης  Παλληνεύς,  ὃς  καὶ  ̓Αρτεμισίην  ἐπεδίωξε.  εἰ  μέν  νυν  ἔμαθε  ὅτι  ἐν  ταύτῃ  πλέοι  ̓Αρτεμισίη,  οὐκ  ἂν  ἐπαύσατο  πρότερον  ἢ  εἷλέ  μιν  ἢ  καὶ  αὐτὸς  ἥλω.  τοῖσι  γὰρ  ̓Αθηναίων  τριηράρχοισι  παρεκεκέλευστο,  πρὸς  δὲ  καὶ  ἄεθλον  ἔκειτο  μύριαι  δραχμαί,  ὃς  ἄν  μιν  ζωὴν  ἕλῃ:  δεινὸν  γάρ  τι  ἐποιεῦντο  γυναῖκα  ἐπὶ  τὰς
̓Αθήνας  στρατεύεσθαι.  αὕτη  μὲν  δή,  ὡς  πρότερον  εἴρηται,  διέφυγε:  ἦσαν  δὲ  καὶ  οἱ  ἄλλοι,  τῶν  αἱ  νέες  περιεγεγόνεσαν,  ἐν  τῷ  Φαλήρῳ.  ̓Αδείμαντον  δὲ  τὸν  Κορίνθιον  στρατηγὸν  λέγουσι  ̓Αθηναῖοι  αὐτίκα  κατ'  ἀρχάς,  ὡς  συνέμισγον  αἱ  νέες,  ἐκπλαγέντα  τε  καὶ  ὑπερδείσαντα,  τὰ  ἱστία  ἀειράμενον  οἴχεσθαι  φεύγοντα,  ἰδόντας  δὲ  τοὺς  Κορινθίους  τὴν  στρατηγίδα  φεύγουσαν  ὡσαύτως  οἴχεσθαι.  ὡς  δὲ
ἄρα  φεύγοντας  γίνεσθαι  τῆς  Σαλαμινίης  κατὰ  ἱρὸν  ̓Αθηναίης  Σκιράδος,  περιπίπτειν  σφι  κέλητα  θείῃ  πομπῇ,  τὸν  οὔτε  πέμψαντα  φανῆναι  οὐδένα,  οὔτε  τι  τῶν  ἀπὸ  τῆς  στρατιῆς  εἰδόσι  προσφέρεσθαι  τοῖσι  Κορινθίοισι.  τῇδε  δὲ  συμβάλλονται  εἶναι  θεῖον  τὸ  πρῆγμα.  ὡς  γὰρ  ἀγχοῦ  γενέσθαι  τῶν  νεῶν,  τοὺς  ἀπὸ  τοῦ  κέλητος  λέγειν  τάδε.  “̓Αδείμαντε,  σὺ  μὲν  ἀποστρέψας  τὰς  νέας  ἐς
φυγὴν  ὅρμησαι  καταπροδοὺς  τοὺς  ̔́Ελληνας:  οἳ  δὲ  καὶ  δὴ  νικῶσι  ὅσον  αὐτοὶ  ἠρῶντο  ἐπικρατήσαντες  τῶν  ἐχθρῶν.”  ταῦτα  λεγόντων  ἀπιστέειν  γὰρ  τὸν  ̓Αδείμαντον,  αὖτις  τάδε  λέγειν,  ὡς  αὐτοὶ  οἷοί  τε  εἶεν  ἀγόμενοι  ὅμηροι  ἀποθνήσκειν,  ἢν  μὴ  νικῶντες  φαίνωνται  οἱ  ̔́Ελληνες.  οὕτω  δὴ  ἀποστρέψαντα  τὴν  νέα  αὐτόν  τε  καὶ  τοὺς  ἄλλους  ἐπ'  ἐξεργασμένοισι  ἐλθεῖν  ἐς  τὸ  στρατόπεδον.
τούτους  μὲν  τοιαύτη  φάτις  ἔχει  ὑπὸ  ̓Αθηναίων,  οὐ  μέντοι  αὐτοί  γε  Κορίνθιοι  ὁμολογέουσι,  ἀλλ'  ἐν  πρώτοισι  σφέας  αὐτοὺς  τῆς  ναυμαχίης  νομίζουσι  γενέσθαι:  μαρτυρέει  δέ  σφι  καὶ  ἡ  ἄλλη  ̔Ελλάς.  ̓Αριστείδης  δὲ  ὁ  Λυσιμάχου  ἀνὴρ  ̓Αθηναῖος,  τοῦ  καὶ  ὀλίγῳ  τι  πρότερον  τούτων  ἐπεμνήσθην  ὡς  ἀνδρὸς  ἀρίστου,  οὗτος  ἐν  τῷ  θορύβῳ  τούτῳ  τῷ  περὶ  Σαλαμῖνα  γενομένῳ  τάδε
ἐποίεε:  παραλαβὼν  πολλοὺς  τῶν  ὁπλιτέων  οἳ  παρατετάχατο  παρὰ  τὴν  ἀκτὴν  τῆς  Σαλαμινίης  χώρης,  γένος  ἐόντες  ̓Αθηναῖοι,  ἐς  τὴν  Ψυττάλειαν  νῆσον  ἀπέβησε  ἄγων,  οἳ  τοὺς  Πέρσας  τοὺς  ἐν  τῇ  νησῖδι  ταύτῃ  κατεφόνευσαν  πάντας.  ὡς  δὲ  ἡ  ναυμαχίη  διελέλυτο,  κατειρύσαντες  ἐς  τὴν  Σαλαμῖνα  οἱ  ̔́Ελληνες  τῶν  ναυηγίων  ὅσα  ταύτῃ  ἐτύγχανε  ἔτι  ἐόντα,  ἕτοιμοι  ἦσαν  ἐς  ἄλλην  ναυμαχίην,
ἐλπίζοντες  τῇσι  περιεούσῃσι  νηυσὶ  ἔτι  χρήσεσθαι  βασιλέα.  τῶν  δὲ  ναυηγίων  πολλὰ  ὑπολαβὼν  ἄνεμος  ζέφυρος  ἔφερε  τῆς  ̓Αττικῆς  ἐπὶ  τὴν  ἠιόνα  τὴν  καλεομένην  Κωλιάδα:  ὥστε  ἀποπλησθῆναι  τὸν  χρησμὸν  τόν  τε  ἄλλον  πάντα  τὸν  περὶ  τῆς  ναυμαχίης  ταύτης  εἰρημένοι  Βάκιδι  καὶ  Μουσαίῳ,  καὶ  δὴ  καὶ  κατὰ  τὰ  ναυήγια  τὰ  ταύτῃ  ἐξενειχθέντα  τὸ  εἰρημένον  πολλοῖσι  ἔτεσι  πρότερον  τούτων
ἐν  χρησμῷ  Λυσιστράτῳ  ̓Αθηναίῳ  ἀνδρὶ  χρησμολόγῳ,  τὸ  ἐλελήθεε  πάντας  τοὺς  ̔́Ελληνας,  Κωλιάδες  δὲ  γυναῖκες  ἐρετμοῖσι  φρύξουσι  τοῦτο  δὲ  ἔμελλε  ἀπελάσαντος  βασιλέος  ἔσεσθαι.  Ξέρξης  δὲ  ὡς  ἔμαθε  τὸ  γεγονὸς  πάθος,  δείσας  μή  τις  τῶν  ̓Ιώνων  ὑποθῆται  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἢ  αὐτοὶ  νοήσωσι  πλέειν  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  λύσοντες  τὰς  γεφύρας,  καὶ  ἀπολαμφθεὶς  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  κινδυνεύσῃ  ἀπολέσθαι,  δρησμὸν
ἐβούλευε.  θέλων  δὲ  μὴ  ἐπίδηλος  εἶναι  μήτε  τοῖσι  ̔́Ελλησι  μήτε  τοῖσι  ἑωυτοῦ,  ἐς  τὴν  Σαλαμῖνα  χῶμα  ἐπειρᾶτο  διαχοῦν,  γαύλους  τε  Φοινικηίους  συνέδεε,  ἵνα  ἀντί  τε  σχεδίης  ἔωσι  καὶ  τείχεος,  ἀρτέετό  τε  ἐς  πόλεμον  ὡς  ναυμαχίην  ἄλλην  ποιησόμενος.  ὁρῶντες  δέ  μιν  πάντες  οἱ  ἄλλοι  ταῦτα  πρήσσοντα  εὖ  ἠπιστέατο  ὡς  ἐκ  παντὸς  νόου  παρεσκεύασται  μένων  πολεμήσειν:  Μαρδόνιον
δ'  οὐδὲν  τούτων  ἐλάνθανε  ὡς  μάλιστα  ἔμπειρον  ἐόντα  τῆς  ἐκείνου  διανοίης.  ταῦτά  τε  ἅμα  Ξέρξης  ἐποίεε  καὶ  ἔπεμπε  ἐς  Πέρσας  ἀγγελέοντα  τὴν  παρεοῦσάν  σφι  συμφορήν.  τούτων  δὲ  τῶν  ἀγγέλων  ἐστὶ  οὐδὲν  ὅ  τι  θᾶσσον  παραγίνεται  θνητὸν  ἐόν:  οὕτω  τοῖσι  Πέρσῃσι  ἐξεύρηται  τοῦτο.  λέγουσι  γὰρ  ὡς  ὁσέων  ἂν  ἡμερέων  ᾖ  ἡ  πᾶσα  ὁδός,  τοσοῦτοι  ἵπποι  τε
καὶ  ἄνδρες  διεστᾶσι  κατὰ  ἡμερησίην  ὁδὸν  ἑκάστην  ἵππος  τε  καὶ  ἀνὴρ  τεταγμένος:  τοὺς  οὔτε  νιφετός,  οὐκ  ὄμβρος,  οὐ  καῦμα,  οὐ  νὺξ  ἔργει  μὴ  οὐ  κατανύσαι  τὸν  προκείμενον  αὐτῷ  δρόμον  τὴν  ταχίστην.  ὁ  μὲν  δὴ  πρῶτος  δραμὼν  παραδιδοῖ  τὰ  ἐντεταλμένα  τῷ  δευτέρῳ,  ὁ  δὲ  δεύτερος  τῷ  τρίτῳ:  τὸ  δὲ  ἐνθεῦτεν  ἤδη  κατ'  ἄλλον  καὶ  ἄλλον  διεξέρχεται
παραδιδόμενα,  κατά  περ  ἐν  ̔́Ελλησι  ἡ  λαμπαδηφορίη  τὴν  τῷ  ̔Ηφαίστῳ  ἐπιτελέουσι.  τοῦτο  τὸ  δράμημα  τῶν  ἵππων  καλέουσι  Πέρσαι  ἀγγαρήιον.  ἡ  μὲν  δὴ  πρώτη  ἐς  Σοῦσα  ἀγγελίη  ἀπικομένη,  ὡς  ἔχοι  ̓Αθήνας  Ξέρξης,  ἔτερψε  οὕτω  δή  τι  Περσέων  τοὺς  ὑπολειφθέντας  ὡς  τάς  τε  ὁδοὺς  μυρσίνῃ  πάσας  ἐστόρεσαν  καὶ  ἐθυμίων  θυμιήματα  καὶ  αὐτοὶ  ἦσαν  ἐν  θυσίῃσί  τε  καὶ
εὐπαθείῃσι.  ἡ  δὲ  δευτέρη  σφι  ἀγγελίη  ἐπεσελθοῦσα  συνέχεε  οὕτω  ὥστε  τοὺς  κιθῶνας  κατερρήξαντο  πάντες,  βοῇ  τε  καὶ  οἰμωγῇ  ἐχρέωντο  ἀπλέτῳ,  Μαρδόνιον  ἐν  αἰτίῃ  τιθέντες.  οὐκ  οὕτω  δὲ  περὶ  τῶν  νεῶν  ἀχθόμενοι  ταῦτα  οἱ  Πέρσαι  ἐποίευν  ὡς  περὶ  αὐτῷ  Ξέρξῃ  δειμαίνοντες.  καὶ  περὶ  Πέρσας  μὲν  ἦν  ταῦτα  τὸν  πάντα  μεταξὺ  χρόνον  γενόμενον,  μέχρι  οὗ  Ξέρξης  αὐτός
σφεας  ἀπικόμενος  ἔπαυσε.  Μαρδόνιος  δὲ  ὁρῶν  μὲν  Ξέρξην  συμφορὴν  μεγάλην  ἐκ  τῆς  ναυμαχίης  ποιεύμενον,  ὑποπτεύων  δὲ  αὐτὸν  δρησμὸν  βουλεύειν  ἐκ  τῶν  ̓Αθηνέων,  φροντίσας  πρὸς  ἑωυτὸν  ὡς  δώσει  δίκην  ἀναγνώσας  βασιλέα  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  καί  οἱ  κρέσσον  εἴη  ἀνακινδυνεῦσαι  ἢ  κατεργάσασθαι  τὴν  ̔Ελλάδα  ἢ  αὐτὸν  καλῶς  τελευτῆσαι  τὸν  βίον  ὑπὲρ  μεγάλων  αἰωρηθέντα:  πλέον  μέντοι  ἔφερέ
οἱ  ἡ  γνώμη  κατεργάσασθαι  τὴν  ̔Ελλάδα:  λογισάμενος  ὦν  ταῦτα  προσέφερε  τὸν  λόγον  τόνδε.  “δέσποτα,  μήτε  λυπέο  μήτε  συμφορὴν  μηδεμίαν  μεγάλην  ποιεῦ  τοῦδε  τοῦ  γεγονότος  εἵνεκα  πρήγματος.  οὐ  γὰρ  ξύλων  ἀγὼν  ὁ  τὸ  πᾶν  φέρων  ἐστὶ  ἡμῖν,  ἀλλ'  ἀνδρῶν  τε  καὶ  ἵππων.  σοὶ  δὲ  οὔτε  τις  τούτων  τῶν  τὸ  πᾶν  σφίσι  ἤδη  δοκεόντων  κατεργάσθαι  ἀποβὰς  ἀπὸ
τῶν  νεῶν  πειρήσεται  ἀντιωθῆναι  οὔτ'  ἐκ  τῆς  ἠπείρου  τῆσδε:  οἵ  τε  ἡμῖν  ἠντιώθησαν,  ἔδοσαν  δίκας.  εἰ  μέν  νυν  δοκέει,  αὐτίκα  πειρώμεθα  τῆς  Πελοποννήσου:  εἰ  δὲ  καὶ  δοκέει  ἐπισχεῖν,  παρέχει  ποιέειν  ταῦτα.  μηδὲ  δυσθύμεε:  οὐ  γὰρ  ἔστι  ̔́Ελλησι  οὐδεμία  ἔκδυσις  μὴ  οὐ  δόντας  λόγον  τῶν  ἐποίησαν  νῦν  τε  καὶ  πρότερον  εἶναι  σοὺς  δούλους.  μάλιστα  μέν  νυν
ταῦτα  ποίεε:  εἰ  δ'  ἄρα  τοι  βεβούλευται  αὐτὸν  ἀπελαύνοντα  ἀπάγειν  τὴν  στρατιήν,  ἄλλην  ἔχω  καὶ  ἐκ  τῶνδε  βουλήν.  σὺ  Πέρσας,  βασιλεῦ,  μὴ  ποιήσῃς  καταγελάστους  γενέσθαι  ̔́Ελλησι:  οὐδὲ  γὰρ  ἐν  Πέρσῃσί  τοί  τι  δεδήληται  τῶν  πρηγμάτων,  οὐδ'  ἐρέεις  ὅκου  ἐγενόμεθα  ἄνδρες  κακοί.  εἰ  δὲ  Φοίνικές  τε  καὶ  Αἰγύπτιοι  καὶ  Κύπριοί  τε  καὶ  Κίλικες  κακοὶ  ἐγένοντο,  οὐδὲν
πρὸς  Πέρσας  τοῦτο  προσήκει  τὸ  πάθος.  ἤδη  ὦν,  ἐπειδὴ  οὐ  Πέρσαι  τοι  αἴτιοι  ἐισί,  ἐμοὶ  πείθεο:  εἴ  τοι  δέδοκται  μὴ  παραμένειν,  σὺ  μὲν  ἐς  ἤθεα  τὰ  σεωυτοῦ  ἀπέλαυνε  τῆς  στρατιῆς  ἀπάγων  τὸ  πολλόν,  ἐμὲ  δὲ  σοὶ  χρὴ  τὴν  ̔Ελλάδα  παρασχεῖν  δεδουλωμένην,  τριήκοντα  μυριάδας  τοῦ  στρατοῦ  ἀπολεξάμενον.”  ταῦτα  ἀκούσας  Ξέρξης  ὡς  ἐκ  κακῶν  ἐχάρη  τε  καὶ
ἥσθη,  πρὸς  Μαρδόνιόν  τε  βουλευσάμενος  ἔφη  ὑποκρινέεσθαι  ὁκότερον  ποιήσει  τούτων.  ὡς  δὲ  ἐβουλεύετο  ἅμα  Περσέων  τοῖσι  ἐπικλήτοισι,  ἔδοξέ  οἱ  καὶ  ̓Αρτεμισίην  ἐς  συμβουλίην  μεταπέμψασθαι,  ὅτι  πρότερον  ἐφαίνετο  μούνη  νοέουσα  τὰ  ποιητέα  ἦν.  ὡς  δὲ  ἀπίκετο  ἡ  ̓Αρτεμισίη,  μεταστησάμενος  τοὺς  ἄλλους  τούς  τε  συμβούλους  Περσέων  καὶ  τοὺς  δορυφόρους,  ἔλεξε  Ξέρξης  τάδε.  “κελεύει  με  Μαρδόνιος  μένοντα  αὐτοῦ
πειρᾶσαι  τῆς  Πελοποννήσου,  λέγων  ὥς  μοι  Πέρσαι  τε  καὶ  ὁ  πεζὸς  στρατὸς  οὐδενὸς  μεταίτιοι  πάθεος  εἰσί,  ἀλλὰ  βουλομένοισί  σφι  γένοιτ'  ἂν  ἀπόδεξις.  ἐμὲ  ὦν  ἢ  ταῦτα  κελεύει  ποιέειν,  ἢ  αὐτὸς  ἐθέλει  τριήκοντα  μυριάδας  ἀπολεξάμενος  τοῦ  στρατοῦ  παρασχεῖν  μοι  τὴν  ̔Ελλάδα  δεδουλωμένην,  αὐτὸν  δέ  με  κελεύει  ἀπελαύνειν  σὺν  τῷ  λοιπῷ  στρατῷ  ἐς  ἤθεα  τὰ  ἐμά.  σὺ
ὦν  ἐμοί,  καὶ  γὰρ  περὶ  τῆς  ναυμαχίης  εὖ  συνεβούλευσας  τῆς  γενομένης  οὐκ  ἐῶσα  ποιέεσθαι,  νῦν  τε  συμβούλευσον  ὁκότερα  ποιέων  ἐπιτύχω  εὖ  βουλευσάμενος.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  συνεβουλεύετο,  ἣ  δὲ  λέγει  τάδε.  “βασιλεῦ,  χαλεπὸν  μὲν  ἐστὶ  συμβουλευομένῳ  τυχεῖν  τὰ  ἄριστα  εἴπασαν,  ἐπὶ  μέντοι  τοῖσι  κατήκουσι  πρήγμασι  δοκέει  μοι  αὐτὸν  μέν  σε  ἀπελαύνειν  ὀπίσω,  Μαρδόνιον  δέ,  εἰ  ἐθέλει
τε  καὶ  ὑποδέκεται  ταῦτα  ποιήσειν,  αὐτοῦ  καταλιπεῖν  σὺν  τοῖσι  ἐθέλει.  τοῦτο  μὲν  γὰρ  ἢν  καταστρέψηται  τὰ  φησὶ  θέλειν  καί  οἱ  προχωρήσῃ  τὰ  νοέων  λέγει,  σὸν  τὸ  ἔργον  ὦ  δέσποτα  γίνεται:  οἱ  γὰρ  σοὶ  δοῦλοι  κατεργάσαντο.  τοῦτο  δὲ  ἢν  τὰ  ἐναντία  τῆς  Μαρδονίου  γνώμης  γένηται,  οὐδεμία  συμφορὴ  μεγάλη  ἔσται  σέο  τε  περιεόντος  καὶ  ἐκείνων  τῶν  πρηγμάτων
περὶ  οἶκον  τὸν  σόν:  ἢν  γὰρ  σύ  τε  περιῇς  καὶ  οἶκος  ὁ  σός,  πολλοὺς  πολλάκις  ἀγῶνας  δραμέονται  περὶ  σφέων  αὐτῶν  οἱ  ̔́Ελληνες.  Μαρδονίου  δέ,  ἤν  τι  πάθῃ,  λόγος  οὐδεὶς  γίνεται,  οὐδέ  τι  νικῶντες  οἱ  ̔́Ελληνες  νικῶσι,  δοῦλον  σὸν  ἀπολέσαντες:  σὺ  δέ,  τῶν  εἵνεκα  τὸν  στόλον  ἐποιήσαο,  πυρώσας  τὰς  ̓Αθήνας  ἀπελᾷς.”  ἥσθη  τε  δὴ  τῇ  συμβουλίῃ
Ξέρξης:  λέγουσα  γὰρ  ἐπετύγχανε  τά  περ  αὐτὸς  ἐνόεε.  οὐδὲ  γὰρ  εἰ  πάντες  καὶ  πᾶσαι  συνεβούλευον  αὐτῷ  μένειν,  ἔμενε  ἂν  δοκέειν  ἐμοί:  οὕτω  καταρρωδήκεε.  ἐπαινέσας  δὲ  τὴν  ̓Αρτεμισίην,  ταύτην  μὲν  ἀποστέλλει  ἄγουσαν  αὐτοῦ  παῖδας  ἐς  ̓́Εφεσον:  νόθοι  γὰρ  τινὲς  παῖδές  οἱ  συνέσποντο.  συνέπεμπε  δὲ  τοῖσι  παισὶ  φύλακον  ̔Ερμότιμον,  γένος  μὲν  ἐόντα  Πηδασέα,  φερόμενον  δὲ  οὐ  τὰ
δεύτερα  τῶν  εὐνούχων  παρὰ  βασιλέι:  οἱ  δὲ  Πηδασέες  οἰκέουσι  ὑπὲρ  ̔Αλικαρνησσοῦ:  ἐν  δὲ  τοῖσι  Πηδάσοισι  τούτοισι  τοιόνδε  συμφέρεται  πρῆγμα  γίνεσθαι:  ἐπεὰν  τοῖσι  ἀμφικτυόσι  πᾶσι  τοῖσι  ἀμφὶ  ταύτης  οἰκέουσι  τῆς  πόλιος  μέλλῃ  τι  ἐντὸς  χρόνου  ἔσεσθαι  χαλεπόν,  τότε  ἡ  ἱρείη  αὐτόθι  τῆς  ̓Αθηναίης  φύει  πώγωνα  μέγαν.  τοῦτο  δέ  σφι  δὶς  ἤδη  ἐγένετο.  ἐκ  τούτων  δὴ  τῶν
Πηδασέων  ὁ  ̔Ερμότιμος  ἦν  τῷ  μεγίστη  τίσις  ἤδη  ἀδικηθέντι  ἐγένετο  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν.  ἁλόντα  γὰρ  αὐτὸν  ὑπὸ  πολεμίων  καὶ  πωλεόμενον  ὠνέεται  Πανιώνιος  ἀνὴρ  Χῖος,  ὃς  τὴν  ζόην  κατεστήσατο  ἀπ'  ἔργων  ἀνοσιωτάτων:  ὅκως  γὰρ  κτήσαιτο  παῖδας  εἴδεος  ἐπαμμένους,  ἐκτάμνων  ἀγινέων  ἐπώλεε  ἐς  Σάρδις  τε  καὶ  ̓́Εφεσον  χρημάτων  μεγάλων.  παρὰ  γὰρ  τοῖσι  βαρβάροισι  τιμιώτεροι  εἰσὶ  οἱ
εὐνοῦχοι  πίστιος  εἵνεκα  τῆς  πάσης  τῶν  ἐνορχίων.  ἄλλους  τε  δὴ  ὁ  Πανιώνιος  ἐξέταμε  πολλούς,  ἅτε  ποιεύμενος  ἐκ  τούτου  τὴν  ζόην,  καὶ  δὴ  καὶ  τοῦτον.  καὶ  οὐ  γὰρ  τὰ  πάντα  ἐδυστύχεε  ὁ  ̔Ερμότιμος,  ἀπικνέεται  ἐκ  τῶν  Σαρδίων  παρὰ  βασιλέα  μετ'  ἄλλων  δώρων,  χρόνου  δὲ  προϊόντος  πάντων  τῶν  εὐνούχων  ἐτιμήθη  μάλιστα  παρὰ  Ξέρξῃ.  ὡς  δὲ  τὸ  στράτευμα
τὸ  Περσικὸν  ὅρμα  βασιλεὺς  ἐπὶ  τὰς  ̓Αθήνας  ἐὼν  ἐν  Σάρδισι,  ἐνθαῦτα  καταβὰς  κατὰ  δή  τι  πρῆγμα  ὁ  ̔Ερμότιμος  ἐς  γῆν  τὴν  Μυσίην,  τὴν  Χῖοι  μὲν  νέμονται  ̓Αταρνεὺς  δὲ  καλέεται,  εὑρίσκει  τὸν  Πανιώνιον  ἐνθαῦτα.  ἐπιγνοὺς  δὲ  ἔλεγε  πρὸς  αὐτὸν  πολλοὺς  καὶ  φιλίους  λόγους,  πρῶτα  μέν  οἱ  καταλέγων  ὅσα  αὐτὸς  δι'  ἐκεῖνον  ἔχοι  ἀγαθά,  δεύτερα  δέ  οἱ
ὑπισχνεύμενος  ἀντὶ  τούτων  ὅσα  μιν  ἀγαθὰ  ποιήσει  ἢν  κομίσας  τοὺς  οἰκέτας  οἰκέῃ  ἐκείνῃ,  ὥστε  ὑποδεξάμενον  ἄσμενον  τοὺς  λόγους  τὸν  Πανιώνιον  κομίσαι  τὰ  τέκνα  καὶ  τὴν  γυναῖκα.  ὡς  δὲ  ἄρα  πανοικίῃ  μιν  περιέλαβε,  ἔλεγε  ὁ  ̔Ερμότιμος  τάδε.  “ὦ  πάντων  ἀνδρῶν  ἤδη  μάλιστα  ἀπ'  ἔργων  ἀνοσιωτάτων  τὸν  βίον  κτησάμενε,  τί  σε  ἐγὼ  κακὸν  ἢ  αὐτὸς  ἢ  τῶν
ἐμῶν  τίς  σε  προγόνων  ἐργάσατο,  ἢ  σὲ  ἢ  τῶν  σῶν  τινα,  ὅτι  με  ἀντ'  ἀνδρὸς  ἐποίησας  τὸ  μηδὲν  εἶναι;  ἐδόκεές  τε  θεοὺς  λήσειν  οἷα  ἐμηχανῶ  τότε:  οἳ  σε  ποιήσαντα  ἀνόσια,  νόμῳ  δικαίῳ  χρεώμενοι,  ὑπήγαγον  ἐς  χεῖρας  τὰς  ἐμάς,  ὥστε  σε  μὴ  μέμψασθαι  τὴν  ἀπ'  ἐμέο  τοι  ἐσομένην  δίκην.”  ὡς  δέ  οἱ  ταῦτα  ὠνείδισε,  ἀχθέντων  τῶν
παίδων  ἐς  ὄψιν  ἠναγκάζετο  ὁ  Πανιώνιος  τῶν  ἑωυτοῦ  παίδων  τεσσέρων  ἐόντων  τὰ  αἰδοῖα  ἀποτάμνειν,  ἀναγκαζόμενος  δὲ  ἐποίεε  ταῦτα:  αὐτοῦ  τε,  ὡς  ταῦτα  ἐργάσατο,  οἱ  παῖδες  ἀναγκαζόμενοι  ἀπέταμνον.  Πανιώνιον  μέν  νυν  οὕτω  περιῆλθε  ἥ  τε  τίσις  καὶ  ̔Ερμότιμος.  Ξέρξης  δὲ  ὡς  τοὺς  παῖδας  ἐπέτρεψε  ̓Αρτεμισίῃ  ἀπάγειν  ἐς  ̓́Εφεσον,  καλέσας  Μαρδόνιον  ἐκέλευσέ  μιν  τῆς  στρατιῆς  διαλέγειν  τοὺς
βούλεται,  καὶ  ποιέειν  τοῖσι  λόγοισι  τὰ  ἔργα  πειρώμενον  ὅμοια.  ταύτην  μὲν  τὴν  ἡμέρην  ἐς  τοσοῦτο  ἐγίνετο,  τῆς  δὲ  νυκτὸς  κελεύσαντος  βασιλέος  τὰς  νέας  οἱ  στρατηγοὶ  ἐκ  τοῦ  Φαλήρου  ἀπῆγον  ὀπίσω  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ὡς  τάχεος  εἶχε  ἕκαστος,  διαφυλαξούσας  τὰς  σχεδίας  πορευθῆναι  βασιλέι.  ἐπεὶ  δὲ  ἀγχοῦ  ἦσαν  Ζωστῆρος  πλέοντες  οἱ  βάρβαροι,  ἀνατείνουσι  γὰρ  ἄκραι  λεπταὶ  τῆς
ἠπείρου  ταύτης,  ἔδοξάν  τε  νέας  εἶναι  καὶ  ἔφευγον  ἐπὶ  πολλόν:  χρόνῳ  δὲ  μαθόντες  ὅτι  οὐ  νέες  εἶεν  ἀλλ'  ἄκραι,  συλλεχθέντες  ἐκομίζοντο.  ὡς  δὲ  ἡμέρη  ἐγίνετο,  ὁρῶντες  οἱ  ̔́Ελληνες  κατὰ  χώρην  μένοντα  τὸν  στρατὸν  τὸν  πεζὸν  ἤλπιζον  καὶ  τὰς  νέας  εἶναι  περὶ  Φάληρον,  ἐδόκεόν  τε  ναυμαχήσειν  σφέας  παραρτέοντό  τε  ὡς  ἀλεξησόμενοι.  ἐπεὶ  δὲ  ἐπύθοντο  τὰς  νέας
οἰχωκυίας,  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  ἐδόκεε  ἐπιδιώκειν.  τὸν  μέν  νυν  ναυτικὸν  τὸν  Ξέρξεω  στρατὸν  οὐκ  ἐπεῖδον  διώξαντες  μέχρι  ̓́Ανδρου,  ἐς  δὲ  τὴν  ̓́Ανδρον  ἀπικόμενοι  ἐβουλεύοντο.  Θεμιστοκλέης  μέν  νυν  γνώμην  ἀπεδείκνυτο  διὰ  νήσων  τραπομένους  καὶ  ἐπιδιώξαντας  τὰς  νέας  πλέειν  ἰθέως  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  λύσοντας  τὰς  γεφύρας:  Εὐρυβιάδης  δὲ  τὴν  ἐναντίην  ταύτῃ  γνώμην  ἐτίθετο,  λέγων  ὡς  εἰ  λύσουσι
τὰς  σχεδίας,  τοῦτ'  ἂν  μέγιστον  πάντων  σφι  κακῶν  τὴν  ̔Ελλάδα  ἐργάσαιτο.  εἰ  γὰρ  ἀναγκασθείη  ὁ  Πέρσης  μένειν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ,  πειρῷτο  ἂν  ἡσυχίην  μὴ  ἄγειν,  ὡς  ἄγοντι  μέν  οἱ  ἡσυχίην  οὔτε  τι  προχωρέειν  οἷόν  τε  ἔσται  τῶν  πρηγμάτων  οὔτε  τις  κομιδὴ  τὰ  ὀπίσω  φανήσεται,  λιμῷ  τέ  οἱ  ἡ  στρατιὴ  διαφθερέεται,  ἐπιχειρέοντι  δὲ  αὐτῷ  καὶ  ἔργου
ἐχομένῳ  πάντα  τὰ  κατὰ  τὴν  Εὐρώπην  οἷά  τε  ἔσται  προσχωρῆσαι  κατὰ  πόλις  τε  καὶ  κατὰ  ἔθνεα,  ἤτοι  ἁλισκομένων  γε  ἢ  πρὸ  τούτου  ὁμολογεόντων:  τροφήν  τε  ἕξειν  σφέας  τὸν  ἐπέτειον  αἰεὶ  τὸν  τῶν  ̔Ελλήνων  καρπόν.  ἀλλὰ  δοκέειν  γὰρ  νικηθέντα  τῇ  ναυμαχίῃ  οὐ  μενέειν  ἐν  τῇ  Εὐρώπῃ  τὸν  Πέρσην:  ἐατέον  ὦν  εἶναι  φεύγειν,  ἐς  ὃ  ἔλθοι  φεύγων
ἐς  τὴν  ἑωυτοῦ:  τὸ  ἐνθεῦτεν  δὲ  περὶ  τῆς  ἐκείνου  ποιέεσθαι  ἤδη  τὸν  ἀγῶνα  ἐκέλευε.  ταύτης  δὲ  εἴχοντο  τῆς  γνώμης  καὶ  Πελοποννησίων  τῶν  ἄλλων  οἱ  στρατηγοί.  ὡς  δὲ  ἔμαθε  ὅτι  οὐ  πείσει  τούς  γε  πολλοὺς  πλέειν  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ὁ  Θεμιστοκλέης,  μεταβαλὼν  πρὸς  τοὺς  ̓Αθηναίους  （οὗτοι  γὰρ  μάλιστα  ἐκπεφευγότων  περιημέκτεον,  ὁρμέατό  τε  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  πλέειν
καὶ  ἐπὶ  σφέων  αὐτῶν  βαλόμενοι,  εἰ  οἱ  ἄλλοι  μὴ  βουλοίατο）  ἔλεγέ  σφι  τάδε.  “καὶ  αὐτὸς  ἤδη  πολλοῖσι  παρεγενόμην  καὶ  πολλῷ  πλέω  ἀκήκοα  τοιάδε  γενέσθαι,  ἄνδρας  ἐς  ἀναγκαίην  ἀπειληθέντας  νενικημένους  ἀναμάχεσθαί  τε  καὶ  ἀναλαμβάνειν  τὴν  προτέρην  κακότητα.  ἡμεῖς  δέ,  εὕρημα  γὰρ  εὑρήκαμεν  ἡμέας  τε  αὐτοὺς  καὶ  τὴν  ̔Ελλάδα,  νέφος  τοσοῦτο  ἀνθρώπων  ἀνωσάμενοι,  μὴ  διώκωμεν  ἄνδρας  φεύγοντας.
τάδε  γὰρ  οὐκ  ἡμεῖς  κατεργασάμεθα,  ἀλλὰ  θεοί  τε  καὶ  ἥρωες,  οἳ  ἐφθόνησαν  ἄνδρα  ἕνα  τῆς  τε  ̓Ασίης  καὶ  τῆς  Εὐρώπης  βασιλεῦσαι  ἐόντα  ἀνόσιόν  τε  καὶ  ἀτάσθαλον:  ὃς  τά  τε  ἱρὰ  καὶ  τὰ  ἴδια  ἐν  ὁμοίῳ  ἐποιέετο,  ἐμπιπράς  τε  καὶ  καταβάλλων  τῶν  θεῶν  τὰ  ἀγάλματα:  ὃς  καὶ  τὴν  θάλασσαν  ἀπεμαστίγωσε  πέδας  τε  κατῆκε.  ἀλλ'  εὖ  γὰρ
ἔχει  ἐς  τὸ  παρεὸν  ἡμῖν,  νῦν  μὲν  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι  καταμείναντας  ἡμέων  τε  αὐτῶν  ἐπιμεληθῆναι  καὶ  τῶν  οἰκετέων,  καὶ  τις  οἰκίην  τε  ἀναπλασάσθω  καὶ  σπόρου  ἀνακῶς  ἐχέτω,  παντελέως  ἀπελάσας  τὸν  βάρβαρον:  ἅμα  δὲ  τῷ  ἔαρι  καταπλέωμεν  ἐπὶ  ̔Ελλησπόντου  καὶ  ̓Ιωνίης.”  ταῦτα  ἔλεγε  ἀποθήκην  μέλλων  ποιήσασθαι  ἐς  τὸν  Πέρσην,  ἵνα  ἢν  ἄρα  τί  μιν  καταλαμβάνῃ  πρὸς
̓Αθηναίων  πάθος  ἔχῃ  ἀποστροφήν:  τά  περ  ὦν  καὶ  ἐγένετο.  Θεμιστοκλέης  μὲν  ταῦτα  λέγων  διέβαλλε,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐπείθοντο:  ἐπειδὴ  γὰρ  καὶ  πρότερον  δεδογμένος  εἶναι  σοφὸς  ἐφάνη  ἐὼν  ἀληθέως  σοφός  τε  καὶ  εὔβουλος,  πάντως  ἕτοιμοι  ἦσαν  λέγοντι  πείθεσθαι.  ὡς  δὲ  οὗτοί  οἱ  ἀνεγνωσμένοι  ἦσαν,  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  ὁ  Θεμιστοκλέης  ἄνδρας  ἀπέπεμπε  ἔχοντας  πλοῖον,  τοῖσι  ἐπίστευε  σιγᾶν  ἐς
πᾶσαν  βάσανον  ἀπικνεομένοισι  τὰ  αὐτὸς  ἐνετείλατο  βασιλέι  φράσαι:  τῶν  καὶ  Σίκιννος  ὁ  οἰκέτης  αὖτις  ἐγένετο:  οἳ  ἐπείτε  ἀπίκοντο  πρὸς  τὴν  ̓Αττικήν,  οἳ  μὲν  κατέμενον  ἐπὶ  τῷ  πλοίῳ,  Σίκιννος  δὲ  ἀναβὰς  παρὰ  Ξέρξην  ἔλεγε  τάδε.  “ἔπεμψέ  με  Θεμιστοκλέης  ὁ  Νεοκλέος,  στρατηγὸς  μὲν  ̓Αθηναίων  ἀνὴρ  δὲ  τῶν  συμμάχων  πάντων  ἄριστος  καὶ  σοφώτατος,  φράσοντά  τοι  ὅτι  Θεμιστοκλέης  ὁ
̓Αθηναῖος,  σοὶ  βουλόμενος  ὑπουργέειν,  ἔσχε  τοὺς  ̔́Ελληνας  τὰς  νέας  βουλομένους  διώκειν  καὶ  τὰς  ἐν  ̔Ελλησπόντῳ  γεφύρας  λύειν.  καὶ  νῦν  κατ'  ἡσυχίην  πολλὴν  κομίζεο.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  σημήναντες  ἀπέπλεον  ὀπίσω.  οἱ  δὲ  ̔̀Ελληνες,  ἐπείτε  σφι  ἀπέδοξε  μήτ'  ἐπιδιώκειν  ἔτι  προσωτέρω  τῶν  βαρβάρων  τὰς  νέας  μήτε  πλέειν  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  λύσοντας  τὸν  πόρον,  τὴν  ̓́Ανδρον  περικατέατο  ἐξελεῖν
ἐθέλοντες.  πρῶτοι  γὰρ  ̓́Ανδριοι  νησιωτέων  αἰτηθέντες  πρὸς  Θεμιστοκλέος  χρήματα  οὐκ  ἔδοσαν,  ἀλλὰ  προϊσχομένου  Θεμιστοκλέος  λόγον  τόνδε,  ὡς  ἥκοιεν  ̓Αθηναῖοι  περὶ  ἑωυτοὺς  ἔχοντες  δύο  θεοὺς  μεγάλους,  πειθώ  τε  καὶ  ἀναγκαίην,  οὕτω  τέ  σφι  κάρτα  δοτέα  εἶναι  χρήματα,  ὑπεκρίναντο  πρὸς  ταῦτα  λέγοντες  ὡς  κατὰ  λόγον  ἦσαν  ἄρα  αἱ  ̓Αθῆναι  μεγάλαι  τε  καὶ  εὐδαίμονες,  αἳ  καὶ  θεῶν  χρηστῶν
ἥκοιεν  εὖ,  ἐπεὶ  ̓Ανδρίους  γε  εἶναι  γεωπείνας  ἐς  τὰ  μέγιστα  ἀνήκοντας,  καὶ  θεοὺς  δύο  ἀχρήστους  οὐκ  ἐκλείπειν  σφέων  τὴν  νῆσον  ἀλλ'  αἰεὶ  φιλοχωρέειν,  πενίην  τε  καὶ  ἀμηχανίην,  καὶ  τούτων  τῶν  θεῶν  ἐπηβόλους  ἐόντας  ̓Ανδρίους  οὐ  δώσειν  χρήματα:  οὐδέκοτε  γὰρ  τῆς  ἑωυτῶν  ἀδυναμίης  τὴν  ̓Αθηναίων  δύναμιν  εἶναι  κρέσσω.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ταῦτα  ὑποκρινάμενοι  καὶ  οὐ  δόντες
τὰ  χρήματα  ἐπολιορκέοντο.  Θεμιστοκλέης  δὲ,  οὐ  γὰρ  ἐπαύετο  πλεονεκτέων,  ἐσπέμπων  ἐς  τὰς  ἄλλας  νήσους  ἀπειλητηρίους  λόγους  αἴτεε  χρήματα  διὰ  τῶν  αὐτῶν  ἀγγέλων,  χρεώμενος  τοῖσι  καὶ  πρὸς  βασιλέα  ἐχρήσατο,  λέγων  ὡς  εἰ  μὴ  δώσουσι  τὸ  αἰτεόμενον,  ἐπάξει  τὴν  στρατιὴν  τῶν  ̔Ελλήνων  καὶ  πολιορκέων  ἐξαιρήσει.  λέγων  ταῦτα  συνέλεγε  χρήματα  μεγάλα  παρὰ  Καρυστίων  τε  καὶ  Παρίων,  οἳ  πυνθανόμενοι
τήν  τε  ̓́Ανδρον  ὡς  πολιορκέοιτο  διότι  ἐμήδισε,  καὶ  Θεμιστοκλέα  ὡς  εἴη  ἐν  αἴνῃ  μεγίστῃ  τῶν  στρατηγῶν,  δείσαντες  ταῦτα  ἔπεμπον  χρήματα.  εἰ  δὲ  δὴ  τινὲς  καὶ  ἄλλοι  ἔδοσαν  νησιωτέων,  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν,  δοκέω  δὲ  τινὰς  καὶ  ἄλλους  δοῦναι  καὶ  οὐ  τούτους  μούνους.  καίτοι  Καρυστίοισί  γε  οὐδὲν  τούτου  εἵνεκα  τοῦ  κακοῦ  ὑπερβολὴ  ἐγένετο:  Πάριοι  δὲ  Θεμιστοκλέα  χρήμασι
ἱλασάμενοι  διέφυγον  τὸ  στράτευμα.  Θεμιστοκλέης  μέν  νυν  ἐξ  ̓́Ανδρου  ὁρμώμενος  χρήματα  παρὰ  νησιωτέων  ἐκτᾶτο  λάθρῃ  τῶν  ἄλλων  στρατηγῶν.  οἱ  δ'  ἀμφὶ  Ξέρξην  ἐπισχόντες  ὀλίγας  ἡμέρας  μετὰ  τὴν  ναυμαχίην  ἐξήλαυνον  ἐς  Βοιωτοὺς  τὴν  αὐτὴν  ὁδόν.  ἔδοξε  γὰρ  Μαρδονίῳ  ἅμα  μὲν  προπέμψαι  βασιλέα,  ἅμα  δὲ  ἀνωρίη  εἶναι  τοῦ  ἔτεος  πολεμέειν,  χειμερίσαι  τε  ἄμεινον  εἶναι  ἐν  Θεσσαλίῃ,  καὶ
ἔπειτα  ἅμα  τῷ  ἔαρι  πειρᾶσθαι  τῆς  Πελοποννήσου.  ὡς  δὲ  ἀπίκατο  ἐς  τὴν  Θεσσαλίην,  ἐνθαῦτα  Μαρδόνιος  ἐξελέγετο  πρώτους  μὲν  τοὺς  Πέρσας  πάντας  τοὺς  ἀθανάτους  καλεομένους,  πλὴν  ̔Υδάρνεος  τοῦ  στρατηγοῦ  （οὗτος  γὰρ  οὐκ  ἔφη  λείψεσθαι  βασιλέος）,  μετὰ  δὲ  τῶν  ἄλλων  Περσέων  τοὺς  θωρηκοφόρους  καὶ  τὴν  ἵππον  τὴν  χιλίην,  καὶ  Μήδους  τε  καὶ  Σάκας  καὶ  Βακτρίους  τε  καὶ
̓Ινδούς,  καὶ  τὸν  πεζὸν  καὶ  τὴν  ἄλλην  ἵππον.  ταῦτα  μὲν  ἔθνεα  ὅλα  εἵλετο,  ἐκ  δὲ  τῶν  ἄλλων  συμμάχων  ἐξελέγετο  κατ'  ὀλίγους,  τοῖσι  εἴδεά  τε  ὑπῆρχε  διαλέγων  καὶ  εἰ  τεοῖσι  τι  χρηστὸν  συνῄδεε  πεποιημένον:  ἓν  δὲ  πλεῖστον  ἔθνος  Πέρσας  αἱρέετο,  ἄνδρας  στρεπτοφόρους  τε  καὶ  ψελιοφόρους,  ἐπὶ  δὲ  Μήδους:  οὗτοι  δὲ  τὸ  πλῆθος  μὲν  οὐκ  ἐλάσσονες  ἦσαν
τῶν  Περσέων,  ῥώμῃ  δὲ  ἥσσονες.  ὥστε  σύμπαντας  τριήκοντα  μυριάδας  γενέσθαι  σὺν  ἱππεῦσι.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ,  ἐν  τῷ  Μαρδόνιός  τε  τὴν  στρατιὴν  διέκρινε  καὶ  Ξέρξης  ἦν  περὶ  Θεσσαλίην,  χρηστήριον  ἐληλύθεε  ἐκ  Δελφῶν  Λακεδαιμονίοισι,  Ξέρξην  αἰτέειν  δίκας  τοῦ  Λεωνίδεω  φόνου  καὶ  τὸ  διδόμενον  ἐξ  ἐκείνου  δέκεσθαι.  πέμπουσι  δὴ  κήρυκα  τὴν  ταχίστην  Σπαρτιῆται,  ὃς  ἐπειδὴ  κατέλαβε
ἐοῦσαν  ἔτι  πᾶσαν  τὴν  στρατιὴν  ἐν  Θεσσαλίῃ,  ἐλθὼν  ἐς  ὄψιν  τὴν  Ξέρξεω  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ  Μήδων,  Λακεδαιμόνιοί  τέ  σε  καὶ  ̔Ηρακλεῖδαι  οἱ  ἀπὸ  Σπάρτης  αἰτέουσι  φόνου  δίκας,  ὅτι  σφέων  τὸν  βασιλέα  ἀπέκτεινας  ῥυόμενον  τὴν  ̔Ελλάδα.”  ὁ  δὲ  γελάσας  τε  καὶ  κατασχὼν  πολλὸν  χρόνον,  ὥς  οἱ  ἐτύγχανε  παρεστεὼς  Μαρδόνιος,  δεικνὺς  ἐς  τοῦτον  εἶπε  “τοιγὰρ  σφι
Μαρδόνιος  ὅδε  δίκας  δώσει  τοιαύτας  οἵας  ἐκείνοισι  πρέπει.”  ὃ  μὲν  δὴ  δεξάμενος  τὸ  ῥηθὲν  ἀπαλλάσσετο,  Ξέρξης  δὲ  Μαρδόνιον  ἐν  Θεσσαλίῃ  καταλιπὼν  αὐτὸς  ἐπορεύετο  κατὰ  τάχος  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  καὶ  ἀπικνέεται  ἐς  τὸν  πόρον  τῆς  διαβάσιος  ἐν  πέντε  καὶ  τεσσεράκοντα  ἡμέρῃσι,  ἀπάγων  τῆς  στρατιῆς  οὐδὲν  μέρος  ὡς  εἰπεῖν.  ὅκου  δὲ  πορευόμενοι  γινοίατο  καὶ  κατ'  οὕστινας  ἀνθρώπους,
τὸν  τούτων  καρπὸν  ἁρπάζοντες  ἐσιτέοντο:  εἰ  δὲ  καρπὸν  μηδένα  εὕροιεν,  οἳ  δὲ  τὴν  ποίην  τὴν  ἐκ  τῆς  γῆς  ἀναφυομένην  καὶ  τῶν  δενδρέων  τὸν  φλοιὸν  περιλέποντες  καὶ  τὰ  φύλλα  καταδρέποντες  κατήσθιον,  ὁμοίως  τῶν  τε  ἡμέρωι  καὶ  τῶν  ἀγρίων,  καὶ  ἔλειπον  οὐδέν:  ταῦτα  δ'  ἐποίεον  ὑπὸ  λιμοῦ.  ἐπιλαβὼν  δὲ  λοιμός  τε  τὸν  στρατὸν  καὶ  δυσεντερίη  κατ'  ὁδὸν
ἔφθειρε.  τοὺς  δὲ  καὶ  νοσέοντας  αὐτῶν  κατέλειπε,  ἐπιτάσσων  τῇσι  πόλισι,  ἵνα  ἑκάστοτε  γίνοιτο  ἐλαύνων,  μελεδαίνειν  τε  καὶ  τρέφειν,  ἐν  Θεσσαλίῃ  τε  τινὰς  καὶ  ἐν  Σίρι  τῆς  Παιονίης  καὶ  ἐν  Μακεδονίῃ.  ἔνθα  καὶ  τὸ  ἱρὸν  ἅρμα  καταλιπὼν  τοῦ  Διός,  ὅτε  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα  ἤλαυνε,  ἀπιὼν  οὐκ  ἀπέλαβε,  ἀλλὰ  δόντες  οἱ  Παίονες  τοῖσι  Θρήιξι  ἀπαιτέοντος  Ξέρξεω  ἔφασαν
νεμομένας  ἁρπασθῆναι  ὑπὸ  τῶν  ἄνω  Θρηίκων  τῶν  περὶ  τὰς  πηγὰς  τοῦ  Στρυμόνος  οἰκημένων.  ἔνθα  καὶ  ὁ  τῶν  Βισαλτέων  βασιλεὺς  γῆς  τε  τῆς  Κρηστωνικῆς  Θρῆιξ  ἔργον  ὑπερφυὲς  ἐργάσατο:  ὃς  οὔτε  αὐτὸς  ἔφη  τῷ  Ξέρξῃ  ἑκὼν  εἶναι  δουλεύσειν,  ἀλλ'  οἴχετο  ἄνω  ἐς  τὸ  ὄρος  τὴν  ̔Ροδόπην,  τοῖσί  τε  παισὶ  ἀπηγόρευε  μὴ  στρατεύεσθαι  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  οἳ  δὲ
ἀλογήσαντες,  ἢ  ἄλλως  σφι  θυμὸς  ἐγένετο  θεήσασθαι  τὸν  πόλεμον,  ἐστρατεύοντο  ἅμα  τῷ  Πέρσῃ:  ἐπεὶ  δὲ  ἀνεχώρησαν  ἀσινέες  πάντες  ἓξ  ἐόντες,  ἐξώρυξε  αὐτῶν  ὁ  πατὴρ  τοὺς  ὀφθαλμοὺς  διὰ  τὴν  αἰτίην  ταύτην.  καὶ  οὗτοι  μὲν  τοῦτον  τὸν  μισθὸν  ἔλαβον,  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ὡς  ἐκ  τῆς  Θρηίκης  πορευόμενοι  ἀπίκοντο  ἐπὶ  τὸν  πόρον,  ἐπειγόμενοι  τὸν  ̔Ελλήσποντον  τῇσι  νηυσὶ  διέβησαν
ἐς  ̓́Αβυδον:  τὰς  γὰρ  σχεδίας  οὐκ  εὗρον  ἔτι  ἐντεταμένας  ἀλλ'  ὑπὸ  χειμῶνος  διαλελυμένας.  ἐνθαῦτα  δὲ  κατεχόμενοι  σιτία  τε  πλέω  ἢ  κατ'  ὁδὸν  ἐλάγχανον,  καὶ  οὐδένα  τε  κόσμον  ἐμπιπλάμενοι  καὶ  ὕδατα  μεταβάλλοντες  ἀπέθνησκον  τοῦ  στρατοῦ  τοῦ  περιεόντος  πολλοί.  οἱ  δὲ  λοιποὶ  ἅμα  Ξέρξη  ἀπικνέονται  ἐς  Σάρδις.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἄλλος  ὅδε  λόγος  λεγόμενος,  ὡς  ἐπειδὴ  Ξέρξης
ἀπελαύνων  ἐξ  ̓Αθηνέων  ἀπίκετο  ἐπ'  ̓Ηιόνα  τὴν  ἐπὶ  Στρυμόνι,  ἐνθεῦτεν  οὐκέτι  ὁδοιπορίῃσι  διεχρᾶτο,  ἀλλὰ  τὴν  μὲν  στρατιὴν  ̔Υδάρνεϊ  ἐπιτράπει  ἀπάγειν  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  αὐτὸς  δ'  ἐπὶ  νεὸς  Φοινίσσης  ἐπιβὰς  ἐκομίζετο  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  πλέοντα  δέ  μιν  ἄνεμον  Στρυμονίην  ὑπολαβεῖν  μέγαν  καὶ  κυματίην.  καὶ  δὴ  μᾶλλον  γάρ  τι  χειμαίνεσθαι  γεμούσης  τῆς  νεός,  ὥστε  ἐπὶ  τοῦ  καταστρώματος
ἐπεόντων  συχνῶν  Περσέων  τῶν  σὺν  Ξέρξῃ  κομιζομένων,  ἐνθαῦτα  ἐς  δεῖμα  πεσόντα  τὸν  βασιλέα  εἰρέσθαι  βώσαντα  τὸν  κυβερνήτην  εἴ  τις  ἐστί  σφι  σωτηρίη,  καὶ  τὸν  εἶπαι  “δέσποτα,  οὐκ  ἔστι  οὐδεμία,  εἰ  μὴ  τούτων  ἀπαλλαγή  τις  γένηται  τῶν  πολλῶν  ἐπιβατέων.”  καὶ  Ξέρξην  λέγεται  ἀκούσαντα  ταῦτα  εἰπεῖν  “ἄνδρες  Πέρσαι,  νῦν  τις  διαδεξάτω  ὑμέων  βασιλέος  κηδόμενος:  ἐν  ὑμῖν  γὰρ
οἶκε  εἶναι  ἐμοὶ  ἡ  σωτηρίη.”  τὸν  μὲν  ταῦτα  λέγειν,  τοὺς  δὲ  προσκυνέοντας  ἐκπηδᾶν  ἐς  τὴν  θάλασσαν,  καὶ  τὴν  νέα  ἐπικουφισθεῖσαν  οὕτω  δὴ  ἀποσωθῆναι  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  ὡς  δὲ  ἐκβῆναι  τάχιστα  ἐς  γῆν  τὸν  Ξέρξην,  ποιῆσαι  τοιόνδε:  ὅτι  μὲν  ἔσωσε  βασιλέος  τὴν  ψυχήν,  δωρήσασθαι  χρυσέῃ  στεφάνῃ  τὸν  κυβερνήτην,  ὅτι  δὲ  Περσέων  πολλοὺς  ἀπώλεσε,  ἀποταμεῖν  τὴν  κεφαλὴν
αὐτοῦ.  οὗτος  δὲ  ἄλλος  λέγεται  λόγος  περὶ  τοῦ  Ξέρξεω  νόστου,  οὐδαμῶς  ἔμοιγε  πιστὸς  οὔτε  ἄλλως  οὔτε  τὸ  Περσέων  τοῦτο  πάθος:  εἰ  γὰρ  δὴ  ταῦτα  οὕτω  εἰρέθη  ἐκ  τοῦ  κυβερνήτεω  πρὸς  Ξέρξην,  ἐν  μυρίῃσι  γνώμῃσι  μίαν  οὐκ  ἔχω  ἀντίξοον  μὴ  οὐκ  ἂν  ποιῆσαι  βασιλέα  τοιόνδε,  τοὺς  μὲν  ἐπὶ  τοῦ  καταστρώματος  καταβιβάσαι  ἐς  κοίλην  νέα  ἐόντας  Πέρσας
καὶ  Περσέων  τοὺς  πρώτους,  τῶν  δ'  ἐρετέων  ἐόντων  Φοινίκων  ὅκως  οὐκ  ἂν  ἴσον  πλῆθος  τοῖσι  Πέρσῃσι  ἐξέβαλε  ἐς  τὴν  θάλασσαν.  ἀλλ'  ὃ  μέν,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  εἴρηται,  ὁδῷ  χρεώμενος  ἅμα  τῷ  ἄλλῳ  στρατῷ  ἀπενόστησε  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.  μέγα  δὲ  καὶ  τόδε  μαρτύριον:  φαίνεται  γὰρ  Ξέρξης  ἐν  τῇ  ὀπίσω  κομιδῇ  ἀπικόμενος  ἐς  ̓́Αβδηρα  καὶ  ξεινίην
τέ  σφι  συνθέμενος  καὶ  δωρησάμενος  αὐτοὺς  ἀκινάκῃ  τε  χρυσέῳ  καὶ  τιήρῃ  χρυσοπάστῳ.  καὶ  ὡς  αὐτοὶ  λέγουσι  ̓Αβδηρῖται,  λέγοντες  ἔμοιγε  οὐδαμῶς  πιστά,  πρῶτον  ἐλύσατο  τὴν  ζώνην  φεύγων  ἐξ  ̓Αθηνέων  ὀπίσω,  ὡς  ἐν  ἀδείῃ  ἐών.  τὰ  δὲ  ̓́Αβδηρα  ἵδρυται  πρὸς  τοῦ  ̔Ελλησπόντου  μᾶλλον  ἢ  τοῦ  Στρυμόνος  καὶ  τῆς  ̓Ηιόνος,  ὅθεν  δή  μιν  φασὶ  ἐπιβῆναι  ἐπὶ  τὴν  νέα.
οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ἐπείτε  οὐκ  οἷοί  τε  ἐγίνοντο  ἐξελεῖν  τὴν  ̓́Ανδρον,  τραπόμενοι  ἐς  Κάρυστον  καὶ  δηιώσαντες  αὐτῶν  τὴν  χώρην  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  Σαλαμῖνα.  πρῶτα  μέν  νυν  τοῖσι  θεοῖσι  ἐξεῖλον  ἀκροθίνια  ἄλλα  τε  καὶ  τριήρεας  τρεῖς  Φοινίσσας,  τὴν  μὲν  ἐς  ̓Ισθμὸν  ἀναθεῖναι,  ἥ  περ  ἔτι  καὶ  ἐς  ἐμὲ  ἦν,  τὴν  δὲ  ἐπὶ  Σούνιον,  τὴν  δὲ  τῷ  Αἴαντι
αὐτοῦ  ἐς  Σαλαμῖνα.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  διεδάσαντο  τὴν  ληίην  καὶ  τὰ  ἀκροθίνια  ἀπέπεμψαν  ἐς  Δελφούς,  ἐκ  τῶν  ἐγένετο  ἀνδριὰς  ἔχων  ἐν  τῇ  χειρὶ  ἀκρωτήριον  νεός,  ἐὼν  μέγαθος  δυώδεκα  πηχέων:  ἕστηκε  δὲ  οὗτος  τῇ  περ  ὁ  Μακεδὼν  ̓Αλέξανδρος  ὁ  χρύσεος.  πέμψαντες  δὲ  ἀκροθίνια  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐς  Δελφοὺς  ἐπειρώτων  τὸν  θεὸν  κοινῇ  εἰ  λελάβηκε  πλήρεα  καὶ  ἀρεστὰ
τὰ  ἀκροθίνια.  ὁ  δὲ  παρ'  ̔Ελλήνων  μὲν  τῶν  ἄλλων  ἔφησε  ἔχειν,  παρὰ  Αἰγινητέων  δὲ  οὔ,  ἀλλὰ  ἀπαίτεε  αὐτοὺς  τὰ  ἀριστήια  τῆς  ἐν  Σαλαμῖνι  ναυμαχίης.  Αἰγινῆται  δὲ  πυθόμενοι  ἀνέθεσαν  ἀστέρας  χρυσέους,  οἳ  ἐπὶ  ἱστοῦ  χαλκέου  ἑστᾶσι  τρεῖς  ἐπὶ  τῆς  γωνίης,  ἀγχοτάτω  τοῦ  Κροίσου  κρητῆρος.  μετὰ  δὲ  τὴν  διαίρεσιν  τῆς  ληίης  ἔπλεον  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν
ἀριστήια  δώσοντες  τῷ  ἀξιωτάτῳ  γενομένῳ  ̔Ελλήνων  ἀνὰ  τὸν  πόλεμον  τοῦτον.  ὡς  δὲ  ἀπικόμενοι  οἱ  στρατηγοὶ  διένεμον  τὰς  ψήφους  ἐπὶ  τοῦ  Ποσειδέωνος  τῷ  βωμῷ,  τὸν  πρῶτον  καὶ  τὸν  δεύτερον  κρίνοντες  ἐκ  πάντων,  ἐνθαῦτα  πᾶς  τις  αὐτῶν  ἑωυτῷ  ἐτίθετο  τὴν  ψῆφον,  αὐτὸς  ἕκαστος  δοκέων  ἄριστος  γενέσθαι,  δεύτερα  δὲ  οἱ  πολλοὶ  συνεξέπιπτον  Θεμιστοκλέα  κρίνοντες.  οἳ  μὲν  δὴ  ἐμουνοῦντο,
Θεμιστοκλέης  δὲ  δευτερείοισι  ὑπερεβάλλετο  πολλόν.  οὐ  βουλομένων  δὲ  ταῦτα  κρίνειν  τῶν  ̔Ελλήνων  φθόνῳ,  ἀλλ'  ἀποπλεόντων  ἑκάστων  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν  ἀκρίτων,  ὅμως  Θεμιστοκλέης  ἐβώσθη  τε  καὶ  ἐδοξώθη  εἶναι  ἀνὴρ  πολλὸν  ̔Ελλήνων  σοφώτατος  ἀνὰ  πᾶσαν  τὴν  ̔Ελλάδα.  ὅτι  δὲ  νικῶν  οὐκ  ἐτιμήθη  πρὸς  τῶν  ἐν  Σαλαμῖνι  ναυμαχησάντων,  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  ἐς  Λακεδαίμονα  ἀπίκετο  θέλων  τιμηθῆναι:  καὶ  μιν
Λακεδαιμόνιοι  καλῶς  μὲν  ὑπεδέξαντο,  μεγάλως  δὲ  ἐτίμησαν.  ἀριστήια  μέν  νυν  ἔδοσαν  Εὐρυβιάδῃ  ἐλαίης  στέφανον,  σοφίης  δὲ  καὶ  δεξιότητος  Θεμιστοκλέι  καὶ  τούτῳ  στέφανον  ἐλαίης:  ἐδωρήσαντό  τέ  μιν  ὄχῳ  τῷ  ἐν  Σπάρτῃ  καλλιστεύσαντι.  αἰνέσαντες  δὲ  πολλά,  προέπεμψαν  ἀπιόντα  τριηκόσιοι  Σπαρτιητέων  λογάδες,  οὗτοι  οἵ  περ  ἱππέες  καλέονται,  μέχρι  οὔρων  τῶν  Τεγεητικῶν.  μοῦνον  δὴ  τοῦτον  πάντων  ἀνθρώπων  τῶν  ἡμεῖς
ἴδμεν  Σπαρτιῆται  προέπεμψαν.  ὡς  δὲ  ἐκ  τῆς  Λακεδαίμονος  ἀπίκετο  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας,  ἐνθαῦτα  Τιμόδημος  ̓Αφιδναῖος  τῶν  ἐχθρῶν  μὲν  τῶν  Θεμιστοκλέος  ἐών,  ἄλλως  δὲ  οὐ  τῶν  ἐπιφανέων  ἀνδρῶν,  φθόνῳ  καταμαργέων  ἐνείκεε  τὸν  Θεμιστοκλέα,  τὴν  ἐς  Λακεδαίμονα  ἄπιξιν  προφέρων,  ὡς  διὰ  τὰς  ̓Αθήνας  ἔχοι  τὰ  γέρεα  τὰ  παρὰ  Λακεδαιμονίων,  ἀλλ'  οὐ  δι'  ἑωυτόν.  ὁ  δέ,  ἐπείτε  οὐκ
ἐπαύετο  λέγων  ταῦτα  ὁ  Τιμόδημος,  εἶπε  “οὕτω  ἔχει  τοι:  οὔτ'  ἂν  ἐγὼ  ἐὼν  Βελβινίτης  ἐτιμήθην  οὕτω  πρὸς  Σπαρτιητέων,  οὔτ'  ἂν  σὺ,  ὤνθρωπε,  ἐὼν  ̓Αθηναῖος.”  ταῦτα  μέν  νυν  ἐς  τοσοῦτο  ἐγένετο.  ̓Αρτάβαζος  δὲ  ὁ  Φαρνάκεος  ἀνὴρ  ἐν  Πέρσῃσι  λόγιμος  καὶ  πρόσθε  ἐών,  ἐκ  δὲ  τῶν  Πλαταιικῶν  καὶ  μᾶλλον  ἔτι  γενόμενος,  ἔχων  ἓξ  μυριάδας  στρατοῦ  τοῦ  Μαρδόνιος
ἐξελέξατο,  προέπεμπε  βασιλέα  μέχρι  τοῦ  πόρου.  ὡς  δὲ  ὃ  μὲν  ἦν  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ,  ὁ  δὲ  ὀπίσω  πορευόμενος  κατὰ  τὴν  Παλλήνην  ἐγίνετο,  ἅτε  Μαρδονίου  τε  χειμερίζοντος  περὶ  Θεσσαλίην  τε  καὶ  Μακεδονίην  καὶ  οὐδέν  κω  κατεπείγοντος  ἥκειν  ἐς  τὸ  ἄλλο  στρατόπεδον,  οὐκ  ἐδικαίου  ἐντυχὼν  ἀπεστεῶσι  Ποτιδαιήτῃσι  μὴ  οὐκ  ἐξανδραποδίσασθαι  σφέας.  οἱ  γὰρ  Ποτιδαιῆται,  ὡς  βασιλεὺς  παρεξεληλάκεε
καὶ  ὁ  ναυτικὸς  τοῖσι  Πέρσῃσι  οἰχώκεε  φεύγων  ἐκ  Σαλαμῖνος,  ἐκ  τοῦ  φανεροῦ  ἀπέστασαν  ἀπὸ  τῶν  βαρβάρων:  ὣς  δὲ  καὶ  οἱ  ἄλλοι  οἱ  τὴν  Παλλήνην  ἔχοντες.  ἐνθαῦτα  δὴ  ̓Αρτάβαζος  ἐπολιόρκεε  τὴν  Ποτίδαιαν.  ὑποπτεύσας  δὲ  καὶ  τοὺς  ̓Ολυνθίους  ἀπίστασθαι  ἀπὸ  βασιλέος,  καὶ  ταύτην  ἐπολιόρκεε:  εἶχον  δὲ  αὐτὴν  Βοττιαῖοι  ἐκ  τοῦ  Θερμαίου  κόλπου  ἐξαναστάντες  ὑπὸ  Μακεδόνων.  ἐπεὶ  δὲ
σφέας  εἷλε  πολιορκέων,  κατέσφαξε  ἐξαγαγὼν  ἐς  λίμνην,  τὴν  δὲ  πόλιν  παραδιδοῖ  Κριτοβούλῳ  Τορωναίῳ  ἐπιτροπεύειν  καὶ  τῷ  Χαλκιδικῷ  γένεϊ,  καὶ  οὕτω  ̓́Ολυνθον  Χαλκιδέες  ἔσχον.  ἐξελὼν  δὲ  ταύτην  ὁ  ̓Αρτάβαζος  τῇ  Ποτιδαίῃ  ἐντεταμένως  προσεῖχε:  προσέχοντι  δέ  οἱ  προθύμως  συντίθεται  προδοσίην  Τιμόξεινος  ὁ  τῶν  Σκιωναίων  στρατηγός,  ὅντινα  μὲν  τρόπον  ἀρχήν,  ἔγωγε  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν  （οὐ  γὰρ  ὦν  λέγεται）,
τέλος  μέντοι  τοιάδε  ἐγίνετο:  ὅκως  βυβλίον  γράψειε  ἢ  Τιμόξεινος  ἐθέλων  παρὰ  ̓Αρτάβαζον  πέμψαι  ἢ  ̓Αρτάβαζος  παρὰ  Τιμόξεινον,  τοξεύματος  παρὰ  τὰς  γλυφίδας  περιειλίξαντες  καὶ  πτερώσαντες  τὸ  βυβλίον  ἐτόξευον  ἐς  συγκείμενον  χωρίον.  ἐπάιστος  δὲ  ἐγένετο  ὁ  Τιμόξεινος  προδιδοὺς  τὴν  Ποτίδαιαν:  τοξεύων  γὰρ  ὁ  ̓Αρτάβαζος  ἐς  τὸ  συγκείμενον,  ἁμαρτὼν  τοῦ  χωρίου  τούτου  βάλλει  ἀνδρὸς  Ποτιδαιήτεω  τὸν  ὦμον,  τὸν
δὲ  βληθέντα  περιέδραμε  ὅμιλος,  οἷα  φιλέει  γίνεσθαι  ἐν  πολέμῳ,  οἳ  αὐτίκα  τὸ  τόξευμα  λαβόντες  ὡς  ἔμαθον  τὸ  βυβλίον,  ἔφερον  ἐπὶ  τοὺς  στρατηγούς:  παρῆν  δὲ  καὶ  τῶν  ἄλλων  Παλληναίων  συμμαχίν.  τοῖσι  δὲ  στρατηγοῖσι  ἐπιλεξαμένοισι  τὸ  βυβλίον  καὶ  μαθοῦσι  τὸν  αἴτιον  τῆς  προδοσίης  ἔδοξε  μὴ  καταπλῆξαι  Τιμόξεινον  προδοσίῃ  τῆς  Σκιωναίων  πόλιος  εἵνεκα,  μὴ  νομιζοίατο  εἶναι  Σκιωναῖοι  ἐς
τὸν  μετέπειτα  χρόνον  αἰεὶ  προδόται.  ὃ  μὲν  δὴ  τοιούτῳ  τρόπῳ  ἐπάιστος  ἐγεγόνεε:  ̓Αρταβάζῳ  δὲ  ἐπειδὴ  πολιορκέοντι  ἐγεγόνεσαν  τρεῖς  μῆνες,  γίνεται  ἄμπωτις  τῆς  θαλάσσης  μεγάλη  καὶ  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν.  ἰδόντες  δὲ  οἱ  βάρβαροι  τέναγος  γενόμενον  παρήισαν  ἐς  τὴν  Παλλήνην.  ὡς  δὲ  τὰς  δύο  μὲν  μοίρας  διοδοιπορήκεσαν,  ἔτι  δὲ  τρεῖς  ὑπόλοιποι  ἦσαν,  τὰς  διελθόντας  χρῆν  εἶναι  ἔσω
ἐν  τῇ  Παλλήνῃ,  ἐπῆλθε  πλημμυρὶς  τῆς  θαλάσσης  μεγάλη,  ὅση  οὐδαμά  κω,  ὡς  οἱ  ἐπιχώριοι  λέγουσι,  πολλάκις  γινομένη.  οἱ  μὲν  δὴ  νέειν  αὐτῶν  οὐκ  ἐπιστάμενοι  διεφθείροντο,  τοὺς  δὲ  ἐπισταμένους  οἱ  Ποτιδαιῆται  ἐπιπλώσαντες  πλοίοισι  ἀπώλεσαν.  αἴτιον  δὲ  λέγουσι  Ποτιδαιῆται  τῆς  τε  ῥηχίης  καὶ  τῆς  πλημμυρίδος  καὶ  τοῦ  Περσικοῦ  πάθεος  γενέσθαι  τόδε,  ὅτι  τοῦ  Ποσειδέωνος  ἐς  τὸν  νηὸν
καὶ  τὸ  ἄγαλμα  τὸ  ἐν  τῷ  προαστείῳ  ἠσέβησαν  οὗτοι  τῶν  Περσέων  οἵ  περ  καὶ  διεφθάρησαν  ὑπὸ  τῆς  θαλάσσης:  αἴτιον  δὲ  τοῦτο  λέγοντες  εὖ  λέγειν  ἔμοιγε  δοκέουσι.  τοὺς  δὲ  περιγενομένους  ἀπῆγε  ̓Αρτάβαζος  ἐς  Θεσσαλίην  παρὰ  Μαρδόνιον.  οὗτοι  μὲν  οἱ  προπέμψαντες  βασιλέα  οὕτω  ἔπρηξαν.  ὁ  δὲ  ναυτικὸς  ὁ  Ξέρξεω  περιγενόμενος  ὡς  προσέμιξε  τῇ  ̓Ασίῃ  φεύγων  ἐκ  Σαλαμῖνος
καὶ  βασιλέα  τε  καὶ  τὴν  στρατιὴν  ἐκ  Χερσονήσου  διεπόρθμευσε  ἐς  ̓́Αβυδον,  ἐχειμέριζε  ἐν  Κύμῃ.  ἔαρος  δὲ  ἐπιλάμψαντος  πρώιος  συνελέγετο  ἐς  Σάμον:  αἳ  δὲ  τῶν  νεῶν  καὶ  ἐχειμέρισαν  αὐτοῦ:  Περσέων  δὲ  καὶ  Μήδων  οἱ  πλεῦνες  ἐπεβάτευον.  στρατηγοὶ  δέ  σφι  ἐπῆλθον  Μαρδόντης  τε  ὁ  Βαγαίου  καὶ  ̓Αρταύ̈ντης  ὁ  ̓Αρταχαίεω:  συνῆρχε  δὲ  τούτοισι  καὶ  ἀδελφιδέος  αὐτοῦ  ̓Αρταύ̈ντεω  προσελομένου
̓Ιθαμίτρης.  ἅτε  δὲ  μεγάλως  πληγέντες,  οὐ  προήισαν  ἀνωτέρω  τὸ  πρὸς  ἑσπέρης,  οὐδ'  ἐπηνάγκαζε  οὐδείς,  ἀλλ'  ἐν  τῇ  Σάμῳ  κατήμενοι  ἐφύλασσον  τὴν  ̓Ιωνίην  μὴ  ἀποστῇ,  νέας  ἔχοντες  σὺν  τῇσι  ̓Ιάσι  τριηκοσίας.  οὐ  μὲν  οὐδὲ  προσεδέκοντο  τοὺς  ̔́Ελληνας  ἐλεύσεσθαι  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην  ἀλλ'  ἀποχρήσειν  σφι  τὴν  ἑωυτῶν  φυλάσσειν,  σταθμεύμενοι  ὅτι  σφέας  οὐκ  ἐπεδίωξαν  φεύγοντας  ἐκ  Σαλαμῖνος  ἀλλ'
ἄσμενοι  ἀπαλλάσσοντο.  κατὰ  μέν  νυν  τὴν  θάλασσαν  ἑσσωμένοι  ἦσαν  τῷ  θυμῷ,  πεζῇ  δὲ  ἐδόκεον  πολλῷ  κρατήσειν  τὸν  Μαρδόνιον.  ἐόντες  δὲ  ἐν  Σάμῳ  ἅμα  μὲν  ἐβουλεύοντο  εἴ  τι  δυναίατο  κακὸν  τοὺς  πολεμίους  ποιέειν,  ἅμα  δὲ  καὶ  ὠτακούστεον  ὅκῃ  πεσέεται  τὰ  Μαρδονίου  πρήγματα.  τοὺς  δὲ  ̔́Ελληνας  τό  τε  ἔαρ  γινόμενον  ἤγειρε  καὶ  Μαρδόνιος  ἐν  Θεσσαλίῃ  ἐών.  ὁ
μὲν  δὴ  πεζὸς  οὔκω  συνελέγετο,  ὁ  δὲ  ναυτικὸς  ἀπίκετο  ἐς  Αἴγιναν,  νέες  ἀριθμὸν  δέκα  καὶ  ἑκατόν.  στρατηγὸς  δὲ  καὶ  ναύαρχος  ἦν  Λευτυχίδης  ὁ  Μενάρεος  τοῦ  ̔Ηγησίλεω  τοῦ  ̔Ιπποκρατίδεω  τοῦ  Λευτυχίδεω  τοῦ  ̓Αναξίλεω  τοῦ  ̓Αρχιδήμου  τοῦ  ̓Αναξανδρίδεω  τοῦ  Θεοπόμπου  τοῦ  Νικάνδρου  τοῦ  Χαρίλεω  τοῦ  Εὐνόμου  τοῦ  Πολυδέκτεω  τοῦ  Πρυτάνιος  τοῦ  Εὐρυφῶντος  τοῦ  Προκλέος  τοῦ  ̓Αριστοδήμου  τοῦ
̓Αριστομάχου  τοῦ  Κλεοδαίου  τοῦ  ̔́Υλλου  τοῦ  ̔Ηρακλέος,  ἐὼν  τῆς  ἑτέρης  οἰκίης  τῶν  βασιλέων.  οὗτοι  πάντες,  πλὴν  τῶν  ἑπτὰ  τῶν  μετὰ  Λευτυχίδεα  πρώτων  καταλεχθέντων,  οἱ  ἄλλοι  βασιλέες  ἐγένοντο  Σπάρτης.  ̓Αθηναίων  δὲ  ἐστρατήγεε  Ξάνθιππος  ὁ  ̓Αρίφρονος.  ὡς  δὲ  παρεγένοντο  ἐς  τὴν  Αἴγιναν  πᾶσαι  αἱ  νέες,  ἀπίκοντο  ̓Ιώνων  ἄγγελοι  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  τῶν  ̔Ελλήνων,  οἳ  καὶ  ἐς  Σπάρτην
ὀλίγῳ  πρότερον  τούτων  ἀπικόμενοι  ἐδέοντο  Λακεδαιμονίων  ἐλευθεροῦν  τὴν  ̓Ιωνίην:  τῶν  καὶ  ̔Ηρόδοτος  ὁ  Βασιληίδεω  ἦν:  οἳ  στασιῶται  σφίσι  γενόμενοι  ἐπεβούλευον  θάνατον  Στράττι  τῷ  Χίου  τυράννῳ,  ἐόντες  ἀρχὴν  ἑπτά:  ἐπιβουλεύοντες  δὲ  ὡς  φανεροὶ  ἐγένοντο,  ἐξενείκαντος  τὴν  ἐπιχείρησιν  ἑνὸς  τῶν  μετεχόντων,  οὕτω  δὴ  οἱ  λοιποὶ  ἓξ  ἐόντες  ὑπεξέσχον  ἐκ  τῆς  Χίου  καὶ  ἐς  Σπάρτην  τε  ἀπίκοντο  καὶ
δὴ  καὶ  τότε  ἐς  τὴν  Αἴγιναν,  τῶν  ̔Ελλήνων  δεόμενοι  καταπλῶσαι  ἐς  τὴν  ̓Ιωνίην:  οἳ  προήγαγον  αὐτοὺς  μόγις  μέχρι  Δήλου.  τὸ  γὰρ  προσωτέρω  πᾶν  δεινὸν  ἦν  τοῖσι  ̔́Ελλησι  οὔτε  τῶν  χώρων  ἐοῦσι  ἐμπείροισι,  στρατιῆς  τε  πάντα  πλέα  ἐδόκεε  εἶναι,  τὴν  δὲ  Σάμον  ἐπιστέατο  δόξῃ  καὶ  ̔Ηρακλέας  στήλας  ἴσον  ἀπέχειν.  συνέπιπτε  δὲ  τοιοῦτο  ὥστε  τοὺς  μὲν  βαρβάρους
τὸ  πρὸς  ἑσπέρης  ἀνωτέρω  Σάμου  μὴ  τολμᾶν  καταπλῶσαι  καταρρωδηκότας,  τοὺς  δὲ  ̔́Ελληνας,  χρηιζόντων  Χίων,  τὸ  πρὸς  τὴν  ἠῶ  κατωτέρω  Δήλου:  οὕτω  δέος  τὸ  μέσον  ἐφύλασσε  σφέων.  οἱ  μὲν  δὴ  ̔́Ελληνες  ἔπλεον  ἐς  τὴν  Δῆλον,  Μαρδόνιος  δὲ  περὶ  τὴν  Θεσσαλίην  ἐχείμαζε.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁρμώμενος  ἔπεμπε  κατὰ  τὰ  χρηστήρια  ἄνδρα  Εὐρωπέα  γένος,  τῷ  οὔνομα  ἦν  Μῦς,  ἐντειλάμενος
πανταχῇ  μιν  χρησόμενον  ἐλθεῖν,  τῶν  οἷά  τε  ἦν  σφι  ἀποπειρήσασθαι.  ὅ  τι  μὲν  βουλόμενος  ἐκμαθεῖν  πρὸς  τῶν  χρηστηρίων  ταῦτα  ἐνετέλλετο,  οὐκ  ἔχω  φράσαι:  οὐ  γὰρ  ὦν  λέγεται:  δοκέω  δ'  ἔγωγε  περὶ  τῶν  παρεόντων  πρηγμάτων  καὶ  οὐκ  ἄλλων  πέρι  πέμψαι.  οὗτος  ὁ  Μῦς  ἔς  τε  Λεβάδειαν  φαίνεται  ἀπικόμενος  καὶ  μισθῷ  πείσας  τῶν  ἐπιχωρίων  ἄνδρα  καταβῆναι  παρὰ
Τροφώνιον,  καὶ  ἐς  ̓́Αβας  τὰς  Φωκέων  ἀπικόμενος  ἐπὶ  τὸ  χρηστήριον:  καὶ  δὴ  καὶ  ἐς  Θήβας  πρῶτα  ὡς  ἀπίκετο,  τοῦτο  μὲν  τῷ  ̓Ισμηνίῳ  ̓Απόλλωνι  ἐχρήσατο:  ἔστι  δὲ  κατά  περ  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  ἱροῖσι  αὐτόθι  χρηστηριάζεσθαι:  τοῦτο  δὲ  ξεῖνον  τινὰ  καὶ  οὐ  Θηβαῖον  χρήμασι  πείσας  κατεκοίμησε  ἐς  ̓Αμφιάρεω.  Θηβαίων  δὲ  οὐδενὶ  ἔξεστι  μαντεύεσθαι  αὐτόθι  διὰ  τόδε:  ἐκέλευσε  σφέας
ὁ  ̓Αμφιάρεως  διὰ  χρηστηρίων  ποιεύμενος  ὁκότερα  βούλονται  ἑλέσθαι  τούτων,  ἑωυτῷ  ἢ  ἅτε  μάντι  χρᾶσθαι  ἢ  ἅτε  συμμάχῳ,  τοῦ  ἑτέρου  ἀπεχομένους:  οἳ  δὲ  σύμμαχόν  μιν  εἵλοντο  εἶναι.  διὰ  τοῦτο  μὲν  οὐκ  ἔξεστι  Θηβαίων  οὐδενὶ  αὐτόθι  ἐγκατακοιμηθῆναι.  τότε  δὲ  θῶμά  μοι  μέγιστον  γενέσθαι  λέγεται  ὑπὸ  Θηβαίων:  ἐλθεῖν  ἄρα  τὸν  Εὐρωπέα  Μῦν,  περιστρωφώμενον  πάντα  τὰ  χρηστήρια,  καὶ  ἐς
τοῦ  Πτῴου  ̓Απόλλωνος  τὸ  τέμενος.  τοῦτο  δὲ  τὸ  ἱρὸν  καλέεται  μὲν  Πτῷον,  ἔστι  δὲ  Θηβαίων,  κεῖται  δὲ  ὑπὲρ  τῆς  Κωπαί̈δος  λίμνης  πρὸς  ὄρεϊ  ἀγχοτάτω  ̓Ακραιφίης  πόλιος.  ἐς  τοῦτο  τὸ  ἱρὸν  ἐπείτε  παρελθεῖν  τὸν  καλεόμενον  τοῦτον  Μῦν,  ἕπεσθαι  δέ  οἱ  τῶν  ἀστῶν  αἱρετοὺς  ἄνδρας  τρεῖς  ἀπὸ  τοῦ  κοινοῦ  ὡς  ἀπογραψομένους  τὰ  θεσπιέειν  ἔμελλε,  καὶ  πρόκατε  τὸν
πρόμαντιν  βαρβάρῳ  γλώσσῃ  χρᾶν.  καὶ  τοὺς  μὲν  ἑπομένους  τῶν  Θηβαίων  ἐν  θώματι  ἔχεσθαι  ἀκούοντας  βαρβάρου  γλώσσης  ἀντὶ  ̔Ελλάδος,  οὐδὲ  ἔχειν  ὅ  τι  χρήσωνται  τῷ  παρεόντι  πρήγματι:  τὸν  δὲ  Εὐρωπέα  Μῦν  ἐξαρπάσαντα  παρ'  αὐτῶν  τὴν  ἐφέροντο  δέλτον,  τὰ  λεγόμενα  ὑπὸ  τοῦ  προφήτεω  γράφειν  ἐς  αὐτήν,  φάναι  δὲ  Καρίῃ  μιν  γλώσσῃ  χρᾶν,  συγγραψάμενον  δὲ  οἴχεσθαι  ἀπιόντα  ἐς
Θεσσαλίην.  Μαρδόνιος  δὲ  ἐπιλεξάμενος  ὅ  τι  δὴ  λέγοντα  ἦν  τὰ  χρηστήρια  μετὰ  ταῦτα  ἔπεμψε  ἄγγελον  ἐς  ̓Αθήνας  ̓Αλέξανδρον  τὸν  ̓Αμύντεω  ἄνδρα  Μακεδόνα,  ἅμα  μὲν  ὅτι  οἱ  προσκηδέες  οἱ  Πέρσαι  ἦσαν:  ̓Αλεξάνδρου  γὰρ  ἀδελφεὴν  Γυγαίην,  ̓Αμύντεω  δὲ  θυγατέρα,  Βουβάρης  ἀνὴρ  Πέρσης  ἔσχε,  ἐκ  τῆς  οἱ  ἐγεγόνεε  ̓Αμύντης  ὁ  ἐν  τῇ  ̓Ασίῃ,  ἔχων  τὸ  οὔνομα  τοῦ  μητροπάτορος,
τῷ  δὴ  ἐκ  βασιλέος  τῆς  Φρυγίης  ἐδόθη  ̓Αλάβανδα  πόλις  μεγάλη  νέμεσθαι:  ἅμα  δὲ  ὁ  Μαρδόνιος  πυθόμενος  ὅτι  πρόξεινός  τε  εἴη  καὶ  εὐεργέτης  ὁ  ̓Αλέξανδρος  ἔπεμπε:  τοὺς  γὰρ  ̓Αθηναίους  οὕτω  ἐδόκεε  μάλιστα  προσκτήσεσθαι,  λεών  τε  πολλὸν  ἄρα  ἀκούων  εἶναι  καὶ  ἄλκιμον,  τά  τε  κατὰ  τὴν  θάλασσαν  συντυχόντα  σφι  παθήματα  κατεργασαμένους  μάλιστα  ̓Αθηναίους  ἐπίστατο.  τούτων  δὲ  προσγενομένων
κατήλπιζε  εὐπετέως  τῆς  θαλάσσης  κρατήσειν,  τά  περ  ἂν  καὶ  ἦν,  πεζῇ  τε  ἐδόκεε  πολλῷ  εἶναι  κρέσσων,  οὕτω  τε  ἐλογίζετο  κατύπερθέ  οἱ  τὰ  πρήγματα  ἔσεσθαι  τῶν  ̔Ελληνικῶν.  τάχα  δ'  ἂν  καὶ  τὰ  χρηστήρια  ταῦτά  οἱ  προλέγοι,  συμβουλεύοντα  σύμμαχον  τὸν  ̓Αθηναῖον  ποιέεσθαι:  τοῖσι  δὴ  πειθόμενος  ἔπεμπε.  τοῦ  δὲ  ̓Αλεξάνδρου  τούτου  ἕβδομος  γενέτωρ  Περδίκκης  ἐστὶ  ὁ  κτησάμενος  τῶν
Μακεδόνων  τὴν  τυραννίδα  τρόπῳ  τοιῷδε.  ἐξ  ̓́Αργεος  ἔφυγον  ἐς  ̓Ιλλυριοὺς  τῶν  Τημένου  ἀπογόνων  τρεῖς  ἀδελφεοί,  Γαυάνης  τε  καὶ  ̓Αέροπος  καὶ  Περδίκκης,  ἐκ  δὲ  ̓Ιλλυριῶν  ὑπερβαλόντες  ἐς  τὴν  ἄνω  Μακεδονίην  ἀπίκοντο  ἐς  Λεβαίην  πόλιν.  ἐνθαῦτα  δὲ  ἐθήτευον  ἐπὶ  μισθῷ  παρὰ  τῷ  βασιλέι,  ὃ  μὲν  ἵππους  νέμων,  ὁ  δὲ  βοῦς,  ὁ  δὲ  νεώτατος  αὐτῶν  Περδίκκης  τὰ  λεπτὰ
τῶν  προβάτων.  ἡ  δὲ  γυνὴ  τοῦ  βασιλέος  αὐτὴ  τὰ  σιτία  σφι  ἔπεσσε:  ἦσαν  γὰρ  τὸ  πάλαι  καὶ  αἱ  τυραννίδες  τῶν  ἀνθρώπων  ἀσθενέες  χρήμασι,  οὐ  μοῦνον  ὁ  δῆμος:  ὅκως  δὲ  ὀπτῴη,  ὁ  ἄρτος  τοῦ  παιδὸς  τοῦ  θητὸς  Περδίκκεω  διπλήσιος  ἐγίνετο  αὐτὸς  ἑωυτοῦ.  ἐπεὶ  δὲ  αἰεὶ  τὠυτὸ  τοῦτο  ἐγίνετο,  εἶπε  πρὸς  τὸν  ἄνδρα  τὸν  ἑωυτῆς:  τὸν  δὲ
ἀκούσαντα  ἐσῆλθε  αὐτίκα  ὡς  εἴη  τέρας  καὶ  φέροι  μέγα  τι.  καλέσας  δὲ  τοὺς  θῆτας  προηγόρευέ  σφι  ἀπαλλάσσεσθαι  ἐκ  γῆς  τῆς  ἑωυτοῦ.  οἳ  δὲ  τὸν  μισθὸν  ἔφασαν  δίκαιοι  εἶναι  ἀπολαβόντες  οὕτω  ἐξιέναι.  ἐνθαῦτα  ὁ  βασιλεὺς  τοῦ  μισθοῦ  πέρι  ἀκούσας,  ἦν  γὰρ  κατὰ  τὴν  καπνοδόκην  ἐς  τὸν  οἶκον  ἐσέχων  ὁ  ἥλιος,  εἶπε  θεοβλαβὴς  γενόμενος  “μισθὸν  δὲ  ὑμῖν
ἐγὼ  ὑμέων  ἄξιον  τόνδε  ἀποδίδωμι,”  δέξας  τὸν  ἥλιον.  ὁ  μὲν  δὴ  Γαυάνης  τε  καὶ  ὁ  ̓Αέροπος  οἱ  πρεσβύτεροι  ἕστασαν  ἐκπεπληγμένοι,  ὡς  ἤκουσαν  ταῦτα:  ὁ  δὲ  παῖς,  ἐτύγχανε  γὰρ  ἔχων  μάχαιραν,  εἴπας  τάδε  “δεκόμεθα  ὦ  βασιλεῦ  τὰ  διδοῖς,”  περιγράφει  τῇ  μαχαίρῃ  ἐς  τὸ  ἔδαφος  τοῦ  οἴκου  τὸν  ἥλιον,  περιγράψας  δέ,  ἐς  τὸν  κόλπον  τρὶς  ἀρυσάμενος  τοῦ
ἡλίου,  ἀπαλλάσσετο  αὐτός  τε  καὶ  οἱ  μετ'  ἐκείνου.  οἳ  μὲν  δὴ  ἀπήισαν,  τῷ  δὲ  βασιλέι  σημαίνει  τις  τῶν  παρέδρων  οἷόν  τι  χρῆμα  ποιήσειε  ὁ  παῖς  καὶ  ὡς  σὺν  νόῳ  κείνων  ὁ  νεώτατος  λάβοι  τὰ  διδόμενα.  ὁ  δὲ  ταῦτα  ἀκούσας  καὶ  ὀξυνθεὶς  πέμπει  ἐπ'  αὐτοὺς  ἱππέας  ἀπολέοντας.  ποταμὸς  δὲ  ἐστὶ  ἐν  τῇ  χώρῃ  ταύτῃ,  τῷ  θύουσι
οἱ  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν  ἀπ'  ̓́Αργεος  ἀπόγονοι  σωτῆρι:  οὗτος,  ἐπείτε  διέβησαν  οἱ  Τημενίδαι,  μέγας  οὕτω  ἐρρύη  ὥστε  τοὺς  ἱππέας  μὴ  οἵους  τε  γενέσθαι  διαβῆναι.  οἳ  δὲ  ἀπικόμενοι  ἐς  ἄλλην  γῆν  τῆς  Μακεδονίης  οἴκησαν  πέλας  τῶν  κήπων  τῶν  λεγομένων  εἶναι  Μίδεω  τοῦ  Γορδίεω,  ἐν  τοῖσι  φύεται  αὐτόματα  ῥόδα,  ἓν  ἕκαστον  ἔχον  ἑξήκοντα  φύλλα,  ὀδμῇ  τε  ὑπερφέροντα
τῶν  ἄλλων.  ἐν  τούτοισι  καὶ  ὁ  Σιληνὸς  τοῖσι  κήποισι  ἥλω,  ὡς  λέγεται  ὑπὸ  Μακεδόνων.  ὑπὲρ  δὲ  τῶν  κήπων  ὄρος  κεῖται  Βέρμιον  οὔνομα,  ἄβατον  ὑπὸ  χειμῶνος.  ἐνθεῦτεν  δὲ  ὁρμώμενοι,  ὡς  ταύτην  ἔσχον,  κατεστρέφοντο  καὶ  τὴν  ἄλλην  Μακεδονίην.  ἀπὸ  τούτου  δὴ  τοῦ  Περδίκκεω  ̓Αλέξανδρος  ὧδε  ἐγένετο:  ̓Αμύντεω  παῖς  ἦν  ̓Αλέξανδρος,  ̓Αμύντης  δὲ  ̓Αλκέτεω,  ̓Αλκέτεω  δὲ  πατὴρ  ἦν
̓Αέροπος,  τοῦ  δὲ  Φίλιππος,  Φιλίππου  δὲ  ̓Αργαῖος,  τοῦ  δὲ  Περδίκκης  ὁ  κτησάμενος  τὴν  ἀρχήν.  ̓Αλέξανδρος  μὲν  ταῦτα  ἔλεξε.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  πυθόμενοι  ἥκειν  ̓Αλέξανδρον  ἐς  ̓Αθήνας  ἐς  ὁμολογίην  ἄξοντα  τῷ  βαρβάρῳ  ̓Αθηναίους,  ἀναμνησθέντες  τῶν  λογίων  ὥς  σφεας  χρεόν  ἐστι  ἅμα  τοῖσι  ἄλλοισι  Δωριεῦσι  ἐκπίπτειν  ἐκ  Πελοποννήσου  ὑπὸ  Μήδων  τε  καὶ  ̓Αθηναίων,  κάρτα  τε  ἔδεισαν  μὴ  ὁμολογήσωσι
τῷ  Πέρσῃ  ̓Αθηναῖοι,  αὐτίκα  τέ  σφι  ἔδοξε  πέμπειν  ἀγγέλους.  καὶ  δὴ  συνέπιπτε  ὥστε  ὁμοῦ  σφεων  γίνεσθαι  τὴν  κατάστασιν:  ἐπανέμειναν  γὰρ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  διατρίβοντες,  εὖ  ἐπιστάμενοι  ὅτι  ἔμελλον  Λακεδαιμόνιοι  πεύσεσθαι  ἥκοντα  παρὰ  τοῦ  βαρβάρου  ἄγγελον  ἐπ'  ὁμολογίῃ,  πυθόμενοί  τε  πέμψειν  κατὰ  τάχος  ἀγγέλους.  ἐπίτηδες  ὦν  ἐποίευν,  ἐνδεικνύμενοι  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι  τὴν  ἑωυτῶν  γνώμην.  ὡς  δὲ  ἐπαύσατο  λέγων
̓Αλέξανδρος,  διαδεξάμενοι  ἔλεγον  οἱ  ἀπὸ  Σπάρτης  ἄγγελοι  “ἡμέας  δὲ  ἔπεμψαν  Λακεδαιμόνιοι  δεησομένους  ὑμέων  μήτε  νεώτερον  ποιέειν  μηδὲν  κατὰ  τὴν  ̔Ελλάδα  μήτε  λόγους  ἐνδέκεσθαι  παρὰ  τοῦ  βαρβάρου.  οὔτε  γὰρ  δίκαιον  οὐδαμῶς  οὔτε  κόσμον  φέρον  οὔτε  γε  ἄλλοισι  ̔Ελλήνων  οὐδαμοῖσι,  ὑμῖν  δὲ  δὴ  καὶ  διὰ  πάντων  ἥκιστα  πολλῶν  εἵνεκα.  ἠγείρατε  γὰρ  τόνδε  τὸν  πόλεμον  ὑμεῖς  οὐδὲν  ἡμέων
βουλομένων,  καὶ  περὶ  τῆς  ὑμετέρης  ἀρχῆθεν  ὁ  ἀγὼν  ἐγένετο,  νῦν  δὲ  φέρει  καὶ  ἐς  πᾶσαν  τὴν  ̔Ελλάδα:  ἄλλως  τε  τούτων  ἁπάντων  αἰτίους  γενέσθαι  δουλοσύνης  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ̓Αθηναίους  οὐδαμῶς  ἀνασχετόν,  οἵτινες  αἰεὶ  καὶ  τὸ  πάλαι  φαίνεσθε  πολλοὺς  ἐλευθερώσαντες  ἀνθρώπων.  πιεζευμένοισι  μέντοι  ὑμῖν  συναχθόμεθα,  καὶ  ὅτι  καρπῶν  ἐστερήθητε  διξῶν  ἤδη  καὶ  ὅτι  οἰκοφθόρησθε  χρόνον  ἤδη  πολλόν.  ἀντὶ
τούτων  δὲ  ὑμῖν  Λακεδαιμόνιοί  τε  καὶ  οἱ  σύμμαχοι  ἐπαγγέλλονται  γυναῖκάς  τε  καὶ  τὰ  ἐς  πόλεμον  ἄχρηστα  οἰκετέων  ἐχόμενα  πάντα  ἐπιθρέψειν,  ἔστ'  ἂν  ὁ  πόλεμος  ὅδε  συνεστήκῃ.  μηδὲ  ὑμέας  ̓Αλέξανδρος  ὁ  Μακεδὼν  ἀναγνώσῃ,  λεήνας  τὸν  Μαρδονίου  λόγον.  τούτῳ  μὲν  γὰρ  ταῦτα  ποιητέα  ἐστί:  τύραννος  γὰρ  ἐὼν  τυράννῳ  συγκατεργάζεται:  ὑμῖν  δὲ  οὐ  ποιητέα,  εἴ  περ  εὖ  τυγχάνετε
φρονέοντες,  ἐπισταμένοισι  ὡς  βαρβάροισι  ἐστὶ  οὔτε  πιστὸν  οὔτε  ἀληθὲς  οὐδέν.”  ταῦτα  ἔλεξαν  οἱ  ἄγγελοι.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  πρὸς  μὲν  ̓Αλέξανδρον  ὑπεκρίναντο  τάδε.  “καὶ  αὐτοὶ  τοῦτό  γε  ἐπιστάμεθα  ὅτι  πολλαπλησίη  ἐστὶ  τῷ  Μήδῳ  δύναμις  ἤ  περ  ἡμῖν,  ὥστε  οὐδὲν  δέει  τοῦτό  γε  ὀνειδίζειν.  ἀλλ'  ὅμως  ἐλευθερίης  γλιχόμενοι  ἀμυνεύμεθα  οὕτω  ὅκως  ἂν  καὶ  δυνώμεθα.  ὁμολογῆσαι  δὲ  τῷ  βαρβάρῳ
μήτε  σὺ  ἡμέας  πειρῶ  ἀναπείθειν  οὔτε  ἡμεῖς  πεισόμεθα.  νῦν  τε  ἀπάγγελλε  Μαρδονίῳ  ὡς  ̓Αθηναῖοι  λέγουσι,  ἔστ'  ἂν  ὁ  ἥλιος  τὴν  αὐτὴν  ὁδὸν  ἴῃ  τῇ  περ  καὶ  νῦν  ἔρχεται,  μήκοτε  ὁμολογήσειν  ἡμέας  Ξέρξῃ:  ἀλλὰ  θεοῖσί  τε  συμμάχοισι  πίσυνοί  μιν  ἐπέξιμεν  ἀμυνόμενοι  καὶ  τοῖσι  ἥρωσι,  τῶν  ἐκεῖνος  οὐδεμίαν  ὄπιν  ἔχων  ἐνέπρησε  τούς  τε  οἴκους  καὶ  τὰ  ἀγάλματα.
σύ  τε  τοῦ  λοιποῦ  λόγους  ἔχων  τοιούσδε  μὴ  ἐπιφαίνεο  ̓Αθηναίοισι,  μηδὲ  δοκέων  χρηστὰ  ὑπουργέειν  ἀθέμιστα  ἔρδειν  παραίνεε:  οὐ  γάρ  σε  βουλόμεθα  οὐδὲν  ἄχαρι  πρὸς  ̓Αθηναίων  παθεῖν  ἐόντα  πρόξεινόν  τε  καὶ  φίλον.”  πρὸς  μὲν  ̓Αλέξανδρον  ταῦτα  ὑπεκρίναντο,  πρὸς  δὲ  τοὺς  ἀπὸ  Σπάρτης  ἀγγέλους  τάδε.  “τὸ  μὲν  δεῖσαι  Λακεδαιμονίους  μὴ  ὁμολογήσωμεν  τῷ  βαρβάρῳ,  κάρτα  ἀνθρωπήιον  ἦν:  ἀτὰρ
αἰσχρῶς  γε  οἴκατε  ἐξεπιστάμενοι  τὸ  ̓Αθηναίων  φρόνημα  ἀρρωδῆσαι,  ὅτι  οὔτε  χρυσός  ἐστι  γῆς  οὐδαμόθι  τοσοῦτος  οὔτε  χώρη  κάλλεϊ  καὶ  ἀρετῇ  μέγα  ὑπερφέρουσα,  τὰ  ἡμεῖς  δεξάμενοι  ἐθέλοιμεν  ἂν  μηδίσαντες  καταδουλῶσαι  τὴν  ̔Ελλάδα.  πολλά  τε  γὰρ  καὶ  μεγάλα  ἐστι  τὰ  διακωλύοντα  ταῦτα  μὴ  ποιέειν  μηδ'  ἢν  ἐθέλωμεν,  πρῶτα  μὲν  καὶ  μέγιστα  τῶν  θεῶν  τὰ  ἀγάλματα  καὶ  τὰ
οἰκήματα  ἐμπεπρησμένα  τε  καὶ  συγκεχωσμένα,  τοῖσι  ἡμέας  ἀναγκαίως  ἔχει  τιμωρέειν  ἐς  τὰ  μέγιστα  μᾶλλον  ἤ  περ  ὁμολογέειν  τῷ  ταῦτα  ἐργασαμένῳ,  αὖτις  δὲ  τὸ  ̔Ελληνικὸν  ἐὸν  ὅμαιμόν  τε  καὶ  ὁμόγλωσσον  καὶ  θεῶν  ἱδρύματά  τε  κοινὰ  καὶ  θυσίαι  ἤθεά  τε  ὁμότροπα,  τῶν  προδότας  γενέσθαι  ̓Αθηναίους  οὐκ  ἂν  εὖ  ἔχοι.  ἐπίστασθέ  τε  οὕτω,  εἰ  μὴ  πρότερον  ἐτυγχάνετε  ἐπιστάμενοι,
ἔστ'  ἂν  καὶ  εἷς  περιῇ  ̓Αθηναίων,  μηδαμὰ  ὁμολογήσοντας  ἡμέας  Ξέρξῃ.  ὑμέων  μέντοι  ἀγάμεθα  τὴν  προνοίην  τὴν  πρὸς  ἡμέας  ἐοῦσαν,  ὅτι  προείδετε  ἡμέων  οἰκοφθορημένων  οὕτω  ὥστε  ἐπιθρέψαι  ἐθέλειν  ἡμέων  τοὺς  οἰκέτας.  καὶ  ὑμῖν  μὲν  ἡ  χάρις  ἐκπεπλήρωται,  ἡμεῖς  μέντοι  λιπαρήσομεν  οὕτω  ὅκως  ἂν  ἔχωμεν,  οὐδὲν  λυπέοντες  ὑμέας.  νῦν  δέ,  ὡς  οὕτω  ἐχόντων,  στρατιὴν  ὡς  τάχιστα  ἐκπέμπετε.
ὡς  γὰρ  ἡμεῖς  εἰκάζομεν,  οὐκ  ἑκὰς  χρόνου  παρέσται  ὁ  βάρβαρος  ἐσβαλὼν  ἐς  τὴν  ἡμετέρην,  ἀλλ'  ἐπειδὰν  τάχιστα  πύθηται  τὴν  ἀγγελίην  ὅτι  οὐδὲν  ποιήσομεν  τῶν  ἐκεῖνος  ἡμέων  προσεδέετο.  πρὶν  ὦν  παρεῖναι  ἐκεῖνον  ἐς  τὴν  ̓Αττικήν,  ἡμέας  καιρός  ἐστι  προβοηθῆσαι  ἐς  τὴν  Βοιωτίην.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  ὑποκριναμένων  ̓Αθηναίων  ἀπαλλάσσοντο  ἐς  Σπάρτην.

======== Histories — Book 9 (Calliope) ========

Μαρδόνιος  δέ,  ὥς  οἱ  ἀπονοστήσας  ̓Αλέξανδρος  τὰ  παρὰ  ̓Αθηναίων  ἐσήμηνε,  ὁρμηθεὶς  ἐκ  Θεσσαλίης  ἦγε  τὴν  στρατιὴν  σπουδῇ  ἐπὶ  τὰς  ̓Αθήνας.  ὅκου  δὲ  ἑκάστοτε  γίνοιτο,  τούτους  παρελάμβανε.  τοῖσι  δὲ  Θεσσαλίης  ἡγεομένοισι  οὔτε  τὰ  πρὸ  τοῦ  πεπρηγμένα  μετέμελε  οὐδὲν  πολλῷ  τε  μᾶλλον  ἐπῆγον  τὸν  Πέρσην,  καὶ  συμπροέπεμψέ  τε  Θώρηξ  ὁ  Ληρισαῖος  Ξέρξην  φεύγοντα  καὶ  τότε  ἐκ  τοῦ
φανεροῦ  παρῆκε  Μαρδόνιον  ἐπὶ  τὴν  ̔Ελλάδα.  ἐπεὶ  δὲ  πορευόμενος  γίνεται  ὁ  στρατὸς  ἐν  Βοιωτοῖσι,  οἱ  Θηβαῖοι  κατελάμβανον  τὸν  Μαρδόνιον  καὶ  συνεβούλευον  αὐτῷ  λέγοντες  ὡς  οὐκ  εἴη  χῶρος  ἐπιτηδεότερος  ἐνστρατοπεδεύεσθαι  ἐκείνου,  οὐδὲ  ἔων  ἰέναι  ἑκαστέρω,  ἀλλ'  αὐτοῦ  ἱζόμενον  ποιέειν  ὅκως  ἀμαχητὶ  τὴν  πᾶσαν  ̔Ελλάδα  καταστρέψεται.  κατὰ  μὲν  γὰρ  τὸ  ἰσχυρὸν  ̔́Ελληνας  ὁμοφρονέοντας,  οἵ  περ  καὶ  πάρος
ταὐτὰ  ἐγίνωσκον,  χαλεπὰ  εἶναι  περιγίνεσθαι  καὶ  ἅπασι  ἀνθρώποισι:  “εἰ  δὲ  ποιήσεις  τὰ  ἡμεῖς  παραινέομεν,”  ἔφασαν  λέγοντες,  “ἕξεις  ἀπόνως  πάντα  τὰ  ἐκείνων  ἰσχυρὰ  βουλεύματα:  πέμπε  χρήματα  ἐς  τοὺς  δυναστεύοντας  ἄνδρας  ἐν  τῇσι  πόλισι,  πέμπων  δὲ  τὴν  ̔Ελλάδα  διαστήσεις:  ἐνθεῦτεν  δὲ  τοὺς  μὴ  τὰ  σὰ  φρονέοντας  ῥηιδίως  μετὰ  τῶν  στασιωτέων  καταστρέψεαι.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  συνεβούλευον,  ὁ  δὲ
οὐκ  ἐπείθετο,  ἀλλά  οἱ  δεινὸς  ἐνέστακτο  ἵμερος  τὰς  ̓Αθήνας  δεύτερα  ἑλεῖν,  ἅμα  μὲν  ὑπ'  ἀγνωμοσύνης,  ἅμα  δὲ  πυρσοῖσι  διὰ  νήσων  ἐδόκεε  βασιλέι  δηλώσειν  ἐόντι  ἐν  Σάρδισι  ὅτι  ἔχοι  ̓Αθήνας:  ὃς  οὐδὲ  τότε  ἀπικόμενος  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  εὗρε  τοὺς  ̓Αθηναίους,  ἀλλ'  ἔν  τε  Σαλαμῖνι  τοὺς  πλείστους  ἐπυνθάνετο  εἶναι  ἔν  τε  τῇσι  νηυσί,  αἱρέει  τε  ἔρημον  τὸ
ἄστυ.  ἡ  δὲ  βασιλέος  αἵρεσις  ἐς  τὴν  ὑστέρην  τὴν  Μαρδονίου  ἐπιστρατηίην  δεκάμηνος  ἐγένετο.  ἐπεὶ  δὲ  ἐν  ̓Αθήνῃσι  ἐγένετο  ὁ  Μαρδόνιος,  πέμπει  ἐς  Σαλαμῖνα  Μουρυχίδην  ἄνδρα  ̔Ελλησπόντιον  φέροντα  τοὺς  αὐτοὺς  λόγους  τοὺς  καὶ  ̓Αλέξανδρος  ὁ  Μακεδὼν  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  διεπόρθμευσε.  ταῦτα  δὲ  τὸ  δεύτερον  ἀπέστελλε  προέχων  μὲν  τῶν  ̓Αθηναίων  οὐ  φιλίας  γνώμας,  ἐλπίζων  δὲ  σφέας  ὑπήσειν  τῆς
ἀγνωμοσύνης,  ὡς  δοριαλώτου  ἐούσης  τῆς  ̓Αττικῆς  χώρης  καὶ  ἐούσης  ὑπ'  ἑωυτῷ.  τούτων  μὲν  εἵνεκα  ἀπέπεμψε  Μουρυχίδην  ἐς  Σαλαμῖνα,  ὁ  δὲ  ἀπικόμενος  ἐπὶ  τὴν  βουλὴν  ἔλεγε  τὰ  παρὰ  Μαρδονίου.  τῶν  δὲ  βουλευτέων  Λυκίδης  εἶπε  γνώμην  ὡς  ἐδόκεε  ἄμεινον  εἶναι  δεξαμένους  τὸν  λόγον,  τόν  σφι  Μουρυχίδης  προφέρει,  ἐξενεῖκαι  ἐς  τὸν  δῆμον.  ὃ  μὲν  δὴ  ταύτην  τὴν  γνώμην
ἀπεφαίνετο,  εἴτε  δὴ  δεδεγμένος  χρήματα  παρὰ  Μαρδονίου,  εἴτε  καὶ  ταῦτά  οἱ  ἑάνδανε:  ̓Αθηναῖοι  δὲ  αὐτίκα  δεινὸν  ποιησάμενοι  οἵ  τε  ἐκ  τῆς  βουλῆς  καὶ  οἱ  ἔξωθεν  ὡς  ἐπύθοντο,  περιστάντες  Λυκίδην  κατέλευσαν  βάλλοντες,  τὸν  δὲ  ̔Ελλησπόντιον  Μουρυχίδην  ἀπέπεμψαν  ἀσινέα.  γενομένου  δὲ  θορύβου  ἐν  τῇ  Σαλαμῖνι  περὶ  τὸν  Λυκίδην,  πυνθάνονται  τὸ  γινόμενον  αἱ  γυναῖκες  τῶν  ̓Αθηναίων,  διακελευσαμένη  δὲ
γυνὴ  γυναικὶ  καὶ  παραλαβοῦσα  ἐπὶ  τὴν  Λυκίδεω  οἰκίην  ἤισαν  αὐτοκελέες,  καὶ  κατὰ  μὲν  ἔλευσαν  αὐτοῦ  τὴν  γυναῖκα  κατὰ  δὲ  τὰ  τέκνα.  ἐς  δὲ  τὴν  Σαλαμῖνα  διέβησαν  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ὧδε.  ἕως  μὲν  προσεδέκοντο  ἐκ  τῆς  Πελοποννήσου  στρατὸν  ἥξειν  τιμωρήσοντά  σφι,  οἳ  δὲ  ἔμενον  ἐν  τῇ  ̓Αττικῇ:  ἐπεὶ  δὲ  οἳ  μὲν  μακρότερα  καὶ  σχολαίτερα  ἐποίεον,  ὁ  δὲ
ἐπιὼν  καὶ  δὴ  ἐν  τῇ  Βοιωτίῃ  ἐλέγετο  εἶναι,  οὕτω  δὴ  ὑπεξεκομίσαντό  τε  πάντα  καὶ  αὐτοὶ  διέβησαν  ἐς  Σαλαμῖνα,  ἐς  Λακεδαίμονά  τε  ἔπεμπον  ἀγγέλους  ἅμα  μὲν  μεμψομένους  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι  ὅτι  περιεῖδον  ἐμβαλόντα  τὸν  βάρβαρον  ἐς  τὴν  ̓Αττικὴν  ἀλλ'  οὐ  μετὰ  σφέων  ἠντίασαν  ἐς  τὴν  Βοιωτίην,  ἅμα  δὲ  ὑπομνήσοντας  ὅσα  σφι  ὑπέσχετο  ὁ  Πέρσης  μεταβαλοῦσι  δώσειν,  προεῖπαί
τε  ὅτι  εἰ  μὴ  ἀμυνεῦσι  ̓Αθηναίοισι,  ὡς  καὶ  αὐτοί  τινα  ἀλεωρὴν  εὑρήσονται.  οἱ  γὰρ  δὴ  Λακεδαιμόνιοι  ὅρταζόν  τε  τοῦτον  τὸν  χρόνον  καί  σφι  ἦν  ̔Υακίνθια,  περὶ  πλείστου  δ'  ἦγον  τὰ  τοῦ  θεοῦ  πορσύνειν:  ἅμα  δὲ  τὸ  τεῖχός  σφι,  τὸ  ἐν  τῷ  ̓Ισθμῷ  ἐτείχεον,  καὶ  ἤδη  ἐπάλξις  ἐλάμβανε.  ὡς  δὲ  ἀπίκοντο  ἐς  τὴν  Λακεδαίμονα  οἱ  ἄγγελοι
οἱ  ἀπ'  ̓Αθηνέων,  ἅμα  ἀγόμενοι  ἔκ  τε  Μεγάρων  ἀγγέλους  καὶ  ἐκ  Πλαταιέων,  ἔλεγον  τάδε  ἐπελθόντες  ἐπὶ  τοὺς  ἐφόρους.  ὡς  δὲ  ἄρα  ἤκουσαν  οἱ  ἔφοροι  ταῦτα,  ἀνεβάλλοντο  ἐς  τὴν  ὑστεραίην  ὑποκρίνασθαι,  τῇ  δὲ  ὑστεραίῃ  ἐς  τὴν  ἑτέρην:  τοῦτο  καὶ  ἐπὶ  δέκα  ἡμέρας  ἐποίεον,  ἐξ  ἡμέρης  ἐς  ἡμέρην  ἀναβαλλόμενοι.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἐτείχεον
σπουδὴν  ἔχοντες  πολλὴν  πάντες  Πελοποννήσιοι,  καί  σφι  ἦν  πρὸς  τέλεϊ.  οὐδ'  ἔχω  εἰπεῖν  τὸ  αἴτιον  διότι  ἀπικομένου  μὲν  ̓Αλεξάνδρου  τοῦ  Μακεδόνος  ἐς  ̓Αθήνας  σπουδὴν  μεγάλην  ἐποιήσαντο  μὴ  μηδίσαι  ̓Αθηναίους,  τότε  δὲ  ὤρην  ἐποιήσαντο  οὐδεμίαν,  ἄλλο  γε  ἢ  ὅτι  ὁ  ̓Ισθμός  σφι  ἐτετείχιστο  καὶ  ἐδόκεον  ̓Αθηναίων  ἔτι  δεῖσθαι  οὐδέν:  ὅτε  δὲ  ̓Αλέξανδρος  ἀπίκετο  ἐς  τὴν  ̓Αττικήν,
οὔκω  ἀπετετείχιστο,  ἐργάζοντο  δὲ  μεγάλως  καταρρωδηκότες  τοὺς  Πέρσας.  τέλος  δὲ  τῆς  τε  ὑποκρίσιος  καὶ  ἐξόδου  τῶν  Σπαρτιητέων  ἐγένετο  τρόπος  τοιόσδε.  τῇ  προτεραίῃ  τῆς  ὑστάτης  καταστάσιος  μελλούσης  ἔσεσθαι  Χίλεος  ἀνὴρ  Τεγεήτης,  δυνάμενος  ἐν  Λακεδαίμονι  μέγιστον  ξείνων,  τῶν  ἐφόρων  ἐπύθετο  πάντα  λόγον  τὸν  δὴ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἔλεγον:  ἀκούσας  δὲ  ὁ  Χίλεος  ἔλεγε  ἄρα  σφι  τάδε.  “οὕτω  ἔχει,
ἄνδρες  ἔφοροι:  ̓Αθηναίων  ἡμῖν  ἐόντων  μὴ  ἀρθμίων  τῷ  δὲ  βαρβάρῳ  συμμάχων,  καίπερ  τείχεος  διὰ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  ἐληλαμένου  καρτεροῦ,  μεγάλαι  κλισιάδες  ἀναπεπτέαται  ἐς  τὴν  Πελοπόννησον  τῷ  Πέρσῃ.  ἀλλ'  ἐσακούσατε,  πρίν  τι  ἄλλο  ̓Αθηναίοισι  δόξαι  σφάλμα  φέρον  τῇ  ̔Ελλάδι.”  ὃ  μέν  σφι  ταῦτα  συνεβούλευε:  οἳ  δὲ  φρενὶ  λαβόντες  τὸν  λόγον  αὐτίκα,  φράσαντες  οὐδὲν  τοῖσι  ἀγγέλοισι  τοῖσι  ἀπιγμένοισι
ἀπὸ  τῶν  πολίων,  νυκτὸς  ἔτι  ἐκπέμπουσι  πεντακισχιλίους  Σπαρτιητέων  καὶ  ἑπτὰ  περὶ  ἕκαστον  τάξαντες  τῶν  εἱλώτων,  Παυσανίῃ  τῷ  Κλεομβρότου  ἐπιτάξαντες  ἐξάγειν.  ἐγίνετο  μὲν  ἡ  ἡγεμονίη  Πλειστάρχου  τοῦ  Λεωνίδεω:  ἀλλ'  ὃ  μὲν  ἦν  ἔτι  παῖς,  ὁ  δὲ  τούτου  ἐπίτροπός  τε  καὶ  ἀνεψιός.  Κλεόμβροτος  γὰρ  ὁ  Παυσανίεω  μὲν  πατὴρ  ̓Αναξανδρίδεω  δὲ  παῖς  οὐκέτι  περιῆν,  ἀλλ'  ἀπαγαγὼν  ἐκ  τοῦ
̓Ισθμοῦ  τὴν  στρατιὴν  τὴν  τὸ  τεῖχος  δείμασαν  μετὰ  ταῦτα  οὐ  πολλὸν  χρόνον  τινὰ  βιοὺς  ἀπέθανε.  ἀπῆγε  δὲ  τὴν  στρατιὴν  ὁ  Κλεόμβροτος  ἐκ  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  διὰ  τόδε:  θυομένῳ  οἱ  ἐπὶ  τῷ  Πέρσῃ  ὁ  ἥλιος  ἀμαυρώθη  ἐν  τῷ  οὐρανῷ.  προσαιρέεται  δὲ  ἑωυτῷ  Παυσανίης  Εὐρυάνακτα  τὸν  Δωριέος,  ἄνδρα  οἰκίης  ἐόντα  τῆς  αὐτῆς.  οἳ  μὲν  δὴ  σὺν  Παυσανίῃ  ἐξεληλύθεσαν
ἔξω  Σπάρτης:  οἱ  δὲ  ἄγγελοι,  ὡς  ἡμέρη  ἐγεγόνεε,  οὐδὲν  εἰδότες  περὶ  τῆς  ἐξόδου  ἐπῆλθον  ἐπὶ  τοὺς  ἐφόρους,  ἐν  νόῳ  δὴ  ἔχοντες  ἀπαλλάσσεσθαι  καὶ  αὐτοὶ  ἐπὶ  τὴν  ἑωυτοῦ  ἕκαστος:  ἐπελθόντες  δὲ  ἔλεγον  τάδε.  “ὑμεῖς  μὲν,  ὦ  Λακεδαιμόνιοι  αὐτοῦ  τῇδε  μένοντες  ̔Υακίνθιά  τε  ἄγετε  καὶ  παίζετε,  καταπροδόντες  τοὺς  συμμάχους:  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ὡς  ἀδικεόμενοι  ὑπὸ  ὑμέων  χήτεί̈  τε
συμμάχων  καταλύσονται  τῷ  Πέρσῃ  οὕτω  ὅκως  ἄν  δύνωνται:  καταλυσάμενοι  δέ,  δῆλα  γὰρ  ὅτι  σύμμαχοι  βασιλέος  γινόμεθα,  συστρατευσόμεθα  ἐπ'  ἣν  ἂν  ἐκεῖνοι  ἐξηγέωνται.  ὑμεῖς  δὲ  τὸ  ἐνθεῦτεν  μαθήσεσθε  ὁκοῖον  ἄν  τι  ὑμῖν  ἐξ  αὐτοῦ  ἐκβαίνῃ.”  ταῦτα  λεγόντων  τῶν  ἀγγέλων,  οἱ  ἔφοροι  εἶπαν  ἐπ'  ὅρκου  καὶ  δὴ  δοκέειν  εἶναι  ἐν  ̓Ορεσθείῳ  στείχοντας  ἐπὶ  τοὺς  ξείνους.  ξείνους  γὰρ
ἐκάλεον  τοὺς  βαρβάρους.  οἳ  δὲ  ὡς  οὐκ  εἰδότες  ἐπειρώτων  τὸ  λεγόμενον,  ἐπειρόμενοι  δὲ  ἐξέμαθον  πᾶν  τὸ  ἐόν,  ὥστε  ἐν  θώματι  γενόμενοι  ἐπορεύοντο  τὴν  ταχίστην  διώκοντες:  σὺν  δέ  σφι  τῶν  περιοίκων  Λακεδαιμονίων  λογάδες  πεντακισχίλιοι  ὁπλῖται  τὠυτὸ  τοῦτο  ἐποίεον.  οἳ  μὲν  δὴ  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἠπείγοντο:  ̓Αργεῖοι  δὲ  ἐπείτε  τάχιστα  ἐπύθοντο  τοὺς  μετὰ  Παυσανίεω  ἐξεληλυθότας  ἐκ  Σπάρτης,
πέμπουσι  κήρυκα  τῶν  ἡμεροδρόμων  ἀνευρόντες  τὸν  ἄριστον  ἐς  τὴν  ̓Αττικήν,  πρότερον  αὐτοὶ  Μαρδονίῳ  ὑποδεξάμενοι  σχήσειν  τὸν  Σπαρτιήτην  μὴ  ἐξιέναι:  ὃς  ἐπείτε  ἀπίκετο  ἐς  τὰς  ̓Αθήνας  ἔλεγε  τάδε.  “Μαρδόνιε,  ἔπεμψάν  με  ̓Αργεῖοι  φράσοντά  τοι  ὅτι  ἐκ  Λακεδαίμονος  ἐξελήλυθε  ἡ  νεότης,  καὶ  ὡς  οὐ  δυνατοὶ  αὐτὴν  ἔχειν  εἰσὶ  ̓Αργεῖοι  μὴ  οὐκ  ἐξιέναι.  πρὸς  ταῦτα  τύγχανε  εὖ  βουλευόμενος.”
ὃ  μὲν  δὴ  εἴπας  ταῦτα  ἀπαλλάσσετο  ὀπίσω,  Μαρδόνιος  δὲ  οὐδαμῶς  ἔτι  πρόθυμος  ἦν  μένειν  ἐν  τῇ  ̓Αττικῇ,  ὡς  ἤκουσε  ταῦτα.  πρὶν  μέν  νυν  ἢ  πυθέσθαι  ἀνεκώχευε,  θέλων  εἰδέναι  τὸ  παρ'  ̓Αθηναίων,  ὁκοῖόν  τι  ποιήσουσι,  καὶ  οὔτε  ἐπήμαινε  οὔτε  ἐσίνετο  γῆν  τὴν  ̓Αττικήν,  ἐλπίζων  διὰ  παντὸς  τοῦ  χρόνου  ὁμολογήσειν  σφέας:  ἐπεὶ  δὲ  οὐκ  ἔπειθε,  πυθόμενος  πάντα
λόγον,  πρὶν  ἢ  τοὺς  μετὰ  Παυσανίεω  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἐσβαλεῖν,  ὑπεξεχώρεε  ἐμπρήσας  τε  τὰς  ̓Αθήνας,  καὶ  εἴ  κού  τι  ὀρθὸν  ἦν  τῶν  τειχέων  ἢ  τῶν  οἰκημάτων  ἢ  τῶν  ἱρῶν,  πάντα  καταβαλὼν  καὶ  συγχώσας.  ἐξήλαυνε  δὲ  τῶνδε  εἵνεκεν,  ὅτι  οὔτε  ἱππασίμη  ἡ  χώρη  ἦν  ἡ  ̓Αττική,  εἴ  τε  νικῷτο  συμβαλών,  ἀπάλλαξις  οὐκ  ἦν  ὅτι  μὴ  κατὰ
στεινόν,  ὥστε  ὀλίγους  σφέας  ἀνθρώπους  ἴσχειν.  ἐβουλεύετο  ὦν  ἐπαναχωρήσας  ἐς  τὰς  Θήβας  συμβαλεῖν  πρὸς  πόλι  τε  φιλίῃ  καὶ  χώρῃ  ἱππασίμῳ.  Μαρδόνιος  μὲν  δὴ  ὑπεξεχώρεε,  ἤδη  δὲ  ἐν  τῇ  ὁδῷ  ἐόντι  αὐτῷ  ἦλθε  ἀγγελίη  πρόδρομον  ἄλλην  στρατιὴν  ἥκειν  ἐς  Μέγαρα,  Λακεδαιμονίων  χιλίους:  πυθόμενος  δὲ  ταῦτα  ἐβουλεύετο  θέλων  εἴ  κως  τούτους  πρῶτον  ἕλοι.  ὑποστρέψας  δὲ  τὴν  στρατιὴν
ἦγε  ἐπὶ  τὰ  Μέγαρα:  ἡ  δὲ  ἵππος  προελθοῦσα  κατιππάσατο  χώρην  τὴν  Μεγαρίδα.  ἐς  ταύτην  δὴ  ἑκαστάτω  τῆς  Εὐρώπης  τὸ  πρὸς  ἡλίου  δύνοντος  ἡ  Περσικὴ  αὕτη  στρατιὴ  ἀπίκετο.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  Μαρδονίῳ  ἦλθε  ἀγγελίη  ὡς  ἁλέες  εἴησαν  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐν  τῷ  ̓Ισθμῷ.  οὕτω  δὴ  ὀπίσω  ἐπορεύετο  διὰ  Δεκελέης:  οἱ  γὰρ  βοιωτάρχαι  μετεπέμψαντο  τοὺς  προσχώρους  τῶν  ̓Ασωπίων,
οὗτοι  δὲ  αὐτῷ  τὴν  ὁδὸν  ἡγέοντο  ἐς  Σφενδαλέας,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἐς  Τάναγραν:  ἐν  Τανάγρῃ  δὲ  νύκτα  ἐναυλισάμενος,  καὶ  τραπόμενος  τῇ  ὑστεραίῃ  ἐς  Σκῶλον  ἐν  γῇ  τῇ  Θηβαίων  ἦν.  ἐνθαῦτα  δὲ  τῶν  Θηβαίων  καίπερ  μηδιζόντων  ἔκειρε  τοὺς  χώρους,  οὔτι  κατὰ  ἔχθος  αὐτῶν  ἀλλ'  ὑπ'  ἀναγκαίης  μεγάλης  ἐχόμενος  ἔρυμά  τε  τῷ  στρατῷ  ποιήσασθαι,  καὶ  ἢν  συμβαλόντι  οἱ
μὴ  ἐκβαίνῃ  ὁκοῖόν  τι  ἐθέλοι,  κρησφύγετον  τοῦτο  ἐποιέετο.  παρῆκε  δὲ  αὐτοῦ  τὸ  στρατόπεδον  ἀρξάμενον  ἀπὸ  ̓Ερυθρέων  παρὰ  ̔Υσιάς,  κατέτεινε  δὲ  ἐς  τὴν  Πλαταιίδα  γῆν,  παρὰ  τὸν  ̓Ασωπὸν  ποταμὸν  τεταγμένον.  οὐ  μέντοι  τό  γε  τεῖχος  τοσοῦτο  ἐποιέετο,  ἁλλ'  ὡς  ἐπὶ  δέκα  σταδίους  μάλιστά  κῃ  μέτωπον  ἕκαστον.  ἐχόντων  δὲ  τὸν  πόνον  τοῦτον  τῶν  βαρβάρων,  ̓Ατταγῖνος  ὁ  Φρύνωνος
ἀνὴρ  Θηβαῖος  παρασκευασάμενος  μεγάλως  ἐκάλεε  ἐπὶ  ξείνια  αὐτόν  τε  Μαρδόνιον  καὶ  πεντήκοντα  Περσέων  τοὺς  λογιμωτάτους,  κληθέντες  δὲ  οὗτοι  εἵποντο:  ἦν  δὲ  τὸ  δεῖπνον  ποιεύμενον  ἐν  Θήβῃσι.  τάδε  δὲ  ἤδη  τὰ  ἐπίλοιπα  ἤκουον  Θερσάνδρου  ἀνδρὸς  μὲν  ̓Ορχομενίου,  λογίμου  δὲ  ἐς  τὰ  πρῶτα  ἐν  ̓Ορχομενῷ.  ἔφη  δὲ  ὁ  Θέρσανδρος  κληθῆναι  καὶ  αὐτὸς  ὑπὸ  ̓Ατταγίνου  ἐπὶ  τὸ  δεῖπνον
τοῦτο,  κληθῆναι  δὲ  καὶ  Θηβαίων  ἄνδρας  πεντήκοντα,  καί  σφεων  οὐ  χωρὶς  ἑκατέρους  κλῖναι,  ἀλλὰ  Πέρσην  τε  καὶ  Θηβαῖον  ἐν  κλίνῃ  ἑκάστῃ.  ὡς  δὲ  ἀπὸ  δείπνου  ἦσαν,  διαπινόντων  τὸν  Πέρσην  τὸν  ὁμόκλινον  ̔Ελλάδα  γλῶσσαν  ἱέντα  εἰρέσθαι  αὐτὸν  ὁποδαπός  ἐστι,  αὐτὸς  δὲ  ὑποκρίνασθαι  ὡς  εἴη  ̓Ορχομένιος.  τὸν  δὲ  εἰπεῖν  “ἐπεὶ  νῦν  ὁμοτράπεζός  τέ  μοι  καὶ  ὁμόσπονδος  ἐγένεο,
μνημόσυνά  τοι  γνώμης  τῆς  ἐμῆς  καταλιπέσθαι  θέλω,  ἵνα  καὶ  προειδὼς  αὐτὸς  περὶ  σεωυτοῦ  βουλεύεσθαι  ἔχῃς  τὰ  συμφέροντα.  ὁρᾷς  τούτους  τοὺς  δαινυμένους  Πέρσας  καὶ  τὸν  στρατὸν  τὸν  ἐλίπομεν  ἐπὶ  τῷ  ποταμῷ  στρατοπεδευόμενον:  τούτων  πάντων  ὄψεαι  ὀλίγου  τινὸς  χρόνου  διελθόντος  ὀλίγους  τινὰς  τοὺς  περιγενομένους.”  ταῦτα  ἅμα  τε  τὸν  Πέρσην  λέγειν  καὶ  μετιέναι  πολλὰ  τῶν  δακρύων.  αὐτὸς  δὲ
θωμάσας  τὸν  λόγον  εἰπεῖν  πρὸς  αὐτὸν  “οὐκῶν  Μαρδονίῳ  τε  ταῦτα  χρεόν  ἐστι  λέγειν  καὶ  τοῖσι  μετ'  ἐκεῖνον  ἐν  αἴνῃ  ἐοῦσι  Περσέων;”  τὸν  δὲ  μετὰ  ταῦτα  εἰπεῖν  “ξεῖνε,  ὅ  τι  δεῖ  γενέσθαι  ἐκ  τοῦ  θεοῦ  ἀμήχανον  ἀποτρέψαι  ἀνθρώπῳ:  οὐδὲ  γὰρ  πιστὰ  λέγουσι  ἐθέλει  πείθεσθαι  οὐδείς.  ταῦτα  δὲ  Περσέων  συχνοὶ  ἐπιστάμενοι  ἑπόμεθα  ἀναγκαίῃ  ἐνδεδεμένοι,  ἐχθίστη  δὲ  ὀδύνη
ἐστὶ  τῶν  ἐν  ἀνθρώποισι  αὕτη,  πολλὰ  φρονέοντα  μηδενὸς  κρατέειν.”  ταῦτα  μὲν  ̓Ορχομενίου  Θερσάνδρου  ἤκουον,  καὶ  τάδε  πρὸς  τούτοισι,  ὡς  αὐτὸς  αὐτίκα  λέγοι  ταῦτα  πρὸς  ἀνθρώπους  πρότερον  ἢ  γενέσθαι  ἐν  Πλαταιῇσι  τὴν  μάχην.  Μαρδονίου  δὲ  ἐν  τῇ  Βοιωτίῃ  στρατοπεδευομένου  οἱ  μὲν  ἄλλοι  παρείχοντο  ἅπαντες  στρατιὴν  καὶ  συνεσέβαλον  ἐς  ̓Αθήνας,  ὅσοι  περ  ἐμήδιζον  ̔Ελλήνων  τῶν  ταύτῃ  οἰκημένων,
μοῦνοι  δὲ  Φωκέες  οὐ  συνεσέβαλον  （ἐμήδιζον  γὰρ  δὴ  σφόδρα  καὶ  οὗτοι）  οὐκ  ἑκόντες  ἀλλ'  ὑπ'  ἀναγκαίης.  ἡμέρῃσι  δὲ  οὐ  πολλῇσι  μετὰ  τὴν  ἄπιξιν  τὴν  ἐς  Θήβας  ὕστερον  ἦλθον  αὐτῶν  ὁπλῖται  χίλιοι,  ἦγε  δὲ  αὐτοὺς  ̔Αρμοκύδης  ἀνὴρ  τῶν  ἀστῶν  δοκιμώτατος.  ἐπεὶ  δὲ  ἀπίκατο  καὶ  οὗτοι  ἐς  Θήβας,  πέμψας  ὁ  Μαρδόνιος  ἱππέας  ἐκέλευσε  σφέας  ἐπ'  ἑωυτῶν  ἐν
τῷ  πεδίῳ  ἵζεσθαι.  ἐπεὶ  δὲ  ἐποίησαν  ταῦτα,  αὐτίκα  παρῆν  ἵππος  ἡ  ἅπασα.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  διεξῆλθε  μὲν  διὰ  τοῦ  στρατοπέδου  τοῦ  ̔Ελληνικοῦ  τοῦ  μετὰ  Μήδων  ἐόντος  φήμη  ὡς  κατακοντιεῖ  σφεας,  διεξῆλθε  δὲ  δι'  αὐτῶν  Φωκέων  τὠυτὸ  τοῦτο.  ἔνθα  δή  σφι  ὁ  στρατηγὸς  ̔Αρμοκύδης  παραίνεε  λέγων  τοιάδε.  “ὦ  Φωκέες,  πρόδηλα  γὰρ  ὅτι  ἡμέας  οὗτοι  οἱ  ἄνθρωποι
μέλλουσι  προόπτῳ  θανάτῳ  δώσειν,  διαβεβλημένους  ὑπὸ  Θεσσαλῶν,  ὡς  ἐγὼ  εἰκάζω:  νῦν  ἄνδρα  πάντα  τινὰ  ὑμέων  χρεόν  ἐστι  γενέσθαι  ἀγαθόν:  κρέσσον  γὰρ  ποιεῦντάς  τι  καὶ  ἀμυνομένους  τελευτῆσαι  τὸν  αἰῶνα  ἤ  περ  παρέχοντας  διαφθαρῆναι  αἰσχίστῳ  μόρῳ.  ἀλλὰ  μαθέτω  τις  αὐτῶν  ὅτι  ἐόντες  βάρβαροι  ἐπ'  ̔́Ελλησι  ἀνδράσι  φόνον  ἔρραψαν.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  παραίνεε:  οἱ  δὲ  ἱππέες  ἐπεί  σφεας
ἐκυκλώσαντο,  ἐπήλαυνον  ὡς  ἀπολέοντες,  καὶ  δὴ  διετείνοντο  τὰ  βέλεα  ὡς  ἀπήσοντες,  καὶ  κού  τις  καὶ  ἀπῆκε.  καὶ  οἳ  ἀντίοι  ἔστησαν  πάντῃ  συστρέψαντες  ἑωυτοὺς  καὶ  πυκνώσαντες  ὡς  μάλιστα.  ἐνθαῦτα  οἱ  ἱππόται  ὑπέστρεφον  καὶ  ἀπήλαυνον  ὀπίσω.  οὐκ  ἔχω  δ'  ἀτρεκέως  εἰπεῖν  οὔτε  εἰ  ἦλθον  μὲν  ἀπολέοντες  τοὺς  Φωκέας  δεηθέντων  Θεσσαλῶν,  ἐπεὶ  δὲ  ὥρων  πρὸς  ἀλέξησιν  τραπομένους,  δείσαντες
μὴ  καὶ  σφίσι  γένηται  τρώματα,  οὕτω  δὴ  ἀπήλαυνον  ὀπίσω:  ὣς  γάρ  σφι  ἐνετείλατο  Μαρδόνιος:  οὔτ'  εἰ  αὐτῶν  πειρηθῆναι  ἠθέλησε  εἴ  τι  ἀλκῆς  μετέχουσι.  ὡς  δὲ  ὀπίσω  ἀπήλασαν  οἱ  ἱππόται,  πέμψας  Μαρδόνιος  κήρυκα  ἔλεγε  τάδε.  “θαρσέετε  ὦ  Φωκέες:  ἄνδρες  γὰρ  ἐφάνητε  ἐόντες  ἀγαθοί,  οὐκ  ὡς  ἐγὼ  ἐπυνθανόμην.  καὶ  νῦν  προθύμως  φέρετε  τὸν  πόλεμον  τοῦτον:  εὐεργεσίῃσι  γὰρ
οὐ  νικήσετε  οὔτ'  ὦν  ἐμὲ  οὔτε  βασιλέα.”  τὰ  περὶ  Φωκέων  μὲν  ἐς  τοσοῦτο  ἐγένετο.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  ὡς  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἦλθον,  ἐν  τούτῳ  ἐστρατοπεδεύοντο.  πυνθανόμενοι  δὲ  ταῦτα  οἱ  λοιποὶ  Πελοποννήσιοι  τοῖσι  τὰ  ἀμείνω  ἑάνδανε,  οἳ  δὲ  καὶ  ὁρῶντες  ἐξιόντας  Σπαρτιήτας,  οὐκ  ἐδικαίευν  λείπεσθαι  τῆς  ἐξόδου  Λακεδαιμονίων.  ἐκ  δὴ  ὦν  τοῦ  ̓Ισθμοῦ  καλλιερησάντων  τῶν  ἱρῶν  ἐπορεύοντο
πάντες  καὶ  ἀπικνέονται  ἐς  ̓Ελευσῖνα:  ποιήσαντες  δὲ  καὶ  ἐνθαῦτα  ἱρά,  ὥς  σφι  ἐκαλλιέρεε,  τὸ  πρόσω  ἐπορεύοντο,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἅμα  αὐτοῖσι,  διαβάντες  μὲν  ἐκ  Σαλαμῖνος,  συμμιγέντες  δὲ  ἐν  ̓Ελευσῖνι.  ὡς  δὲ  ἄρα  ἀπίκοντο  τῆς  Βοιωτίης  ἐς  ̓Ερυθράς,  ἔμαθόν  τε  δὴ  τοὺς  βαρβάρους  ἐπὶ  τῷ  ̓Ασωπῷ  στρατοπεδευομένους,  φρασθέντες  δὲ  τοῦτο  ἀντετάσσοντο  ἐπὶ  τῆς  ὑπωρέης  τοῦ  Κιθαιρῶνος.  Μαρδόνιος
δέ,  ὡς  οὐ  κατέβαινον  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐς  τὸ  πεδίον,  πέμπει  ἐς  αὐτοὺς  πᾶσαν  τὴν  ἵππον,  τῆς  ἱππάρχεε  Μασίστιος  εὐδοκιμέων  παρὰ  Πέρσῃσι,  τὸν  ̔́Ελληνες  Μακίστιον  καλέουσι,  ἵππον  ἔχων  Νησαῖον  χρυσοχάλινον  καὶ  ἄλλως  κεκοσμημένον  καλῶς.  ἐνθαῦτα  ὡς  προσήλασαν  οἱ  ἱππόται  πρὸς  τοὺς  ̔́Ελληνας,  προσέβαλλον  κατὰ  τέλεα,  προσβάλλοντες  δὲ  κακὰ  μεγάλα  ἐργάζοντο  καὶ  γυναῖκας  σφέας  ἀπεκάλεον.  κατὰ  συντυχίην
δὲ  Μεγαρέες  ἔτυχον  ταχθέντες  τῇ  τε  ἐπιμαχώτατον  ἦν  τοῦ  χωρίου  παντός,  καὶ  πρόσοδος  μάλιστα  ταύτῃ  ἐγίνετο  τῇ  ἵππῳ.  προσβαλλούσης  ὦν  τῆς  ἵππου  οἱ  Μεγαρέες  πιεζόμενοι  ἔπεμπον  ἐπὶ  τοὺς  στρατηγοὺς  τῶν  ̔Ελλήνων  κήρυκα,  ἀπικόμενος  δὲ  ὁ  κῆρυξ  πρὸς  αὐτοὺς  ἔλεγε  τάδε.  “Μεγαρέες  λέγουσι:  ἡμεῖς,  ἄνδρες  σύμμαχοι,  οὐ  δυνατοί  εἰμεν  τὴν  Περσέων  ἵππον  δέκεσθαι  μοῦνοι,  ἔχοντες  στάσιν
ταύτην  ἐς  τὴν  ἔστημεν  ἀρχήν:  ἀλλὰ  καὶ  ἐς  τόδε  λιπαρίῃ  τε  καὶ  ἀρετῇ  ἀντέχομεν  καίπερ  πιεζόμενοι.  νῦν  τε  εἰ  μή  τινας  ἄλλους  πέμψετε  διαδόχους  τῆς  τάξιος,  ἴστε  ἡμέας  ἐκλείψοντας  τὴν  τάξιν.”  ὃ  μὲν  δή  σφι  ταῦτα  ἀπήγγελλε,  Παυσανίης  δὲ  ἀποπειρᾶτο  τῶν  ̔Ελλήνων  εἴ  τινες  ἐθέλοιεν  ἄλλοι  ἐθελονταὶ  ἰέναι  τε  ἐς  τὸν  χῶρον  τοῦτον  καὶ  τάσσεσθαι
διάδοχοι  Μεγαρεῦσι.  οὐ  βουλομένων  δὲ  τῶν  ἄλλων  ̓Αθηναῖοι  ὑπεδέξαντο  καὶ  ̓Αθηναίων  οἱ  τριηκόσιοι  λογάδες,  τῶν  ἐλοχήγεε  ̓Ολυμπιόδωρος  ὁ  Λάμπωνος.  οὗτοι  ἦσαν  οἵ  τε  ὑποδεξάμενοι  καὶ  οἱ  πρὸ  τῶν  ἄλλων  τῶν  παρεόντων  ̔Ελλήνων  ἐς  ̓Ερυθρὰς  ταχθέντες,  τοὺς  τοξότας  προσελόμενοι.  μαχομένων  δὲ  σφέων  ἐπὶ  χρόνον  τέλος  τοιόνδε  ἐγένετο  τῆς  μάχης.  προσβαλλούσης  τῆς  ἵππου  κατὰ  τέλεα,  ὁ  Μασιστίου
προέχων  τῶν  ἄλλων  ἵππος  βάλλεται  τοξεύματι  τὰ  πλευρά,  ἀλγήσας  δὲ  ἵσταταί  τε  ὀρθὸς  καὶ  ἀποσείεται  τὸν  Μασίστιον:  πεσόντι  δὲ  αὐτῷ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  αὐτίκα  ἐπεκέατο.  τόν  τε  δὴ  ἵππον  αὐτοῦ  λαμβάνουσι  καὶ  αὐτὸν  ἀμυνόμενον  κτείνουσι,  κατ'  ἀρχὰς  οὐ  δυνάμενοι.  ἐνεσκεύαστο  γὰρ  οὕτω:  ἐντὸς  θώρηκα  εἶχε  χρύσεον  λεπιδωτόν,  κατύπερθε  δὲ  τοῦ  θώρηκος  κιθῶνα  φοινίκεον  ἐνεδεδύκεε.  τύπτοντες  δὲ
ἐς  τὸν  θώρηκα  ἐποίευν  οὐδέν,  πρίν  γε  δὴ  μαθών  τις  τὸ  ποιεύμενον  παίει  μιν  ἐς  τὸν  ὀφθαλμόν.  οὕτω  δὴ  ἔπεσέ  τε  καὶ  ἀπέθανε.  ταῦτα  δέ  κως  γινόμενα  ἐλελήθεε  τοὺς  ἄλλους  ἱππέας:  οὔτε  γὰρ  πεσόντα  μιν  εἶδον  ἀπὸ  τοῦ  ἵππου  οὔτε  ἀποθνήσκοντα,  ἀναχωρήσιός  τε  γινομένης  καὶ  ὑποστροφῆς  οὐκ  ἔμαθον  τὸ  γινόμενον.  ἐπείτε  δὲ  ἔστησαν,  αὐτίκα  ἐπόθεσαν,
ὥς  σφεας  οὐδεὶς  ἦν  ὁ  τάσσων  μαθόντες  δὲ  τὸ  γεγονός,  διακελευσάμενοι  ἤλαυνον  τοὺς  ἵππους  πάντες,  ὡς  ἂν  τὸν  νεκρὸν  ἀνελοίατο.  ἰδόντες  δὲ  οἱ  ̓Αθηναῖοι  οὐκέτι  κατὰ  τέλεα  προσελαύνοντας  τοὺς  ἱππέας  ἀλλὰ  πάντας,  τὴν  ἄλλην  στρατιὴν  ἐπεβώσαντο.  ἐν  ᾧ  δὲ  ὁ  πεζὸς  ἅπας  ἐβοήθεε,  ἐν  τούτῳ  μάχη  ὀξέα  περὶ  τοῦ  νεκροῦ  γίνεται.  ἕως  μέν  νυν  μοῦνοι
ἦσαν  οἱ  τριηκόσιοι,  ἑσσοῦντό  τε  πολλὸν  καὶ  τὸν  νεκρὸν  ἀπέλειπον:  ὡς  δέ  σφι  τὸ  πλῆθος  ἐπεβοήθησε,  οὕτω  δὴ  οὐκέτι  οἱ  ἱππόται  ὑπέμενον  οὐδέ  σφι  ἐξεγένετο  τὸν  νεκρὸν  ἀνελέσθαι,  ἀλλὰ  πρὸς  ἐκείνῳ  ἄλλους  προσαπώλεσαν  τῶν  ἱππέων.  ἀποστήσαντες  ὦν  ὅσον  τε  δύο  στάδια  ἐβουλεύοντο  ὅ  τι  χρεὸν  εἴη  ποιέειν:  ἐδόκεε  δέ  σφι  ἀναρχίης  ἐούσης  ἀπελαύνειν  παρὰ  Μαρδόνιον.
ἀπικομένης  δὲ  τῆς  ἵππου  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  πένθος  ἐποιήσαντο  Μασιστίου  πᾶσά  τε  ἡ  στρατιὴ  καὶ  Μαρδόνιος  μέγιστον,  σφέας  τε  αὐτοὺς  κείροντες  καὶ  τοὺς  ἵππους  καὶ  τὰ  ὑποζύγια  οἰμωγῇ  τε  χρεώμενοι  ἀπλέτῳ:  ἅπασαν  γὰρ  τὴν  Βοιωτίην  κατεῖχε  ἠχὼ  ὡς  ἀνδρὸς  ἀπολομένου  μετά  γε  Μαρδόνιον  λογιμωτάτου  παρά  τε  Πέρσῃσι  καὶ  βασιλέι.  οἱ  μέν  νυν  βάρβαροι  τρόπῳ  τῷ
σφετέρῳ  ἀποθανόντα  ἐτίμων  Μασίστιον:  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ὡς  τὴν  ἵππον  ἐδέξαντο  προσβάλλουσαν  καὶ  δεξάμενοι  ὤσαντο,  ἐθάρσησάν  τε  πολλῷ  μᾶλλον  καὶ  πρῶτα  μὲν  ἐς  ἅμαξαν  ἐσθέντες  τὸν  νεκρὸν  παρὰ  τὰς  τάξις  ἐκόμιζον:  ὁ  δὲ  νεκρὸς  ἦν  θέης  ἄξιος  μεγάθεος  εἵνεκα  καὶ  κάλλεος,  τῶν  δὴ  εἵνεκα  καὶ  ταῦτα  ἐποίευν:  ἐκλείποντες  τὰς  τάξις  ἐφοίτων  θεησόμενοι  Μασίστιον.  μετὰ  δὲ
ἔδοξέ  σφι  ἐπικαταβῆναι  ἐς  Πλαταιάς:  ὁ  γὰρ  χῶρος  ἐφαίνετο  πολλῷ  ἐὼν  ἐπιτηδεότερός  σφι  ἐνστρατοπεδεύεσθαι  ὁ  Πλαταιικὸς  τοῦ  ̓Ερυθραίου  τά  τε  ἄλλα  καὶ  εὐυδρότερος.  ἐς  τοῦτον  δὴ  τὸν  χῶρον  καὶ  ἐπὶ  τὴν  κρήνην  τὴν  Γαργαφίην  τὴν  ἐν  τῷ  χώρῳ  τούτῳ  ἐοῦσαν  ἔδοξέ  σφι  χρεὸν  εἶναι  ἀπικέσθαι  καὶ  διαταχθέντας  στρατοπεδεύεσθαι.  ἀναλαβόντες  δὲ  τὰ  ὅπλα  ἤισαν  διὰ  τῆς
ὑπωρέης  τοῦ  Κιθαιρῶνος  παρὰ  ̔Υσιὰς  ἐς  τὴν  Πλαταιίδα  γῆν,  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐτάσσοντο  κατὰ  ἔθνεα  πλησίον  τῆς  τε  κρήνης  τῆς  Γαργαφίης  καὶ  τοῦ  τεμένεος  τοῦ  ̓Ανδροκράτεος  τοῦ  ἥρωος,  διὰ  ὄχθων  τε  οὐκ  ὑψηλῶν  καὶ  ἀπέδου  χώρου.  ἐνθαῦτα  ἐν  τῇ  διατάξι  ἐγένετο  λόγων  πολλῶν  ὠθισμὸς  Τεγεητέων  τε  καὶ  ̓Αθηναίων:  ἐδικαίευν  γὰρ  αὐτοὶ  ἑκάτεροι  ἔχειν  τὸ  ἕτερον  κέρας,
καὶ  καινὰ  καὶ  παλαιὰ  παραφέροντες  ἔργα.  τοῦτο  μὲν  οἱ  Τεγεῆται  ἔλεγον  τάδε.  “ἡμεῖς  αἰεί  κοτε  ἀξιεύμεθα  ταύτης  τῆς  τάξιος  ἐκ  τῶν  συμμάχων  ἁπάντων,  ὅσαι  ἤδη  ἔξοδοι  κοιναὶ  ἐγένοντο  Πελοποννησίοισι  καὶ  τὸ  παλαιὸν  καὶ  τὸ  νέον,  ἐξ  ἐκείνου  τοῦ  χρόνου  ἐπείτε  ̔Ηρακλεῖδαι  ἐπειρῶντο  μετὰ  τὸν  Εὐρυσθέος  θάνατον  κατιόντες  ἐς  Πελοπόννησον:  τότε  εὑρόμεθα  τοῦτο  διὰ  πρῆγμα  τοιόνδε.
ἐπεὶ  μετὰ  ̓Αχαιῶν  καὶ  ̓Ιώνων  τῶν  τότε  ἐόντων  ἐν  Πελοποννήσῳ  ἐκβοηθήσαντες  ἐς  τὸν  ̓Ισθμὸν  ἱζόμεθα  ἀντίοι  τοῖσι  κατιοῦσι,  τότε  ὦν  λόγος  ̔́Υλλον  ἀγορεύσασθαι  ὡς  χρεὸν  εἴη  τὸν  μὲν  στρατὸν  τῷ  στρατῷ  μὴ  ἀνακινδυνεύειν  συμβάλλοντα,  ἐκ  δὲ  τοῦ  Πελοποννησίου  στρατοπέδου  τὸν  ἂν  σφέων  αὐτῶν  κρίνωσι  εἶναι  ἄριστον,  τοῦτόν  οἱ  μουνομαχῆσαι  ἐπὶ  διακειμένοισι.  ἔδοξέ  τε  τοῖσι  Πελοποννησίοισι
ταῦτα  εἶναι  ποιητέα  καὶ  ἔταμον  ὅρκιον  ἐπὶ  λόγῳ  τοιῷδε,  ἢν  μὲν  ̔́Υλλος  νικήσῃ  τὸν  Πελοποννησίων  ἡγεμόνα,  κατιέναι  ̔Ηρακλείδας  ἐπὶ  τὰ  πατρώια,  ἢν  δὲ  νικηθῇ,  τὰ  ἔμπαλιν  ̔Ηρακλείδας  ἀπαλλάσσεσθαι  καὶ  ἀπάγειν  τὴν  στρατιὴν  ἑκατόν  τε  ἐτέων  μὴ  ζητῆσαι  κάτοδον  ἐς  Πελοπόννησον.  προσκρίθη  τε  δὴ  ἐκ  πάντων  τῶν  συμμάχων  ἐθελοντὴς  ̓́Εχεμος  ὁ  ̓Ηερόπου  τοῦ  Φηγέος  στρατηγός  τε
ἐὼν  καὶ  βασιλεὺς  ἡμέτερος,  καὶ  ἐμουνομάχησέ  τε  καὶ  ἀπέκτεινε  ̔́Υλλον.  ἐκ  τούτου  τοῦ  ἔργου  εὑρόμεθα  ἐν  Πελοποννησίοισί  γε  τοῖσι  τότε  καὶ  ἄλλα  γέρεα  μεγάλα,  τὰ  διατελέομεν  ἔχοντες,  καὶ  τοῦ  κέρεος  τοῦ  ἑτέρου  αἰεὶ  ἡγεμονεύειν  κοινῆς  ἐξόδου  γινομένης.  ὑμῖν  μέν  νυν  ὦ  Λακεδαιμόνιοι  οὐκ  ἀντιεύμεθα,  ἀλλὰ  διδόντες  αἵρεσιν  ὁκοτέρου  βούλεσθε  κέρεος  ἄρχειν  παρίεμεν:  τοῦ  δὲ  ἑτέρου
φαμὲν  ἡμέας  ἱκνέεσθαι  ἡγεμονεύειν  κατά  περ  ἐν  τῷ  πρόσθε  χρόνῳ.  χωρίς  τε  τούτου  τοῦ  ἀπηγημένου  ἔργου  ἀξιονικότεροί  εἰμεν  ̓Αθηναίων  ταύτην  τὴν  τάξιν  ἔχειν.  πολλοὶ  μὲν  γὰρ  καὶ  εὖ  ἔχοντες  πρὸς  ὑμέας  ἡμῖν,  ἄνδρες  Σπαρτιῆται,  ἀγῶνες  ἀγωνίδαται,  πολλοὶ  δὲ  καὶ  πρὸς  ἄλλους.  οὕτω  ὦν  δίκαιον  ἡμέας  ἔχειν  τὸ  ἕτερον  κέρας  ἤ  περ  ̓Αθηναίους:  οὐ  γάρ  σφι
ἐστὶ  ἔργα  οἷά  περ  ἡμῖν  κατεργασμένα,  οὔτ'  ὦν  καινὰ  οὔτε  παλαιά.”  οἳ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγον,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  πρὸς  ταῦτα  ὑπεκρίναντο  τάδε.  “ἐπιστάμεθα  μὲν  σύνοδον  τήνδε  μάχης  εἵνεκα  συλλεγῆναι  πρὸς  τὸν  βάρβαρον,  ἀλλ'  οὐ  λόγων:  ἐπεὶ  δὲ  ὁ  Τεγεήτης  προέθηκε  παλαιὰ  καὶ  καινὰ  λέγειν  τὰ  ἑκατέροισι  ἐν  τῷ  παντὶ  χρόνῳ  κατέργασται  χρηστά,  ἀναγκαίως  ἡμῖν  ἔχει  δηλῶσαι
πρὸς  ὑμέας  ὅθεν  ἡμῖν  πατρώιον  ἐστὶ  ἐοῦσι  χρηστοῖσι  αἰεὶ  πρώτοισι  εἶναι  μᾶλλον  ἢ  ̓Αρκάσι.  ̔Ηρακλείδας,  τῶν  οὗτοι  φασὶ  ἀποκτεῖναι  τὸν  ἡγεμόνα  ἐν  ̓Ισθμῷ,  τοῦτο  μὲν  τούτους,  πρότερον  ἐξελαυνομένους  ὑπὸ  πάντων  ̔Ελλήνων  ἐς  τοὺς  ἀπικοίατο  φεύγοντες  δουλοσύνην  πρὸς  Μυκηναίων,  μοῦνοι  ὑποδεξάμενοι  τὴν  Εὐρυσθέος  ὕβριν  κατείλομεν,  σὺν  ἐκείνοισι  μάχῃ  νικήσαντες  τοὺς  τότε  ἔχοντας  Πελοπόννησον.  τοῦτο  δὲ  ̓Αργείους
τοὺς  μετὰ  Πολυνείκεος  ἐπὶ  Θήβας  ἐλάσαντας,  τελευτήσαντας  τὸν  αἰῶνα  καὶ  ἀτάφους  κειμένους,  στρατευσάμενοι  ἐπὶ  τοὺς  Καδμείους  ἀνελέσθαι  τε  τοὺς  νεκροὺς  φαμὲν  καὶ  θάψαι  τῆς  ἡμετέρης  ἐν  ̓Ελευσῖνι.  ἔστι  δὲ  ἡμῖν  ἔργον  εὖ  ἔχον  καὶ  ἐς  ̓Αμαζονίδας  τὰς  ἀπὸ  Θερμώδοντος  ποταμοῦ  ἐσβαλούσας  κοτὲ  ἐς  γῆν  τὴν  ̓Αττικήν,  καὶ  ἐν  τοῖσι  Τρωικοῖσι  πόνοισι  οὐδαμῶν  ἐλειπόμεθα.  ἀλλ'  οὐ
γάρ  τι  προέχει  τούτων  ἐπιμεμνῆσθαι:  καὶ  γὰρ  ἂν  χρηστοὶ  τότε  ἐόντες  ὡυτοὶ  νῦν  ἂν  εἶεν  φλαυρότεροι,  καὶ  τότε  ἐόντες  φλαῦροι  νῦν  ἂν  εἶεν  ἀμείνονες.  παλαιῶν  μέν  νυν  ἔργων  ἅλις  ἔστω:  ἡμῖν  δὲ  εἰ  μηδὲν  ἄλλο  ἐστὶ  ἀποδεδεγμένον,  ὥσπερ  ἐστὶ  πολλά  τε  καὶ  εὖ  ἔχοντα  εἰ  τεοῖσι  καὶ  ἄλλοισι  ̔Ελλήνων,  ἀλλὰ  καὶ  ἀπὸ  τοῦ  ἐν  Μαραθῶνι
ἔργου  ἄξιοι  εἰμὲν  τοῦτο  τὸ  γέρας  ἔχειν  καὶ  ἄλλα  πρὸς  τούτῳ,  οἵτινες  μοῦνοι  ̔Ελλήνων  δὴ  μουνομαχήσαντες  τῷ  Πέρσῃ  καὶ  ἔργῳ  τοσούτῳ  ἐπιχειρήσαντες  περιεγενόμεθα  καὶ  ἐνικήσαμεν  ἔθνεα  ἕξ  τε  καὶ  τεσσεράκοντα.  ἆρ'  οὐ  δίκαιοι  εἰμὲν  ἔχειν  ταύτην  τὴν  τάξιν  ἀπὸ  τούτου  μούνου  τοῦ  ἔργου;  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  ἐν  τῷ  τοιῷδε  τάξιος  εἵνεκα  στασιάζειν  πρέπει,  ἄρτιοι  εἰμὲν
πείθεσθαι  ὑμῖν  ὦ  Λακεδαιμόνιοι,  ἵνα  δοκέει  ἐπιτηδεότατον  ἡμέας  εἶναι  ἑστάναι  καὶ  κατ'  οὕστινας:  πάντῃ  γὰρ  τεταγμένοι  πειρησόμεθα  εἶναι  χρηστοί.  ἐξηγέεσθε  δὲ  ὡς  πεισομένων.”  οἱ  μὲν  ταῦτα  ἀμείβοντο,  Λακεδαιμονίων  δὲ  ἀνέβωσε  ἅπαν  τὸ  στρατόπεδον  ̓Αθηναίους  ἀξιονικοτέρους  εἶναι  ἔχειν  τὸ  κέρας  ἤ  περ  ̓Αρκάδας.  οὕτω  δὴ  ἔσχον  οἱ  ̓Αθηναῖοι  καὶ  ὑπερεβάλοντο  τοὺς  Τεγεήτας.  μετὰ  δὲ  ταῦτα  ἐτάσσοντο
ὧδε  οἱ  ἐπιφοιτῶντές  τε  καὶ  οἱ  ἀρχὴν  ἐλθόντες  ̔Ελλήνων.  τὸ  μὲν  δεξιὸν  κέρας  εἶχον  Λακεδαιμονίων  μύριοι:  τούτων  δὲ  τοὺς  πεντακισχιλίους  ἐόντας  Σπαρτιήτας  ἐφύλασσον  ψιλοὶ  τῶν  εἱλώτων  πεντακισχίλιοι  καὶ  τρισμύριοι,  περὶ  ἄνδρα  ἕκαστον  ἑπτὰ  τεταγμένοι.  προσεχέας  δὲ  σφίσι  εἵλοντο  ἑστάναι  οἱ  Σπαρτιῆται  τοὺς  Τεγεήτας  καὶ  τιμῆς  εἵνεκα  καὶ  ἀρετῆς:  τούτων  δ'  ἦσαν  ὁπλῖται  χίλιοι  καὶ  πεντακόσιοι.
μετὰ  δὲ  τούτους  ἵσταντο  Κορινθίων  πεντακισχίλιοι,  παρὰ  δὲ  σφίσι  εὕροντο  παρὰ  Παυσανίεω  ἑστάναι  Ποτιδαιητέων  τῶν  ἐκ  Παλλήνης  τοὺς  παρεόντας  τριηκοσίους.  τούτων  δὲ  ἐχόμενοι  ἵσταντο  ̓Αρκάδες  ̓Ορχομένιοι  ἑξακόσιοι,  τούτων  δὲ  Σικυώνιοι  τρισχίλιοι.  τούτων  δὲ  εἴχοντο  ̓Επιδαυρίων  ὀκτακόσιοι.  παρὰ  δὲ  τούτους  Τροιζηνίων  ἐτάσσοντο  χίλιοι,  Τροιζηνίων  δὲ  ἐχόμενοι  Λεπρεητέων  διηκόσιοι,  τούτων  δὲ  Μυκηναίων  καὶ  Τιρυνθίων  τετρακόσιοι,  τούτων  δὲ
ἐχόμενοι  Φλειάσιοι  χίλιοι.  παρὰ  δὲ  τούτους  ἔστησαν  ̔Ερμιονέες  τριηκόσιοι.  ̔Ερμιονέων  δὲ  ἐχόμενοι  ἵσταντο  ̓Ερετριέων  τε  καὶ  Στυρέων  ἑξακόσιοι,  τούτων  δὲ  Χαλκιδέες  τετρακόσιοι,  τούτων  δὲ  ̓Αμπρακιητέων  πεντακόσιοι.  μετὰ  δὲ  τούτους  Λευκαδίων  καὶ  ̓Ανακτορίων  ὀκτακόσιοι  ἔστησαν,  τούτων  δὲ  ἐχόμενοι  Παλέες  οἱ  ἐκ  Κεφαλληνίης  διηκόσιοι.  μετὰ  δὲ  τούτους  Αἰγινητέων  πεντακόσιοι  ἐτάχθησαν.  παρὰ  δὲ  τούτους  ἐτάσσοντο  Μεγαρέων  τρισχίλιοι.  εἴχοντο
δὲ  τούτων  Πλαταιέες  ἑξακόσιοι.  τελευταῖοι  δὲ  καὶ  πρῶτοι  ̓Αθηναῖοι  ἐτάσσοντο,  κέρας  ἔχοντες  τὸ  εὐώνυμον,  ὀκτακισχίλιοι:  ἐστρατήγεε  δ'  αὐτῶν  ̓Αριστείδης  ὁ  Λυσιμάχου.  οὗτοι,  πλὴν  τῶν  ἑπτὰ  περὶ  ἕκαστον  τεταγμένων  Σπαρτιήτῃσι,  ἦσαν  ὁπλῖται,  σύμπαντες  ἐόντες  ἀριθμὸν  τρεῖς  τε  μυριάδες  καὶ  ὀκτὼ  χιλιάδες  καὶ  ἑκατοντάδες  ἑπτά.  ὁπλῖται  μὲν  οἱ  πάντες  συλλεγέντες  ἐπὶ  τὸν  βάρβαρον  ἦσαν  τοσοῦτοι,  ψιλῶν  δὲ
πλῆθος  ἦν  τόδε,  τῆς  μὲν  Σπαρτιητικῆς  τάξιος  πεντακισχίλιοι  καὶ  τρισμύριοι  ἄνδρες,  ὡς  ἐόντων  ἑπτὰ  περὶ  ἕκαστον  ἄνδρα,  καὶ  τούτων  πᾶς  τις  παρήρτητο  ὡς  ἐς  πόλεμον:  οἱ  δὲ  τῶν  λοιπῶν  Λακεδαιμονίων  καὶ  ̔Ελλήνων  ψιλοί,  ὡς  εἷς  περὶ  ἕκαστον  ἐὼν  ἄνδρα,  πεντακόσιοι  καὶ  τετρακισχίλιοι  καὶ  τρισμύριοι  ἦσαν.  ψιλῶν  μὲν  δὴ  τῶν  ἁπάντων  τῶν  μαχίμων  ἦν  τὸ  πλῆθος
ἕξ  τε  μυριάδες  καὶ  ἐννέα  χιλιάδες  καὶ  ἑκατοντάδες  πέντε,  τοῦ  δὲ  σύμπαντος  τοῦ  ̔Ελληνικοῦ  τοῦ  συνελθόντος  ἐς  Πλαταιὰς  σύν  τε  ὁπλίτῃσι  καὶ  ψιλοῖσι  τοῖσι  μαχίμοισι  ἕνδεκα  μυριάδες  ἦσαν,  μιῆς  χιλιάδος,  πρὸς  δὲ  ὀκτακοσίων  ἀνδρῶν  καταδέουσαι.  σὺν  δὲ  Θεσπιέων  τοῖσι  παρεοῦσι  ἐξεπληροῦντο  αἱ  ἕνδεκα  μυριάδες:  παρῆσαν  γὰρ  καὶ  Θεσπιέων  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  οἱ  περιεόντες,  ἀριθμὸν  ἐς
ὀκτακοσίους  καὶ  χιλίους:  ὅπλα  δὲ  οὐδ'  οὗτοι  εἶχον.  οὗτοι  μέν  νυν  ταχθέντες  ἐπὶ  τῷ  ̓Ασωπῷ  ἐστρατοπεδεύοντο.  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  Μαρδόνιον  βάρβαροι  ὡς  ἀπεκήδευσαν  Μασίστιον,  παρῆσαν,  πυθόμενοι  τοὺς  ̔́Ελληνας  εἶναι  ἐν  Πλαταιῇσι,  καὶ  αὐτοὶ  ἐπὶ  τὸν  ̓Ασωπὸν  τὸν  ταύτῃ  ῥέοντα.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἀντετάσσοντο  ὧδε  ὑπὸ  Μαρδονίου.  κατὰ  μὲν  Λακεδαιμονίους  ἔστησε  Πέρσας.  καὶ  δὴ  πολλὸν  γὰρ  περιῆσαν
πλήθεϊ  οἱ  Πέρσαι,  ἐπί  τε  τάξις  πλεῦνας  ἐκεκοσμέατο  καὶ  ἐπεῖχον  τοὺς  Τεγεήτας.  ἔταξε  δὲ  οὕτω:  ὅ  τι  μὲν  ἦν  αὐτῶν  δυνατώτατον  πᾶν  ἀπολέξας  ἔστησε  ἀντίον  Λακεδαιμονίων,  τὸ  δὲ  ἀσθενέστερον  παρέταξε  κατὰ  τοὺς  Τεγεήτας.  ταῦτα  δ'  ἐποίεε  φραζόντων  τε  καὶ  διδασκόντων  Θηβαίων.  Περσέων  δὲ  ἐχομένους  ἔταξε  Μήδους:  οὗτοι  δὲ  ἐπέσχον  Κορινθίους  τε  καὶ  Ποτιδαιήτας  καὶ  ̓Ορχομενίους
τε  καὶ  Σικυωνίους.  Μήδων  δὲ  ἐχομένους  ἔταξε  Βακτρίους:  οὗτοι  δὲ  ἐπέσχον  ̓Επιδαυρίους  τε  καὶ  Τροιζηνίους  καὶ  Λεπρεήτας  τε  καὶ  Τιρυνθίους  καὶ  Μυκηναίους  τε  καὶ  Φλειασίους.  μετὰ  δὲ  Βακτρίους  ἔστησε  ̓Ινδούς:  οὗτοι  δὲ  ἐπέσχον  ̔Ερμιονέας  τε  καὶ  ̓Ερετριέας  καὶ  Στυρέας  τε  καὶ  Χαλκιδέας.  ̓Ινδῶν  δὲ  ἐχομένους  Σάκας  ἔταξε,  οἳ  ἐπέσχον  ̓Αμπρακιήτας  τε  καὶ  ̓Ανακτορίους  καὶ  Λευκαδίους
καὶ  Παλέας  καὶ  Αἰγινήτας.  Σακέων  δὲ  ἐχομένους  ἔταξε  ἀντία  ̓Αθηναίων  τε  καὶ  Πλαταιέων  καὶ  Μεγαρέων  Βοιωτούς  τε  καὶ  Λοκροὺς  καὶ  Μηλιέας  τε  καὶ  Θεσσαλοὺς  καὶ  Φωκέων  τοὺς  χιλίους:  οὐ  γὰρ  ὦν  ἅπαντες  οἱ  Φωκέες  ἐμήδισαν,  ἀλλὰ  τινὲς  αὐτῶν  καὶ  τὰ  ̔Ελλήνων  ηὖξον  περὶ  τὸν  Παρνησσὸν  κατειλημένοι,  καὶ  ἐνθεῦτεν  ὁρμώμενοι  ἔφερόν  τε  καὶ  ἦγον  τήν  τε
Μαρδονίου  στρατιὴν  καὶ  τοὺς  μετ'  αὐτοῦ  ἐόντας  ̔Ελλήνων.  ἔταξε  δὲ  καὶ  Μακεδόνας  τε  καὶ  τοὺς  περὶ  Θεσσαλίην  οἰκημένους  κατὰ  τοὺς  ̓Αθηναίους.  ταῦτα  μὲν  τῶν  ἐθνέων  τὰ  μέγιστα  ὠνόμασται  τῶν  ὑπὸ  Μαρδονίου  ταχθέντων,  τά  περ  ἐπιφανέστατά  τε  ἦν  καὶ  λόγου  πλείστου:  ἐνῆσαν  δὲ  καὶ  ἄλλων  ἐθνέων  ἄνδρες  ἀναμεμιγμένοι,  Φρυγῶν  τε  καὶ  Θρηίκων  καὶ  Μυσῶν  τε  καὶ
Παιόνων  καὶ  τῶν  ἄλλων,  ἐν  δὲ  καὶ  Αἰθιόπων  τε  καὶ  Αἰγυπτίων  οἵ  τε  ̔Ερμοτύβιες  καὶ  οἱ  Καλασίριες  καλεόμενοι  μαχαιροφόροι,  οἵ  περ  εἰσὶ  Αἰγυπτίων  μοῦνοι  μάχιμοι.  τούτους  δὲ  ἔτι  ἐν  Φαλήρῳ  ἐὼν  ἀπὸ  τῶν  νεῶν  ἀπεβιβάσατο  ἐόντας  ἐπιβάτας:  οὐ  γὰρ  ἐτάχθησαν  ἐς  τὸν  πεζὸν  τὸν  ἅμα  Ξέρξῃ  ἀπικόμενον  ἐς  ̓Αθήνας  Αἰγύπτιοι.  τῶν  μὲν  δὴ  βαρβάρων  ἦσαν
τριήκοντα  μυριάδες,  ὡς  καὶ  πρότερον  δεδήλωται:  τῶν  δὲ  ̔Ελλήνων  τῶν  Μαρδονίου  συμμάχων  οἶδε  μὲν  οὐδεὶς  ἀριθμόν:  οὐ  γὰρ  ὦν  ἠριθμήθησαν:  ὡς  δὲ  ἐπεικάσαι,  ἐς  πέντε  μυριάδας  συλλεγῆναι  εἰκάζω.  οὗτοι  οἱ  παραταχθέντες  πεζοὶ  ἦσαν,  ἡ  δὲ  ἵππος  χωρὶς  ἐτέτακτο.  ὡς  δὲ  ἄρα  πάντες  οἱ  ἐτετάχατο  κατὰ  ἔθνεα  καὶ  κατὰ  τέλεα,  ἐνθαῦτα  τῇ  δευτέρῃ  ἐθύοντο  καὶ  ἀμφότεροι.
̔́Ελλησι  μὲν  Τισαμενὸς  ̓Αντιόχου  ἦν  ὁ  θυόμενος:  οὗτος  γὰρ  δὴ  εἵπετο  τῷ  στρατεύματι  τούτῳ  μάντις:  τὸν  ἐόντα  ̓Ηλεῖον  καὶ  γένεος  τοῦ  ̓Ιαμιδέων  Κλυτιάδην  Λακεδαιμόνιοι  ἐποιήσαντο  λεωσφέτερον.  Τισαμενῷ  γὰρ  μαντευομένῳ  ἐν  Δελφοῖσι  περὶ  γόνου  ἀνεῖλε  ἡ  Πυθίη  ἀγῶνας  τοὺς  μεγίστους  ἀναιρήσεσθαι  πέντε.  ὃ  μὲν  δὴ  ἁμαρτὼν  τοῦ  χρηστηρίου  προσεῖχε  γυμνασίοισι  ὡς  ἀναιρησόμενος  γυμνικοὺς  ἀγῶνας,  ἀσκέων  δὲ
πεντάεθλον  παρὰ  ἓν  πάλαισμα  ἔδραμε  νικᾶν  ̓Ολυμπιάδα,  ̔Ιερωνύμῳ  τῷ  ̓Ανδρίῳ  ἐλθὼν  ἐς  ἔριν.  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  μαθόντες  οὐκ  ἐς  γυμνικοὺς  ἀλλ'  ἐς  ἀρηίους  ἀγῶνας  φέρον  τὸ  Τισαμενοῦ  μαντήιον,  μισθῷ  ἐπειρῶντο  πείσαντες  Τισαμενὸν  ποιέεσθαι  ἅμα  ̔Ηρακλειδέων  τοῖσι  βασιλεῦσι  ἡγεμόνα  τῶν  πολέμων.  ὁ  δὲ  ὁρέων  περὶ  πολλοῦ  ποιευμένους  Σπαρτιήτας  φίλον  αὐτὸν  προσθέσθαι,  μαθὼν  τοῦτο  ἀνετίμα,  σημαίνων  σφι  ὡς
ἤν  μιν  πολιήτην  σφέτερον  ποιήσωνται  τῶν  πάντων  μεταδιδόντες,  ποιήσει  ταῦτα,  ἐπ'  ἄλλῳ  μισθῷ  δ'  οὔ.  Σπαρτιῆται  δὲ  πρῶτα  μὲν  ἀκούσαντες  δεινὰ  ἐποιεῦντο  καὶ  μετίεσαν  τῆς  χρησμοσύνης  τὸ  παράπαν,  τέλος  δὲ  δείματος  μεγάλου  ἐπικρεμαμένου  τοῦ  Περσικοῦ  τούτου  στρατεύματος  καταίνεον  μετιόντες.  ὁ  δὲ  γνοὺς  τετραμμένους  σφέας  οὐδ'  οὕτω  ἔτι  ἔφη  ἀρκέεσθαι  τούτοισι  μούνοισι,  ἀλλὰ  δεῖν  ἔτι  τὸν
ἀδελφεὸν  ἑωυτοῦ  ̔Ηγίην  γίνεσθαι  Σπαρτιήτην  ἐπὶ  τοῖσι  αὐτοῖσι  λόγοισι  τοῖσι  καὶ  αὐτὸς  γίνεται.  ταῦτα  δὲ  λέγων  οὗτος  ἐμιμέετο  Μελάμποδα,  ὡς  εἰκάσαι  βασιληίην  τε  καὶ  πολιτηίην  αἰτεομένους.  καὶ  γὰρ  δὴ  καὶ  Μελάμπους  τῶν  ἐν  ̓́Αργεϊ  γυναικῶν  μανεισέων,  ὥς  μιν  οἱ  ̓Αργεῖοι  ἐμισθοῦντο  ἐκ  Πύλου  παῦσαι  τὰς  σφετέρας  γυναῖκας  τῆς  νούσου,  μισθὸν  προετείνατο  τῆς  βασιληίης  τὸ  ἥμισυ.
οὐκ  ἀνασχομένων  δὲ  τῶν  ̓Αργείων  ἀλλ'  ἀπιόντων,  ὡς  ἐμαίνοντο  πλεῦνες  τῶν  γυναικῶν,  οὕτω  δὴ  ὑποστάντες  τὰ  ὁ  Μελάμπους  προετείνατο  ἤισαν  δώσοντές  οἱ  ταῦτα.  ὁ  δὲ  ἐνθαῦτα  δὴ  ἐπορέγεται  ὁρέων  αὐτοὺς  τετραμμένους,  φάς,  ἢν  μὴ  καὶ  τῷ  ἀδελφεῷ  Βίαντι  μεταδῶσι  τὸ  τριτημόριον  τῆς  βασιληίης,  οὐ  ποιήσειν  τὰ  βούλονται.  οἱ  δὲ  ̓Αργεῖοι  ἀπειληθέντες  ἐς  στεινὸν  καταινέουσι  καὶ
ταῦτα.  ὣς  δὲ  καὶ  Σπαρτιῆται,  ἐδέοντο  γὰρ  δεινῶς  τοῦ  Τισαμενοῦ,  πάντως  συνεχώρεόν  οἱ.  συγχωρησάντων  δὲ  καὶ  ταῦτα  τῶν  Σπαρτιητέων,  οὕτω  δὴ  πέντε  σφι  μαντευόμενος  ἀγῶνας  τοὺς  μεγίστους  Τισαμενὸς  ὁ  ̓Ηλεῖος,  γενόμενος  Σπαρτιήτης,  συγκαταιρέει.  μοῦνοι  δὲ  δὴ  πάντων  ἀνθρώπων  ἐγένοντο  οὗτοι  Σπαρτιήτῃσι  πολιῆται.  οἱ  δὲ  πέντε  ἀγῶνες  οἵδε  ἐγένοντο,  εἷς  μὲν  καὶ  πρῶτος  οὗτος  ὁ  ἐν
Πλαταιῇσι,  ἐπὶ  δὲ  ὁ  ἐν  Τεγέῃ  πρὸς  Τεγεήτας  τε  καὶ  ̓Αργείους  γενόμενος,  μετὰ  δὲ  ὁ  ἐν  Διπαιεῦσι  πρὸς  ̓Αρκάδας  πάντας  πλὴν  Μαντινέων,  ἐπὶ  δὲ  ὁ  Μεσσηνίων  ὁ  πρὸς  ̓Ιθώμῃ,  ὕστατος  δὲ  ὁ  ἐν  Τανάγρῃ  πρὸς  ̓Αθηναίους  τε  καὶ  ̓Αργείους  γενόμενος:  οὗτος  δὲ  ὕστατος  κατεργάσθη  τῶν  πέντε  ἀγώνων.  οὗτος  δὴ  τότε  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ὁ  Τισαμενός,  ἀγόντων
τῶν  Σπαρτιητέων,  ἐμαντεύετο  ἐν  τῇ  Πλαταιίδι.  τοῖσι  μέν  νυν  ̔́Ελλησι  καλὰ  ἐγίνετο  τὰ  ἱρὰ  ἀμυνομένοισι,  διαβᾶσι  δὲ  τὸν  ̓Ασωπὸν  καὶ  μάχης  ἄρχουσι  οὔ.  Μαρδονίῳ  δὲ  προθυμεομένῳ  μάχης  ἄρχειν  οὐκ  ἐπιτήδεα  ἐγίνετο  τὰ  ἱρά,  ἀμυνομένῳ  δὲ  καὶ  τούτῳ  καλά.  καὶ  γὰρ  οὗτος  ̔Ελληνικοῖσι  ἱροῖσι  ἐχρᾶτο,  μάντιν  ἔχων  ̔Ηγησίστρατον  ἄνδρα  ̓Ηλεῖόν  τε  καὶ  τῶν  Τελλιαδέων  ἐόντα  λογιμώτατον,
τὸν  δὴ  πρότερον  τούτων  Σπαρτιῆται  λαβόντες  ἔδησαν  ἐπὶ  θανάτῳ  ὡς  πεπονθότες  πολλά  τε  καὶ  ἀνάρσια  ὑπ'  αὐτοῦ.  ὁ  δὲ  ἐν  τούτῳ  τῷ  κακῷ  ἐχόμενος,  ὥστε  τρέχων  περὶ  τῆς  ψυχῆς  πρό  τε  τοῦ  θανάτου  πεισόμενος  πολλά  τε  καὶ  λυγρά,  ἔργον  ἐργάσατο  μέζον  λόγου.  ὡς  γὰρ  δὴ  ἐδέδετο  ἐν  ξύλῳ  σιδηροδέτῳ,  ἐσενειχθέντος  κως  σιδηρίου  ἐκράτησε,  αὐτίκα  δὲ
ἐμηχανᾶτο  ἀνδρηιότατον  ἔργον  πάντων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν:  σταθμησάμενος  γὰρ  ὅκως  ἐξελεύσεταί  οἱ  τὸ  λοιπὸν  τοῦ  ποδός,  ἀπέταμε  τὸν  ταρσὸν  ἑωυτοῦ.  ταῦτα  δὲ  ποιήσας,  ὡς  φυλασσόμενος  ὑπὸ  φυλάκων,  διορύξας  τὸν  τοῖχον  ἀπέδρη  ἐς  Τεγέην,  τὰς  μὲν  νύκτας  πορευόμενος,  τὰς  δὲ  ἡμέρας  καταδύνων  ἐς  ὕλην  καὶ  αὐλιζόμενος,  οὕτω  ὡς  Λακεδαιμονίων  πανδημεὶ  διζημένων  τρίτῃ  εὐφρόνῃ  γενέσθαι  ἐν  Τεγέη,
τοὺς  δὲ  ἐν  θώματι  μεγάλῳ  ἐνέχεσθαι  τῆς  τε  τόλμης,  ὁρῶντας  τὸ  ἡμίτομον  τοῦ  ποδὸς  κείμενον,  κἀκεῖνον  οὐ  δυναμένους  εὑρεῖν.  τότε  μὲν  οὕτω  διαφυγὼν  Λακεδαιμονίους  καταφεύγει  ἐς  Τεγέην  ἐοῦσαν  οὐκ  ἀρθμίην  Λακεδαιμονίοισι  τοῦτον  τὸν  χρόνον:  ὑγιὴς  δὲ  γενόμενος  καὶ  προσποιησάμενος  ξύλινον  πόδα  κατεστήκεε  ἐκ  τῆς  ἰθέης  Λακεδαιμονίοισι  πολέμιος.  οὐ  μέντοι  ἔς  γε  τέλος  οἱ  συνήνεικε  τὸ
ἔχθος  τὸ  ἐς  Λακεδαιμονίους  συγκεκυρημένον:  ἥλω  γὰρ  μαντευόμενος  ἐν  Ζακύνθῳ  ὑπ'  αὐτῶν  καὶ  ἀπέθανε.  ὁ  μέντοι  θάνατος  ὁ  ̔Ηγησιστράτου  ὕστερον  ἐγένετο  τῶν  Πλαταιικῶν,  τότε  δὲ  ἐπὶ  τῷ  ̓Ασωπῷ  Μαρδονίῳ  μεμισθωμένος  οὐκ  ὀλίγου  ἐθύετό  τε  καὶ  προεθυμέετο  κατά  τε  τὸ  ἔχθος  τὸ  Λακεδαιμονίων  καὶ  κατὰ  τὸ  κέρδος.  ὡς  δὲ  οὐκ  ἐκαλλιέρεε  ὥστε  μάχεσθαι  οὔτε  αὐτοῖσι  Πέρσῃσι
οὔτε  τοῖσι  μετ'  ἐκείνων  ἐοῦσι  ̔Ελλήνων  （εἶχον  γὰρ  καὶ  οὗτοι  ἐπ'  ἑωυτῶν  μάντιν  ̔Ιππόμαχον  Λευκάδιον  ἄνδρα）,  ἐπιρρεόντων  δὲ  τῶν  ̔Ελλήνων  καὶ  γινομένων  πλεύνων,  Τιμηγενίδης  ὁ  ̔́Ερπυος  ἀνὴρ  Θηβαῖος  συνεβούλευσε  Μαρδονίῳ  τὰς  ἐκβολὰς  τοῦ  Κιθαιρῶνος  φυλάξαι,  λέγων  ὡς  ἐπιρρέουσι  οἱ  ̔́Ελληνες  αἰεὶ  ἀνὰ  πᾶσαν  ἡμέρην  καὶ  ὡς  ἀπολάμψοιτο  συχνούς.  ἡμέραι  δέ  σφι  ἀντικατημένοισι  ἤδη  ἐγεγόνεσαν  ὀκτώ,
ὅτε  ταῦτα  ἐκεῖνος  συνεβούλευε  Μαρδονίῳ.  ὁ  δὲ  μαθὼν  τὴν  παραίνεσιν  εὖ  ἔχουσαν,  ὡς  εὐφρόνη  ἐγένετο,  πέμπει  τὴν  ἵππον  ἐς  τὰς  ἐκβολὰς  τὰς  Κιθαιρωνίδας  αἳ  ἐπὶ  Πλαταιέων  φέρουσι,  τὰς  Βοιωτοὶ  μὲν  Τρεῖς  κεφαλὰς  καλέουσι,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  Δρυὸς  κεφαλάς.  πεμφθέντες  δὲ  οἱ  ἱππόται  οὐ  μάτην  ἀπίκοντο:  ἐσβάλλοντα  γὰρ  ἐς  τὸ  πεδίον  λαμβάνουσι  ὑποζύγιά  τε  πεντακόσια,  σιτία  ἄγοντα
ἀπὸ  Πελοποννήσου  ἐς  τὸ  στρατόπεδον,  καὶ  ἀνθρώπους  οἳ  εἵποντο  τοῖσι  ζεύγεσι.  ἑλόντες  δὲ  ταύτην  τὴν  ἄγρην  οἱ  Πέρσαι  ἀφειδέως  ἐφόνευον,  οὐ  φειδόμενοι  οὔτε  ὑποζυγίου  οὐδενὸς  οὔτε  ἀνθρώπου.  ὡς  δὲ  ἄδην  εἶχον  κτείνοντες,  τὰ  λοιπὰ  αὐτῶν  ἤλαυνον  περιβαλόμενοι  παρά  τε  Μαρδόνιον  καὶ  ἐς  τὸ  στρατόπεδον.  μετὰ  δὲ  τοῦτο  τὸ  ἔργον  ἑτέρας  δύο  ἡμέρας  διέτριψαν,  οὐδέτεροι  βουλόμενοι
μάχης  ἄρξαι:  μέχρι  μὲν  γὰρ  τοῦ  ̓Ασωποῦ  ἐπήισαν  οἱ  βάρβαροι  πειρώμενοι  τῶν  ̔Ελλήνων,  διέβαινον  δὲ  οὐδέτεροι.  ἡ  μέντοι  ἵππος  ἡ  Μαρδονίου  αἰεὶ  προσέκειτό  τε  καὶ  ἐλύπεε  τοὺς  ̔́Ελληνας:  οἱ  γὰρ  Θηβαῖοι,  ἅτε  μηδίζοντες  μεγάλως,  προθύμως  ἔφερον  τὸν  πόλεμον  καὶ  αἰεὶ  κατηγέοντο  μέχρι  μάχης,  τὸ  δὲ  ἀπὸ  τούτου  παραδεκόμενοι  Πέρσαι  τε  καὶ  Μῆδοι  μάλα  ἔσκον  οἳ
ἀπεδείκνυντο  ἀρετάς.  μέχρι  μέν  νυν  τῶν  δέκα  ἡμερέων  οὐδὲν  ἐπὶ  πλεῦν  ἐγίνετο  τούτων:  ὡς  δὲ  ἑνδεκάτη  ἐγεγόνεε  ἡμέρη  ἀντικατημένοισι  ἐν  Πλαταιῇσι,  οἵ  τε  δὴ  ̔́Ελληνες  πολλῷ  πλεῦνες  ἐγεγόνεσαν  καὶ  Μαρδόνιος  περιημέκτεε  τῇ  ἕδρῃ,  ἐνθαῦτα  ἐς  λόγους  ἦλθον  Μαρδόνιός  τε  ὁ  Γοβρύεω  καὶ  ̓Αρτάβαζος  ὁ  Φαρνάκεος,  ὃς  ἐν  ὀλίγοισι  Περσέων  ἦν  ἀνὴρ  δόκιμος  παρὰ  Ξέρξῃ.  βουλευομένων
δὲ  αἵδε  ἦσαν  αἱ  γνῶμαι,  ἣ  μὲν  ̓Αρταβάζου  ὡς  χρεὸν  εἴη  ἀναζεύξαντας  τὴν  ταχίστην  πάντα  τὸν  στρατὸν  ἰέναι  ἐς  τὸ  τεῖχος  τὸ  Θηβαίων,  ἔθα  σῖτόν  τέ  σφι  ἐσενηνεῖχθαι  πολλὸν  καὶ  χόρτον  τοῖσι  ὑποζυγίοισι,  κατ'  ἡσυχίην  τε  ἱζομένους  διαπρήσσεσθαι  ποιεῦντας  τάδε:  ἔχειν  γὰρ  χρυσὸν  πολλὸν  μὲν  ἐπίσημον  πολλὸν  δὲ  καὶ  ἄσημον,  πολλὸν  δὲ  ἄργυρόν  τε  καὶ
ἐκπώματα:  τούτων  φειδομένους  μηδενὸς  διαπέμπειν  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας,  ̔Ελλήνων  δὲ  μάλιστα  ἐς  τοὺς  προεστεῶτας  ἐν  τῇσι  πόλισι,  καὶ  ταχέως  σφέας  παραδώσειν  τὴν  ἐλευθερίην:  μηδὲ  ἀνακινδυνεύειν  συμβάλλοντας.  τούτου  μὲν  ἡ  αὐτὴ  ἐγίνετο  καὶ  Θηβαίων  γνώμη,  ὡς  προειδότος  πλεῦν  τι  καὶ  τούτου,  Μαρδονίου  δὲ  ἰσχυροτέρη  τε  καὶ  ἀγνωμονεστέρη  καὶ  οὐδαμῶς  συγγινωσκομένη:  δοκέειν  τε  γὰρ  πολλῷ  κρέσσονα  εἶναι
τὴν  σφετέρην  στρατιὴν  τῆς  ̔Ελληνικῆς,  συμβάλλειν  τε  τὴν  ταχίστην  μηδὲ  περιορᾶν  συλλεγομένους  ἔτι  πλεῦνας  τῶν  συλλελεγμένων,  τά  τε  σφάγια  τὰ  ̔Ηγησιστράτου  ἐᾶν  μηδὲ  βιάζεσθαι,  ἀλλὰ  νόμῳ  τῷ  Περσέων  χρεωμένους  συμβάλλειν.  τούτου  δὲ  οὕτω  δικαιεῦντος  ἀντέλεγε  οὐδείς,  ὥστε  ἐκράτεε  τῇ  γνώμῃ:  τὸ  γὰρ  κράτος  εἶχε  τῆς  στρατιῆς  οὗτος  ἐκ  βασιλέος,  ἀλλ'  οὐκ  ̓Αρτάβαζος.  μεταπεμψάμενος  ὦν  τοὺς
ταξιάρχους  τῶν  τελέων  καὶ  τῶν  μετ'  ἑωυτοῦ  ἐόντων  ̔Ελλήνων  τοὺς  στρατηγοὺς  εἰρώτα  εἴ  τι  εἰδεῖεν  λόγιον  περὶ  Περσέων  ὡς  διαφθερέονται  ἐν  τῇ  ̔Ελλάδι.  σιγώντων  δὲ  τῶν  ἐπικλήτων,  τῶν  μὲν  οὐκ  εἰδότων  τοὺς  χρησμούς,  τῶν  δὲ  εἰδότων  μὲν  ἐν  ἀδείῃ  δὲ  οὐ  ποιευμένων  τὸ  λέγειν,  αὐτὸς  Μαρδόνιος  ἔλεγε  “ἐπεὶ  τοίνυν  ὑμεῖς  ἢ  ἴστε  οὐδὲν  ἢ  οὐ
τολμᾶτε  λέγειν,  ἀλλ'  ἐγὼ  ἐρέω  ὡς  εὖ  ἐπιστάμενος:  ἔστι  λόγιον  ὡς  χρεόν  ἐστι  Πέρσας  ἀπικομένους  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα  διαρπάσαι  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν  Δελφοῖσι,  μετὰ  δὲ  τὴν  διαρπαγὴν  ἀπολέσθαι  πάντας.  ἡμεῖς  τοίνυν  αὐτὸ  τοῦτο  ἐπιστάμενοι  οὔτε  ἴμεν  ἐπὶ  τὸ  ἱρὸν  τοῦτο  οὔτε  ἐπιχειρήσομεν  διαρπάζειν,  ταύτης  τε  εἵνεκα  τῆς  αἰτίης  οὐκ  ἀπολεόμεθα.  ὥστε  ὑμέων  ὅσοι  τυγχάνουσι
εὔνοοι  ἐόντες  Πέρσῃσι,  ἥδεσθε  τοῦδε  εἵνεκα  ὡς  περιεσομένους  ἡμέας  ̔Ελλήνων.”  ταῦτά  σφι  εἴπας  δεύτερα  ἐσήμαινε  παραρτέεσθαί  τε  πάντα  καὶ  εὐκρινέα  ποιέεσθαι  ὡς  ἅμα  ἡμέρῃ  τῇ  ἐπιούσῃ  συμβολῆς  ἐσομένης.  τοῦτον  δ'  ἔγωγε  τὸν  χρησμόν,  τὸν  Μαρδόνιος  εἶπε  ἐς  Πέρσας  ἔχειν,  ἐς  ̓Ιλλυριούς  τε  καὶ  τὸν  ̓Εγχελέων  στρατὸν  οἶδα  πεποιημένον,  ἀλλ'  οὐκ  ἐς  Πέρσας.  ἀλλὰ  τὰ  μὲν
Βάκιδι  ἐς  ταύτην  τὴν  μάχην  ἐστὶ  πεποιημένα,  τὴν  δ'  ἐπὶ  Θερμώδοντι  καὶ  ̓Ασωπῷ  λεχεποίῃ  ̔Ελλήνων  σύνοδον  καὶ  βαρβαρόφωνον  ἰυγήν,  τῇ  πολλοὶ  πεσέονται  ὑπὲρ  λάχεσίν  τε  μόρον  τε  τοξοφόρων  Μήδων,  ὅταν  αἴσιμον  ἦμαρ  ἐπέλθῃ,  ταῦτα  μὲν  καὶ  παραπλήσια  τούτοισι  ἄλλα  Μουσαίῳ  ἔχοντα  οἶδα  ἐς  Πέρσας.  ὁ  δὲ  Θερμώδων  ποταμὸς  ῥέει  μεταξὺ  Τανάγρης  τε  καὶ  Γλίσαντος.  μετὰ
δὲ  τὴν  ἐπειρώτησιν  τῶν  χρησμῶν  καὶ  παραίνεσιν  τὴν  ἐκ  Μαρδονίου  νύξ  τε  ἐγίνετο  καὶ  ἐς  φυλακὰς  ἐτάσσοντο.  ὡς  δὲ  πρόσω  τῆς  νυκτὸς  προελήλατο  καὶ  ἡσυχίη  ἐδόκεε  εἶναι  ἀνὰ  τὰ  στρατόπεδα  καὶ  μάλιστα  οἱ  ἄνθρωποι  εἶναι  ἐν  ὕπνῳ,  τηνικαῦτα  προσελάσας  ἵππῳ  πρὸς  τὰς  φυλακὰς  τὰς  ̓Αθηναίων  ̓Αλέξανδρος  ὁ  ̓Αμύντεω,  στρατηγός  τε  ἐὼν  καὶ  βασιλεὺς  Μακεδόνων,  ἐδίζητο
τοῖσι  στρατηγοῖσι  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν.  τῶν  δὲ  φυλάκων  οἱ  μὲν  πλεῦνες  παρέμενον,  οἳ  δ'  ἔθεον  ἐπὶ  τοὺς  στρατηγούς,  ἐλθόντες  δὲ  ἔλεγον  ὡς  ἄνθρωπος  ἥκοι  ἐπ'  ἵππου  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου  τοῦ  Μήδων,  ὃς  ἄλλο  μὲν  οὐδὲν  παραγυμνοῖ  ἔπος,  στρατηγοὺς  δὲ  ὀνομάζων  ἐθέλειν  φησὶ  ἐς  λόγους  ἐλθεῖν.  οἳ  δὲ  ἐπεὶ  ταῦτα  ἤκουσαν,  αὐτίκα  εἵποντο  ἐς  τὰς  φυλακάς:
ἀπικομένοισι  δὲ  ἔλεγε  ̓Αλέξανδρος  τάδε.  “ἄνδρες  ̓Αθηναῖοι,  παραθήκην  ὑμῖν  τὰ  ἔπεα  τάδε  τίθεμαι,  ἀπόρρητα  ποιεύμενος  πρὸς  μηδένα  λέγειν  ὑμέας  ἄλλον  ἢ  Παυσανίην,  μή  με  καὶ  διαφθείρητε:  οὐ  γὰρ  ἂν  ἔλεγον,  εἰ  μὴ  μεγάλως  ἐκηδόμην  συναπάσης  τῆς  ̔Ελλάδος.  αὐτός  τε  γὰρ  ̔́Ελλην  γένος  εἰμὶ  τὠρχαῖον  καὶ  ἀντ'  ἐλευθέρης  δεδουλωμένην  οὐκ  ἂν  ἐθέλοιμι  ὁρᾶν  τὴν  ̔Ελλάδα.  λέγω
δὲ  ὦν  ὅτι  Μαρδονίῳ  τε  καὶ  τῇ  στρατιῇ  τὰ  σφάγια  οὐ  δύναται  καταθύμια  γενέσθαι:  πάλαι  γὰρ  ἂν  ἐμάχεσθε.  νῦν  δέ  οἱ  δέδοκται  τὰ  μὲν  σφάγια  ἐᾶν  χαίρειν,  ἅμ'  ἡμέρῃ  δὲ  διαφωσκούσῃ  συμβολὴν  ποιέεσθαι:  καταρρώδηκε  γὰρ  μὴ  πλεῦνες  συλλεχθῆτε,  ὡς  ἐγὼ  εἰκάζω.  πρὸς  ταῦτα  ἑτοιμάζεσθε.  ἢν  δὲ  ἄρα  ὑπερβάληται  τὴν  συμβολὴν  Μαρδόνιος  καὶ  μὴ  ποιέηται,  λιπαρέετε
μένοντες:  ὀλιγέων  γάρ  σφι  ἡμερέων  λείπεται  σιτία.  ἢν  δὲ  ὑμῖν  ὁ  πόλεμος  ὅδε  κατὰ  νόον  τελευτήσῃ,  μνησθῆναι  τινὰ  χρὴ  καὶ  ἐμεῦ  ἐλευθερώσιος  πέρι,  ὃς  ̔Ελλήνων  εἵνεκα  οὕτω  ἔργον  παράβολον  ἔργασμαι  ὑπὸ  προθυμίης,  ἐθέλων  ὑμῖν  δηλῶσαι  τὴν  διάνοιαν  τὴν  Μαρδονίου,  ἵνα  μὴ  ἐπιπέσωσι  ὑμῖν  ἐξαίφνης  οἱ  βάρβαροι  μὴ  προσδεκομένοισί  κω.  εἰμὶ  δὲ  ̓Αλέξανδρος  ὁ  Μακεδών.”  ὃ
μὲν  ταῦτα  εἴπας  ἀπήλαυνε  ὀπίσω  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  καὶ  τὴν  ἑωυτοῦ  τάξιν.  οἱ  δὲ  στρατηγοὶ  τῶν  ̓Αθηναίων  ἐλθόντες  ἐπὶ  τὸ  δεξιὸν  κέρας  ἔλεγον  Παυσανίῃ  τά  περ  ἤκουσαν  ̓Αλεξάνδρου.  ὁ  δὲ  τούτῳ  τῷ  λόγῳ  καταρρωδήσας  τοὺς  Πέρσας  ἔλεγε  τάδε.  “ἐπεὶ  τοίνυν  ἐς  ἠῶ  ἡ  συμβολὴ  γίνεται,  ὑμέας  μὲν  χρεόν  ἐστι  τοὺς  ̓Αθηναίους  στῆναι  κατὰ  τοὺς  Πέρσας,
ἡμέας  δὲ  κατὰ  τοὺς  Βοιωτούς  τε  καὶ  τοὺς  κατ'  ὑμέας  τεταγμένους  ̔Ελλήνων,  τῶνδε  εἵνεκα:  ὑμεῖς  ἐπίστασθε  τοὺς  Μήδους  καὶ  τὴν  μάχην  αὐτῶν  ἐν  Μαραθῶνι  μαχεσάμενοι,  ἡμεῖς  δὲ  ἄπειροί  τε  εἰμὲν  καὶ  ἀδαέες  τούτων  τῶν  ἀνδρῶν:  Σπαρτιητέων  γὰρ  οὐδεὶς  πεπείρηται  Μήδων:  ἡμεῖς  δὲ  Βοιωτῶν  καὶ  Θεσσαλῶν  ἔμπειροι  εἰμέν.  ἀλλ'  ἀναλαβόντας  τὰ  ὅπλα  χρεόν  ἐστι  ἰέναι  ὑμέας
ἐς  τόδε  τὸ  κέρας,  ἡμέας  δὲ  ἐς  τὸ  εὐώνυμον.”  πρὸς  δὲ  ταῦτα  εἶπαν  οἱ  ̓Αθηναῖοι  τάδε.  “καὶ  αὐτοῖσι  ἡμῖν  πάλαι  ἀπ'  ἀρχῆς,  ἐπείτε  εἴδομεν  κατ'  ὑμέας  τασσομένους  τοὺς  Πέρσας,  ἐν  νόῳ  ἐγένετο  εἰπεῖν  ταῦτα  τά  περ  ὑμεῖς  φθάντες  προφέρετε:  ἀλλὰ  ἀρρωδέομεν  μὴ  ὑμῖν  οὐκ  ἡδέες  γένωνται  οἱ  λόγοι.  ἐπεὶ  δ'  ὦν  αὐτοὶ  ἐμνήσθητε,  καὶ  ἡδομένοισι
ἡμῖν  οἱ  λόγοι  γεγόνασι  καὶ  ἕτοιμοι  εἰμὲν  ποιέειν  ταῦτα.”  ὡς  δ'  ἤρεσκε  ἀμφοτέροισι  ταῦτα,  ἠώς  τε  διέφαινε  καὶ  διαλλάσσοντο  τὰς  τάξις.  γνόντες  δὲ  οἱ  Βοιωτοὶ  τὸ  ποιεύμενον  ἐξαγορεύουσι  Μαρδονίῳ.  ὃ  δ'  ἐπείτε  ἤκουσε,  αὐτίκα  μετιστάναι  καὶ  αὐτὸς  ἐπειρᾶτο,  παράγων  τοὺς  Πέρσας  κατὰ  τοὺς  Λακεδαιμονίους.  ὡς  δὲ  ἔμαθε  τοῦτο  τοιοῦτο  γινόμενον  ὁ  Παυσανίης,  γνοὺς  ὅτι  οὐ
λανθάνει,  ὀπίσω  ἦγε  τοὺς  Σπαρτιήτας  ἐπὶ  τὸ  δεξιὸν  κέρας:  ὣς  δὲ  οὕτως  καὶ  ὁ  Μαρδόνιος  ἐπὶ  τοῦ  εὐωνύμου.  ἐπεὶ  δὲ  κατέστησαν  ἐς  τὰς  ἀρχαίας  τάξις,  πέμψας  ὁ  Μαρδόνιος  κήρυκα  ἐς  τοὺς  Σπαρτιήτας  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  Λακεδαιμόνιοι,  ὑμεῖς  δὴ  λέγεσθε  εἶναι  ἄνδρες  ἄριστοι  ὑπὸ  τῶν  τῇδε  ἀνθρώπων,  ἐκπαγλεομένων  ὡς  οὔτε  φεύγετε  ἐκ  πολέμου  οὔτε  τάξιν  ἐκλείπετε,
μένοντές  τε  ἢ  ἀπόλλυτε  τοὺς  ἐναντίους  ἢ  αὐτοὶ  ἀπόλλυσθε.  τῶν  δ'  ἄρ'  ἦν  οὐδὲν  ἀληθές:  πρὶν  γὰρ  ἢ  συμμῖξαι  ἡμέας  ἐς  χειρῶν  τε  νόμον  ἀπικέσθαι,  καὶ  δὴ  φεύγοντας  καὶ  στάσιν  ἐκλείποντας  ὑμέας  εἴδομεν,  ἐν  ̓Αθηναίοισί  τε  τὴν  πρόπειραν  ποιευμένους  αὐτούς  τε  ἀντία  δούλων  τῶν  ἡμετέρων  τασσομένους.  ταῦτα  οὐδαμῶς  ἀνδρῶν  ἀγαθῶν  ἔργα,  ἀλλὰ  πλεῖστον  δὴ  ἐν
ὑμῖν  ἐψεύσθημεν.  προσδεκόμενοι  γὰρ  κατὰ  κλέος  ὡς  δὴ  πέμψετε  ἐς  ἡμέας  κήρυκα  προκαλεύμενοι  καὶ  βουλόμενοι  μούνοισι  Πέρσῃσι  μάχεσθαι,  ἄρτιοι  ἐόντες  ποιέειν  ταῦτα  οὐδὲν  τοιοῦτο  λέγοντας  ὑμέας  εὕρομεν  ἀλλὰ  πτώσσοντας  μᾶλλον.  νῦν  ὦν  ἐπειδὴ  οὐκ  ὑμεῖς  ἤρξατε  τούτου  τοῦ  λόγου,  ἀλλ'  ἡμεῖς  ἄρχομεν.  τί  δὴ  οὐ  πρὸ  μὲν  τῶν  ̔Ελλήνων  ὑμεῖς,  ἐπείτε  δεδόξωσθε  εἶναι  ἄριστοι,  πρὸ
δὲ  τῶν  βαρβάρων  ἡμεῖς  ἴσοι  πρὸς  ἴσους  ἀριθμὸν  ἐμαχεσάμεθα;  καὶ  ἢν  μὲν  δοκέῃ  καὶ  τοὺς  ἄλλους  μάχεσθαι,  οἱ  δ'  ὦν  μετέπειτα  μαχέσθων  ὕστεροι:  εἰ  δὲ  καὶ  μὴ  δοκέοι  ἀλλ'  ἡμέας  μούνους  ἀποχρᾶν,  ἡμεῖς  δὲ  διαμαχεσώμεθα:  ὁκότεροι  δ'  ἂν  ἡμέων  νικήσωσι,  τούτους  τῷ  ἅπαντι  στρατοπέδῳ  νικᾶν.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  εἴπας  τε  καὶ  ἐπισχὼν  χρόνον,  ὥς  οἱ
οὐδεὶς  οὐδὲν  ὑπεκρίνατο,  ἀπαλλάσσετο  ὀπίσω,  ἀπελθὼν  δὲ  ἐσήμαινε  Μαρδονίῳ  τὰ  καταλαβόντα.  ὁ  δὲ  περιχαρὴς  γενόμενος  καὶ  ἐπαερθεὶς  ψυχρῇ  νίκῃ  ἐπῆκε  τὴν  ἵππον  ἐπὶ  τοὺς  ̔́Ελληνας.  ὡς  δὲ  ἐπήλασαν  οἱ  ἱππόται,  ἐσίνοντο  πᾶσαν  τὴν  στρατιὴν  τὴν  ̔Ελληνικὴν  ἐσακοντίζοντές  τε  καὶ  τοξεύοντες  ὥστε  ἱπποτοξόται  τε  ἐόντες  καὶ  προσφέρεσθαι  ἄποροι:  τήν  τε  κρήνην  τὴν  Γαργαφίην,  ἀπ'  ἧς  ὑδρεύετο
πᾶν  τὸ  στράτευμα  τὸ  ̔Ελληνικόν,  συνετάραξαν  καὶ  συνέχωσαν.  ἦσαν  μὲν  ὦν  κατὰ  τὴν  κρήνην  Λακεδαιμόνιοι  τεταγμένοι  μοῦνοι,  τοῖσι  δὲ  ἄλλοισι  ̔́Ελλησι  ἡ  μὲν  κρήνη  πρόσω  ἐγίνετο,  ὡς  ἕκαστοι  ἔτυχον  τεταγμένοι,  ὁ  δὲ  ̓Ασωπὸς  ἀγχοῦ:  ἐρυκόμενοι  δὲ  τοῦ  ̓Ασωποῦ  οὕτω  δὴ  ἐπὶ  τὴν  κρήνην  ἐφοίτων:  ἀπὸ  τοῦ  ποταμοῦ  γάρ  σφι  οὐκ  ἐξῆν  ὕδωρ  φορέεσθαι  ὑπό  τε
τῶν  ἱππέων  καὶ  τοξευμάτων.  τούτου  δὲ  τοιούτου  γινομένου  οἱ  τῶν  ̔Ελλήνων  στρατηγοί,  ἅτε  τοῦ  τε  ὕδατος  στερηθείσης  τῆς  στρατιῆς  καὶ  ὑπὸ  τῆς  ἵππου  ταρασσομένης,  συνελέχθησαν  περὶ  αὐτῶν  τε  τούτων  καὶ  ἄλλων,  ἐλθόντες  παρὰ  Παυσανίην  ἐπὶ  τὸ  δεξιὸν  κέρας.  ἄλλα  γὰρ  τούτων  τοιούτων  ἐόντων  μᾶλλον  σφέας  ἐλύπεε:  οὔτε  γὰρ  σιτία  εἶχον  ἔτι,  οἵ  τε  σφέων  ὀπέωνες
ἀποπεμφθέντες  ἐς  Πελοπόννησον  ὡς  ἐπισιτιεύμενοι  ἀπεκεκληίατο  ὑπὸ  τῆς  ἵππου,  οὐ  δυνάμενοι  ἀπικέσθαι  ἐς  τὸ  στρατόπεδον.  βουλευομένοισι  δὲ  τοῖσι  στρατηγοῖσι  ἔδοξε,  ἣν  ὑπερβάλωνται  ἐκείνην  τὴν  ἡμέρην  οἱ  Πέρσαι  συμβολὴν  ποιεύμενοι,  ἐς  τὴν  νῆσον  ἰέναι.  ἣ  δὲ  ἐστὶ  ἀπὸ  τοῦ  ̓Ασωποῦ  καὶ  τῆς  κρήνης  τῆς  Γαργαφίης,  ἐπ'  ᾗ  ἐστρατοπεδεύοντο  τότε,  δέκα  σταδίους  ἀπέχουσα,  πρὸ  τῆς  Πλαταιέων  πόλιος.
νῆσος  δὲ  οὕτω  ἂν  εἴη  ἐν  ἠπείρῳ:  σχιζόμενος  ὁ  ποταμὸς  ἄνωθεν  ἐκ  τοῦ  Κιθαιρῶνος  ῥέει  κάτω  ἐς  τὸ  πεδίον,  διέχων  ἀπ'  ἀλλήλων  τὰ  ῥέεθρα  ὅσον  περ  τρία  στάδια,  καὶ  ἔπειτα  συμμίσγει  ἐς  τὠυτό.  οὔνομα  δέ  οἱ  ̓Ωερόη:  θυγατέρα  δὲ  ταύτην  λέγουσι  εἶναι  ̓Ασωποῦ  οἱ  ἐπιχώριοι.  ἐς  τοῦτον  δὴ  τὸν  χῶρον  ἐβουλεύσαντο  μεταναστῆναι,  ἵνα  καὶ  ὕδατι
ἔχωσι  χρᾶσθαι  ἀφθόνῳ  καὶ  οἱ  ἱππέες  σφέας  μὴ  σινοίατο  ὥσπερ  κατιθὺ  ἐόντων:  μετακινέεσθαί  τε  ἐδόκεε  τότε  ἐπεὰν  τῆς  νυκτὸς  ᾖ  δευτέρη  φυλακή,  ὡς  ἂν  μὴ  ἰδοίατο  οἱ  Πέρσαι  ἐξορμωμένους  καί  σφεας  ἑπόμενοι  ταράσσοιεν  οἱ  ἱππόται.  ἀπικομένων  δὲ  ἐς  τὸν  χῶρον  τοῦτον,  τὸν  δὴ  ἡ  ̓Ασωπὶς  ̓Ωερόη  περισχίζεται  ῥέουσα  ἐκ  τοῦ  Κιθαιρῶνος,  ὑπὸ  τὴν  νύκτα  ταύτην
ἐδόκεε  τοὺς  ἡμίσεας  ἀποστέλλειν  τοῦ  στρατοπέδου  πρὸς  τὸν  Κιθαιρῶνα,  ὡς  ἀναλάβοιεν  τοὺς  ὀπέωνας  τοὺς  ἐπὶ  τὰ  σιτία  οἰχομένους:  ἦσαν  γὰρ  ἐν  τῷ  Κιθαιρῶνι  ἀπολελαμμένοι.  ταῦτα  βουλευσάμενοι  κείνην  μὲν  τὴν  ἡμέρην  πᾶσαν  προσκειμένης  τῆς  ἵππου  εἶχον  πόνον  ἄτρυτον:  ὡς  δὲ  ἥ  τε  ἡμέρη  ἔληγε  καὶ  οἱ  ἱππέες  ἐπέπαυντο,  νυκτὸς  δὴ  γινομένης  καὶ  ἐούσης  τῆς  ὥρης  ἐς
τὴν  συνέκειτό  σφι  ἀπαλλάσσεσθαι,  ἐνθαῦτα  ἀερθέντες  οἱ  πολλοὶ  ἀπαλλάσσοντο,  ἐς  μὲν  τὸν  χῶρον  ἐς  τὸν  συνέκειτο  οὐκ  ἐν  νόῳ  ἔχοντες,  οἳ  δὲ  ὡς  ἐκινήθησαν  ἔφευγον  ἄσμενοι  τὴν  ἵππον  πρὸς  τὴν  Πλαταιέων  πόλιν,  φεύγοντες  δὲ  ἀπικνέονται  ἐπὶ  τὸ  ̔́Ηραιον:  τὸ  δὲ  πρὸ  τῆς  πόλιος  ἐστὶ  τῆς  Πλαταιέων,  εἴκοσι  σταδίους  ἀπὸ  τῆς  κρήνης  τῆς  Γαργαφίης  ἀπέχον:  ἀπικόμενοι
δὲ  ἔθεντο  πρὸ  τοῦ  ἱροῦ  τὰ  ὅπλα.  καὶ  οἳ  μὲν  περὶ  τὸ  ̔́Ηραιον  ἐστρατοπεδεύοντο,  Παυσανίης  δὲ  ὁρῶν  σφεας  ἀπαλλασσομένους  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου  παρήγγελλε  καὶ  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι  ἀναλαβόντας  τὰ  ὅπλα  ἰέναι  κατὰ  τοὺς  ἄλλους  τοὺς  προϊόντας,  νομίσας  αὐτοὺς  ἐς  τὸν  χῶρον  ἰέναι  ἐς  τὸν  συνεθήκαντο.  ἐνθαῦτα  οἱ  μὲν  ἄλλοι  ἄρτιοι  ἦσαν  τῶν  ταξιάρχων  πείθεσθαι  Παυσανίῃ,  ̓Αμομφάρετος
δὲ  ὁ  Πολιάδεω  λοχηγέων  τοῦ  Πιτανητέων  λόχου  οὐκ  ἔφη  τοὺς  ξείνους  φεύξεσθαι  οὐδὲ  ἑκὼν  εἶναι  αἰσχυνέειν  τὴν  Σπάρτην,  ἐθώμαζέ  τε  ὁρέων  τὸ  ποιεύμενον  ἅτε  οὐ  παραγενόμενος  τῷ  προτέρῳ  λόγῳ.  ὁ  δὲ  Παυσανίης  τε  καὶ  ὁ  Εὐρυάναξ  δεινὸν  μὲν  ἐποιεῦντο  τὸ  μὴ  πείθεσθαι  ἐκεῖνον  σφίσι,  δεινότερον  δὲ  ἔτι,  κείνου  ταῦτ'  ἀναινομένου,  ἀπολιπεῖν  τὸν  λόχον  τὸν  Πιτανήτην,
μὴ  ἢν  ἀπολίπωσι  ποιεῦντες  τὰ  συνεθήκαντο  τοῖσι  ἄλλοισι  ̔́Ελλησι,  ἀπόληται  ὑπολειφθεὶς  αὐτός  τε  ̓Αμομφάρετος  καὶ  οἱ  μετ'  αὐτοῦ.  ταῦτα  λογιζόμενοι  ἀτρέμας  εἶχον  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  Λακωνικόν,  καὶ  ἐπειρῶντο  πείθοντές  μιν  ὡς  οὐ  χρεὸν  εἴη  ταῦτα  ποιέειν.  καὶ  οἳ  μὲν  παρηγόρεον  ̓Αμομφάρετον  μοῦνον  Λακεδαιμονίων  τε  καὶ  Τεγεητέων  λελειμμένον,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐποίευν  τοιάδε:  εἶχον  ἀτρέμας  σφέας  αὐτοὺς
ἵνα  ἐτάχθησαν,  ἐπιστάμενοι  τὰ  Λακεδαιμονίων  φρονήματα  ὡς  ἄλλα  φρονεόντων  καὶ  ἄλλα  λεγόντων:  ὡς  δὲ  ἐκινήθη  τὸ  στρατόπεδον,  ἔπεμπον  σφέων  ἱππέα  ὀψόμενόν  τε  εἰ  πορεύεσθαι  ἐπιχειρέοιεν  οἱ  Σπαρτιῆται,  εἴτε  καὶ  τὸ  παράπαν  μὴ  διανοεῦνται  ἀπαλλάσσεσθαι,  ἐπειρέσθαι  τε  Παυσανίην  τὸ  χρεὸν  εἴη  ποιέειν.  ὡς  δὲ  ἀπίκετο  ὁ  κῆρυξ  ἐς  τοὺς  Λακεδαιμονίους,  ὥρα  τε  σφέας  κατὰ  χώρην  τεταγμένους
καὶ  ἐς  νείκεα  ἀπιγμένους  αὐτῶν  τοὺς  πρώτους.  ὡς  γὰρ  δὴ  παρηγορέοντο  τὸν  ̓Αμομφάρετον  ὅ  τε  Εὐρυάναξ  καὶ  ὁ  Παυσανίης  μὴ  κινδυνεύειν  μένοντας  μούνους  Λακεδαιμονίων,  οὔ  κως  ἔπειθον,  ἐς  ὃ  ἐς  νείκεά  τε  συμπεσόντες  ἀπίκατο  καὶ  ὁ  κῆρυξ  τῶν  ̓Αθηναίων  παρίστατό  σφι  ἀπιγμένος.  νεικέων  δὲ  ὁ  ̓Αμομφάρετος  λαμβάνει  πέτρον  ἀμφοτέρῃσι  τῇσι  χερσὶ  καὶ  τιθεὶς  πρὸ  ποδῶν
τῶν  Παυσανίεω  ταύτῃ  τῇ  ψήφῳ  ψηφίζεσθαι  ἔφη  μὴ  φεύγειν  τοὺς  ξείνους,  λέγων  τοὺς  βαρβάρους.  ὁ  δὲ  μαινόμενον  καὶ  οὐ  φρενήρεα  καλέων  ἐκεῖνον,  πρὸς  τε  τὸν  ̓Αθηναῖον  κήρυκα  ἐπειρωτῶντα  τὰ  ἐντεταλμένα  λέγειν  ὁ  Παυσανίης  ἐκέλευε  τὰ  παρεόντα  σφι  πρήγματα,  ἐχρήιζέ  τε  τῶν  ̓Αθηναίων  προσχωρῆσαί  τε  πρὸς  ἑωυτοὺς  καὶ  ποιέειν  περὶ  τῆς  ἀπόδου  τά  περ  ἂν  καὶ
σφεῖς.  καὶ  ὃ  μὲν  ἀπαλλάσσετο  ἐς  τοὺς  ̓Αθηναίους:  τοὺς  δὲ  ἐπεὶ  ἀνακρινομένους  πρὸς  ἑωυτοὺς  ἠὼς  κατελάμβανε,  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  κατήμενος  ὁ  Παυσανίης,  οὐ  δοκέων  τὸν  ̓Αμομφάρετον  λείψεσθαι  τῶν  ἄλλων  Λακεδαιμονίων  ἀποστειχόντων,  τὰ  δὴ  καὶ  ἐγένετο,  σημήνας  ἀπῆγε  διὰ  τῶν  κολωνῶν  τοὺς  λοιποὺς  πάντας:  εἵποντο  δὲ  καὶ  Τεγεῆται.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ταχθέντες  ἤισαν  τὰ  ἔμπαλιν  ἢ
Λακεδαιμόνιοι:  οἳ  μὲν  γὰρ  τῶν  τε  ὄχθων  ἀντείχοντο  καὶ  τῆς  ὑπωρέης  τοῦ  Κιθαιρῶνος  φοβεόμενοι  τὴν  ἵππον,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  κάτω  τραφθέντες  ἐς  τὸ  πεδίον.  ̓Αμομφάρετος  δὲ  ἀρχήν  γε  οὐδαμὰ  δοκέων  Παυσανίην  τολμήσειν  σφέας  ἀπολιπεῖν,  περιείχετο  αὐτοῦ  μένοντας  μὴ  ἐκλιπεῖν  τὴν  τάξιν:  προτερεόντων  δὲ  τῶν  σὺν  Παυσανίῃ,  καταδόξας  αὐτοὺς  ἰθέῃ  τέχνῃ  ἀπολείπειν  αὐτόν,  ἀναλαβόντα  τὸν  λόχον  τὰ
ὅπλα  ἦγε  βάδην  πρὸς  τὸ  ἄλλο  στῖφος:  τὸ  δὲ  ἀπελθὸν  ὅσον  τε  δέκα  στάδια  ἀνέμενε  τὸν  ̓Αμομφαρέτου  λόχον,  περὶ  ποταμὸν  Μολόεντα  ἱδρυμένον  ̓Αργιόπιόν  τε  χῶρον  καλεόμενον,  τῇ  καὶ  Δήμητρος  ̓Ελευσινίης  ἱρὸν  ἧσται.  ἀνέμενε  δὲ  τοῦδε  εἵνεκα,  ἵνα  ἢν  μὴ  ἀπολείπῃ  τὸν  χῶρον  ἐν  τῷ  ἐτετάχατο  ὁ  ̓Αμομφάρετός  τε  καὶ  ὁ  λόχος,  ἀλλ'  αὐτοῦ  μένωσι,  βοηθέοι
ὀπίσω  παρ'  ἐκείνους.  καὶ  οἵ  τε  ἀμφὶ  τὸν  ̓Αμομφάρετός  παρεγίνοντό  σφι  καὶ  ἡ  ἵππος  ἡ  τῶν  βαρβάρων  προσέκειτο  πᾶσα.  οἱ  γὰρ  ἱππόται  ἐποίευν  οἷον  καὶ  ἐώθεσαν  ποιέειν  αἰεί,  ἰδόντες  δὲ  τὸν  χῶρον  κεινὸν  ἐν  τῷ  ἐτετάχατο  οἱ  ̔́Ελληνες  τῇσι  προτέρῃσι  ἡμέρῃσι,  ἤλαυνον  τοὺς  ἵππους  αἰεὶ  τὸ  πρόσω  καὶ  ἅμα  καταλαβόντες  προσεκέατό  σφι.  Μαρδόνιος  δὲ  ὡς
ἐπύθετο  τοὺς  ̔́Ελληνας  ἀποιχομένους  ὑπὸ  νύκτα  εἶδέ  τε  τὸν  χῶρον  ἔρημον,  καλέσας  τὸν  Ληρισαῖον  Θώρηκα  καὶ  τοὺς  ἀδελφεοὺς  αὐτοῦ  Εὐρύπυλον  καὶ  Θρασυδήιον  ἔλεγε  “ὦ  παῖδες  ̓Αλεύεω,  ἔτι  τί  λέξετε  τάδε  ὁρῶντες  ἔρημα;  ὑμεῖς  γὰρ  οἱ  πλησιόχωροι  ἐλέγετε  Λακεδαιμονίους  οὐ  φεύγειν  ἐκ  μάχης,  ἀλλὰ  ἄνδρας  εἶναι  τὰ  πολέμια  πρώτους:  τοὺς  πρότερόν  τε  μετισταμένους  ἐκ  τῆς  τάξιος
εἴδετε,  νῦν  τε  ὑπὸ  τὴν  παροιχομένην  νύκτα  καὶ  οἱ  πάντες  ὁρῶμεν  διαδράντας:  διέδεξάν  τε,  ἐπεί  σφεας  ἔδεε  πρὸς  τοὺς  ἀψευδέως  ἀρίστους  ἀνθρώπων  μάχῃ  διακριθῆναι,  ὅτι  οὐδένες  ἄρα  ἐόντες  ἐν  οὐδαμοῖσι  ἐοῦσι  ̔́Ελλησι  ἐναπεδεικνύατο.  καὶ  ὑμῖν  μὲν  ἐοῦσι  Περσέων  ἀπείροισι  πολλὴ  ἔκ  γε  ἐμεῦ  ἐγίνετο  συγγνώμη,  ἐπαινεόντων  τούτους  τοῖσί  τι  καὶ  συνῃδέατε:  ̓Αρταβάζου  δὲ  θῶμα  καὶ
μᾶλλον  ἐποιεύμην  τὸ  καὶ  καταρρωδῆσαι  Λακεδαιμονίους  καταρρωδήσαντά  τε  ἀποδέξασθαι  γνώμην  δειλοτάτην,  ὡς  χρεὸν  εἴη  ἀναζεύξαντας  τὸ  στρατόπεδον  ἰέναι  ἐς  τὸ  Θηβαίων  ἄστυ  πολιορκησομένους:  τὴν  ἔτι  πρὸς  ἐμεῦ  βασιλεὺς  πεύσεται.  καὶ  τούτων  μὲν  ἑτέρωθι  ἔσται  λόγος.  νῦν  δὲ  ἐκείνοισι  ταῦτα  ποιεῦσι  οὐκ  ἐπιτρεπτέα  ἐστί,  ἀλλὰ  διωκτέοι  εἰσὶ  ἐς  ὃ  καταλαμφθέντες  δώσουσι  ἡμῖν  τῶν  δὴ  ἐποίησαν  Πέρσας
πάντων  δίκας.”  ταῦτα  εἴπας  ἦγε  τοὺς  Πέρσας  δρόμῳ  διαβάντας  τὸν  ̓Ασωπὸν  κατὰ  στίβον  τῶν  ̔Ελλήνων  ὡς  δὴ  ἀποδιδρησκόντων,  ἐπεῖχέ  τε  ἐπὶ  Λακεδαιμονίους  τε  καὶ  Τεγεήτας  μούνους:  ̓Αθηναίους  γὰρ  τραπομένους  ἐς  τὸ  πεδίον  ὑπὸ  τῶν  ὄχθων  οὐ  κατώρα.  Πέρσας  δὲ  ὁρῶντες  ὁρμημένους  διώκειν  τοὺς  ̔́Ελληνας  οἱ  λοιποὶ  τῶν  βαρβαρικῶν  τελέων  ἄρχοντες  αὐτίκα  πάντες  ἤειραν  τὰ  σημήια,
καὶ  ἐδίωκον  ὡς  ποδῶν  ἕκαστος  εἶχον,  οὔτε  κόσμῳ  οὐδενὶ  κοσμηθέντες  οὔτε  τάξι.  καὶ  οὗτοι  μὲν  βοῇ  τε  καὶ  ὁμίλῳ  ἐπήισαν  ὡς  ἀναρπασόμενοι  τοὺς  ̔́Ελληνας:  Παυσανίης  δέ,  ὡς  προσέκειτο  ἡ  ἵππος,  πέμψας  πρὸς  τοὺς  ̓Αθηναίους  ἱππέα  λέγει  τάδε.  “ἄνδρες  ̓Αθηναῖοι,  ἀγῶνος  μεγίστου  προκειμένου  ἐλευθέρην  εἶναι  ἢ  δεδουλωμένην  τὴν  ̔Ελλάδα,  προδεδόμεθα  ὑπὸ  τῶν  συμμάχων  ἡμεῖς  τε  οἱ
Λακεδαιμόνιοι  καὶ  ὑμεῖς  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ὑπὸ  τὴν  παροιχομένην  νύκτα  διαδράντων.  νῦν  ὦν  δέδοκται  τὸ  ἐνθεῦτεν  τὸ  ποιητέον  ἡμῖν:  ἀμυνομένους  γὰρ  τῇ  δυνάμεθα  ἄριστα  περιστέλλειν  ἀλλήλους.  εἰ  μέν  νυν  ἐς  ὑμέας  ὅρμησε  ἀρχὴν  ἡ  ἵππος,  χρῆν  δὴ  ἡμέας  τε  καὶ  τοὺς  μετ'  ἡμέων  τὴν  ̔Ελλάδα  οὐ  προδιδόντας  Τεγεήτας  βοηθέειν  ὑμῖν:  νῦν  δέ,  ἐς  ἡμέας  γὰρ  ἅπασα
κεχώρηκε,  δίκαιοι  ἐστὲ  ὑμεῖς  πρὸς  τὴν  πιεζομένην  μάλιστα  τῶν  μοιρέων  ἀμυνέοντες  ἰέναι.  εἰ  δ'  ἄρα  αὐτοὺς  ὑμέας  καταλελάβηκε  ἀδύνατόν  τι  βοηθέειν,  ὑμεῖς  δ'  ἡμῖν  τοὺς  τοξότας  ἀποπέμψαντες  χάριν  θέσθε.  συνοίδαμεν  δὲ  ὑμῖν  ὑπὸ  τὸν  παρεόντα  τόνδε  πόλεμον  ἐοῦσι  πολλὸν  προθυμοτάτοισι,  ὥστε  καὶ  ταῦτα  ἐσακούειν.”  ταῦτα  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ὡς  ἐπύθοντο,  ὁρμέατο  βοηθέειν  καὶ  τὰ  μάλιστα  ἐπαμύνειν:
καί  σφι  ἤδη  στείχουσι  ἐπιτίθενται  οἱ  ἀντιταχθέντες  ̔Ελλήνων  τῶν  μετὰ  βασιλέος  γενομένων,  ὥστε  μηκέτι  δύνασθαι  βοηθῆσαι:  τὸ  γὰρ  προσκείμενον  σφέας  ἐλύπεε.  οὕτω  δὴ  μουνωθέντες  Λακεδαιμόνιοι  καὶ  Τεγεῆται,  ἐόντες  σὺν  ψιλοῖσι  ἀριθμὸν  οἳ  μὲν  πεντακισμύριοι  Τεγεῆται  δὲ  τρισχίλιοι  （οὗτοι  γὰρ  οὐδαμὰ  ἀπεσχίζοντο  ἀπὸ  Λακεδαιμονίων）,  ἐσφαγιάζοντο  ὡς  συμβαλέοντες  Μαρδονίῳ  καὶ  τῇ  στρατιῇ  τῇ  παρεούσῃ.  καὶ  οὐ  γάρ
σφι  ἐγίνετο  τὰ  σφάγια  χρηστά,  ἔπιπτον  δὲ  αὐτῶν  ἐν  τούτῳ  τῷ  χρόνῳ  πολλοὶ  καὶ  πολλῷ  πλεῦνες  ἐτρωματίζοντο:  φράξαντες  γὰρ  τὰ  γέρρα  οἱ  Πέρσαι  ἀπίεσαν  τῶν  τοξευμάτων  πολλὰ  ἀφειδέως,  οὕτω  ὥστε  πιεζομένων  τῶν  Σπαρτιητέων  καὶ  τῶν  σφαγίων  οὐ  γινομένων  ἀποβλέψαντα  τὸν  Παυσανίην  πρὸς  τὸ  ̔́Ηραιον  τὸ  Πλαταιέων  ἐπικαλέσασθαι  τὴν  θεόν,  χρηίζοντα  μηδαμῶς  σφέας  ψευσθῆναι  τῆς  ἐλπίδος.
ταῦτα  δ'  ἔτι  τούτου  ἐπικαλεομένου  προεξαναστάντες  πρότεροι  οἱ  Τεγεῆται  ἐχώρεον  ἐς  τοὺς  βαρβάρους,  καὶ  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι  αὐτίκα  μετὰ  τὴν  εὐχὴν  τὴν  Παυσανίεω  ἐγίνετο  θυομένοισι  τὰ  σφάγια  χρηστά:  ὡς  δὲ  χρόνῳ  κοτὲ  ἐγένετο,  ἐχώρεον  καὶ  οὗτοι  ἐπὶ  τοὺς  Πέρσας,  καὶ  οἱ  Πέρσαι  ἀντίοι  τὰ  τόξα  μετέντες.  ἐγίνετο  δὲ  πρῶτον  περὶ  τὰ  γέρρα  μάχη.  ὡς  δὲ  ταῦτα
ἐπεπτώκεε,  ἤδη  ἐγίνετο  ἡ  μάχη  ἰσχυρὴ  παρ'  αὐτὸ  τὸ  Δημήτριον  καὶ  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν,  ἐς  ὃ  ἀπίκοντο  ἐς  ὠθισμόν:  τὰ  γὰρ  δόρατα  ἐπιλαμβανόμενοι  κατέκλων  οἱ  βάρβαροι.  λήματι  μέν  νυν  καὶ  ῥώμῃ  οὐκ  ἥσσονες  ἦσαν  οἱ  Πέρσαι,  ἄνοπλοι  δὲ  ἐόντες  καὶ  πρὸς  ἀνεπιστήμονες  ἦσαν  καὶ  οὐκ  ὅμοιοι  τοῖσι  ἐναντίοισι  σοφίην,  προεξαί̈σσοντες  δὲ  κατ'  ἕνα  καὶ  δέκα,
καὶ  πλεῦνές  τε  καὶ  ἐλάσσονες  συστρεφόμενοι,  ἐσέπιπτον  ἐς  τοὺς  Σπαρτιήτας  καὶ  διεφθείροντο.  τῇ  δὲ  ἐτύγχανε  αὐτὸς  ἐὼν  Μαρδόνιος,  ἀπ'  ἵππου  τε  μαχόμενος  λευκοῦ  ἔχων  τε  περὶ  ἑωυτὸν  λογάδας  Περσέων  τοὺς  ἀρίστους  χιλίους,  ταύτῃ  δὲ  καὶ  μάλιστα  τοὺς  ἐναντίους  ἐπίεσαν.  ὅσον  μέν  νυν  χρόνον  Μαρδόνιος  περιῆν,  οἳ  δὲ  ἀντεῖχον  καὶ  ἀμυνόμενοι  κατέβαλλον  πολλοὺς  τῶν  Λακεδαιμονίων:  ὡς
δὲ  Μαρδόνιος  ἀπέθανε  καὶ  τὸ  περὶ  ἐκεῖνον  τεταγμένον  ἐὸν  ἰσχυρότατον  ἔπεσε,  οὕτω  δὴ  καὶ  οἱ  ἄλλοι  ἐτράποντο  καὶ  εἶξαν  τοῖσι  Λακεδαιμονίοισι.  πλεῖστον  γὰρ  σφέας  ἐδηλέετο  ἡ  ἐσθὴς  ἔρημος  ἐοῦσα  ὅπλων:  πρὸς  γὰρ  ὁπλίτας  ἐόντες  γυμνῆτες  ἀγῶνα  ἐποιεῦντο.  ἐνθαῦτα  ἥ  τε  δίκη  τοῦ  Λεωνίδεω  κατὰ  τὸ  χρηστήριον  τοῖσι  Σπαρτιήτῃσι  ἐκ  Μαρδονίου  ἐπετελέετο,  καὶ  νίκην  ἀναιρέεται  καλλίστην
ἁπασέων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν  Παυσανίης  ὁ  Κλεομβρότου  τοῦ  ̓Αναξανδρίδεω:  τῶν  δὲ  κατύπερθέ  οἱ  προγόνων  τὰ  οὐνόματα  εἴρηται  ἐς  Λεωνίδην:  ὡυτοὶ  γάρ  σφι  τυγχάνουσι  ἐόντες.  ἀποθνήσκει  δὲ  Μαρδόνιος  ὑπὸ  ̓Αειμνήστου  ἀνδρὸς  ἐν  Σπάρτῃ  λογίμου,  ὃς  χρόνῳ  ὕστερον  μετὰ  τὰ  Μηδικὰ  ἔχων  ἄνδρας  τριηκοσίους  συνέβαλε  ἐν  Στενυκλήρῳ  πολέμου  ἐόντος  Μεσσηνίοισι  πᾶσι,  καὶ  αὐτός  τε  ἀπέθανε  καὶ  οἱ
τριηκόσιοι.  ἐν  δὲ  Πλαταιῇσι  οἱ  Πέρσαι  ὡς  ἐτράποντο  ὑπὸ  τῶν  Λακεδαιμονίων,  ἔφευγον  οὐδένα  κόσμον  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  τὸ  ἑωυτῶν  καὶ  ἐς  τὸ  τεῖχος  τὸ  ξύλινον  τὸ  ἐποιήσαντο  ἐν  μοίρῃ  τῇ  Θηβαί̈δι.  θῶμα  δέ  μοι  ὅκως  παρὰ  τῆς  Δήμητρος  τὸ  ἄλσος  μαχομένων  οὐδὲ  εἷς  ἐφάνη  τῶν  Περσέων  οὔτε  ἐσελθὼν  ἐς  τὸ  τέμενος  οὔτε  ἐναποθανών,  περί  τε
τὸ  ἱρὸν  οἱ  πλεῖστοι  ἐν  τῷ  βεβήλῳ  ἔπεσον.  δοκέω  δέ,  εἴ  τι  περὶ  τῶν  θείων  πρηγμάτων  δοκέειν  δεῖ,  ἡ  θεὸς  αὐτή  σφεας  οὐκ  ἐδέκετο  ἐμπρήσαντας  τὸ  ἱρὸν  τὸ  ἐν  ̓Ελευσῖνι  ἀνάκτορον.  αὕτη  μέν  νυν  ἡ  μάχη  ἐπὶ  τοσοῦτο  ἐγένετο.  ̓Αρτάβαζος  δὲ  ὁ  Φαρνάκεος  αὐτίκα  τε  οὐκ  ἠρέσκετο  κατ'  ἀρχὰς  λειπομένου  Μαρδονίου  ἀπὸ  βασιλέος,  καὶ  τότε
πολλὰ  ἀπαγορεύων  οὐδὲν  ἤνυε,  συμβάλλειν  οὐκ  ἐῶν:  ἐποίησέ  τε  αὐτὸς  τοιάδε  ὡς  οὐκ  ἀρεσκόμενος  τοῖσι  πρήγμασι  τοῖσι  ἐκ  Μαρδονίου  ποιευμένοισι.  τῶν  ἐστρατήγεε  ὁ  ̓Αρτάβαζος  （εἶχε  δὲ  δύναμιν  οὐκ  ὀλίγην  ἀλλὰ  καὶ  ἐς  τέσσερας  μυριάδας  ἀνθρώπων  περὶ  ἑωυτόν）,  τούτους,  ὅκως  ἡ  συμβολὴ  ἐγίνετο,  εὖ  ἐξεπιστάμενος  τὰ  ἔμελλε  ἀποβήσεσθαι  ἀπὸ  τῆς  μάχης,  ἦγε  κατηρτημένως,  παραγγείλας  κατὰ  τὠυτὸ
ἰέναι  πάντας  τῇ  ἂν  αὐτὸς  ἐξηγέηται,  ὅκως  ἂν  αὐτὸν  ὁρῶσι  σπουδῆς  ἔχοντα.  ταῦτα  παραγγείλας  ὡς  ἐς  μάχην  ἦγε  δῆθεν  τὸν  στρατόν.  προτερέων  δὲ  τῆς  ὁδοῦ  ὥρα  καὶ  δὴ  φεύγοντας  τοὺς  Πέρσας:  οὕτω  δὴ  οὐκέτι  τὸν  αὐτὸν  κόσμον  κατηγέετο,  ἀλλὰ  τὴν  ταχίστην  ἐτρόχαζε  φεύγων  οὔτε  ἐς  τὸ  ξύλινον  οὔτε  ἐς  τὸ  Θηβαίων  τεῖχος  ἀλλ'  ἐς  Φωκέας,
ἐθέλων  ὡς  τάχιστα  ἐπὶ  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἀπικέσθαι.  καὶ  δὴ  οὗτοι  μὲν  ταύτῃ  ἐτράποντο:  τῶν  δὲ  ἄλλων  ̔Ελλήνων  τῶν  μετὰ  βασιλέος  ἐθελοκακεόντων  Βοιωτοὶ  ̓Αθηναίοισι  ἐμαχέσαντο  χρόνον  ἐπὶ  συχνόν.  οἱ  γὰρ  μηδίζοντες  τῶν  Θηβαίων,  οὗτοι  εἶχον  προθυμίην  οὐκ  ὀλίγην  μαχόμενοί  τε  καὶ  οὐκ  ἐθελοκακέοντες,  οὕτω  ὥστε  τριηκόσιοι  αὐτῶν  οἱ  πρῶτοι  καὶ  ἄριστοι  ἐνθαῦτα  ἔπεσον  ὑπὸ  ̓Αθηναίων.  ὡς
δὲ  ἐτράποντο  καὶ  οὗτοι,  ἔφευγον  ἐς  τὰς  Θήβας,  οὐ  τῇ  περ  οἱ  Πέρσαι  καὶ  τῶν  ἄλλων  συμμάχων  ὁ  πᾶς  ὅμιλος,  οὔτε  διαμαχεσάμενος  οὐδενὶ  οὔτε  τι  ἀποδεξάμενος,  ἔφευγον.  δηλοῖ  τέ  μοι  ὅτι  πάντα  τὰ  πρήγματα  τῶν  βαρβάρων  ἤρτητο  ἐκ  Περσέων,  εἰ  καὶ  τότε  οὗτοι  πρὶν  ἢ  καὶ  συμμῖξαι  τοῖσι  πολεμίοισι  ἔφευγον,  ὅτι  καὶ  τοὺς  Πέρσας  ὥρων.
οὕτω  τε  πάντες  ἔφευγον  πλὴν  τῆς  ἵππου  τῆς  τε  ἄλλης  καὶ  τῆς  Βοιωτίης:  αὕτη  δὲ  τοσαῦτα  προσωφέλεε  τοὺς  φεύγοντας,  αἰεί  τε  πρὸς  τῶν  πολεμίων  ἄγχιστα  ἐοῦσα  ἀπέργουσά  τε  τοὺς  φιλίους  φεύγοντας  ἀπὸ  τῶν  ̔Ελλήνων.  οἳ  μὲν  δὴ  νικῶντες  εἵποντο  τοὺς  Ξέρξεω  διώκοντές  τε  καὶ  φονεύοντες.  ἐν  δὲ  τούτῳ  τῷ  γινομένῳ  φόβῳ  ἀγγέλλεται  τοῖσι  ἄλλοισι  ̔́Ελλησι
τοῖσι  τεταγμένοισι  περὶ  τὸ  ̔́Ηραιον  καὶ  ἀπογενομένοισι  τῆς  μάχης,  ὅτι  μάχη  τε  γέγονε  καὶ  νικῷεν  οἱ  μετὰ  Παυσανίεω:  οἳ  δὲ  ἀκούσαντες  ταῦτα,  οὐδένα  κόσμον  ταχθέντες,  οἱ  μὲν  ἀμφὶ  Κορινθίους  ἐτράποντο  διὰ  τῆς  ὑπωρέης  καὶ  τῶν  κολωνῶν  τὴν  φέρουσαν  ἄνω  ἰθὺ  τοῦ  ἱροῦ  τῆς  Δήμητρος,  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  Μεγαρέας  τε  καὶ  Φλειασίους  διὰ  τοῦ  πεδίου  τὴν
λειοτάτην  τῶν  ὁδῶν.  ἐπείτε  δὲ  ἀγχοῦ  τῶν  πολεμίων  ἐγίνοντο  οἱ  Μεγαρέες  καὶ  Φλειάσιοι,  ἀπιδόντες  σφέας  οἱ  τῶν  Θηβαίων  ἱππόται  ἐπειγομένους  οὐδένα  κόσμον  ἤλαυνον  ἐπ'  αὐτοὺς  τοὺς  ἵππους,  τῶν  ἱππάρχεε  ̓Ασωπόδωρος  ὁ  Τιμάνδρου,  ἐσπεσόντες  δὲ  κατεστόρεσαν  αὐτῶν  ἑξακοσίους,  τοὺς  δὲ  λοιποὺς  κατήραξαν  διώκοντες  ἐς  τὸν  Κιθαιρῶνα.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ἐν  οὐδενὶ  λόγῳ  ἀπώλοντο:  οἱ  δὲ  Πέρσαι
καὶ  ὁ  ἄλλος  ὅμιλος,  ὡς  κατέφυγον  ἐς  τὸ  ξύλινον  τεῖχος,  ἔφθησαν  ἐπὶ  τοὺς  πύργους  ἀναβάντες  πρὶν  ἢ  τοὺς  Λακεδαιμονίους  ἀπικέσθαι,  ἀναβάντες  δὲ  ἐφράξαντο  ὡς  ἠδυνέατο  ἄριστα  τὸ  τεῖχος:  προσελθόντων  δὲ  τῶν  Λακεδαιμονίων  κατεστήκεέ  σφι  τειχομαχίη  ἐρρωμενεστέρη.  ἕως  μὲν  γὰρ  ἀπῆσαν  οἱ  ̓Αθηναῖοι,  οἳ  δ'  ἠμύνοντο  καὶ  πολλῷ  πλέον  εἶχον  τῶν  Λακεδαιμονίων  ὥστε  οὐκ  ἐπισταμένων  τειχομαχέειν:
ὡς  δέ  σφι  ̓Αθηναῖοι  προσῆλθον,  οὕτω  δὴ  ἰσχυρὴ  ἐγίνετο  τειχομαχίη  καὶ  χρόνον  ἐπὶ  πολλόν.  τέλος  δὲ  ἀρετῇ  τε  καὶ  λιπαρίῃ  ἐπέβησαν  ̓Αθηναῖοι  τοῦ  τείχεος  καὶ  ἤριπον:  τῇ  δὴ  ἐσεχέοντο  οἱ  ̔́Ελληνες.  πρῶτοι  δὲ  ἐσῆλθον  Τεγεῆται  ἐς  τὸ  τεῖχος,  καὶ  τὴν  σκηνὴν  τὴν  Μαρδονίου  οὗτοι  ἦσαν  οἱ  διαρπάσαντες,  τά  τε  ἄλλα  ἐξ  αὐτῆς  καὶ  τὴν  φάτνην
τῶν  ἵππων  ἐοῦσαν  χαλκέην  πᾶσαν  καὶ  θέης  ἀξίην.  τὴν  μέν  νυν  φάτνην  ταύτην  τὴν  Μαρδονίου  ἀνέθεσαν  ἐς  τὸν  νηὸν  τῆς  ̓Αλέης  ̓Αθηναίης  Τεγεῆται,  τὰ  δὲ  ἄλλα  ἐς  τὠυτό,  ὅσα  περ  ἔλαβον,  ἐσήνεικαν  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  οἱ  δὲ  βάρβαροι  οὐδὲν  ἔτι  στῖφος  ἐποιήσαντο  πεσόντος  τοῦ  τείχεος,  οὐδέ  τις  αὐτῶν  ἀλκῆς  ἐμέμνητο,  ἀλύκταζόν  τε  οἷα  ἐν  ὀλίγῳ  χώρῳ
πεφοβημένοι  τε  καὶ  πολλαὶ  μυριάδες  κατειλημέναι  ἀνθρώπων:  παρῆν  τε  τοῖσι  ̔́Ελλησι  φονεύειν  οὕτω  ὥστε  τριήκοντα  μυριάδων  στρατοῦ,  καταδεουσέων  τεσσέρων  τὰς  ἔχων  ̓Αρτάβαζος  ἔφευγε,  τῶν  λοιπέων  μηδὲ  τρεῖς  χιλιάδας  περιγενέσθαι.  Λακεδαιμονίων  δὲ  τῶν  ἐκ  Σπάρτης  ἀπέθανον  οἱ  πάντες  ἐν  τῇ  συμβολῇ  εἷς  καὶ  ἐνενήκοντα,  Τεγεητέων  δὲ  ἑκκαίδεκα,  ̓Αθηναίων  δὲ  δύο  καὶ  πεντήκοντα.  ἠρίστευσε  δὲ  τῶν  βαρβάρων
πεζὸς  μὲν  ὁ  Περσέων,  ἵππος  δὲ  ἡ  Σακέων,  ἀνὴρ  δὲ  λέγεται  Μαρδόνιος:  ̔Ελλήνων  δέ,  ἀγαθῶν  γενομένων  καὶ  Τεγεητέων  καὶ  ̓Αθηναίων,  ὑπερεβάλοντο  ἀρετῇ  Λακεδαιμόνιοι.  ἄλλῳ  μὲν  οὐδενὶ  ἔχω  ἀποσημήνασθαι  （ἅπαντες  γὰρ  οὗτοι  τοὺς  κατ'  ἑωυτοὺς  ἐνίκων）,  ὅτι  δὲ  κατὰ  τὸ  ἰσχυρότερον  προσηνείχθησαν  καὶ  τούτων  ἐκράτησαν.  καὶ  ἄριστος  ἐγένετο  μακρῷ  ̓Αριστόδημος  κατὰ  γνώμας  τὰς  ἡμετέρας,  ὃς  ἐκ
Θερμοπυλέων  μοῦνος  τῶν  τριηκοσίων  σωθεὶς  εἶχε  ὄνειδος  καὶ  ἀτιμίην.  μετὰ  δὲ  τοῦτον  ἠρίστευσαν  Ποσειδώνιός  τε  καὶ  Φιλοκύων  καὶ  ̓Αμομφάρετος  ὁ  Σπαρτιήτης.  καίτοι  γενομένης  λέσχης  ὃς  γένοιτο  αὐτῶν  ἄριστος,  ἔγνωσαν  οἱ  παραγενόμενοι  Σπαρτιητέων  ̓Αριστόδημον  μὲν  βουλόμενον  φανερῶς  ἀποθανεῖν  ἐκ  τῆς  παρεούσης  οἱ  αἰτίης,  λυσσῶντά  τε  καὶ  ἐκλείποντα  τὴν  τάξιν  ἔργα  ἀποδέξασθαι  μεγάλα,  Ποσειδώνιον  δὲ  οὐ  βουλόμενον
ἀποθνήσκειν  ἄνδρα  γενέσθαι  ἀγαθόν:  τοσούτῳ  τοῦτον  εἶναι  ἀμείνω.  ἀλλὰ  ταῦτα  μὲν  καὶ  φθόνῳ  ἂν  εἴποιεν:  οὗτοι  δὲ  τοὺς  κατέλεξα  πάντες,  πλὴν  ̓Αριστοδήμου,  τῶν  ἀποθανόντων  ἐν  ταύτῃ  τῇ  μάχῃ  τίμιοι  ἐγένοντο:  ̓Αριστόδημος  δὲ  βουλόμενος  ἀποθανεῖν  διὰ  τὴν  προειρημένην  αἰτίην  οὐκ  ἐτιμήθη.  οὗτοι  μὲν  τῶν  ἐν  Πλαταιῇσι  ὀνομαστότατοι  ἐγένοντο.  Καλλικράτης  γὰρ  ἔξω  τῆς  μάχης  ἀπέθανε,  ἐλθὼν  ἀνὴρ
κάλλιστος  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  τῶν  τότε  ̔Ελλήνων,  οὐ  μοῦνον  αὐτῶν  Λακεδαιμονίων  ἀλλὰ  καὶ  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων:  ὅς,  ἐπειδὴ  ἐσφαγιάζετο  Παυσανίης,  κατήμενος  ἐν  τῇ  τάξι  ἐτρωματίσθη  τοξεύματι  τὰ  πλευρά.  καὶ  δὴ  οἳ  μὲν  ἐμάχοντο,  ὃ  δ'  ἐξενηνειγμένος  ἐδυσθανάτεέ  τε  καὶ  ἔλεγε  πρὸς  ̓Αρίμνηστον  ἄνδρα  Πλαταιέα  οὐ  μέλειν  οἱ  ὅτι  πρὸ  τῆς  ̔Ελλάδος  ἀποθνήσκει,  ἀλλ'  ὅτι  οὐκ
ἐχρήσατο  τῇ  χειρὶ  καὶ  ὅτι  οὐδέν  ἐστί  οἱ  ἀποδεδεγμένον  ἔργον  ἑωυτοῦ  ἄξιον  προθυμευμένου  ἀποδέξασθαι.  ̓Αθηναίων  δὲ  λέγεται  εὐδοκιμῆσαι  Σωφάνης  ὁ  Εὐτυχίδεω,  ἐκ  δήμου  Δεκελεῆθεν,  Δεκελέων  δὲ  τῶν  κοτὲ  ἐργασαμένων  ἔργον  χρήσιμον  ἐς  τὸν  πάντα  χρόνον,  ὡς  αὐτοὶ  ̓Αθηναῖοι  λέγουσι.  ὡς  γὰρ  δὴ  τὸ  πάλαι  κατὰ  ̔Ελένης  κομιδὴν  Τυνδαρίδαι  ἐσέβαλον  ἐς  γῆν  τὴν  ̓Αττικὴν  σὺν  στρατοῦ
πλήθεϊ  καὶ  ἀνίστασαν  τοὺς  δήμους,  οὐκ  εἰδότες  ἵνα  ὑπεξέκειτο  ἡ  ̔Ελένη,  τότε  λέγουσι  τοὺς  Δεκελέας,  οἳ  δὲ  αὐτὸν  Δέκελον  ἀχθόμενόν  τε  τῇ  Θησέος  ὕβρι  καὶ  δειμαίνοντα  περὶ  πάσῃ  τῇ  ̓Αθηναίων  χώρῃ,  ἐξηγησάμενόν  σφι  τὸ  πᾶν  πρῆγμα  κατηγήσασθαι  ἐπὶ  τὰς  ̓Αφίδνας,  τὰς  δὴ  Τιτακὸς  ἐὼν  αὐτόχθων  καταπροδιδοῖ  Τυνδαρίδῃσι.  τοῖσι  δὲ  Δεκελεῦσι  ἐν  Σπάρτῃ  ἀπὸ  τούτου  τοῦ
ἔργου  ἀτελείη  τε  καὶ  προεδρίη  διατελέει  ἐς  τόδε  αἰεὶ  ἔτι  ἐοῦσα,  οὕτω  ὥστε  καὶ  ἐς  τὸν  πόλεμον  τὸν  ὕστερον  πολλοῖσι  ἔτεσι  τούτων  γενόμενον  ̓Αθηναίοισί  τε  καὶ  Πελοποννησίοισι,  σινομένων  τὴν  ἄλλην  ̓Αττικὴν  Λακεδαιμονίων,  Δεκελέης  ἀπέχεσθαι.  τούτου  τοῦ  δήμου  ἐὼν  ὁ  Σωφάνης  καὶ  ἀριστεύσας  τότε  ̓Αθηναίων  διξοὺς  λόγους  λεγομένους  ἔχει,  τὸν  μὲν  ὡς  ἐκ  τοῦ  ζωστῆρος  τοῦ
θώρηκος  ἐφόρεε  χαλκέῃ  ἁλύσι  δεδεμένην  ἄγκυραν  σιδηρέην,  τὴν  ὅκως  πελάσειε  ἀπικνεόμενος  τοῖσι  πολεμίοισι  βαλλέσκετο,  ἵνα  δή  μιν  οἱ  πολέμιοι  ἐκπίπτοντες  ἐκ  τῆς  τάξιος  μετακινῆσαι  μὴ  δυναίατο:  γινομένης  δὲ  φυγῆς  τῶν  ἐναντίων  δέδοκτο  τὴν  ἄγκυραν  ἀναλαβόντα  οὕτω  διώκειν.  οὗτος  μὲν  οὕτω  λέγεται,  ὁ  δ'  ἕτερος  τῶν  λόγων  τῷ  πρότερον  λεχθέντι  ἀμφισβατέων  λέγεται,  ὡς  ἐπ'  ἀσπίδος  αἰεὶ
περιθεούσης  καὶ  οὐδαμὰ  ἀτρεμιζούσης  ἐφόρεε  ἄγκυραν,  καὶ  οὐκ  ἐκ  τοῦ  θώρηκος  δεδεμένην  σιδηρέην.  ἔστι  δὲ  καὶ  ἕτερον  Σωφάνεϊ  λαμπρὸν  ἔργον  ἐξεργασμένον,  ὅτι  περικατημένων  ̓Αθηναίων  Αἴγιναν  Εὐρυβάτην  τὸν  ̓Αργεῖον  ἄνδρα  πεντάεθλον  ἐκ  προκλήσιος  ἐφόνευσε.  αὐτὸν  δὲ  Σωφάνεα  χρόνῳ  ὕστερον  τούτων  κατέλαβε  ἄνδρα  γενόμενον  ἀγαθόν,  ̓Αθηναίων  στρατηγέοντα  ἅμα  Λεάγρῳ  τῷ  Γλαύκωνος,  ἀποθανεῖν  ὑπὸ  ̓Ηδωνῶν  ἐν  Δάτῳ  περὶ
τῶν  μετάλλων  τῶν  χρυσέων  μαχόμενον.  ὡς  δὲ  τοῖσι  ̔́Ελλησι  ἐν  Πλαταιῇσι  κατέστρωντο  οἱ  βάρβαροι,  ἐνθαῦτά  σφι  ἐπῆλθε  γυνὴ  αὐτόμολος:  ἣ  ἐπειδὴ  ἔμαθε  ἀπολωλότας  τοὺς  Πέρσας  καὶ  νικῶντας  τοὺς  ̔́Ελληνας,  ἐοῦσα  παλλακὴ  Φαρανδάτεος  τοῦ  Τεάσπιος  ἀνδρὸς  Πέρσεω,  κοσμησαμένη  χρυσῷ  πολλῷ  καὶ  αὐτὴ  καὶ  ἀμφίπολοι  καὶ  ἐσθῆτι  τῇ  καλλίστῃ  τῶν  παρεουσέων,  καταβᾶσα  ἐκ  τῆς  ἁρμαμάξης  ἐχώρεε  ἐς
τοὺς  Λακεδαιμονίους  ἔτι  ἐν  τῇσι  φονῇσι  ἐόντας,  ὁρῶσα  δὲ  πάντα  ἐκεῖνα  διέποντα  Παυσανίην,  πρότερόν  τε  τὸ  οὔνομα  ἐξεπισταμένη  καὶ  τὴν  πάτρην  ὥστε  πολλάκις  ἀκούσασα,  ἔγνω  τε  τὸν  Παυσανίην  καὶ  λαβομένη  τῶν  γουνάτων  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  βασιλεῦ  Σπάρτης,  ῥῦσαί  με  τὴν  ἱκέτιν  αἰχμαλώτου  δουλοσύνης.  σὺ  γὰρ  καὶ  ἐς  τόδε  ὤνησας,  τούσδε  ἀπολέσας  τοὺς  οὔτε  δαιμόνων  οὔτε
θεῶν  ὄπιν  ἔχοντας.  εἰμὶ  δὲ  γένος  μὲν  Κῴη,  θυγάτηρ  δὲ  ̔Ηγητορίδεω  τοῦ  ̓Ανταγόρεω:  βίῃ  δέ  με  λαβὼν  ἐν  Κῷ  εἶχε  ὁ  Πέρσης.”  ὁ  δὲ  ἀμείβεται  τοῖσιδε.  “γύναι,  θάρσεε  καὶ  ὡς  ἱκέτις  καὶ  εἰ  δὴ  πρὸς  τούτῳ  τυγχάνεις  ἀληθέα  λέγουσα  καὶ  εἶς  θυγάτηρ  ̔Ηγητορίδεω  τοῦ  Κῴου,  ὃς  ἐμοὶ  ξεῖνος  μάλιστα  τυγχάνει  ἐὼν  τῶν  περὶ  ἐκείνους  τοὺς
χώρους  οἰκημένων.”  ταῦτα  δὲ  εἴπας  τότε  μὲν  ἐπέτρεψε  τῶν  ἐφόρων  τοῖσι  παρεοῦσι,  ὕστερον  δὲ  ἀπέπεμψε  ἐς  Αἴγιναν,  ἐς  τὴν  αὐτὴ  ἤθελε  ἀπικέσθαι.  μετὰ  δὲ  τὴν  ἄπιξιν  τῆς  γυναικός,  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  ἀπίκοντο  Μαντινέες  ἐπ'  ἐξεργασμένοισι:  μαθόντες  δὲ  ὅτι  ὕστεροι  ἥκουσι  τῆς  συμβολῆς,  συμφορὴν  ἐποιεῦντο  μεγάλην,  ἄξιοί  τε  ἔφασαν  εἶναι  σφέας  ζημιῶσαι.  πυνθανόμενοι  δὲ  τοὺς  Μήδους
τοὺς  μετὰ  ̓Αρταβάζου  φεύγοντας,  τούτους  ἐδίωκον  μέχρι  Θεσσαλίης:  Λακεδαιμόνιοι  δὲ  οὐκ  ἔων  φεύγοντας  διώκειν.  οἳ  δὲ  ἀναχωρήσαντες  ἐς  τὴν  ἑωυτῶν  τοὺς  ἡγεμόνας  τῆς  στρατιῆς  ἐδίωξαν  ἐκ  τῆς  γῆς.  μετὰ  δὲ  Μαντινέας  ἧκον  ̓Ηλεῖοι,  καὶ  ὡσαύτως  οἱ  ̓Ηλεῖοι  τοῖσι  Μαντινεῦσι  συμφορὴν  ποιησάμενοι  ἀπαλλάσσοντο:  ἀπελθόντες  δὲ  καὶ  οὗτοι  τοὺς  ἡγεμόνας  ἐδίωξαν.  τὰ  κατὰ  Μαντινέας  μὲν  καὶ  ̓Ηλείους
τοσαῦτα.  ἐν  δὲ  Πλαταιῇσι  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  τῶν  Αἰγινητέων  ἦν  Λάμπων  Πυθέω,  Αἰγινητέων  ἐὼν  τὰ  πρῶτα:  ὃς  ἀνοσιώτατον  ἔχων  λόγον  ἵετο  πρὸς  Παυσανίην,  ἀπικόμενος  δὲ  σπουδῇ  ἔλεγε  τάδε.  “ὦ  παῖ  Κλεομβρότου,  ἔργον  ἔργασταί  τοι  ὑπερφυὲς  μέγαθός  τε  καὶ  κάλλος,  καί  τοι  θεὸς  παρέδωκε  ῥυσάμενον  τὴν  ̔Ελλάδα  κλέος  καταθέσθαι  μέγιστον  ̔Ελλήνων  τῶν  ἡμεῖς  ἴδμεν.  σὺ  δὲ
καὶ  τὰ  λοιπὰ  τὰ  ἐπὶ  τούτοισι  ποίησον,  ὅκως  λόγος  τε  σὲ  ἔχῃ  ἔτι  μέζων  καί  τις  ὕστερον  φυλάσσηται  τῶν  βαρβάρων  μὴ  ὑπάρχειν  ἔργα  ἀτάσθαλα  ποιέων  ἐς  τοὺς  ̔́Ελληνας.  Λεωνίδεω  γὰρ  ἀποθανόντος  ἐν  Θερμοπύλῃσι  Μαρδόνιός  τε  καὶ  Ξέρξης  ἀποταμόντες  τὴν  κεφαλὴν  ἀνεσταύρωσαν:  τῷ  σὺ  τὴν  ὁμοίην  ἀποδιδοὺς  ἔπαινον  ἕξεις  πρῶτα  μὲν  ὑπὸ  πάντων  Σπαρτιητέων,  αὖτις  δὲ
καὶ  πρὸς  τῶν  ἄλλων  ̔Ελλήνων:  Μαρδόνιον  γὰρ  ἀνασκολοπίσας  τετιμωρήσεαι  ἐς  πάτρων  τὸν  σὸν  Λεωνίδην.”  ὃ  μὲν  δοκέων  χαρίζεσθαι  ἔλεγε  τάδε,  ὃ  δ'  ἀνταμείβετο  τοῖσιδε.  “ὦ  ξεῖνε  Αἰγινῆτα,  τὸ  μὲν  εὐνοέειν  τε  καὶ  προορᾶν  ἄγαμαί  σευ,  γνώμης  μέντοι  ἡμάρτηκας  χρηστῆς:  ἐξαείρας  γάρ  με  ὑψοῦ  καὶ  τὴν  πάτρην  καὶ  τὸ  ἔργον,  ἐς  τὸ  μηδὲν  κατέβαλες  παραινέων  νεκρῷ
λυμαίνεσθαι,  καὶ  ἢν  ταῦτα  ποιέω,  φὰς  ἄμεινόν  με  ἀκούσεσθαι:  τὰ  πρέπει  μᾶλλον  βαρβάροισι  ποιέειν  ἤ  περ  ̔́Ελλησι:  καὶ  ἐκείνοισι  δὲ  ἐπιφθονέομεν.  ἐγὼ  δ'  ὦν  τούτου  εἵνεκα  μήτε  Αἰγινήτῃσι  ἅδοιμι  μήτε  τοῖσι  ταῦτα  ἀρέσκεται,  ἀποχρᾷ  δέ  μοι  Σπαρτιήτῃσι  ἀρεσκόμενον  ὅσια  μὲν  ποιέειν,  ὅσια  δὲ  καὶ  λέγειν.  Λεωνίδῃ  δέ,  τῷ  με  κελεύεις  τιμωρῆσαι,  φημὶ  μεγάλως  τετιμωρῆσθαι,  ψυχῇσί
τε  τῇσι  τῶνδε  ἀναριθμήτοισι  τετίμηται  αὐτός  τε  καὶ  οἱ  ἄλλοι  οἱ  ἐν  Θερμοπύλῃσι  τελευτήσαντες.  σὺ  μέντοι  ἔτι  ἔχων  λόγον  τοιόνδε  μήτε  προσέλθῃς  ἔμοιγε  μήτε  συμβουλεύσῃς,  χάριν  τε  ἴσθι  ἐὼν  ἀπαθής.”  ὃ  μὲν  ταῦτα  ἀκούσας  ἀπαλλάσσετο.  Παυσανίης  δὲ  κήρυγμα  ποιησάμενος  μηδένα  ἅπτεσθαι  τῆς  ληίης,  συγκομίζειν  ἐκέλευε  τοὺς  εἵλωτας  τὰ  χρήματα.  οἳ  δὲ  ἀνὰ  τὸ  στρατόπεδον  σκιδνάμενοι
εὕρισκον  σκηνὰς  κατεσκευασμένας  χρυσῷ  καὶ  ἀργύρῳ,  κλίνας  τε  ἐπιχρύσους  καὶ  ἐπαργύρους,  κρητῆράς  τε  χρυσέους  καὶ  φιάλας  τε  καὶ  ἄλλα  ἐκπώματα:  σάκκους  τε  ἐπ'  ἁμαξέων  εὕρισκον,  ἐν  τοῖσι  λέβητες  ἐφαίνοντο  ἐνεόντες  χρύσεοί  τε  καὶ  ἀργύρεοι:  ἀπό  τε  τῶν  κειμένων  νεκρῶν  ἐσκύλευον  ψέλιά  τε  καὶ  στρεπτοὺς  καὶ  τοὺς  ἀκινάκας  ἐόντας  χρυσέους,  ἐπεὶ  ἐσθῆτός  γε  ποικίλης  λόγος  ἐγίνετο
οὐδείς.  ἐνθαῦτα  πολλὰ  μὲν  κλέπτοντες  ἐπώλεον  πρὸς  τοὺς  Αἰγινήτας  οἱ  εἵλωτες,  πολλὰ  δὲ  καὶ  ἀπεδείκνυσαν,  ὅσα  αὐτῶν  οὐκ  οἷά  τε  ἦν  κρύψαι:  ὥστε  Αἰγινήτῃσι  οἱ  μεγάλοι  πλοῦτοι  ἀρχὴν  ἐνθεῦτεν  ἐγένοντο,  οἳ  τὸν  χρυσὸν  ἅτε  ἐόντα  χαλκὸν  δῆθεν  παρὰ  τῶν  εἱλώτων  ὠνέοντο.  συμφορήσαντες  δὲ  τὰ  χρήματα  καὶ  δεκάτην  ἐξελόντες  τῷ  ἐν  Δελφοῖσι  θεῷ,  ἀπ'  ἧς  ὁ
τρίπους  ὁ  χρύσεος  ἀνετέθη  ὁ  ἐπὶ  τοῦ  τρικαρήνου  ὄφιος  τοῦ  χαλκέου  ἐπεστεὼς  ἄγχιστα  τοῦ  βωμοῦ,  καὶ  τῷ  ἐν  ̓Ολυμπίῃ  θεῷ  ἐξελόντες,  ἀπ'  ἧς  δεκάπηχυν  χάλκεον  Δία  ἀνέθηκαν,  καὶ  τῷ  ἐν  ̓Ισθμῷ  θεῷ,  ἀπ'  ἧς  ἑπτάπηχυς  χάλκεος  Ποσειδέων  ἐξεγένετο,  ταῦτα  ἐξελόντες  τὰ  λοιπὰ  διαιρέοντο,  καὶ  ἔλαβον  ἕκαστοι  τῶν  ἄξιοι  ἦσαν,  καὶ  τὰς  παλλακὰς  τῶν  Περσέων  καὶ
τὸν  χρυσὸν  καὶ  ἄργυρον  καὶ  ἄλλα  χρήματα  τε  καὶ  ὑποζύγια.  ὃσα  μέν  νυν  ἐξαίρετα  τοῖσι  ἀριστεύσασι  αὐτῶν  ἐν  Πλαταιῇσι  ἐδόθη,  οὐ  λέγεται  πρὸς  οὐδαμῶν,  δοκέω  δ'  ἔγωγε  καὶ  τούτοισι  δοθῆναι:  Παυσανίη:  δὲ  πάντα  δέκα  ἐξαιρέθη  τε  καὶ  ἐδόθη,  γυναῖκες  ἵπποι  τάλαντα  κάμηλοι,  ὣς  δὲ  αὕτως  καὶ  τἆλλα  χρήματα.  λέγεται  δὲ  καὶ  τάδε  γενέσθαι,  ὡς  Ξέρξης
φεύγων  ἐκ  τῆς  ̔Ελλάδος  Μαρδονίῳ  τὴν  κατασκευὴν  καταλίποι  τὴν  ἑωυτοῦ:  Παυσανίην  ὦν  ὁρῶντα  τὴν  Μαρδονίου  κατασκευὴν  χρυσῷ  τε  καὶ  ἀργύρῳ  καὶ  παραπετάσμασι  ποικίλοισι  κατεσκευασμένην,  κελεῦσαι  τούς  τε  ἀρτοκόπους  καὶ  τοὺς  ὀψοποιοὺς  κατὰ  ταὐτὰ  καθὼς  Μαρδονίῳ  δεῖπνον  παρασκευάζειν.  ὡς  δὲ  κελευόμενοι  οὗτοι  ἐποίευν  ταῦτα,  ἐνθαῦτα  τὸν  Παυσανίην  ἰδόντα  κλίνας  τε  χρυσέας  καὶ  ἀργυρέας  εὖ  ἐστρωμένας  καὶ
τραπέζας  τε  χρυσέας  καὶ  ἀργυρέας  καὶ  παρασκευὴν  μεγαλοπρεπέα  τοῦ  δείπνου,  ἐκπλαγέντα  τὰ  προκείμενα  ἀγαθὰ  κελεῦσαι  ἐπὶ  γέλωτι  τοὺς  ἑωυτοῦ  διηκόνους  παρασκευάσαι  Λακωνικὸν  δεῖπνον.  ὡς  δὲ  τῆς  θοίνης  ποιηθείσης  ἦν  πολλὸν  τὸ  μέσον,  τὸν  Παυσανίην  γελάσαντα  μεταπέμψασθαι  τῶν  ̔Ελλήνων  τοὺς  στρατηγούς,  συνελθόντων  δὲ  τούτων  εἰπεῖν  τὸν  Παυσανίην,  δεικνύντα  ἐς  ἑκατέρην  τοῦ  δείπνου  παρασκευήν,  “ἄνδρες  ̔́Ελληνες,  τῶνδε
εἵνεκα  ἐγὼ  ὑμέας  συνήγαγον,  βουλόμενος  ὑμῖν  τοῦδε  τοῦ  Μήδων  ἡγεμόνος  τὴν  ἀφροσύνην  δέξαι,  ὃς  τοιήνδε  δίαιταν  ἔχων  ἦλθε  ἐς  ἡμέας  οὕτω  ὀϊζυρὴν  ἔχοντας  ἀπαιρησόμενος.”  ταῦτα  μὲν  Παυσανίην  λέγεται  εἰπεῖν  πρὸς  τοὺς  στρατηγοὺς  τῶν  ̔Ελλήνων.  ὑστέρῳ  μέντοι  χρόνῳ  μετὰ  ταῦτα  καὶ  τῶν  Πλαταιέων  εὗρον  συχνοὶ  θήκας  χρυσοῦ  καὶ  ἀργύρου  καὶ  τῶν  ἄλλων  χρημάτων.  ἐφάνη  δὲ  καὶ
τόδε  ὕστερον  τούτων  ἐπὶ  τῶν  νεκρῶν  περιψιλωθέντων  τὰς  σάρκας:  συνεφόρεον  γὰρ  τὰ  ὀστέα  οἱ  Πλαταιέες  ἐς  ἕνα  χῶρον:  εὑρέθη  κεφαλὴ  οὐκ  ἔχουσα  ῥαφὴν  οὐδεμίαν  ἀλλ'  ἐξ  ἑνὸς  ἐοῦσα  ὀστέου,  ἐφάνη  δὲ  καὶ  γνάθος  κατὰ  τὸ  ἄνω  τῆς  γνάθου  ἔχουσα  ὀδόντας  μουνοφυέας  ἐξ  ἑνὸς  ὀστέου  πάντας  τούς  τε  προσθίους  καὶ  γομφίους,  καὶ  πενταπήχεος  ἀνδρὸς  ὀστέα  ἐφάνη.
ἐπείτε  δὲΜαρδονίου  δευτέρῃ  ἡμέρῃ  ὁ  νεκρὸς  ἠφάνιστο,  ὑπὸ  ὅτευ  μὲν  ἀνθρώπων  τὸ  ἀτρεκὲς  οὐκ  ἔχω  εἰπεῖν,  πολλοὺς  δὲ  τινὰς  ἤδη  καὶ  παντοδαποὺς  ἤκουσα  θάψαι  Μαρδόνιον,  καὶ  δῶρα  μεγάλα  οἶδα  λαβόντας  πολλοὺς  παρὰ  ̓Αρτόντεω  τοῦ  Μαρδονίου  παιδὸς  διὰ  τοῦτο  τὸ  ἔργον:  ὅστις  μέντοι  ἦν  αὐτῶν  ὁ  ὑπελόμενός  τε  καὶ  θάψας  τὸν  νεκρὸν  τὸν  Μαρδονίου,  οὐ  δύναμαι
ἀτρεκέως  πυθέσθαι,  ἔχει  δὲ  τινὰ  φάτιν  καὶ  Διονυσοφάνης  ἀνὴρ  ̓Εφέσιος  θάψαι  Μαρδόνιον.  ἀλλ'  ὃ  μὲν  τρόπῳ  τοιούτῳ  ἐτάφη.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ὡς  ἐν  Πλαταιῇσι  τὴν  ληίην  διείλοντο,  ἔθαπτον  τοὺς  ἑωυτῶν  χωρὶς  ἕκαστοι.  Λακεδαιμόνιοι  μὲν  τριξὰς  ἐποιήσαντο  θήκας:  ἔνθα  μὲν  τοὺς  ἰρένας  ἔθαψαν,  τῶν  καὶ  Ποσειδώνιος  καὶ  ̓Αμομφάρετος  ἦσαν  καὶ  Φιλοκύων  τε  καὶ  Καλλικράτης.  ἐν  μὲν
δὴ  ἑνὶ  τῶν  τάφων  ἦσαν  οἱ  ἰρένες,  ἐν  δὲ  τῷ  ἑτέρῳ  οἱ  ἄλλοι  Σπαρτιῆται,  ἐν  δὲ  τῷ  τρίτῳ  οἱ  εἵλωτες.  οὗτοι  μὲν  οὕτω  ἔθαπτον,  Τεγεῆται  δὲ  χωρὶς  πάντας  ἁλέας,  καὶ  ̓Αθηναῖοι  τοὺς  ἑωυτῶν  ὁμοῦ,  καὶ  Μεγαρέες  τε  καὶ  Φλειάσιοι  τοὺς  ὑπὸ  τῆς  ἵππου  διαφθαρέντας.  τούτων  μὲν  δὴ  πάντων  πλήρεες  ἐγένοντο  οἱ  τάφοι:  τῶν  δὲ  ἄλλων
ὅσοι  καὶ  φαίνονται  ἐν  Πλαταιῇσι  ἐόντες  τάφοι,  τούτους  δέ,  ὡς  ἐγὼ  πυνθάνομαι,  ἐπαισχυνομένους  τῇ  ἀπεστοῖ  τῆς  μάχης  ἑκάστους  χώματα  χῶσαι  κεινὰ  τῶν  ἐπιγινομένων  εἵνεκεν  ἀνθρώπων,  ἐπεὶ  καὶ  Αἰγινητέων  ἐστὶ  αὐτόθι  καλεόμενος  τάφος,  τὸν  ἐγὼ  ἀκούω  καὶ  δέκα  ἔτεσι  ὕστερον  μετὰ  ταῦτα  δεηθέντων  τῶν  Αἰγινητέων  χῶσαι  Κλεάδην  τὸν  Αὐτοδίκου  ἄνδρα  Πλαταιέα,  πρόξεινον  ἐόντα  αὐτῶν.  ὡς  δ'
ἄρα  ἔθαψαν  τοὺς  νεκροὺς  ἐν  Πλαταιῇσι  οἱ  ̔́Ελληνες,  αὐτίκα  βουλευομένοισί  σφι  ἐδόκεε  στρατεύειν  ἐπὶ  τὰς  Θήβας  καὶ  ἐξαιτέειν  αὐτῶν  τοὺς  μηδίσαντας,  ἐν  πρώτοισι  δὲ  αὐτῶν  Τιμηγενίδην  καὶ  ̓Ατταγῖνον,  οἳ  ἀρχηγέται  ἀνὰ  πρώτους  ἦσαν:  ἢν  δὲ  μὴ  ἐκδιδῶσι,  μὴ  ἀπανίστασθαι  ἀπὸ  τῆς  πόλιος  πρότερον  ἢ  ἐξέλωσι.  ὡς  δέ  σφι  ταῦτα  ἔδοξε,  οὕτω  δὴ  ἑνδεκάτῃ  ἡμέρῃ  ἀπὸ
τῆς  συμβολῆς  ἀπικόμενοι  ἐπολιόρκεον  Θηβαίους,  κελεύοντες  ἐκδιδόναι  τοὺς  ἄνδρας:  οὐ  βουλομένων  δὲ  τῶν  Θηβαίων  ἐκδιδόναι,  τήν  τε  γῆν  αὐτῶν  ἔταμνον  καὶ  προσέβαλλον  πρὸς  τὸ  τεῖχος.  καὶ  οὐ  γὰρ  ἐπαύοντο  σινόμενοι,  εἰκοστῇ  ἡμέρῃ  ἔλεξε  τοῖσι  Θηβαίοισι  Τιμηγενίδης  τάδε.  “ἄνδρες  Θηβαῖοι,  ἐπειδὴ  οὕτω  δέδοκται  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  μὴ  πρότερον  ἀπαναστῆναι  πολιορκέοντας  ἢ  ἐξέλωσι  Θήβας  ἢ  ἡμέας  αὐτοῖσι  παραδῶτε,
νῦν  ὦν  ἡμέων  εἵνεκα  γῆ  ἡ  Βοιωτίη  πλέω  μὴ  ἀναπλήσῃ,  ἀλλ'  εἰ  μὲν  χρημάτων  χρηίζοντες  πρόσχημα  ἡμέας  ἐξαιτέονται,  χρήματά  σφι  δῶμεν  ἐκ  τοῦ  κοινοῦ  （σὺν  γὰρ  τῷ  κοινῷ  καὶ  ἐμηδίσαμεν  οὐδὲ  μοῦνοι  ἡμεῖς）,  εἰ  δὲ  ἡμέων  ἀληθέως  δεόμενοι  πολιορκέουσι,  ἡμεῖς  ἡμέας  αὐτοὺς  ἐς  ἀντιλογίην  παρέξομεν.”  κάρτα  τε  ἔδοξε  εὖ  λέγειν  καὶ  ἐς  καιρόν,  αὐτίκα  τε
ἐπεκηρυκεύοντο  πρὸς  Παυσανίην  οἱ  Θηβαῖοι  θέλοντες  ἐκδιδόναι  τοὺς  ἄνδρας.  ὡς  δὲ  ὡμολόγησαν  ἐπὶ  τούτοισι,  ̓Ατταγῖνος  μὲν  ἐκδιδρήσκει  ἐκ  τοῦ  ἄστεος,  παῖδας  δὲ  αὐτοῦ  ἀπαχθέντας  Παυσανίης  ἀπέλυσε  τῆς  αἰτίης,  φὰς  τοῦ  μηδισμοῦ  παῖδας  οὐδὲν  εἶναι  μεταιτίους.  τοὺς  δὲ  ἄλλους  ἄνδρας  τοὺς  ἐξέδοσαν  οἱ  Θηβαῖοι,  οἳ  μὲν  ἐδόκεον  ἀντιλογίης  τε  κυρήσειν  καὶ  δὴ  χρήμασι  ἐπεποίθεσαν  διωθέεσθαι:  ὁ
δὲ  ὡς  παρέλαβε,  αὐτὰ  ταῦτα  ὑπονοέων  τὴν  στρατιὴν  τὴν  τῶν  συμμάχων  ἅπασαν  ἀπῆκε  καὶ  ἐκείνους  ἀγαγὼν  ἐς  Κόρινθον  διέφθειρε.  ταῦτα  μὲν  τὰ  ἐν  Πλαταιῇσι  καὶ  Θήβῃσι  γενόμενα.  ̓Αρτάβαζος  δὲ  ὁ  Φαρνάκεος  φεύγων  ἐκ  Πλαταιέων  καὶ  δὴ  πρόσω  ἐγίνετο.  ἀπικόμενον  δὲ  μιν  οἱ  Θεσσαλοὶ  παρὰ  σφέας  ἐπί  τε  ξείνια  ἐκάλεον  καὶ  ἀνειρώτων  περὶ  τῆς  στρατιῆς  τῆς
ἄλλης,  οὐδὲν  ἐπιστάμενοι  τῶν  ἐν  Πλαταιῇσι  γενομένων.  ὁ  δὲ  ̓Αρτάβαζος  γνοὺς  ὅτι  εἰ  ἐθέλει  σφι  πᾶσαν  τὴν  ἀληθείην  τῶν  ἀγώνων  εἰπεῖν,  αὐτός  τε  κινδυνεύσει  ἀπολέσθαι  καὶ  ὁ  μετ'  αὐτοῦ  στρατός:  ἐπιθήσεσθαι  γάρ  οἱ  πάντα  τινὰ  οἴετο  πυνθανόμενον  τὰ  γεγονότα.  ταῦτα  ἐκλογιζόμενος  οὔτε  πρὸς  τοὺς  Φωκέας  ἐξηγόρευε  οὐδὲν  πρός  τε  τοὺς  Θεσσαλοὺς  ἔλεγε  τάδε.  “ἐγὼ  μὲν
ὦ  ἄνδρες  Θεσσαλοί,  ὡς  ὁρᾶτε,  ἐπείγομαί  τε  κατὰ  τάχος  ἐλῶν  ἐς  Θρηίκην  καὶ  σπουδὴν  ἔχω,  πεμφθεὶς  κατά  τι  πρῆγμα  ἐκ  τοῦ  στρατοπέδου  μετὰ  τῶνδε:  αὐτὸς  δὲ  ὑμῖν  Μαρδόνιος  καὶ  ὁ  στρατὸς  αὐτοῦ,  οὗτος  κατὰ  πόδας  ἐμεῦ  ἐλαύνων  προσδόκιμος  ἐστί.  τοῦτον  καὶ  ξεινίζετε  καὶ  εὖ  ποιεῦντες  φαίνεσθε:  οὐ  γὰρ  ὑμῖν  ἐς  χρόνον  ταῦτα  ποιεῦσι  μεταμελήσει.”  ταῦτα
δὲ  εἴπας  ἀπήλαυνε  σπουδῇ  τὴν  στρατιὴν  διὰ  Θεσσαλίης  τε  καὶ  Μακεδονίης  ἰθὺ  τῆς  Θρηίκης,  ὡς  ἀληθέως  ἐπειγόμενος,  καὶ  τὴν  μεσόγαιαν  τάμνων  τῆς  ὁδοῦ.  καὶ  ἀπικνέεται  ἐς  Βυζάντιον,  καταλιπὼν  τοῦ  στρατοῦ  τοῦ  ἑωυτοῦ  συχνοὺς  ὑπὸ  Θρηίκων  κατακοπέντας  κατ'  ὁδὸν  καὶ  λιμῷ  συστάντας  καὶ  καμάτῳ:  ἐκ  Βυζαντίου  δὲ  διέβη  πλοίοισι.  οὗτος  μὲν  οὕτω  ἀπενόστησε  ἐς  τὴν  ̓Ασίην.
τῆς  δὲ  αὐτῆς  ἡμέρης  τῆς  περ  ἐν  Πλαταιῇσι  τὸ  τρῶμα  ἐγένετο,  συνεκύρησε  γενέσθαι  καὶ  ἐν  Μυκάλῃ  τῆς  ̓Ιωνίης.  ἐπεὶ  γὰρ  δὴ  ἐν  τῇ  Δήλῳ  κατέατο  οἱ  ̔́Ελληνες  οἱ  ἐν  τῇσι  νηυσὶ  ἅμα  Λευτυχίδῃ  τῷ  Λακεδαιμονίῳ  ἀπικόμενοι,  ἦλθόν  σφι  ἄγγελοι  ἀπὸ  Σάμου  Λάμπων  τε  Θρασυκλέος  καὶ  ̓Αθηναγόρης  ̓Αρχεστρατίδεω  καὶ  ̔Ηγησίστρατος  ̓Αρισταγόρεω,  πεμφθέντες  ὑπὸ  Σαμίων  λάθρῃ  τῶν
τε  Περσέων  καὶ  τοῦ  τυράννου  Θεομήστορος  τοῦ  ̓Ανδροδάμαντος,  τὸν  κατέστησαν  Σάμου  τύραννον  οἱ  Πέρσαι.  ἐπελθόντων  δὲ  σφέων  ἐπὶ  τοὺς  στρατηγοὺς  ἔλεγε  ̔Ηγησίστρατος  πολλὰ  καὶ  παντοῖα,  ὡς  ἢν  μοῦνον  ἴδωνται  αὐτοὺς  οἱ  ̓́Ιωνες  ἀποστήσονται  ἀπὸ  Περσέων,  καὶ  ὡς  οἱ  βάρβαροι  οὐκ  ὑπομενέουσι:  ἢν  δὲ  καὶ  ἂρα  ὑπομείνωσι,  οὐκ  ἑτέρην  ἄγρην  τοιαύτην  εὑρεῖν  ἂν  αὐτούς:  θεούς  τε
κοινοὺς  ἀνακαλέων  προέτραπε  αὐτοὺς  ῥύσασθαι  ἄνδρας  ̔́Ελληνας  ἐκ  δουλοσύνης  καὶ  ἀπαμῦναι  τὸν  βάρβαρον:  εὐπετές  τε  αὐτοῖσι  ἔφη  ταῦτα  γίνεσθαι:  τάς  τε  γὰρ  νέας  αὐτῶν  κακῶς  πλέειν  καὶ  οὐκ  ἀξιομάχους  κείνοισι  εἶναι.  αὐτοί  τε,  εἴ  τι  ὑποπτεύουσι  μὴ  δόλῳ  αὐτοὺς  προάγοιεν,  ἕτοιμοι  εἶναι  ἐν  τῇσι  νηυσὶ  τῇσι  ἐκείνων  ἀγόμενοι  ὅμηροι  εἶναι.  ὡς  δὲ  πολλὸς  ἦν  λισσόμενος
ὁ  ξεῖνος  ὁ  Σάμιος,  εἴρετο  Λευτυχίδης,  εἴτε  κληδόνος  εἵνεκεν  θέλων  πυθέσθαι  εἴτε  καὶ  κατὰ  συντυχίην  θεοῦ  ποιεῦντος,  “ὦ  ξεῖνε  Σάμιε,  τί  τοι  τὸ  οὔνομα;”  ὁ  δὲ  εἶπε  “̔Ηγησίστρατος.”  ὁ  δὲ  ὑπαρπάσας  τὸν  ἐπίλοιπον  λόγον,  εἴ  τινα  ὅρμητο  λέγειν  ὁ  ̔Ηγησίστρατος,  εἶπε  “δέκομαι  τὸν  οἰωνὸν  τὸν  ̔Ηγησιστράτου,  ὦ  ξεῖνε  Σάμιε.  σὺ  δὲ  ἡμῖν  ποίεε  ὅκως  αὐτός
τε  δοὺς  πίστιν  ἀποπλεύσεαι  καὶ  οἱ  σὺν  σοὶ  ἐόντες  οἵδε,  ἦ  μὲν  Σαμίους  ἡμῖν  προθύμους  ἔσεσθαι  συμμάχους.”  ταῦτά  τε  ἅμα  ἠγόρευε  καὶ  τὸ  ἔργον  προσῆγε.  αὐτίκα  γὰρ  οἱ  Σάμιοι  πίστιν  τε  καὶ  ὅρκια  ἐποιεῦντο  συμμαχίης  πέρι  πρὸς  τοὺς  ̔́Ελληνας.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  οἳ  μὲν  ἀπέπλεον:  μετὰ  σφέων  γὰρ  ἐκέλευε  πλέειν  τὸν  ̔Ηγησίστρατον,  οἰωνὸν  τὸ  οὔνομα
ποιεύμενος.  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ἐπισχόντες  ταύτην  τὴν  ἡμέρην  τῇ  ὑστεραίῃ  ἐκαλλιερέοντο,  μαντευομένου  σφι  Δηιφόνου  τοῦ  Εὐηνίου  ἀνδρὸς  ̓Απολλωνιήτεω,  ̓Απολλωνίης  δὲ  τῆς  ἐν  τῷ  ̓Ιονίῳ  κόλπῳ.  τούτου  τὸν  πατέρα  Εὐήνιον  κατέλαβε  πρῆγμα  τοιόνδε.  ἔστι  ἐν  τῇ  ̓Απολλωνίῃ  ταύτῃ  ἱρὰ  ἡλίου  πρόβατα,  τὰ  τὰς  μὲν  ἡμέρας  βόσκεται  παρὰ  Χῶνα  ποταμόν,  ὃς  ἐκ  Λάκμονος  ὄρεος  ῥέει  διὰ  τῆς
̓Απολλωνίης  χώρης  ἐς  θάλασσαν  παρ'  ̓́Ωρικον  λιμένα,  τὰς  δὲ  νύκτας  ἀραιρημένοι  ἄνδρες  οἱ  πλούτῳ  τε  καὶ  γένεϊ  δοκιμώτατοι  τῶν  ἀστῶν,  οὗτοι  φυλάσσουσι  ἐνιαυτὸν  ἕκαστος:  περὶ  πολλοῦ  γὰρ  δὴ  ποιεῦνται  ̓Απολλωνιῆται  τὰ  πρόβατα  ταῦτα  ἐκ  θεοπροπίου  τινός:  ἐν  δὲ  ἄντρῳ  αὐλίζονται  ἀπὸ  τῆς  πόλιος  ἑκάς.  ἔνθα  δὴ  τότε  ὁ  Εὐήνιος  οὗτος  ἀραιρημένος  ἐφύλασσε.  καὶ  κοτὲ  αὐτοῦ
κατακοιμήσαντος  φυλακὴν  παρελθόντες  λύκοι  ἐς  τὸ  ἄντρον  διέφθειραν  τῶν  προβάτων  ὡς  ἑξήκοντα.  ὁ  δὲ  ὡς  ἐπήισε,  εἶχε  σιγῇ  καὶ  ἔφραζε  οὐδενί,  ἐν  νόῳ  ἔχων  ἀντικαταστήσειν  ἄλλα  πριάμενος.  καὶ  οὐ  γὰρ  ἔλαθε  τοὺς  ̓Απολλωνιήτας  ταῦτα  γενόμενα,  ἀλλ'  ὡς  ἐπύθοντο,  ὑπαγαγόντες  μιν  ὑπὸ  δικαστήριον  κατέκριναν,  ὡς  τὴν  φυλακὴν  κατακοιμήσαντα,  τῆς  ὄψιος  στερηθῆναι.  ἐπείτε  δὲ  τὸν  Εὐήνιον  ἐξετύφλωσαν,
αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  οὔτε  πρόβατά  σφι  ἔτικτε  οὔτε  γῆ  ἔφερε  ὁμοίως  καρπόν.  πρόφαντα  δέ  σφι  ἔν  τε  Δωδώνῃ  καὶ  ἐν  Δελφοῖσι  ἐγίνετο,  ἐπείτε  ἐπειρώτων  τοὺς  προφήτας  τὸ  αἴτιον  τοῦ  παρεόντος  κακοῦ,  οἳ  δὲ  αὐτοῖσι  ἔφραζον  ὅτι  ἀδίκως  τὸν  φύλακον  τῶν  ἱρῶν  προβάτων  Εὐήνιον  τῆς  ὄψιος  ἐστέρησαν:  αὐτοὶ  γὰρ  ἐπορμῆσαι  τοὺς  λύκους,  οὐ  πρότερόν  τε  παύσεσθαι
τιμωρέοντες  ἐκείνῳ  πρὶν  ἢ  δίκας  δῶσι  τῶν  ἐποίησαν  ταύτας  τὰς  ἂν  αὐτὸς  ἕληται  καὶ  δικαιοῖ:  τούτων  δὲ  τελεομένων  αὐτοὶ  δώσειν  Εὐηνίῳ  δόσιν  τοιαύτην  τὴν  πολλούς  μιν  μακαριεῖν  ἀνθρώπων  ἔχοντα.  τὰ  μὲν  χρηστήρια  ταῦτά  σφι  ἐχρήσθη,  οἱ  δὲ  ̓Απολλωνιῆται  ἀπόρρητα  ποιησάμενοι  προέθεσαν  τῶν  ἀστῶν  ἀνδράσι  διαπρῆξαι.  οἳ  δέ  σφι  διέπρηξαν  ὧδε:  κατημένου  Εὐηνίου  ἐν  θώκῳ  ἐλθόντες
οἱ  παρίζοντο  καὶ  λόγους  ἄλλους  ἐποιεῦντο,  ἐς  ὃ  κατέβαινον  συλλυπεύμενοι  τῷ  πάθεϊ:  ταύτῃ  δὲ  ὑπάγοντες  εἰρώτων  τίνα  δίκην  ἂν  ἕλοιτο,  εἰ  ἐθέλοιεν  ̓Απολλωνιῆται  δίκας  ὑποστῆναι  δώσειν  τῶν  ἐποίησαν.  ὁ  δὲ  οὐκ  ἀκηκοὼς  τὸ  θεοπρόπιον  εἵλετο  εἴπας  εἴ  τις  οἱ  δοίη  ἀγρούς,  τῶν  ἀστῶν  ὀνομάσας  τοῖσι  ἠπίστατο  εἶναι  καλλίστους  δύο  κλήρους  τῶν  ἐν  τῇ  ̓Απολλωνίῃ,  καὶ
οἴκησιν  πρὸς  τούτοισι  τὴν  ᾔδεε  καλλίστην  ἐοῦσαν  τῶν  ἐν  πόλι:  τούτων  δὲ  ἔφη  ἐπήβολος  γενόμενος  τοῦ  λοιποῦ  ἀμήνιτος  εἶναι,  καὶ  δίκην  οἱ  ταύτην  ἀποχρᾶν  γενομένην.  καὶ  ὃ  μὲν  ταῦτα  ἔλεγε,  οἳ  δὲ  πάρεδροι  εἶπαν  ὑπολαβόντες  “Εὐήνιε,  ταύτην  δίκην  ̓Απολλωνιῆται  τῆς  ἐκτυφλώσιος  ἐκτίνουσί  τοι  κατὰ  θεοπρόπια  τὰ  γενόμενα.”  ὃ  μὲν  δὴ  πρὸς  ταῦτα  δεινὰ  ἐποίεε,  τὸ
ἐνθεῦτεν  πυθόμενος  τὸν  πάντα  λόγον,  ὡς  ἐξαπατηθείς:  οἳ  δὲ  πριάμενοι  παρὰ  τῶν  ἐκτημένων  διδοῦσί  οἱ  τὰ  εἵλετο.  καὶ  μετὰ  ταῦτα  αὐτίκα  ἔμφυτον  μαντικὴν  εἶχε,  ὥστε  καὶ  ὀνομαστὸς  γενέσθαι.  τούτου  δὴ  ὁ  Δηίφονος  ἐὼν  παῖς  τοῦ  Εὐηνίου  ἀγόντων  Κορινθίων  ἐμαντεύετο  τῇ  στρατιῇ.  ἤδη  δὲ  καὶ  τόδε  ἤκουσα,  ὡς  ὁ  Δηίφονος  ἐπιβατεύων  τοῦ  Εὐηνίου  οὐνόματος  ἐξελάμβανε  ἐπὶ
τὴν  ̔Ελλάδα  ἔργα,  οὐκ  ἐὼν  Εὐηνίου  παῖς.  τοῖσι  δὲ  ̔́Ελλησι  ὡς  ἐκαλλιέρησε,  ἀνῆγον  τὰς  νέας  ἐκ  τῆς  Δήλου  πρὸς  τὴν  Σάμον.  ἐπεὶ  δὲ  ἐγένοντο  τῆς  Σαμίης  πρὸς  Καλαμίσοισι,  οἳ  μὲν  αὐτοῦ  ὁρμισάμενοι  κατὰ  τὸ  ̔́Ηραιον  τὸ  ταύτῃ  παρεσκευάζοντο  ἐς  ναυμαχίην,  οἳ  δὲ  Πέρσαι  πυθόμενοι  σφέας  προσπλέειν  ἀνῆγον  καὶ  αὐτοὶ  πρὸς  τὴν  ἤπειρον  τὰς  νέας  τὰς
ἄλλας,  τὰς  δὲ  Φοινίκων  ἀπῆκαν  ἀποπλέειν.  βουλευομένοισι  γάρ  σφι  ἐδόκεε  ναυμαχίην  μὴ  ποιέεσθαι:  οὐ  γὰρ  ὦν  ἐδόκεον  ὅμοιοι  εἶναι.  ἐς  δὲ  τὴν  ἤπειρον  ἀπέπλεον,  ὅκως  ἔωσι  ὑπὸ  τὸν  πεζὸν  στρατὸν  τὸν  σφέτερον  ἐόντα  ἐν  τῇ  Μυκάλῃ,  ὃς  κελεύσαντος  Ξέρξεω  καταλελειμμένος  τοῦ  ἄλλου  στρατοῦ  ̓Ιωνίην  ἐφύλασσε:  τοῦ  πλῆθος  μὲν  ἦν  ἓξ  μυριάδες,  ἐστρατήγεε  δὲ  αὐτοῦ  Τιγράνης
κάλλεϊ  καὶ  μεγάθεϊ  ὑπερφέρων  Περσέων.  ὑπὸ  τοῦτον  μὲν  δὴ  τὸν  στρατὸν  ἐβουλεύσαντο  καταφυγόντες  οἱ  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατηγοὶ  ἀνειρύσαι  τὰς  νέας  καὶ  περιβαλέσθαι  ἕρκος  ἔρυμά  τε  τῶν  νεῶν  καὶ  σφέων  αὐτῶν  κρησφύγετον.  ταῦτα  βουλευσάμενοι  ἀνήγοντο.  ἀπικόμενοι  δὲ  παρὰ  τὸ  τῶν  Ποτνιέων  ἱρὸν  τῆς  Μυκάλης  ἐς  Γαίσωνά  τε  καὶ  Σκολοπόεντα,  τῇ  Δήμητρος  ̓Ελευσινίης  ἱρόν,  τὸ  Φίλιστος  ὁ
Πασικλέος  ἱδρύσατο  Νείλεῳ  τῷ  Κόδρου  ἐπισπόμενος  ἐπὶ  Μιλήτου  κτιστύν,  ἐνθαῦτα  τὰς  τε  νέας  ἀνείρυσαν  καὶ  περιεβάλοντο  ἕρκος  καὶ  λίθων  καὶ  ξύλων,  δένδρεα  ἐκκόψαντες  ἥμερα,  καὶ  σκόλοπας  περὶ  τὸ  ἕρκος  κατέπηξαν,  καὶ  παρεσκευάδατο  ὡς  πολιορκησόμενοι  καὶ  ὡς  νικήσοντες,  ἐπ'  ἀμφότερα  ἐπιλεγόμενοι  γὰρ  παρεσκευάζοντο,  οἱ  δὲ  ̔́Ελληνες  ὡς  ἐπύθοντο  οἰχωκότας  τοὺς  βαρβάρους  ἐς  τὴν  ἤπειρον,  ἤχθοντο  ὡς
ἐκπεφευγότων  ἀπορίῃ  τε  εἴχοντο  ὅ  τι  ποιέωσι,  εἴτε  ἀπαλλάσσωνται  ὀπίσω  εἴτε  καταπλέωσι  ἐπ'  ̔Ελλησπόντου.  τέλος  δὲ  ἔδοξε  τούτων  μὲν  μηδέτερα  ποιέειν,  ἐπιπλέειν  δὲ  ἐπὶ  τὴν  ἤπειρον.  παρασκευασάμενοι  ὦν  ἐς  ναυμαχίην  καὶ  ἀποβάθρας  καὶ  ἄλλα  ὅσων  ἔδεε,  ἔπλεον  ἐπὶ  τῆς  Μυκάλης.  ἐπεὶ  δὲ  ἀγχοῦ  τε  ἐγίνοντο  τοῦ  στρατοπέδου  καὶ  οὐδεὶς  ἐφαίνετό  σφι  ἐπαναγόμενος,  ἀλλ'  ὥρων  νέας
ἀνελκυσμένας  ἔσω  τοῦ  τείχεος,  πολλὸν  δὲ  πεζὸν  παρακεκριμένον  παρὰ  τὸν  αἰγιαλόν,  ἐνθαῦτα  πρῶτον  μὲν  ἐν  τῇ  νηὶ  παραπλέων,  ἐγχρίμψας  τῷ  αἰγιαλῷ  τὰ  μάλιστα,  Λευτυχίδης  ὑπὸ  κήρυκος  προηγόρευε  τοῖσι  ̓́Ιωσι  λέγων  “ἄνδρες  ̓́Ιωνες,  οἳ  ὑμέων  τυγχάνουσι  ἐπακούοντες,  μάθετε  τὰ  λέγω:  πάντως  γὰρ  οὐδὲν  συνήσουσι  Πέρσαι  τῶν  ἐγὼ  ὑμῖν  ἐντέλλομαι.  ἐπεὰν  συμμίσγωμεν,  μεμνῆσθαι  τινὰ  χρὴ  ἐλευθερίης  μὲν
πάντων  πρῶτον,  μετὰ  δὲ  τοῦ  συνθήματος  ̔́Ηβης.  καὶ  τάδε  ἴστω  καὶ  ὁ  μὴ  ἀκούσας  ὑμέων  πρὸς  τοῦ  ἀκούσαντος.”  ὡυτὸς  δὲ  οὗτος  ἐὼν  τυγχάνει  νόος  τοῦ  πρήγματος  καὶ  ὁ  Θεμιστοκλέος  ὁ  ἐπ'  ̓Αρτεμισίῳ:  ἢ  γὰρ  δὴ  λαθόντα  τὰ  ῥήματα  τοὺς  βαρβάρους  ἔμελλε  τοὺς  ̓́Ιωνας  πείσειν,  ἢ  ἔπειτα  ἀνενειχθέντα  ἐς  τοὺς  βαρβάρους  ποιήσειν  ἀπίστους  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  Λευτυχίδεω
δὲ  ταῦτα  ὑποθεμένου  δεύτερα  δὴ  τάδε  ἐποίευν  οἱ  ̔́Ελληνες:  προσσχόντες  τὰς  νέας  ἀπέβησαν  ἐς  τὸν  αἰγιαλόν.  καὶ  οὗτοι  μὲν  ἐτάσσοντο,  οἱ  δὲ  Πέρσαι  ὡς  εἶδον  τοὺς  ̔́Ελληνας  παρασκευαζομένους  ἐς  μάχην  καὶ  τοῖσι  ̓́Ιωσι  παραινέσαντας,  τοῦτο  μὲν  ὑπονοήσαντες  τοὺς  Σαμίους  τὰ  ̔Ελλήνων  φρονέειν  ἀπαιρέονται  τὰ  ὅπλα.  οἱ  γὰρ  ὦν  Σάμιοι  ἀπικομένων  ̓Αθηναίων  αἰχμαλώτων  ἐν  τῇσι  νηυσὶ
τῶν  βαρβάρων,  τοὺς  ἔλαβον  ἀνὰ  τὴν  ̓Αττικὴν  λελειμμένους  οἱ  Ξέρξεω,  τούτους  λυσάμενοι  πάντας  ἀποπέμπουσι  ἐποδιάσαντες  ἐς  ̓Αθήνας:  τῶν  εἵνεκεν  οὐκ  ἥκιστα  ὑποψίην  εἶχον,  πεντακοσίας  κεφαλὰς  τῶν  Ξέρξεω  πολεμίων  λυσάμενοι.  τοῦτο  δὲ  τὰς  διόδους  τὰς  ἐς  τὰς  κορυφὰς  τῆς  Μυκάλης  φερούσας  προστάσσουσι  τοῖσι  Μιλησίοισι  φυλάσσειν  ὡς  ἐπισταμένοισι  δῆθεν  μάλιστα  τὴν  χώρην.  ἐποίευν  δὲ  τοῦτο  τοῦδε  εἵνεκεν,
ἵνα  ἐκτὸς  τοῦ  στρατοπέδου  ἔωσι.  τούτους  μὲν  ̓Ιώνων,  τοῖσι  καὶ  κατεδόκεον  νεοχμὸν  ἄν  τι  ποιέειν  δυνάμιος  ἐπιλαβομένοισι,  τρόποισι  τοιούτοισι  προεφυλάσσοντο  οἱ  Πέρσαι,  αὐτοὶ  δὲ  συνεφόρησαν  τὰ  γέρρα  ἕρκος  εἶναι  σφίσι.  ὡς  δὲ  ἄρα  παρεσκευάδατο  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  προσήισαν  πρὸς  τοὺς  βαρβάρους:  ἰοῦσι  δέ  σφι  φήμη  τε  ἐσέπτατο  ἐς  τὸ  στρατόπεδον  πᾶν  καὶ  κηρυκήιον  ἐφάνη  ἐπὶ  τῆς
κυματωγῆς  κείμενον:  ἡ  δὲ  φήμη  διῆλθέ  σφι  ὧδε,  ὡς  οἱ  ̔́Ελληνες  τὴν  Μαρδονίου  στρατιὴν  νικῷεν  ἐν  Βοιωτοῖσι  μαχόμενοι.  δῆλα  δὴ  πολλοῖσι  τεκμηρίοισι  ἐστὶ  τὰ  θεῖα  τῶν  πρηγμάτων,  εἰ  καὶ  τότε,  τῆς  αὐτῆς  ἡμέρης  συμπιπτούσης  τοῦ  τε  ἐν  Πλαταιῇσι  καὶ  τοῦ  ἐν  Μυκάλῃ  μέλλοντος  ἔσεσθαι  τρώματος,  φήμη  τοῖσι  ̔́Ελλησι  τοῖσι  ταύτῃ  ἐσαπίκετο,  ὥστε  θαρσῆσαί  τε  τὴν
στρατιὴν  πολλῷ  μᾶλλον  καὶ  ἐθέλειν  προθυμότερον  κινδυνεύειν.  καὶ  τόδε  ἕτερον  συνέπεσε  γενόμενον,  Δήμητρος  τεμένεα  ̓Ελευσινίης  παρὰ  ἀμφοτέρας  τὰς  συμβολὰς  εἶναι:  καὶ  γὰρ  δὴ  ἐν  τῇ  Πλαταιίδι  παρ'  αὐτὸ  τὸ  Δημήτριον  ἐγίνετο,  ὡς  καὶ  πρότερόν  μοι  εἴρηται,  ἡ  μάχη,  καὶ  ἐν  Μυκάλῃ  ἔμελλε  ὡσαύτως  ἔσεσθαι.  γεγονέναι  δὲ  νίκην  τῶν  μετὰ  Παυσανίεω  ̔Ελλήνων  ὀρθῶς  σφι  ἡ  φήμη
συνέβαινε  ἐλθοῦσα:  τὸ  μὲν  γὰρ  ἐν  Πλαταιῇσι  πρωὶ  ἔτι  τῆς  ἡμέρης  ἐγίνετο,  τὸ  δὲ  ἐν  Μυκάλῃ  περὶ  δείλην:  ὅτι  δὲ  τῆς  αὐτῆς  ἡμέρης  συνέβαινε  γίνεσθαι  μηνός  τε  τοῦ  αὐτοῦ,  χρόνῳ  οὐ  πολλῷ  σφι  ὕστερον  δῆλα  ἀναμανθάνουσι  ἐγίνετο.  ἦν  δὲ  ἀρρωδίη  σφι,  πρὶν  τὴν  φήμην  ἐσαπικέσθαι,  οὔτι  περὶ  σφέων  αὐτῶν  οὕτω  ὡς  τῶν  ̔Ελλήνων,  μὴ  περὶ
Μαρδονίῳ  πταίσῃ  ἡ  ̔Ελλάς.  ὡς  μέντοι  ἡ  κληδὼν  αὕτη  σφι  ἐσέπτατο,  μᾶλλόν,  τι  καὶ  ταχύτερον  τὴν  πρόσοδον  ἐποιεῦντο.  οἱ  μὲν  δὴ  ̔́Ελληνες  καὶ  οἱ  βάρβαροι  ἔσπευδον  ἐς  τὴν  μάχην,  ὥς  σφι  καί  αἱ  νῆσοι  καὶ  ὁ  ̔Ελλήσποντος  ἄεθλα  προέκειτο.  τοῖσι  μέν  νυν  ̓Αθηναίοισι  καὶ  τοῖσι  προσεχέσι  τούτοισι  τεταγμένοισι,  μέχρι  κου  τῶν  ἡμισέων,  ἡ  ὁδὸς  ἐγίνετο
κατ'  αἰγιαλόν  τε  καὶ  ἄπεδον  χῶρον,  τοῖσι  δὲ  Λακεδαιμονίοισι  καὶ  τοῖσι  ἐπεξῆς  τούτοισι  τεταγμένοισι  κατά  τε  χαράδραν  καὶ  ὄρεα.  ἐν  ᾧ  δὲ  οἱ  Λακεδαιμόνιοι  περιήισαν,  οὗτοι  οἱ  ἐπὶ  τῷ  ἑτέρῳ  κέρεϊ  ἔτι  καὶ  δὴ  ἐμάχοντο.  ἕως  μέν  νυν  τοῖσι  Πέρσῃσι  ὀρθὰ  ἦν  τὰ  γέρρα,  ἠμύνοντό  τε  καὶ  οὐδὲν  ἔλασσον  εἶχον  τῇ  μάχῃ:  ἐπεὶ  δὲ  τῶν
̓Αθηναίων  καὶ  τῶν  προσεχέων  ὁ  στρατός,  ὅκως  ἑωυτῶν  γένηται  τὸ  ἔργον  καὶ  μὴ  Λακεδαιμονίων,  παρακελευσάμενοι  ἔργου  εἴχοντο  προθυμότερον,  ἐνθεῦτεν  ἤδη  ἑτεροιοῦτο  τὸ  πρῆγμα.  διωσάμενοι  γὰρ  τὰ  γέρρα  οὗτοι  φερόμενοι  ἐσέπεσον  ἁλέες  ἐς  τοὺς  Πέρσας,  οἳ  δὲ  δεξάμενοι  καὶ  χρόνον  συχνὸν  ἀμυνόμενοι  τέλος  ἔφευγον  ἐς  τὸ  τεῖχος.  ̓Αθηναῖοι  δὲ  καὶ  Κορίνθιοι  καὶ  Σικυώνιοι  καὶ  Τροιζήνιοι  （οὕτω
γὰρ  ἦσαν  ἐπεξῆς  τεταγμένοι）  συνεπισπόμενοι  συνεσέπιπτον  ἐς  τὸ  τεῖχος.  ὡς  δὲ  καὶ  τὸ  τεῖχος  ἀραίρητο,  οὔτ'  ἔτι  πρὸς  ἀλκὴν  ἐτράποντο  οἱ  βάρβαροι  πρὸς  φυγήν  τε  ὁρμέατο  οἱ  ἄλλοι  πλὴν  Περσέων:  οὗτοι  δὲ  κατ'  ὀλίγους  γινόμενοι  ἐμάχοντο  τοῖσι  αἰεὶ  ἐς  τὸ  τεῖχος  ἐσπίπτουσι  ̔Ελλήνων.  καὶ  τῶν  στρατηγῶν  τῶν  Περσικῶν  δύο  μὲν  ἀποφεύγουσι,  δύο  δὲ  τελευτῶσι:  ̓Αρταύ̈ντης
μὲν  καὶ  ̓Ιθαμίτρης  τοῦ  ναυτικοῦ  στρατηγέοντες  ἀποφεύγουσι,  Μαρδόντης  δὲ  καὶ  ὁ  τοῦ  πεζοῦ  στρατηγὸς  Τιγράνης  μαχόμενοι  τελευτῶσι.  ἔτι  δὲ  μαχομένων  τῶν  Περσέων  ἀπίκοντο  Λακεδαιμόνιοι  καὶ  οἱ  μετ'  αὐτῶν,  καὶ  τὰ  λοιπὰ  συνδιεχείριζον.  ἔπεσον  δὲ  καὶ  αὐτῶν  τῶν  ̔Ελλήνων  συχνοὶ  ἐνθαῦτα  ἄλλοι  τε  καὶ  Σικυώνιοι  καὶ  στρατηγὸς  Περίλεως:  τῶν  τε  Σαμίων  οἱ  στρατευόμενοι  ἐόντες  τε  ἐν
τῷ  στρατοπέδῳ  τῷ  Μηδικῷ  καὶ  ἀπαραιρημένοι  τὰ  ὅπλα,  ὡς  εἶδον  αὐτίκα  κατ'  ἀρχὰς  γινομένην  ἑτεραλκέα  τὴν  μάχην,  ἔρδον  ὅσον  ἐδυνέατο  προσωφελέειν  ἐθέλοντες  τοῖσι  ̔́Ελλησι.  Σαμίους  δὲ  ἰδόντες  οἱ  ἄλλοι  ̓́Ιωνες  ἄρξαντας  οὕτω  δὴ  καὶ  αὐτοὶ  ἀποστάντες  ἀπὸ  Περσέων  ἐπέθεντο  τοῖσι  βαρβάροισι.  Μιλησίοισι  δὲ  προσετέτακτο  μὲν  ἐκ  τῶν  Περσέων  τὰς  διόδους  τηρέειν  σωτηρίης  εἵνεκά  σφι,  ὡς
ἢν  ἄρα  σφέας  καταλαμβάνῃ  οἷά  περ  κατέλαβε,  ἔχοντες  ἡγεμόνας  σώζωνται  ἐς  τὰς  κορυφὰς  τῆς  Μυκάλης.  ἐτάχθησαν  μέν  νυν  ἐπὶ  τοῦτο  τὸ  πρῆγμα  οἱ  Μιλήσιοι  τούτου  τε  εἵνεκεν  καὶ  ἵνα  μὴ  παρεόντες  ἐν  τῷ  στρατοπέδῳ  τι  νεοχμὸν  ποιέοιεν:  οἳ  δὲ  πᾶν  τοὐναντίον  τοῦ  προστεταγμένου  ἐποίεον,  ἄλλας  τε  κατηγεόμενοί  σφι  ὁδοὺς  φεύγουσι,  αἳ  δὴ  ἔφερον  ἐς  τοὺς
πολεμίους,  καὶ  τέλος  αὐτοί  σφι  ἐγίνοντο  κτείνοντες  πολεμιώτατοι.  οὕτω  δὴ  τὸ  δεύτερον  ̓Ιωνίη  ἀπὸ  Περσέων  ἀπέστη.  ἐν  δὲ  ταύτῃ  τῇ  μάχῃ  ̔Ελλήνων  ἠρίστευσαν  ̓Αθηναῖοι  καὶ  ̓Αθηναίων  ̔Ερμόλυκος  ὁ  Εὐθοίνου,  ἀνὴρ  παγκράτιον  ἐπασκήσας.  τοῦτον  δὲ  τὸν  ̔Ερμόλυκον  κατέλαβε  ὕστερον  τούτων,  πολέμου  ἐόντος  ̓Αθηναίοισί  τε  καὶ  Καρυστίοισι,  ἐν  Κύρνῳ  τῆς  Καρυστίης  χώρης  ἀποθανόντα  ἐν  μάχῃ  κεῖσθαι  ἐπὶ
Γεραιστῷ.  μετὰ  δὲ  ̓Αθηναίους  Κορίνθιοι  καὶ  Τροιζήνιοι  καὶ  Σικυώνιοι  ἠρίστευσαν.  ἐπείτε  δὲ  κατεργάσαντο  οἱ  ̔́Ελληνες  τοὺς  πολλοὺς  τοὺς  μὲν  μαχομένους  τοὺς  δὲ  καὶ  φεύγοντας  τῶν  βαρβάρων,  τὰς  νέας  ἐνέπρησαν  καὶ  τὸ  τεῖχος  ἅπαν,  τὴν  ληίην  προεξαγαγόντες  ἐς  τὸν  αἰγιαλόν,  καὶ  θησαυρούς  τινας  χρημάτων  εὗρον:  ἐμπρήσαντες  δὲ  τὸ  τεῖχος  καὶ  τὰς  νέας  ἀπέπλεον.  ἀπικόμενοι  δὲ  ἐς
Σάμον  οἱ  ̔́Ελληνες  ἐβουλεύοντο  περὶ  ἀναστάσιος  τῆς  ̓Ιωνίης,  καὶ  ὅκῃ  χρεὸν  εἴη  τῆς  ̔Ελλάδος  κατοικίσαι  τῆς  αὐτοὶ  ἐγκρατέες  ἦσαν,  τὴν  δὲ  ̓Ιωνίην  ἀπεῖναι  τοῖσι  βαρβάροισι:  ἀδύνατον  γὰρ  ἐφαίνετό  σφι  εἶναι  ἑωυτούς  τε  ̓Ιώνων  προκατῆσθαι  φρουρέοντας  τὸν  πάντα  χρόνον,  καὶ  ἑωυτῶν  μὴ  προκατημένων  ̓́Ιωνας  οὐδεμίαν  ἐλπίδα  εἶχον  χαίροντας  πρὸς  τῶν  Περσέων  ἀπαλλάξειν.  πρὸς  ταῦτα  Πελοποννησίων  μὲν
τοῖσι  ἐν  τέλεϊ  ἐοῦσι  ἐδόκεε  τῶν  μηδισάντων  ἐθνέων  τῶν  ̔Ελληνικῶν  τὰ  ἐμπολαῖα  ἐξαναστήσαντας  δοῦναι  τὴν  χώρην  ̓́Ιωσι  ἐνοικῆσαι,  ̓Αθηναίοισι  δὲ  οὐκ  ἐδόκεε  ἀρχὴν  ̓Ιωνίην  γενέσθαι  ἀνάστατον  οὐδὲ  Πελοποννησίοισι  περὶ  τῶν  σφετερέων  ἀποικιέων  βουλεύειν:  ἀντιτεινόντων  δὲ  τούτων  προθύμως,  εἶξαν  οἱ  Πελοποννήσιοι.  καὶ  οὕτω  δὴ  Σαμίους  τε  καὶ  Χίους  καὶ  Λεσβίους  καὶ  τοὺς  ἄλλους  νησιώτας,  οἳ  ἔτυχον
συστρατευόμενοι  τοῖσι  ̔́Ελλησι,  ἐς  τὸ  συμμαχικὸν  ἐποιήσαντο,  πίστι  τε  καταλαβόντες  καὶ  ὁρκίοισι  ἐμμενέειν  τε  καὶ  μὴ  ἀποστήσεσθαι.  τούτους  δὲ  καταλαβόντες  ὁρκίοισι  ἔπλεον  τὰς  γεφύρας  λύσοντες:  ἔτι  γὰρ  ἐδόκεον  ἐντεταμένας  εὑρήσειν.  οὗτοι  μὲν  δὴ  ἐπ'  ̔Ελλησπόντου  ἔπλεον.  τῶν  δὲ  ἀποφυγόντων  βαρβάρων  ἐς  τὰ  ἄκρα  τῆς  Μυκάλης  κατειληθέντων,  ἐόντων  οὐ  πολλῶν,  ἐγίνετο  κομιδὴ  ἐς  Σάρδις.  πορευομένων  δὲ
κατ'  ὁδὸν  Μασίστης  ὁ  Δαρείου  παρατυχὼν  τῷ  πάθεϊ  τῷ  γεγονότι  τὸν  στρατηγὸν  ̓Αρταύ̈ντην  ἔλεγε  πολλά  τε  καὶ  κακά,  ἄλλα  τε  καὶ  γυναικὸς  κακίω  φὰς  αὐτὸν  εἶναι  τοιαῦτα  στρατηγήσαντα,  καὶ  ἄξιον  εἶναι  παντὸς  κακοῦ  τὸν  βασιλέος  οἶκον  κακώσαντα.  παρὰ  δὲ  τοῖσι  Πέρσῃσι  γυναικὸς  κακίω  ἀκοῦσαι  δέννος  μέγιστος  ἐστι.  ὁ  δὲ  ἐπεὶ  πολλὰ  ἤκουσε,  δεινὰ  ποιεύμενος  σπᾶται
ἐπὶ  τὸν  Μασίστην  τὸν  ἀκινάκην,  ἀποκτεῖναι  θέλων.  καί  μιν  ἐπιθέοντα  φρασθεὶς  Ξειναγόρης  ὁ  Πρηξίλεω  ἀνὴρ  ̔Αλικαρνησσεὺς  ὄπισθε  ἑστεὼς  αὐτοῦ  ̓Αρταύ̈ντεω  ἁρπάζει  μέσον  καὶ  ἐξαείρας  παίει  ἐς  τὴν  γῆν:  καὶ  ἐν  τούτῳ  οἱ  δορυφόροι  οἱ  Μασίστεω  προέστησαν.  ὁ  δὲ  Ξειναγόρης  ταῦτα  ἐργάσατο  χάριτα  αὐτῷ  τε  Μασίστῃ  τιθέμενος  καὶ  Ξέρξῃ.  ἐκσώζων  τὸν  ἀδελφεὸν  τὸν  ἐκείνου:  καὶ  διὰ
τοῦτο  τὸ  ἔργον  Ξειναγόρης  Κιλικίης  πάσης  ἦρξε  δόντος  βασιλέος.  τῶν  δὲ  κατ'  ὁδὸν  πορευομένων  οὐδὲν  ἐπὶ  πλέον  τούτων  ἐγένετο,  ἀλλ'  ἀπικνέονται  ἐς  Σάρδις.  ἐν  δὲ  τῇσι  Σάρδισι  ἐτύγχανε  ἐὼν  βασιλεὺς  ἐξ  ἐκείνου  τοῦ  χρόνου,  ἐπείτε  ἐξ  ̓Αθηνέων  προσπταίσας  τῇ  ναυμαχίῃ  φυγὼν  ἀπίκετο.  τότε  δὴ  ἐν  τῇσι  Σάρδισι  ἐὼν  ἄρα  ἤρα  τῆς  Μασίστεω  γυναικός,  ἐούσης  καὶ
ταύτης  ἐνθαῦτα.  ὡς  δέ  οἱ  προσπέμποντι  οὐκ  ἐδύνατο  κατεργασθῆναι,  οὐδὲ  βίην  προσεφέρετο  προμηθεόμενος  τὸν  ἀδελφεὸν  Μασίστην:  τὠυτὸ  δὲ  τοῦτο  εἶχε  καὶ  τὴν  γυναῖκα:  εὖ  γὰρ  ἐπίστατο  βίης  οὐ  τευξομένη:  ἐνθαῦτα  δὴ  Ξέρξης  ἐργόμενος  τῶν  ἄλλων  πρήσσει  τὸν  γάμον  τοῦτον  τῷ  παιδὶ  τῷ  ἑωυτοῦ  Δαρείῳ,  θυγατέρα  τῆς  γυναικὸς  ταύτης  καὶ  Μασίστεω,  δοκέων  αὐτὴν  μᾶλλον  λάμψεσθαι  ἢν
ταῦτα  ποιήσῃ.  ἁρμόσας  δὲ  καὶ  τὰ  νομιζόμενα  ποιήσας  ἀπήλαυνε  ἐς  Σοῦσα:  ἐπεὶ  δὲ  ἐκεῖ  τε  ἀπίκετο  καὶ  ἠγάγετο  ἐς  ἑωυτοῦ  Δαρείῳ  τὴν  γυναῖκα,  οὕτω  δὴ  τῆς  Μασίστεω  μὲν  γυναικὸς  ἐπέπαυτο,  ὁ  δὲ  διαμειψάμενος  ἤρα  τε  καὶ  ἐτύγχανε  τῆς  Δαρείου  μὲν  γυναικὸς  Μασίστεω  δὲ  θυγατρός:  οὔνομα  δὲ  τῇ  γυναικὶ  ταύτῃ  ἦν  ̓Αρταύ̈ντη.  χρόνου  δὲ  προϊόντος  ἀνάπυστα
γίνεται  τρόπῳ  τοιῷδε.  ἐξυφήνασα  ̓́Αμηστρις  ἡ  Ξέρξεω  γυνὴ  φᾶρος  μέγα  τε  καὶ  ποικίλον  καὶ  θέης  ἄξιον  διδοῖ  Ξέρξῃ.  ὁ  δὲ  ἡσθεὶς  περιβάλλεταί  τε  καὶ  ἔρχεται  παρὰ  τὴν  ̓Αρταύ̈ντην:  ἡσθεὶς  δὲ  καὶ  ταύτῃ  ἐκέλευσε  αὐτὴν  αἰτῆσαι  ὃ  τι  βούλεταί  οἱ  γενέσθαι  ἀντὶ  τῶν  αὐτῷ  ὑπουργημένων:  πάντα  γὰρ  τεύξεσθαι  αἰτήσασαν.  τῇ  δὲ  κακῶς  γὰρ  ἔδεε  πανοικίῃ  γενέσθαι,
πρὸς  ταῦτα  εἶπε  Ξέρξῃ  “δώσεις  μοι  τὸ  ἄν  σε  αἰτήσω;”  ὁ  δὲ  πᾶν  μᾶλλον  δοκέων  κείνην  αἰτῆσαι  ὑπισχνέετο  καὶ  ὤμοσε.  ἣ  δὲ  ὡς  ὤμοσε  ἀδεῶς  αἰτέει  τὸ  φᾶρος.  Ξέρξης  δὲ  παντοῖος  ἐγίνετο  οὐ  βουλόμενος  δοῦναι,  κατ'  ἄλλο  μὲν  οὐδέν,  φοβεόμενος  δὲ  ̓́Αμηστριν,  μὴ  καὶ  πρὶν  κατεικαζούσῃ  τὰ  γινόμενα  οὕτω  ἐπευρεθῇ  πρήσσων:  ἀλλὰ  πόλις  τε  ἐδίδου
καὶ  χρυσὸν  ἄπλετον  καὶ  στρατόν,  τοῦ  ἔμελλε  οὐδεὶς  ἄρξειν  ἀλλ'  ἢ  ἐκείνη.  Περσικὸν  δὲ  κάρτα  ὁ  στρατὸς  δῶρον.  ἀλλ'  οὐ  γὰρ  ἔπειθε,  διδοῖ  τὸ  φᾶρος.  ἣ  δὲ  περιχαρὴς  ἐοῦσα  τῷ  δώρῳ  ἐφόρεέ  τε  καὶ  ἀγάλλετο.  καὶ  ἡ  ̓́Αμηστρις  πυνθάνεταί  μιν  ἔχουσαν:  μαθοῦσα  δὲ  τὸ  ποιεύμενον  τῇ  μὲν  γυναικὶ  ταύτῃ  οὐκ  εἶχε  ἔγκοτον,  ἣ  δὲ  ἐλπίζουσα
τὴν  μητέρα  αὐτῆς  εἶναι  αἰτίην  καὶ  ταῦτα  ἐκείνην  πρήσσειν,  τῇ  Μασίστεω  γυναικὶ  ἐβούλευε  ὄλεθρον.  φυλάξασα  δὲ  τὸν  ἄνδρα  τὸν  ἑωυτῆς  Ξέρξην  βασιλήιον  δεῖπνον  προτιθέμενον:  τοῦτο  δὲ  τὸ  δεῖπνον  παρασκευάζεται  ἅπαξ  τοῦ  ἐνιαυτοῦ  ἡμέρῃ  τῇ  ἐγένετο  βασιλεύς.  οὔνομα  δὲ  τῷ  δείπνῳ  τούτῳ  Περσιστὶ  μὲν  τυκτά,  κατὰ  δὲ  τὴν  ̔Ελλήνων  γλῶσσαν  τέλειον:  τότε  καὶ  τὴν  κεφαλὴν  σμᾶται
μοῦνον  βασιλεὺς  καὶ  Πέρσας  δωρέεται:  ταύτην  δὴ  τὴν  ἡμέρην  φυλάξασα  ἡ  ̓́Αμηστρις  χρηίζει  τοῦ  Ξέρξεω  δοθῆναί  οἱ  τὴν  Μασίστεω  γυναῖκα.  ὁ  δὲ  δεινόν  τε  καὶ  ἀνάρσιον  ἐποιέετο  τοῦτο  μὲν  ἀδελφεοῦ  γυναῖκα  παραδοῦναι,  τοῦτο  δὲ  ἀναιτίην  ἐοῦσαν  τοῦ  πρήγματος  τούτου:  συνῆκε  γὰρ  τοῦ  εἵνεκεν  ἐδέετο.  τέλος  μέντοι  ἐκείνης  τε  λιπαρεούσης  καὶ  ὑπὸ  τοῦ  νόμου  ἐξεργόμενος,  ὅτι
ἀτυχῆσαι  τὸν  χρηίζοντα  οὔ  σφι  δυνατόν  ἐστι  βασιληίου  δείπνου  προκειμένου,  κάρτα  δὴ  ἀέκων  κατανεύει,  καὶ  παραδοὺς  ποιέει  ὧδε:  τὴν  μὲν  κελεύει  ποιέειν  τὰ  βούλεται,  ὁ  δὲ  μεταπεμψάμενος  τὸν  ἀδελφεὸν  λέγει  τάδε.  “Μασίστα,  σὺ  εἶς  Δαρείου  τε  παῖς  καὶ  ἐμὸς  ἀδελφεός,  πρὸς  δ'  ἔτι  τούτοισι  καὶ  εἶς  ἀνὴρ  ἀγαθός:  γυναικὶ  δὴ  ταύτῃ  τῇ  νῦν  συνοικέεις  μὴ
συνοίκεε,  ἀλλά  τοι  ἀντ'  αὐτῆς  ἐγὼ  δίδωμι  θυγατέρα  τὴν  ἐμήν.  ταύτῃ  συνοίκεε:  τὴν  δὲ  νῦν  ἔχεις,  οὐ  γὰρ  δοκέει  ἐμοί,  μὴ  ἔχε  γυναῖκα.”  ὁ  δὲ  Μασίστης  ἀποθωμάσας  τὰ  λεγόμενα  λέγει  τάδε.  “ὦ  δέσποτα,  τίνα  μοι  λόγον  λέγεις  ἄχρηστον,  κελεύων  με  γυναῖκα,  ἐκ  τῆς  μοι  παῖδές  τε  νεηνίαι  εἰσὶ  καὶ  θυγατέρες,  τῶν  καὶ  σὺ  μίαν  τῷ
παιδὶ  τῷ  σεωυτοῦ  ἠγάγεο  γυναῖκα,  αὐτή  τέ  μοι  κατὰ  νόον  τυγχάνει  κάρτα  ἐοῦσα:  ταύτην  με  κελεύεις  μετέντα  θυγατέρα  τὴν  σὴν  γῆμαι;  ἐγὼ  δὲ  βασιλεῦ  μεγάλα  μὲν  ποιεῦμαι  ἀξιεύμενος  θυγατρὸς  τῆς  σῆς,  ποιήσω  μέντοι  τούτων  οὐδέτερα.  σὺ  δὲ  μηδαμῶς  βιῶ  πρήγματος  τοιοῦδε  δεόμενος:  ἀλλὰ  τῇ  τε  σῇ  θυγατρὶ  ἀνὴρ  ἄλλος  φανήσεται  ἐμεῦ  οὐδὲν  ἥσσων,  ἐμέ  τε
ἔα  γυναικὶ  τῇ  ἐμῇ  συνοικέειν.”  ὃ  μὲν  δὴ  τοιούτοισι  ἀμείβεται,  Ξέρξης  δὲ  θυμωθεὶς  λέγει  τάδε.  “οὕτω  τοι,  Μασίστα,  πέπρηκται:  οὔτε  γὰρ  ἄν  τοι  δοίην  θυγατέρα  τὴν  ἐμὴν  γῆμαι,  οὔτε  ἐκείνῃ  πλεῦνα  χρόνον  συνοικήσεις,  ὡς  μάθῃς  τὰ  διδόμενα  δέκεσθαι.”  ὁ  δὲ  ὡς  ταῦτα  ἤκουσε,  εἴπας  τοσόνδε  ἐχώρεε  ἔξω  “δέσποτα,  οὐ  δὴ  κώ  με  ἀπώλεσας.”  ἐν  δὲ
τούτῳ  διὰ  μέσου  χρόνῳ,  ἐν  τῷ  Ξέρξης  τῷ  ἀδελφεῷ  διελέγετο,  ἡ  ̓́Αμηστρις  μεταπεμψαμένη  τοὺς  δορυφόρους  τοῦ  Ξέρξεω  διαλυμαίνεται  τὴν  γυναῖκα  τοῦ  Μασίστεω:  τούς  τε  μαζοὺς  ἀποταμοῦσα  κυσὶ  προέβαλε  καὶ  ῥῖνα  καὶ  ὦτα  καὶ  χείλεα  καὶ  γλῶσσαν  ἐκταμοῦσα  ἐς  οἶκόν  μιν  ἀποπέμπει  διαλελυμασμένην.  ὁ  δὲ  Μασίστης  οὐδέν  κω  ἀκηκοὼς  τούτων,  ἐλπόμενος  δέ  τί  οἱ  κακὸν  εἶναι,
ἐσπίπτει  δρόμῳ  ἐς  τὰ  οἰκία.  ἰδὼν  δὲ  διεφθαρμένην  τὴν  γυναῖκα,  αὐτίκα  μετὰ  ταῦτα  συμβουλευσάμενος  τοῖσι  παισὶ  ἐπορεύετο  ἐς  Βάκτρα  σύν  τε  τοῖσι  ἑωυτοῦ  υἱοῖσι  καὶ  δή  κου  τισὶ  καὶ  ἄλλοισι  ὡς  ἀποστήσων  νομὸν  τὸν  Βάκτριον  καὶ  ποιήσων  τὰ  μέγιστα  κακῶν  βασιλέα:  τά  περ  ἂν  καὶ  ἐγένετο,  ὡς  ἐμοὶ  δοκέειν,  εἴ  περ  ἔφθη  ἀναβὰς  ἐς  τοὺς
Βακτρίους  καὶ  τοὺς  Σάκας:  καὶ  γὰρ  ἔστεργόν  μιν  καὶ  ἦν  ὕπαρχος  τῶν  Βακτρίων.  ἀλλὰ  γὰρ  Ξέρξης  πυθόμενος  ταῦτα  ἐκεῖνον  πρήσσοντα,  πέμψας  ἐπ'  αὐτὸν  στρατιὴν  ἐν  τῇ  ὁδῷ  κατέκτεινε  αὐτόν  τε  ἐκεῖνον  καὶ  τοὺς  παῖδας  αὐτοῦ  καὶ  τὴν  στρατιὴν  τὴν  ἐκείνου.  κατὰ  μὲν  τὸν  ἔρωτα  τὸν  Ξέρξεω  καὶ  τὸν  Μασίστεω  θάνατον  τοσαῦτα  ἐγένετο.  οἱ  δὲ  ἐκ
Μυκάλης  ὁρμηθέντες  ̔́Ελληνες  ἐπ'  ̔Ελλησπόντου  πρῶτον  μὲν  περὶ  Λεκτὸν  ὅρμεον,  ὑπὸ  ἀνέμων  ἀπολαμφθέντες,  ἐνθεῦτεν  δὲ  ἀπίκοντο  ἐς  ̓́Αβυδον  καὶ  τὰς  γεφύρας  εὗρον  διαλελυμένας,  τὰς  ἐδόκεον  εὑρήσειν  ἔτι  ἐντεταμένας,  καὶ  τούτων  οὐκ  ἥκιστα  εἵνεκεν  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον  ἀπίκοντο.  τοῖσι  μέν  νυν  ἀμφὶ  Λευτυχίδην  Πελοποννησίοις  ἔδοξε  ἀποπλέειν  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα,  ̓Αθηναίοισι  δὲ  καὶ  Ξανθίππῳ  τῷ  στρατηγῷ  αὐτοῦ
ὑπομείναντας  πειρᾶσθαι  τῆς  Χερσονήσου.  οἳ  μὲν  δὴ  ἀπέπλεον,  ̓Αθηναῖοι  δὲ  ἐκ  τῆς  ̓Αβύδου  διαβάντες  ἐς  τὴν  Χερσόνησον  Σηστὸν  ἐπολιόρκεον.  ἐς  δὲ  τὴν  Σηστὸν  ταύτην,  ὡς  ἐόντος  ἰσχυροτάτου  τείχεος  τῶν  ταύτῃ,  συνῆλθον,  ὡς  ἤκουσαν  παρεῖναι  τοὺς  ̔́Ελληνας  ἐς  τὸν  ̔Ελλήσποντον,  ἔκ  τε  τῶν  ἀλλέων  τῶν  περιοικίδων,  καὶ  δὴ  καὶ  ἐκ  Καρδίης  πόλιος  Οἰόβαζος  ἀνὴρ  Πέρσης,  ὃς
τὰ  ἐκ  τῶν  γεφυρέων  ὅπλα  ἐνθαῦτα  ἦν  κεκομικώς.  εἶχον  δὲ  ταύτην  ἐπιχώριοι  Αἰολέες,  συνῆσαν  δὲ  Πέρσαι  τε  καὶ  τῶν  ἄλλων  συμμάχων  συχνὸς  ὅμιλος.  ἐτυράννευε  δὲ  τούτου  τοῦ  νομοῦ  Ξέρξεω  ὕπαρχος  ̓Αρταύ̈κτης,  ἀνὴρ  μὲν  Πέρσης,  δεινὸς  δὲ  καὶ  ἀτάσθαλος,  ὃς  καὶ  βασιλέα  ἐλαύνοντα  ἐπ'  ̓Αθήνας  ἐξηπάτησε,  τὰ  Πρωτεσίλεω  τοῦ  ̓Ιφίκλου  χρήματα  ἐξ  ̓Ελαιοῦντος  ὑπελόμενος.  ἐν  γὰρ
̓Ελαιοῦντι  τῆς  Χερσονήσου  ἐστὶ  Πρωτεσίλεω  τάφος  τε  καὶ  τέμενος  περὶ  αὐτόν,  ἔνθα  ἦν  χρήματα  πολλὰ  καὶ  φιάλαι  χρύσεαι  καὶ  ἀργύρεαι  καὶ  χαλκὸς  καὶ  ἐσθὴς  καὶ  ἄλλα  ἀναθήματα,  τὰ  ̓Αρταύ̈κτης  ἐσύλησε  βασιλέος  δόντος.  λέγων  δὲ  τοιάδε  Ξέρξην  διεβάλετο.  “δέσποτα,  ἔστι  οἶκος  ἀνδρὸς  ̔́Ελληνος  ἐνθαῦτα,  ὃς  ἐπὶ  γῆν  σὴν  στρατευσάμενος  δίκης  κυρήσας  ἀπέθανε:  τούτου  μοι  δὸς  τὸν
οἶκον,  ἵνα  καί  τις  μάθῃ  ἐπὶ  γῆν  τὴν  σὴν  μὴ  στρατεύεσθαι.”  ταῦτα  λέγων  εὐπετέως  ἔμελλε  ἀναπείσειν  Ξέρξην  δοῦναι  ἀνδρὸς  οἶκον,  οὐδὲν  ὑποτοπηθέντα  τῶν  ἐκεῖνος  ἐφρόνεε.  ἐπὶ  γῆν  δὲ  τὴν  βασιλέος  στρατεύεσθαι  Πρωτεσίλεων  ἔλεγε  νοέων  τοιάδε:  τὴν  ̓Ασίην  πᾶσαν  νομίζουσι  ἑωυτῶν  εἶναι  Πέρσαι  καὶ  τοῦ  αἰεὶ  βασιλεύοντος.  ἐπεὶ  δὲ  ἐδόθη,  τὰ  χρήματα  ἐξ  ̓Ελαιοῦντος  ἐς  Σηστὸν
ἐξεφόρησε,  καὶ  τὸ  τέμενος  ἔσπειρε  καὶ  ἐνέμετο,  αὐτός  τε  ὅκως  ἀπίκοιτο  ἐς  ̓Ελαιοῦντα  ἐν  τῷ  ἀδύτῳ  γυναιξὶ  ἐμίσγετο.  τότε  δὲ  ἐπολιορκέετο  ὑπὸ  ̓Αθηναίων  οὔτε  παρεσκευασμένος  ἐς  πολιορκίην  οὔτε  προσδεκόμενος  τοὺς  ̔́Ελληνας,  ἀφύκτως  δέ  κως  αὐτῷ  ἐπέπεσον.  ἐπεὶ  δὲ  πολιορκεομένοισί  σφι  φθινόπωρον  ἐπεγίνετο,  καὶ  ἤσχαλλον  οἱ  ̓Αθηναῖοι  ἀπό  τε  τῆς  ἑωυτῶν  ἀποδημέοντες  καὶ  οὐ  δυνάμενοι  ἐξελεῖν
τὸ  τεῖχος,  ἐδέοντό  τε  τῶν  στρατηγῶν  ὅκως  ἀπάγοιεν  σφέας  ὀπίσω,  οἳ  δὲ  οὐκ  ἔφασαν  πρὶν  ἢ  ἐξέλωσι  ἢ  τὸ  ̓Αθηναίων  κοινόν  σφεας  μεταπέμψηται:  οὕτω  δὴ  ἔστεργον  τὰ  παρεόντα.  οἱ  δὲ  ἐν  τῷ  τείχεϊ  ἐς  πᾶν  ἤδη  κακοῦ  ἀπιγμένοι  ἦσαν,  οὕτω  ὥστε  τοὺς  τόνους  ἕψοντες  τῶν  κλινέων  ἐσιτέοντο.  ἐπείτε  δὲ  οὐδὲ  ταῦτα  ἔτι  εἶχον,  οὕτω  δὴ
ὑπὸ  νύκτα  οἴχοντο  ἀποδράντες  οἵ  τε  Πέρσαι  καὶ  ὁ  ̓Αρταύ̈κτης  καὶ  ὁ  Οἰόβαζος,  ὄπισθε  τοῦ  τείχεος  καταβάντες,  τῇ  ἦν  ἐρημότατον  τῶν  πολεμίων.  ὡς  δὲ  ἡμέρη  ἐγένετο,  οἱ  Χερσονησῖται  ἀπὸ  τῶν  πύργων  ἐσήμηναν  τοῖσι  ̓Αθηναίοισι  τὸ  γεγονὸς  καὶ  τὰς  πύλας  ἄνοιξαν.  τῶν  δὲ  οἱ  μὲν  πλεῦνες  ἐδίωκον,  οἳ  δὲ  τὴν  πόλιν  εἶχον.  ̓Οιόβαζον  μέν  νυν  ἐκφεύγοντα
ἐς  τὴν  Θρηίκην  Θρήικες  ̓Αψίνθιοι  λαβόντες  ἔθυσαν  Πλειστώρῳ  ἐπιχωρίῳ  θεῷ  τρόπῳ  τῷ  σφετέρῳ,  τοὺς  δὲ  μετ'  ἐκείνου  ἄλλῳ  τρόπῳ  ἐφόνευσαν.  οἱ  δὲ  ἀμφὶ  τὸν  ̓Αρταύ̈κτην  ὕστεροι  ὁρμηθέντες  φεύγειν,  καὶ  ὡς  κατελαμβάνοντο  ὀλίγον  ἐόντες  ὑπὲρ  Αἰγὸς  ποταμῶν,  ἀλεξόμενοι  χρόνον  ἐπὶ  συχνὸν  οἳ  μὲν  ἀπέθανον  οἳ  δὲ  ζῶντες  ἐλάμφθησαν.  καὶ  συνδήσαντες  σφέας  οἱ  ̔́Ελληνες  ἦγον  ἐς  Σηστόν,
μετ'  αὐτῶν  δὲ  καὶ  ̓Αρταύ̈κτην  δεδεμένον  αὐτόν  τε  καὶ  τὸν  παῖδα  αὐτοῦ.  καί  τεῳ  τῶν  φυλασσόντων  λέγεται  ὑπὸ  Χερσονησιτέων  ταρίχους  ὀπτῶντι  τέρας  γενέσθαι  τοιόνδε:  οἱ  τάριχοι  ἐπὶ  τῷ  πυρὶ  κείμενοι  ἐπάλλοντό  τε  καὶ  ἤσπαιρον  ὅκως  περ  ἰχθύες  νεοάλωτοι.  καὶ  οἳ  μὲν  περιχυθέντες  ἐθώμαζον,  ὁ  δὲ  ̓Αρταύ̈κτης  ὡς  εἶδε  τὸ  τέρας,  καλέσας  τὸν  ὀπτῶντα  τοὺς  ταρίχους
ἔφη  “ξεῖνε  ̓Αθηναῖε,  μηδὲν  φοβέο  τὸ  τέρας  τοῦτο:  οὐ  γὰρ  σοὶ  πέφηνε,  ἀλλ'  ἐμοὶ  σημαίνει  ὁ  ἐν  ̓Ελαιοῦντι  Πρωτεσίλεως  ὅτι  καὶ  τεθνεὼς  καὶ  τάριχος  ἐὼν  δύναμιν  πρὸς  θεῶν  ἔχει  τὸν  ἀδικέοντα  τίνεσθαι.  νῦν  ὦν  ἄποινά  μοι  τάδε  ἐθέλω  ἐπιθεῖναι,  ἀντὶ  μὲν  χρημάτων  τῶν  ἔλαβον  ἐκ  τοῦ  ἱροῦ  ἑκατὸν  τάλαντα  καταθεῖναι  τῷ  θεῷ,  ἀντὶ  δ'  ἐμεωυτοῦ
καὶ  τοῦ  παιδὸς  ἀποδώσω  τάλαντα  διηκόσια  ̓Αθηναίοισι  περιγενόμενος.”  ταῦτα  ὑπισχόμενος  τὸν  στρατηγὸν  Ξάνθιππον  οὐκ  ἔπειθε:  οἱ  γὰρ  ̓Ελαιούσιοι  τῷ  Πρωτεσίλεῳ  τιμωρέοντες  ἐδέοντό  μιν  καταχρησθῆναι,  καὶ  αὐτοῦ  τοῦ  στρατηγοῦ  ταύτῃ  νόος  ἔφερε.  ἀπαγαγόντες  δὲ  αὐτὸν  ἐς  τὴν  Ξέρξης  ἔζευξε  τὸν  πόρον,  οἳ  δὲ  λέγουσι  ἐπὶ  τὸν  κολωνὸν  τὸν  ὑπὲρ  Μαδύτου  πόλιος,  πρὸς  σανίδας  προσπασσαλεύσαντες  ἀνεκρέμασαν:  τὸν
δὲ  παῖδα  ἐν  ὀφθαλμοῖσι  τοῦ  ̓Αρταύ̈κτεω  κατέλευσαν.  ταῦτα  δὲ  ποιήσαντες  ἀπέπλεον  ἐς  τὴν  ̔Ελλάδα,  τά  τε  ἄλλα  χρήματα  ἄγοντες  καὶ  δὴ  καὶ  τὰ  ὅπλα  τῶν  γεφυρέων  ὡς  ἀναθήσοντες  ἐς  τὰ  ἱρά.  καὶ  κατὰ  τὸ  ἔτος  τοῦτο  οὐδὲν  ἐπὶ  πλέον  τούτων  ἐγένετο.  τούτου  δὲ  ̓Αρταύ̈κτεω  τοῦ  ἀνακρεμασθέντος  προπάτωρ  ̓Αρτεμβάρης  ἐστὶ  ὁ  Πέρσῃσι  ἐξηγησάμενος  λόγον  τὸν  ἐκεῖνοι
ὑπολαβόντες  Κύρῳ  προσήνεικαν  λέγοντα  τάδε.  “ἐπεὶ  Ζεὺς  Πέρσῃσι  ἡγεμονίην  διδοῖ,  ἀνδρῶν  δὲ  σοὶ  Κῦρε,  κατελὼν  ̓Αστυάγην,  φέρε,  γῆν  γὰρ  ἐκτήμεθα  ὀλίγην  καὶ  ταύτην  τρηχέαν,  μεταναστάντες  ἐκ  ταύτης  ἄλλην  σχῶμεν  ἀμείνω.  εἰσὶ  δὲ  πολλαὶ  μὲν  ἀστυγείτονες  πολλαὶ  δὲ  καὶ  ἑκαστέρω,  τῶν  μίαν  σχόντες  πλέοσι  ἐσόμεθα  θωμαστότεροι.  οἰκὸς  δὲ  ἄνδρας  ἄρχοντας  τοιαῦτα  ποιέειν:  κότε  γὰρ  δὴ  καὶ
παρέξει  κάλλιον  ἢ  ὅτε  γε  ἀνθρώπων  τε  πολλῶν  ἄρχομεν  πάσης  τε  τῆς  ̓Ασίης;  ”  Κῦρος  δὲ  ταῦτα  ἀκούσας  καὶ  οὐ  θωμάσας  τὸν  λόγον  ἐκέλευε  ποιέειν  ταῦτα,  οὕτω  δὲ  αὐτοῖσι  παραίνεε  κελεύων  παρασκευάζεσθαι  ὡς  οὐκέτι  ἄρξοντας  ἀλλ'  ἀρξομένους:  φιλέειν  γὰρ  ἐκ  τῶν  μαλακῶν  χώρων  μαλακοὺς  γίνεσθαι:  οὐ  γὰρ  τι  τῆς  αὐτῆς  γῆς  εἶναι  καρπόν  τε  θωμαστὸν
φύειν  καὶ  ἄνδρας  ἀγαθοὺς  τὰ  πολέμια.  ὥστε  συγγνόντες  Πέρσαι  οἴχοντο  ἀποστάντες,  ἑσσωθέντες  τῇ  γνώμῃ  πρὸς  Κύρου,  ἄρχειν  τε  εἵλοντο  λυπρὴν  οἰκέοντες  μᾶλλον  ἢ  πεδιάδα  σπείροντες  ἄλλοισι  δουλεύειν.